De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
voorkom<strong>en</strong>s, zij <strong>het</strong> dat die relatief<br />
zeldzaam zijn: 2 op 54 voorkom<strong>en</strong>s.<br />
Meest gebruikelijk zijn negatieve zinn<strong>en</strong><br />
(82% <strong>van</strong> mijn materiaal hoort tot deze<br />
kategorie). Toscanini had <strong>van</strong> psychologie<br />
ge<strong>en</strong> kaas geget<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 28-5-<br />
1993), <strong>van</strong> luchtvaart hebb<strong>en</strong> zij minder<br />
kaas geget<strong>en</strong> (id., 19-2-1993), <strong>van</strong> de<br />
`klassieke Arabische canon’ had haast<br />
niemand kaas geget<strong>en</strong> (17-9-1993), in die<br />
kring<strong>en</strong> komt <strong>het</strong> zeld<strong>en</strong> voor dat e<strong>en</strong><br />
auteur kaas geget<strong>en</strong> heeft <strong>van</strong> de<br />
geschied<strong>en</strong>is <strong>van</strong> de exacte wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
(<strong>De</strong> Volkskrant, 2-10-1993). Bedrijv<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> daar weinig kaas <strong>van</strong> geget<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Telegraaf, 23-9-1997). Je kunt zegg<strong>en</strong> wat<br />
je wilt <strong>van</strong> de Amerikan<strong>en</strong>, maar <strong>van</strong><br />
techniek, daar hebb<strong>en</strong> ze wel kaas <strong>van</strong><br />
geget<strong>en</strong> (L.-F. Céline, Reis naar <strong>het</strong> einde<br />
<strong>van</strong> de nacht, 205).<br />
346. zich de kaas <strong>van</strong> <strong>het</strong> brood lat<strong>en</strong><br />
et<strong>en</strong>: met zich lat<strong>en</strong> soll<strong>en</strong>, zich lat<strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>adel<strong>en</strong>. Variant: de kaas <strong>van</strong> zijn brood<br />
lat<strong>en</strong> et<strong>en</strong>. Nina Brink leek e<strong>en</strong> zak<strong>en</strong>vrouw<br />
die zich de kaas niet <strong>van</strong> <strong>het</strong> brood<br />
laat et<strong>en</strong> (Intermediair, 6-4-2000). Edgar<br />
Davids laat zich niet snel de kaas <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
brood et<strong>en</strong> (Trouw, 3-7-2000).<br />
347. e<strong>en</strong> kant op kunn<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> uitweg of<br />
toekomstperspectief hebb<strong>en</strong>. Inderdaad<br />
PvdA, deze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> kant meer<br />
op (<strong>De</strong> Volkskrant, 6-2-1993). We kunn<strong>en</strong><br />
nauwelijks e<strong>en</strong> kant meer op.<br />
348. kanker: ook maar iets. Net als andere<br />
ziekteterm<strong>en</strong> in omloop als negatieversterker<br />
met e<strong>en</strong> ruig (taboe-) karakter<br />
(vgl. pest, tering, tyfus). Het gebruik is<br />
niet wijdverbreid, <strong>en</strong> lijkt vooral voor te<br />
kom<strong>en</strong> in de omgeving <strong>van</strong> Rotterdam.<br />
Dat interesseert me helemaal ge<strong>en</strong> kanker<br />
(Nederland 3, 31-1-1999). FEYENOORD<br />
KAMPIOEN <strong>en</strong> daar kunn<strong>en</strong> die kanker<br />
nepperds <strong>van</strong> PSV ge<strong>en</strong> kanker aan do<strong>en</strong><br />
(www-pagina <strong>van</strong> de Fey<strong>en</strong>oord Fanatics).<br />
66<br />
