De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
kreeg wel wat comp<strong>en</strong>satie, maar bij lange<br />
na niet g<strong>en</strong>oeg (Go, 15-3, 1978). <strong>De</strong><br />
kollekteschaal gaf bij lange na ge<strong>en</strong><br />
soelaas (Marcus Heeresma, Anna, 318).<br />
Het WNT noemt ook e<strong>en</strong> oudere variant<br />
bij lange, die, getuige <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de<br />
voorbeeld, niet ter linkerzij <strong>van</strong> negatie<br />
hoefde te staan: Schoon was ze (Diana);<br />
maer nimf Dafne was zoo bang / Voor ‘t<br />
minn<strong>en</strong> niet by lang (H. Poot, 1, 131).<br />
412. langer: meer. In zinn<strong>en</strong> als Hij is niet<br />
langer de beste ti<strong>en</strong>kamper is langer zo’n<br />
beetje gelijkwaardig aan <strong>het</strong> <strong>negatief</strong><strong>polaire</strong><br />
meer. E<strong>en</strong> belangrijk verschil met<br />
meer is overig<strong>en</strong>s dat langer alle<strong>en</strong> in<br />
gebruik is bij duratieve predikat<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> zin<br />
als Piet komt <strong>van</strong>avond niet meer heeft dan<br />
ook ge<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>hanger met langer. Verder<br />
is ook de verzameling <strong>van</strong> negatieve<br />
<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> die dit gebruik <strong>van</strong> langer<br />
mogelijk mak<strong>en</strong> nogal beperkt in<br />
vergelijking tot meer: feitelijk zijn alle<strong>en</strong><br />
combinaties met niet mogelijk. Hij eet<br />
nooit meer/*langer zuurkool; Er was<br />
niemand meer/*langer. E<strong>en</strong> ander<br />
opvall<strong>en</strong>d verschil met meer waarop Ton<br />
<strong>van</strong> der Woud<strong>en</strong> me wees is de grotere<br />
vrijheid in plaatsingsmogelijkhed<strong>en</strong> die<br />
niet langer t<strong>en</strong> toon spreidt, zoals blijkt uit<br />
de mogelijkheid <strong>van</strong> vooropplaatsing in<br />
Niet langer hoev<strong>en</strong> we daarvoor in angst<br />
te zitt<strong>en</strong>. *Niet meer hoev<strong>en</strong> we daarvoor<br />
in angst te zitt<strong>en</strong>. Verder is <strong>het</strong> ook <strong>het</strong><br />
opmerk<strong>en</strong> waard dat langer <strong>en</strong> meer sam<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> optred<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> partikelcluster: Ik<br />
doe niet langer meer mee. Hierbij wordt<br />
zowel niet langer meer als niet meer<br />
langer aangetroff<strong>en</strong>. In bijzinn<strong>en</strong> die<br />
afhankelijk zijn <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>negatief</strong> elem<strong>en</strong>t<br />
wordt ipv langer de combinatie nog<br />
langer gebruikt: Ze weigerd<strong>en</strong> nog langer<br />
te vecht<strong>en</strong>.<br />
413. e<strong>en</strong> lazer: mhu, (ook maar) iets.<br />
Egbert begreep er ge<strong>en</strong> lazer <strong>van</strong> (B<strong>en</strong><br />
Borgart, <strong>De</strong> vuilnisroos, 30). Het is e<strong>en</strong><br />
buffet-juffrouw, geloof me, ge<strong>en</strong> lazer meer<br />
(J.J. Voskuil, Bij nader inzi<strong>en</strong>, 1112). Niet<br />
76<br />
te verwarr<strong>en</strong> met <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> lazer als<br />
lichaamsdeelaanduider (iemand op zijn<br />
lazer gev<strong>en</strong>), vergelijkbaar met donder,<br />
falie, sodemieter, etc. Overig<strong>en</strong>s is <strong>het</strong><br />
opmerkelijk dat al deze <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
(behalve falie) ook e<strong>en</strong> gebruik k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> als<br />
<strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukkking.<br />
414. lazer<strong>en</strong>: uitmak<strong>en</strong>, <strong>van</strong> belang zijn.<br />
<strong>De</strong> volg<strong>en</strong>de voorbeeld<strong>en</strong> <strong>van</strong> dit weinig<br />
frekw<strong>en</strong>te werkwoord kom<strong>en</strong> allemaal uit<br />
Willem <strong>van</strong> Iep<strong>en</strong>daals Polletje Piekhaar:<br />
Dat lazert niks! (p 64), Lazert niet! (p<br />
173), Die herrie lazert niks, daar kom jij<br />
wel bov<strong>en</strong>uit met je schuiftrompet! (p 213).<br />
Variant <strong>van</strong> donder<strong>en</strong>, dat net als lazer<strong>en</strong><br />
ook gebruikt kan word<strong>en</strong> als niet <strong>negatief</strong>polair<br />
werkwoord <strong>van</strong> beweging: Hij<br />
lazerde ons de trap af, Lazer op! In beide<br />
typ<strong>en</strong> <strong>van</strong> gebruik hebb<strong>en</strong> lazer<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
donder<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterk emotioneel karakter.<br />
415. lekker: gezond, of goed bij zijn<br />
hoofd. Och m<strong>en</strong>sch, je b<strong>en</strong>t niet lekker<br />
(Herman Bouber, <strong>De</strong> Jantjes, 53). Als ik<br />
jullie nu vertel dat <strong>het</strong> meer dan duiz<strong>en</strong>d<br />
bladzijd<strong>en</strong> dik is <strong>en</strong> dus bijna niet te till<strong>en</strong><br />
in bed, zull<strong>en</strong> jullie wel d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat ik niet<br />
helemaal lekker b<strong>en</strong> in <strong>het</strong> hoofd (Trouw,<br />
20-11-2002). Met name de betek<strong>en</strong>is<br />
“goed bij zijn hoofd” is strikt <strong>negatief</strong>polair,<br />
terwijl er voor de betek<strong>en</strong>is<br />
“gezond” naast <strong>het</strong> gebruik met negatie<br />
zoals in Ik voel me niet lekker <strong>van</strong>daag ook<br />
positieve voorkom<strong>en</strong>s mogelijk zijn: Ik<br />
voel me (kip)lekker.<br />
416. lekker zitt<strong>en</strong>: bevall<strong>en</strong>, aang<strong>en</strong>aam<br />
zijn. <strong>De</strong> aanwijzing <strong>van</strong> de minister zat mij<br />
destijds niet lekker (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
Noord<strong>en</strong>, 30-12-1995). Die zaak zat me<br />
ook niet lekker (Koos <strong>van</strong> Zomer<strong>en</strong>,<br />
Explosie in mei, 86). Van de 67 voorkom<strong>en</strong>s<br />
in mijn database heeft 91% als<br />
trigger niet, 6% combinaties met niet,<br />
zoals niet altijd <strong>en</strong> niet zo, <strong>en</strong> zijn er<br />
slechts 2 gevall<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oteerd <strong>van</strong> anderssoortige<br />
triggers: 1 <strong>van</strong> nooit <strong>en</strong> 1 <strong>van</strong><br />
onmogelijk: <strong>en</strong> dat kan de PvdA-voorzitter