De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
scalair, <strong>en</strong> dus ge<strong>en</strong> mhu in de strikte zin<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> woord, omdat hij niet voldoet aan<br />
de ook maar-test: *?Nooit zag ik ook maar<br />
e<strong>en</strong> kip op straat. Verder was er ge<strong>en</strong> kip<br />
in huis (Gerb<strong>en</strong> Hellinga, Dollars, 146).<br />
Schreeuw gerust, want er is hier toch ge<strong>en</strong><br />
kip die je hoort (Willy <strong>van</strong> der Heide,<br />
Tumult in e<strong>en</strong> toerist<strong>en</strong>hotel, 117).<br />
366. zich lat<strong>en</strong> kist<strong>en</strong>: zich gewonn<strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong>, de strijd stak<strong>en</strong>. Hop <strong>De</strong>e, laat je<br />
niet kiste (George <strong>van</strong> Aalst, <strong>De</strong> b<strong>en</strong>gels<br />
<strong>van</strong> III-b, 156). Nu heb ik altijd geleerd<br />
dat je je nooit moet lat<strong>en</strong> kist<strong>en</strong> door de<br />
omstandighed<strong>en</strong> (Nico Scheepmaker, Over<br />
alles, 332). Van de 26 voorkom<strong>en</strong>s <strong>van</strong><br />
deze uitdrukking in mijn bestand zijn er 24<br />
duidelijk <strong>negatief</strong> (21x niet, 3x nooit),<br />
terwijl er slechts twee maal e<strong>en</strong> andere<br />
trigger optreedt, <strong>het</strong> adversatieve predikaat<br />
illusie: bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is <strong>het</strong> e<strong>en</strong> illusie te<br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat hij zich zal lat<strong>en</strong> kist<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 6-9-1994), <strong>en</strong> minder: Maar<br />
zijn broer Willem, zijn zuster Alexandrine<br />
[..] <strong>en</strong> de nodige neefjes <strong>en</strong> nichtjes,<br />
zoud<strong>en</strong> zich iets minder gauw lat<strong>en</strong> kist<strong>en</strong><br />
(<strong>De</strong> Volkskrant, 12-8-1995).<br />
367. te klag<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>: red<strong>en</strong> tot klag<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>. Net als andere <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> type te + infinitief + hebb<strong>en</strong>, zoals te<br />
verliez<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> met<br />
e.d. moet deze uitdrukking word<strong>en</strong><br />
gecombineerd met e<strong>en</strong> maatconstitu<strong>en</strong>t,<br />
zoals niets, niet veel, weinig. In plaats <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> maatconstitu<strong>en</strong>t kan ook niet word<strong>en</strong><br />
gebruikt:<br />
Jacques heeft Trouw<strong>en</strong>s niets te klag<strong>en</strong><br />
(Hannes Meinkema, En dan is er koffie,<br />
17). Maar ik heb verder niet te klag<strong>en</strong><br />
(Karel <strong>van</strong> <strong>het</strong> Reve, Nacht op de kale<br />
berg, 136). Over aandacht <strong>van</strong> de media<br />
heeft de Friese fierljepper teg<strong>en</strong>woordig<br />
niet meer te klag<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Riepe, augustus<br />
2000, 17). Op 70 voorkom<strong>en</strong>s zijn 92%<br />
combinaties met niet, niets, niks, verder<br />
7% met weinig <strong>en</strong> 1% met <strong>het</strong> vraagwoord<br />
wat: Wat kan zij nou te klag<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>?<br />
(Trouw, 20-9-2000).<br />
69<br />
368. klap: mhu, (ook maar) iets. Behoort<br />
tot e<strong>en</strong> groep <strong>van</strong> minimale hoeveelheids<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
die e<strong>en</strong> snelle, abrupte<br />
beweging aanduid<strong>en</strong>, zoals steek, slag,<br />
klap, ruk, <strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> WNT ook snars.<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot bijv. snars of zier (cf.<br />
Hoeksema 2001) laat deze uitdrukking<br />
ge<strong>en</strong> sterke specialisatie zi<strong>en</strong>. Hij wordt<br />
ev<strong>en</strong> gemakkelijk gebruikt bij werkwoord<strong>en</strong><br />
als do<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> (21% <strong>van</strong> in<br />
totaal 113 voorkom<strong>en</strong>s) als bij cognitieve<br />
werkwoord<strong>en</strong> als snapp<strong>en</strong>, begrijp<strong>en</strong>,<br />
gelov<strong>en</strong> (12%) <strong>en</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong><br />
onschilligheid, zoals interesser<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong><br />
schel<strong>en</strong> (22%). Enkele typer<strong>en</strong>de<br />
voorbeeld<strong>en</strong>: Hij voert ge<strong>en</strong> klap uit!<br />
(Gerard Lemm<strong>en</strong>s, Souv<strong>en</strong>irs, 48).<br />
Waarschijnlijk zou <strong>het</strong> haar ge<strong>en</strong> klap<br />
geïnteresseerd hebb<strong>en</strong> (Ab Visser, Het<br />
kind <strong>van</strong> de rek<strong>en</strong>ing, 73). Van<br />
archeologie heb ik ge<strong>en</strong> klap verstand<br />
(Gerrit Jan Zwier, Allemaal projectie, 12).<br />
369. e<strong>en</strong> klap om zijn or<strong>en</strong> waard: e<strong>en</strong><br />
knip voor de neus waard. Het WNT geeft<br />
<strong>van</strong> deze uitdrukking alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> oude vindplaats:<br />
Gy begrypt wel, Jan, dat zulk e<strong>en</strong><br />
gekje ge<strong>en</strong> klap om zijn or<strong>en</strong> waardig was<br />
(B. Wolf <strong>en</strong> A. <strong>De</strong>k<strong>en</strong>, Willem Leev<strong>en</strong>d, 7,<br />
35).<br />
370. e<strong>en</strong> kleine jong<strong>en</strong>: litotesuitdrukking.<br />
Door te zegg<strong>en</strong> dat iemand ge<strong>en</strong> kleine<br />
jong<strong>en</strong> is, drukt m<strong>en</strong> uit dat hij juist e<strong>en</strong><br />
zeker aanzi<strong>en</strong> of gewicht heeft. Jero<strong>en</strong><br />
Krabbé is natuurlijk ge<strong>en</strong> kleine jong<strong>en</strong><br />
(RTL-4, 2-2-2005). <strong>De</strong> uitdrukking kan<br />
overdrachtelijk ook toegepast word<strong>en</strong> op<br />
object<strong>en</strong> <strong>en</strong> instelling<strong>en</strong>: <strong>De</strong> XB790 is<br />
bepaald ge<strong>en</strong> kleine jong<strong>en</strong> (www.<br />
diskidee.nl/av/test<strong>en</strong>/index.htms/4963).<br />
Repsol is bepaald ge<strong>en</strong> kleine jong<strong>en</strong><br />
onder de oliereuz<strong>en</strong> (Radio Nederland<br />
Wereldomroep, 11-11-2004).<br />
371. aan iets klikk<strong>en</strong>: bat<strong>en</strong>, help<strong>en</strong>. Het<br />
WNT meldt: “Aan iets klikk<strong>en</strong>, voor iets<br />
voldo<strong>en</strong>de zijn, bat<strong>en</strong>, help<strong>en</strong>. <strong>De</strong>ze, reeds