De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
onmogelijk lekker zitt<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 4-<br />
3-1995). <strong>De</strong> uitdrukking is tamelijk rec<strong>en</strong>t,<br />
lijkt <strong>het</strong>. <strong>De</strong> triggerset is die <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
<strong>negatief</strong>-polair predikaat, met sterke<br />
nadruk op negatie zelf als trigger. Ev<strong>en</strong>als<br />
bij <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> predikat<strong>en</strong> in <strong>het</strong><br />
algeme<strong>en</strong> is ook hier vooropplaatsing <strong>van</strong><br />
de uitdrukking t.o.v. de trigger mogelijk:<br />
Echt lekker zat <strong>het</strong> me niet.<br />
417. lett<strong>en</strong>: weerhoud<strong>en</strong>, belett<strong>en</strong>. Met<br />
negatie vormt dit e<strong>en</strong> litotesuitdrukking.<br />
Daarnaast ook gebruikelijk in retorische<br />
vrag<strong>en</strong>. Niets let de Tweede Kamer er<br />
bov<strong>en</strong>op te gaan zitt<strong>en</strong> (Dagblad <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
Noord<strong>en</strong>, 18-12-2004). Maar wat let me<br />
scherts<strong>en</strong>d de waarheid te zegg<strong>en</strong>?<br />
(Charivarius, Is dat goed <strong>Nederlands</strong>?,<br />
100).<br />
418. letter: mhu. Minimale hoeveelheid<br />
<strong>van</strong> tekst, <strong>en</strong> in <strong>het</strong> verl<strong>en</strong>gde daar<strong>van</strong> <strong>van</strong><br />
informatie. Daar hoef je ge<strong>en</strong> letter Freud<br />
voor gelez<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> (J.J. Voskuil, Bij<br />
nader inzi<strong>en</strong>, 42). Ik zou ge<strong>en</strong> letter op<br />
papier krijg<strong>en</strong>. (id, 1061). Ik geloof er<br />
ge<strong>en</strong> letter <strong>van</strong> (Jero<strong>en</strong> Brouwers, Mijn<br />
vlaamse jar<strong>en</strong>, 251).<br />
419. lettergreep: mhu. Net als e<strong>en</strong> letter,<br />
syllabe, woord is dit e<strong>en</strong> uitdrukking die<br />
e<strong>en</strong> minimale hoeveelheid tekst of informatie<br />
aanduidt. Ik kan er ge<strong>en</strong> lettergreep<br />
<strong>van</strong> lez<strong>en</strong> (Jero<strong>en</strong> Brouwers, Mijn vlaamse<br />
jar<strong>en</strong>, 157). Op al de vrag<strong>en</strong>, die hij deed,<br />
werd hem ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele lettergreep t<strong>en</strong><br />
antwoord gegev<strong>en</strong> (E.J. Diest Lorgion,<br />
Hubertus Duifhuis, 7).<br />
420. <strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong>: gedur<strong>en</strong>de zijn hele<br />
lev<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze uitdrukking is al oud <strong>en</strong> komt<br />
vooral voor in combinatie met negatie <strong>en</strong><br />
in bijzinn<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> superlatieve<br />
uitdrukking. Verder ook in vraagzinn<strong>en</strong>,<br />
conditionele zinn<strong>en</strong> e.d. Voorkom<strong>en</strong>s bij<br />
negatie kunn<strong>en</strong> voorafgaan aan <strong>het</strong><br />
negatieve elem<strong>en</strong>t. Bij niet is dit zelfs<br />
verplicht, <strong>en</strong> bij nooit, <strong>het</strong> meest<br />
gebruikelijke n-woord, mag <strong>het</strong><br />
77<br />
voorafgaan, al is daar de volgorde nooit<br />
<strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong> veruit <strong>het</strong> meest<br />
gebruikelijk. Hij heeft <strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong> nog<br />
ge<strong>en</strong> gedicht geschrev<strong>en</strong> (J.M.A.<br />
Biesheuvel, <strong>De</strong> wereld moet beter word<strong>en</strong>,<br />
128). E<strong>en</strong> neo-communistische<br />
burgemeester krijg je <strong>van</strong> z'n lev<strong>en</strong> niet<br />
met Alders op <strong>het</strong> provinciehuis <strong>en</strong><br />
Dijkstal op Binn<strong>en</strong>landse Zak<strong>en</strong> (NvhN,<br />
24 mei 1997, 2). Ik doe maar iedere keer<br />
of ik haar nog nooit gezi<strong>en</strong> heb. Of er<br />
zomaar e<strong>en</strong> aardige vrouw op bezoek<br />
gekom<strong>en</strong> is die ik <strong>van</strong> mijn lev<strong>en</strong> nog nooit<br />
heb gezi<strong>en</strong> (Jan Wolkers, Turks Fruit,<br />
126). Dat is nou de grootste lariefarie, die<br />
ik ooit <strong>van</strong> mijn lev<strong>en</strong> gehoord heb!<br />
(Hergé, Kuifje <strong>en</strong> de Picaro’s, 94). Ik zel je<br />
zo veel zo<strong>en</strong>tjes gev<strong>en</strong> / Als je <strong>van</strong> je leev<strong>en</strong><br />
/ Oit <strong>van</strong> iemant hebt gehad (<strong>De</strong> Bruiloft<br />
<strong>van</strong> Kloris <strong>en</strong> Roosje [1743]).<br />
421. e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> dragelijk<br />
bestaan leid<strong>en</strong>. Esther heeft de eerste drie<br />
jaar op <strong>het</strong> LBO ge<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> gehad<br />
(Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 10 februari<br />
1996). Als niet-Serviër had je hier ge<strong>en</strong><br />
lev<strong>en</strong> (Trouw, 20 maart 1996). Met e<strong>en</strong><br />
bepaling bij lev<strong>en</strong> verliest deze uitdrukking<br />
zijn <strong>negatief</strong>-polair karakter: Hij heeft e<strong>en</strong><br />
moeilijk lev<strong>en</strong> gehad. Verder valt op dat<br />
terwijl hebb<strong>en</strong> hier gewoonlijk ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
kan word<strong>en</strong> door leid<strong>en</strong> (Hij leidt e<strong>en</strong><br />
onbezorgd lev<strong>en</strong>), dit niet <strong>het</strong> geval is bij<br />
de <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking: *Als Belg<br />
leid je ge<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> in Nederland).<br />
422. lev<strong>en</strong>de ziel: m<strong>en</strong>s. Negatief-polair<br />
in zijn idiomatische gebruik als ‘m<strong>en</strong>s,<br />
persoon.’ Vergelijk ook Engels a living<br />
soul, Italiaans anima viva, Portugees<br />
vivalma <strong>en</strong> Frans âme qui vive (cf. On ne<br />
voyait âme qui vive), die ook <strong>negatief</strong>polair<br />
zijn. Je ziet ge<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>de ziel meer<br />
in Butare. Maar er valt nauwelijks e<strong>en</strong><br />
lev<strong>en</strong>de ziel te bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
14-5-1994, resp. 31-12-1994). Over <strong>het</strong><br />
algeme<strong>en</strong> wordt deze uitdrukking alle<strong>en</strong><br />
gebruikt in pres<strong>en</strong>tationele context<strong>en</strong>,<br />
waarin e<strong>en</strong> scène gesc<strong>het</strong>st wordt, met