De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
kan ge<strong>en</strong> ijzer met hand<strong>en</strong> brek<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Groninger Gezinsbode, 23-12-1998).<br />
340. je dat: bijzonder goed of pass<strong>en</strong>d.<br />
E<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-polair predikaat, behor<strong>en</strong>d tot<br />
e<strong>en</strong> wat merkwaardige groep <strong>van</strong> idiom<strong>en</strong><br />
met je, zoals je <strong>van</strong> <strong>het</strong>, jewelste, je<br />
reinste, die opvall<strong>en</strong> door ondoorzichtige<br />
betek<strong>en</strong>is. Zoals veel <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong><br />
predikat<strong>en</strong> wordt je dat voornamelijk<br />
getriggerd door niet: Mijn Frans was nog<br />
niet je dat (Joop <strong>van</strong> d<strong>en</strong> Broek, Passagiers<br />
voor Casablanca, 15). Je woordkeus is niet<br />
je dat, maar je zegt <strong>het</strong> verder aardig<br />
(ibidem, 171). Hij is te duur, hij is te dik<br />
<strong>en</strong> de inhoud is ook niet altijd je dat<br />
(Trouw, 15-12-1995). Ondanks deze<br />
voorkeur voor negatie, lijk<strong>en</strong> ook andere<br />
context<strong>en</strong> acceptabel, al bezit ik daar<strong>van</strong><br />
ge<strong>en</strong> bewijsplaats<strong>en</strong>. Vgl. Zonder dat ik<br />
<strong>het</strong> mete<strong>en</strong> je dat vind, accepteer ik toch<br />
<strong>het</strong> voorstel. Is zo'n vakantie voor ons nu<br />
echt je dat? <strong>De</strong> voorstell<strong>en</strong> war<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> all<strong>en</strong> echt je dat.<br />
341. jofel: in orde, goed. Piket speelde in<br />
tijdnood naar e<strong>en</strong> eindspel maar ook dat<br />
speelde hij niet helemaal jofel (<strong>De</strong> Volkskrant<br />
30-1-1993), er zit bij hem iets niet<br />
helemaal jofel (<strong>De</strong> Volkskrant, 27-12-<br />
1994). Niettemin liep Miss KJ Conclusive<br />
linksvoor verre <strong>van</strong> jofel (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
28-6-1995). Naast <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> jofel<br />
als <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking bestaat er<br />
ook nog e<strong>en</strong> verwant, maar niet <strong>negatief</strong>polair<br />
gebruik met de betek<strong>en</strong>is `fijn,<br />
prettig.' Hij is wel e<strong>en</strong> jofele v<strong>en</strong>t.<br />
Het WNT heeft ge<strong>en</strong> ingang voor<br />
jofel, <strong>en</strong> gebruikt <strong>het</strong> woord slechts e<strong>en</strong><br />
keer, s.v. ponem, dat ev<strong>en</strong>als jofel <strong>van</strong><br />
Bargo<strong>en</strong>se afkomst is, in de niet-<strong>polaire</strong><br />
zin `fijn, mooi': <strong>De</strong>n sos hèf mies sares,<br />
mèr e<strong>en</strong> jofel ponem (= Het paard heeft<br />
lelijk haar maar e<strong>en</strong> mooie kop) uit<br />
Moormann (1932). Ik veronderstel dat (a)<br />
<strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> jofel eerst sinds kort vrij<br />
alge-me<strong>en</strong> gangbaar is geword<strong>en</strong>, <strong>en</strong> (b)<br />
dat <strong>het</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> gebruik nog<br />
rec<strong>en</strong>ter is.<br />
65<br />
342. jofelnootje: zeer rec<strong>en</strong>te variant op<br />
jofel. Meestal in combinatie met niet<br />
helemaal of niet echt: Ik voel me niet<br />
helemaal jofelnootje geloof ik (uit: Simon,<br />
e<strong>en</strong> film <strong>van</strong> Eddy Terstall, 2004). Ik vind<br />
Prince nu ook niet echt jofelnootje of<br />
iemand die de serieuze popliefhebber<br />
<strong>en</strong>orm aanspreekt (www.arrow.nl/forum).<br />
<strong>De</strong> oudste vindplaats op <strong>het</strong> Internet is uit<br />
1999, <strong>en</strong> is niet <strong>negatief</strong>: nou Erik,<br />
gefeliciteerd; dit ziet er jofelnootje uit !<br />
(Posting op nl.comp.os.linux <strong>van</strong> 24 maart<br />
1999)<br />
343. jota: mhu: (ook maar) iets. Meestal<br />
gebruikt met cognitiewerkwoord<strong>en</strong> zoals<br />
begrijp<strong>en</strong>, wet<strong>en</strong>, e.d. Daar begrijp ik<br />
ge<strong>en</strong> jota <strong>van</strong>! (Herman Heijermans, Dora<br />
Kremer, 68). Als je met minnekoz<strong>en</strong> moet<br />
wacht<strong>en</strong> tot je één jota <strong>van</strong> die Cahiers<br />
hebt begrep<strong>en</strong>, b<strong>en</strong> je drie keer <strong>van</strong> de<br />
ouderdom gecrepeerd voor je aan <strong>en</strong>ige<br />
passie toekomt (Tom Lanoye, Mat<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gewicht<strong>en</strong>, 106). E<strong>en</strong> langere variant is e<strong>en</strong><br />
tittel of jota.<br />
344. staan te juich<strong>en</strong> over iets: <strong>en</strong>thousiast<br />
zijn over iets. Gebruikt als understatem<strong>en</strong>t<br />
met negatie om gebrek aan <strong>en</strong>thousiasme<br />
aan te gev<strong>en</strong>. Inspectie staat niet te juich<strong>en</strong><br />
bij medicijnverkoop via internet <strong>van</strong>uit<br />
Hoogezand (Groninger Dagblad, 5-4-<br />
2000). Ik sta ook niet bepaald te juich<strong>en</strong><br />
bij <strong>het</strong> idee, maar er is over te prat<strong>en</strong><br />
(Olga <strong>van</strong> der Meer, Gevoel<strong>en</strong>s <strong>van</strong> tweestrijd,<br />
p. 135-6). Sorry, dat ik niet sta te<br />
juich<strong>en</strong> bij je mededeling<strong>en</strong> (id, 228).<br />
K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor <strong>het</strong> understatem<strong>en</strong>t<br />
karakter <strong>van</strong> deze uitdrukking is dat hij<br />
regelmatig voorkomt bij afgezwakte<br />
negatie zoals niet iedere<strong>en</strong>, niet altijd, of<br />
niet bepaald. Cf. bijv. Natuurlijk staat niet<br />
iedere<strong>en</strong> te juich<strong>en</strong> bij de aanleg (Trouw,<br />
31-3-2000).<br />
345. <strong>van</strong> iets kaas geget<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>:<br />
verstand hebb<strong>en</strong> <strong>van</strong> iets. Alle triggers zijn<br />
hier mogelijk, ev<strong>en</strong>als zuiver positieve