De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Als triggers <strong>van</strong> deze uitdrukking di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
vooral niet, nauwelijks <strong>en</strong> n-woord<strong>en</strong>,<br />
zoals nerg<strong>en</strong>s: Je kunt je kont hier nerg<strong>en</strong>s<br />
ker<strong>en</strong>.<br />
379. op zijn kop gevall<strong>en</strong>: vrij zeldzame<br />
variant <strong>van</strong> op zijn achterhoofd gevall<strong>en</strong>.<br />
Keeske is niet op zijn kop gevall<strong>en</strong>, anders<br />
had hij <strong>het</strong> nooit zover gebracht…(Mr. A.<br />
Roothaert, Doctor Vlimm<strong>en</strong>, 248).<br />
380. zijn kop staat naar iets: variant <strong>van</strong><br />
zijn hoofd staat naar iets. Maar daar<br />
stond zijn kop niet naar (Michail Boelgakow,<br />
<strong>De</strong> meester <strong>en</strong> Margarita, 83).<br />
381. iemands kop(je) thee: vertaling <strong>van</strong><br />
de Engelse <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking<br />
cup of tea, die vooral met negatie <strong>en</strong> met<br />
ontk<strong>en</strong>de universalia (not everybody's)<br />
gebruikt wordt. <strong>De</strong> romanciers met de<br />
cinerama-blik, de schilders <strong>van</strong> machtige<br />
historische fresco's, dat is blijkbaar mijn<br />
kop thee niet (Ethel Portnoy, <strong>De</strong> brand<strong>en</strong>de<br />
bruid, 86). The Fugees verrass<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
extravagante flirt met opera, die overig<strong>en</strong>s<br />
niet ieders kopje thee zal zijn (Nieuwsblad<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 14-2-1997). Vgl.: But<br />
what if 'beatings, bottoms, and utter<br />
humiliation' are not your cup of tea? (The<br />
Guardian, 24-8-1993). Not everyone's cup<br />
of tea, but living in a fort has its<br />
ad<strong>van</strong>tages (id, 24-4-1993). Antics like<br />
these were never Britain's cup of tea<br />
(BBC-1, 18-9-1996). I didn't know<br />
Mass<strong>en</strong>et was your cup of tea (Armistead<br />
Maupin, Tales of the city, 128).<br />
382. kop<strong>en</strong> voor: hebb<strong>en</strong> aan. Wat hebb<strong>en</strong><br />
we er aan, wat kop<strong>en</strong> we er voor? (Louis<br />
Ferron, <strong>De</strong> keisnijder <strong>van</strong> Ficht<strong>en</strong>wald,<br />
197). Maar ach, daar koopt Sparta niets<br />
voor (Trouw, 27-3-1997), als politie koop<br />
je daar weinig of niets voor (Trouw, 8-2-<br />
1997). Als triggers funger<strong>en</strong>, in afnem<strong>en</strong>de<br />
mate <strong>van</strong> belangrijkheid, niets, wat-vrag<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> weinig/niet veel. Positieve voorkom<strong>en</strong>s<br />
zijn mogelijk, indi<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> negatieve<br />
connotatie aanwezig is: Daar koop ik wat<br />
voor, zei ze (Dola de Jong, <strong>De</strong> thuiswacht,<br />
44). <strong>De</strong> beoogde boodschap is hier: daar<br />
koop ik niets voor.<br />
383. kost<strong>en</strong> of moeite: disjunctieve<br />
expressie, meestal gecombineerd met<br />
spar<strong>en</strong>, <strong>en</strong> met als trigger noch: kost<strong>en</strong><br />
noch moeite spar<strong>en</strong>. Andere mogelijkhed<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> zich echter ook voor, zoals in<br />
<strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de voorbeeld: Er werd e<strong>en</strong><br />
kamerdebat aan de kwestie gewijd dat,<br />
zonder al te veel kost<strong>en</strong> of moeite, nu nog<br />
tot e<strong>en</strong> uiterst onderhoud<strong>en</strong>d tv-spel zou<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verwerkt (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
5-11-1994). E<strong>en</strong> andere variant, met<br />
conjunctie in plaats <strong>van</strong> disjunctie, <strong>en</strong><br />
bespar<strong>en</strong> ipv spar<strong>en</strong> is aan te treff<strong>en</strong> in<br />
Hoewel de uitslag dus teleurstell<strong>en</strong>d was,<br />
bespaarde <strong>het</strong> Internet-consult de vrouw<br />
wel de kost<strong>en</strong> <strong>en</strong> moeite <strong>van</strong> e<strong>en</strong> reis naar<br />
San Francisco (<strong>De</strong> Volkskrant, 29-4-<br />
1993).<br />
384. in zijn/de koude kler<strong>en</strong> gaan zitt<strong>en</strong>:<br />
onverschillig lat<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>van</strong> de vele <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
<strong>van</strong> onverschilligheid. Als<br />
politieman is <strong>het</strong> werk<strong>en</strong> op de afdeling<br />
zed<strong>en</strong> hem niet in de koude kler<strong>en</strong> gaan<br />
zitt<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Groninger Gezinsbode, 19-2-<br />
1993). Het gaat je allemaal niet in je<br />
kouwe kler<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> (Louis Ferron, <strong>De</strong><br />
keisnijder <strong>van</strong> Ficht<strong>en</strong>wald, 282). <strong>De</strong>ze<br />
uitdrukking k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> uitgesprok<strong>en</strong> voorkeur<br />
voor niet als trigger: <strong>van</strong> de 39 door<br />
mij verzamelde voorkom<strong>en</strong>s <strong>van</strong> dit<br />
idioom blek<strong>en</strong> er 38 combinaties met niet<br />
te zijn <strong>en</strong> 1 met ge<strong>en</strong>.<br />
71<br />
385. zijn/de kouwe kler<strong>en</strong> rak<strong>en</strong>:<br />
uitdrukking <strong>van</strong> onverschilligheid.<br />
Variant <strong>van</strong> in de koude kler<strong>en</strong> gaan<br />
zitt<strong>en</strong>. Maar dat raakte, had ik de indruk,<br />
zijn koude kler<strong>en</strong> niet (Lisette Lewin, E<strong>en</strong><br />
hart <strong>van</strong> prikkeldraad, 217). Raakt me<br />
kouwe kler<strong>en</strong> niet (Herman Heijermans,<br />
Schakels, Toneelwerk<strong>en</strong> I, 683).<br />
386. kraak of smaak: appetijtelijkheid.<br />
Disjunctieve rijm<strong>en</strong>de expressie, meestal