349. er is e<strong>en</strong> kar aan zijn aars/gat<br />
gebond<strong>en</strong>: met ontk<strong>en</strong>ning geeft dit nu<br />
verouderde idioom aan dat niets e<strong>en</strong> snelle<br />
vlucht in de weg staat. Het WNT geeft<br />
onder meer de volg<strong>en</strong>de voorbeeld<strong>en</strong>:<br />
Voorwaer Dave nu <strong>en</strong> macher ghe<strong>en</strong><br />
kerre ghebond<strong>en</strong> zijn A<strong>en</strong> uw<strong>en</strong> eers: t<strong>en</strong> is<br />
ghe<strong>en</strong> tijt om dral<strong>en</strong> (C. <strong>van</strong> Ghistele,<br />
Ter<strong>en</strong>tius Comedi<strong>en</strong>, nu eerst wt d<strong>en</strong><br />
Latine, in onser duytscher tal<strong>en</strong> door —<br />
rethorikelijck ouer ghesedt, Antwerp<strong>en</strong><br />
1555). Sietse nu e<strong>en</strong>s loop<strong>en</strong>, nu Duc<br />
d'Alve met sijn Spanjaerd<strong>en</strong> in <strong>het</strong> landt ...<br />
is; bylo herlieder <strong>en</strong> is nu ge<strong>en</strong> karre a<strong>en</strong><br />
d<strong>en</strong> eers ghebond<strong>en</strong> (Historie <strong>van</strong> Broer<br />
Cornelis Adria<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong> Dordrecht, 1, 232<br />
[1569]).<br />
350. de kar is aan zijn aars gebond<strong>en</strong>:<br />
<strong>het</strong> hangt allemaal <strong>van</strong> hem af. Net als bij<br />
de vorige ingang betreft <strong>het</strong> e<strong>en</strong> verouderd<br />
idioom. Het WNT citeert Tuinman (1726-<br />
1727): <strong>De</strong> kar is aan zyn aars niet<br />
gebond<strong>en</strong>. Dat zegt, de zaak hangt aan<br />
hem niet, hy moet <strong>het</strong> werk niet do<strong>en</strong>.<br />
351. kat: e<strong>en</strong> persoon, iemand. Vlaamse<br />
variant <strong>van</strong> hond (zie ook aldaar).<br />
Wellicht is deze variant e<strong>en</strong> gallicisme,<br />
want <strong>het</strong> Frans k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> gelijkwaardig<br />
gebruik <strong>van</strong> chat, ev<strong>en</strong>als, overig<strong>en</strong>s, <strong>het</strong><br />
<strong>De</strong><strong>en</strong>s: <strong>De</strong>r er ikke <strong>en</strong> kat der veed det ‘er<br />
is ge<strong>en</strong> kat die dat weet’ (Jespers<strong>en</strong> 1917).<br />
In Franstalig België is er ge<strong>en</strong> kat die<br />
Boon k<strong>en</strong>t (Johan Anthier<strong>en</strong>s, in de<br />
Telegraaf, 22-11-1971). Ook hier lachte<br />
ge<strong>en</strong> kat. (Louis Paul Boon, Memoires <strong>van</strong><br />
Boontje, 167), daar stoort ge<strong>en</strong> kat zich<br />
aan (de Brugse schrijver P. Aspe in e<strong>en</strong><br />
interview in Trouw, 2-4-1996).<br />
352. kat(je) om zonder handscho<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
aan te pakk<strong>en</strong> (vatt<strong>en</strong>): iemand bij wie<br />
m<strong>en</strong> niet bijzonder voorzichtig hoeft te<br />
zijn: <strong>negatief</strong>-polair predikaat. Vgl. dat is<br />
ook ge<strong>en</strong> kat om zonder handscho<strong>en</strong><strong>en</strong> aan<br />
te vatt<strong>en</strong> (Jacob <strong>van</strong> L<strong>en</strong>nep, Ferdinand<br />
Huyck, 29), de Heer <strong>van</strong> Mure'l was zeker<br />
ge<strong>en</strong> kat om zonder handscho<strong>en</strong><strong>en</strong> aan te