De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
met geïncorporeerde negatie: kraak noch<br />
smaak, maar ook andere triggers kunn<strong>en</strong><br />
optred<strong>en</strong>. Beddington proeft kraak noch<br />
smaak. Er zit ge<strong>en</strong> kraak of smaak meer<br />
aan mijn lev<strong>en</strong>. Ik k<strong>en</strong> zoveel gezelschapp<strong>en</strong><br />
die zijn werk zonder kraak of<br />
smaak uitvoer<strong>en</strong>. (<strong>De</strong> Volkskrant, resp. 5-<br />
3-1994, 15-7-1994, 3-3-1995). Het<br />
Gronings k<strong>en</strong>t de vergelijkbare uitdrukking<br />
lak of smak.<br />
387. e<strong>en</strong> krant kunn<strong>en</strong> op(<strong>en</strong>)slaan: met<br />
negatie voorkom<strong>en</strong>d in de balansschikking<br />
<strong>en</strong> verder met zonder-bijzinn<strong>en</strong>, om aan te<br />
gev<strong>en</strong> dat elke krant aandacht aan iets<br />
besteedt. E<strong>en</strong> marxist kan ge<strong>en</strong> krant<br />
op<strong>en</strong>slaan zonder op iedere pagina<br />
evid<strong>en</strong>tie voor zijn interpretatie <strong>van</strong> de<br />
geschied<strong>en</strong>is te vind<strong>en</strong>, niet alle<strong>en</strong> in <strong>het</strong><br />
nieuws, maar ook in de pres<strong>en</strong>tatie er<strong>van</strong>,<br />
die <strong>het</strong> klassevooroordeel <strong>van</strong> de krant liet<br />
zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral natuurlijk in wat de krant<br />
niet zei (Karl Popper, <strong>De</strong> groei <strong>van</strong><br />
k<strong>en</strong>nis). Ik kon ge<strong>en</strong> krant opslaan of ik<br />
zag mijn naam in vette letters staan<br />
(Trouw, 6-11-2004).<br />
zich kreun<strong>en</strong> om/aan: zie zich bekreun<strong>en</strong><br />
om.<br />
388. krimp gev<strong>en</strong>: zich lat<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>,<br />
lat<strong>en</strong> merk<strong>en</strong> hoe onaang<strong>en</strong>aam of pijnlijk<br />
iets is. Hij keek naar Riez<strong>en</strong>kamp, maar<br />
die gaf ge<strong>en</strong> krimp (Cees Nooteboom,<br />
Rituel<strong>en</strong>, 179). Op 60 vindplaats<strong>en</strong> war<strong>en</strong><br />
er 57 (95%) combinaties met ge<strong>en</strong>. Zulke<br />
combinaties lat<strong>en</strong> zowel de conclusie toe<br />
dat <strong>het</strong> onderligg<strong>en</strong>de idioom krimp gev<strong>en</strong><br />
is, zoals ik veronderstel, of e<strong>en</strong> krimp<br />
gev<strong>en</strong>. In de overige voorkom<strong>en</strong>s blijk<strong>en</strong><br />
beide mogelijkhed<strong>en</strong> te zijn geattesteerd:<br />
Zo kon rusthuisdirecteur Chiese in Milaan<br />
zonder e<strong>en</strong> krimp te gev<strong>en</strong> neg<strong>en</strong> miljo<strong>en</strong><br />
guld<strong>en</strong> terugstort<strong>en</strong> (Intermediair, 29-10-<br />
1993). Stel je voor dat ik krimp gegev<strong>en</strong><br />
had (Theun de Vries, <strong>De</strong> tegels <strong>van</strong> de<br />
haard, 162). E<strong>en</strong> paar <strong>van</strong> de atheïst<strong>en</strong><br />
probeerd<strong>en</strong> je lastig te vall<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik had <strong>het</strong><br />
gevoel dat je hun krimp gegev<strong>en</strong> had als ik<br />
nog vijf minut<strong>en</strong> langer was weggeblev<strong>en</strong><br />
(J.M.A. Biesheuvel, In de bov<strong>en</strong>kooi, 99).<br />
72<br />
389. e<strong>en</strong> kromme spijker: mhu, ook maar<br />
iets. We hadd<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> kromme spijker meer<br />
(Trouw, 3-2-1998).<br />
390.e<strong>en</strong> kruimel(tje): mhu, ook maar iets,<br />
ook maar e<strong>en</strong> beetje. <strong>De</strong>ze uitdrukking is<br />
zeldzaam, zodat details over <strong>het</strong> gebruik<br />
er<strong>van</strong> vooralsnog nag<strong>en</strong>oeg ontbrek<strong>en</strong>.<br />
Doch zijn angst wordt er ge<strong>en</strong> kruimel<br />
kleiner door (K. Norel, Engelandvaarders,<br />
231).<br />
er (<strong>van</strong>) af kunn<strong>en</strong>: zie er (<strong>van</strong>) af<br />
kunn<strong>en</strong>.<br />
391. (iets) kwaad bedoel<strong>en</strong>: iets met e<strong>en</strong><br />
kwalijke bedoeling zegg<strong>en</strong>, of iets<br />
<strong>negatief</strong>s beog<strong>en</strong>. Met negatie vormt dit<br />
e<strong>en</strong> litotesuitdrukking. Ze bedoelt ge<strong>en</strong><br />
kwaad (Leeuwarder Courant, 14-10-1930).<br />
Ach, misschi<strong>en</strong> bedoelt hij <strong>het</strong> niet zo<br />
kwaad (Leeuwarder Courant, 11-2-2006).<br />
<strong>De</strong> teg<strong>en</strong>hanger iets goed bedoel<strong>en</strong> is<br />
positief-polair.<br />
392. zich <strong>van</strong> kwaad bewust: erg hebb<strong>en</strong>d<br />
in eig<strong>en</strong> feil<strong>en</strong>. Wordt vrijwel uitsluit<strong>en</strong>d<br />
gebruikt in combinatie met ge<strong>en</strong>: <strong>De</strong><br />
kandidaat-notaris was zich <strong>van</strong> ge<strong>en</strong><br />
kwaad bewust (<strong>De</strong> Volkskrant, 26-1-<br />
1995). E<strong>en</strong> contaminatie met de<br />
equival<strong>en</strong>te <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking<br />
<strong>van</strong> de prins kwaad wet<strong>en</strong> is te vind<strong>en</strong> in<br />
<strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de citaat <strong>van</strong> Boudewijn Büch<br />
(uit Pour vous madame, maart 1985): Als<br />
ik me echter <strong>van</strong> de prins ge<strong>en</strong> kwaad<br />
bewust b<strong>en</strong>, komt er gedonder! E<strong>en</strong> andere<br />
variant is te vind<strong>en</strong> in de volg<strong>en</strong>de zin:<br />
Fey<strong>en</strong>oord is zich <strong>van</strong> ge<strong>en</strong> fout<strong>en</strong> bewust<br />
(Ned-3, 5-1-1999).<br />
393. kwaad do<strong>en</strong>: schade berokk<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
afbreuk do<strong>en</strong> aan. <strong>De</strong> ge<strong>van</strong>g<strong>en</strong>is heeft<br />
hem ge<strong>en</strong> kwaad gedaan (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
18-3-1993). <strong>De</strong> teg<strong>en</strong>hanger <strong>van</strong> deze<br />
uitdrukking, goed do<strong>en</strong>, is niet uit-