De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
aanduid<strong>en</strong> zijn niet geschikt, zoals<br />
minut<strong>en</strong>, of second<strong>en</strong>. Het Engels k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong><br />
vergelijkbare groep <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> zoals in<br />
years, in weeks, in ages, in a million years,<br />
in eons. Als we de Engelse <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
met de <strong>Nederlands</strong>e vergelijk<strong>en</strong>, zi<strong>en</strong> we<br />
dat ze niet allemaal e<strong>en</strong> letterlijke<br />
teg<strong>en</strong>hanger hebb<strong>en</strong> (zo is in times niet te<br />
gebruik<strong>en</strong> als NPU in <strong>het</strong> Engels).<br />
Groningers k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> de uitdrukking in<br />
tijdstijd<strong>en</strong>, die elders weer onbek<strong>en</strong>d<br />
schijnt te zijn (hoewel de laatste druk <strong>van</strong><br />
Van Dale hem wel vermeldt). Triggers zijn<br />
meestal negatie of e<strong>en</strong> superlatief. Vgl. Ik<br />
heb in tijd<strong>en</strong> niet zo gelach<strong>en</strong>/*Ik heb in<br />
tijd<strong>en</strong> zo gelach<strong>en</strong>. Dit is <strong>het</strong> leukste boek<br />
dat ik in tijd<strong>en</strong> heb gelez<strong>en</strong>/*Dit is e<strong>en</strong> leuk<br />
boek dat ik in tijd<strong>en</strong> heb gelez<strong>en</strong>. Daarnaast<br />
kom<strong>en</strong> ook <strong>en</strong>kele andere triggers<br />
voor, zij <strong>het</strong> minder vaak, zoals de<br />
comparatief, <strong>en</strong> retorische ja/nee vrag<strong>en</strong>:<br />
Freek was leuker dan hij in tijd<strong>en</strong> is<br />
geweest. Heb jij in tijd<strong>en</strong> zo gelach<strong>en</strong>?<br />
Wanneer de trigger zinsnegatie is, zijn er<br />
twee mogelijkhed<strong>en</strong>: (a) de temporele PP<br />
wordt gevolgd door niet, of (b) negatie is<br />
in de PP geïncorporeerd in de vorm <strong>van</strong> de<br />
determinator ge<strong>en</strong>: Ik heb in ge<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong> zo<br />
gelach<strong>en</strong>. Negatie mag niet voorafgaan:<br />
*Ik heb niet in tijd<strong>en</strong> zo gelach<strong>en</strong>. In dit<br />
opzicht gedrag<strong>en</strong> deze temporele NPUs<br />
zich als andere indefiniet<strong>en</strong>, die ev<strong>en</strong>min<br />
plaatsing onmiddellijk na niet tolerer<strong>en</strong>.<br />
Wanneer er e<strong>en</strong> telwoord aanwezig is, kan<br />
de uitdrukking zowel als NPU word<strong>en</strong><br />
gebruikt, alsook, wanneer de aspectuele<br />
klasse <strong>van</strong> <strong>het</strong> predikaat dit toelaat, als<br />
niet-<strong>polaire</strong> uitdrukking. Vergelijk hiertoe:<br />
Ik heb in drie jaar niet gekampeerd/*Ik<br />
heb in drie jaar gekampeerd met Ik heb in<br />
drie jaar zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> keer gekampeerd of Ik<br />
heb in drie jaar mijn dissertatie<br />
geschrev<strong>en</strong>. Wanneer de door <strong>het</strong> predikaat<br />
omschrev<strong>en</strong> handeling of gebeurt<strong>en</strong>is<br />
temporeel begr<strong>en</strong>sd is, kan e<strong>en</strong> bepaling<br />
als in drie jaar zonder negatie word<strong>en</strong><br />
gebruikt. Bij aanduiding<strong>en</strong> <strong>van</strong> toestand<strong>en</strong><br />
of process<strong>en</strong> zonder e<strong>en</strong> eindpunt, zoals<br />
slap<strong>en</strong> of kamper<strong>en</strong>, is e<strong>en</strong> temporele<br />
uitdrukking als in drie jaar alle<strong>en</strong> te<br />
gebruik<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> NPU.<br />
335. er in gaan bij: kunn<strong>en</strong> gelov<strong>en</strong> in.<br />
Variant <strong>van</strong> er in will<strong>en</strong> bij.<br />
336. inkom<strong>en</strong> <strong>van</strong>: terechtkom<strong>en</strong> <strong>van</strong>,<br />
doorgang vind<strong>en</strong>. Donderdag te middernacht<br />
kon ik eerst <strong>van</strong> Brugspruit<br />
vertrekk<strong>en</strong> om hier in d<strong>en</strong> morg<strong>en</strong> vrij<br />
katterig aan te kom<strong>en</strong>, want <strong>van</strong> slap<strong>en</strong><br />
kwam niet veel in (Karel <strong>van</strong> d<strong>en</strong> Berg,<br />
Beste Ouders! Briev<strong>en</strong> uit de Transvaal<br />
1896-1900, 220). Daar komt niets <strong>van</strong> in<br />
(Monika <strong>van</strong> Paemel, <strong>De</strong> vermaledijde<br />
vaders, 382).<br />
64<br />
337. er in will<strong>en</strong> bij: kunn<strong>en</strong> gelov<strong>en</strong> in.<br />
Variant <strong>van</strong> er in gaan bij. En ev<strong>en</strong>wel,<br />
dat wil er bij mij ook niet in (Jacob<br />
Vosmaer, Het lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> de wandeling<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> Meester Maart<strong>en</strong> Vroeg, 47). Dat me<br />
dat juist naar zee had do<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>, <strong>het</strong><br />
wilde er bij haar niet in (Til Brugman, <strong>De</strong><br />
Zeebruid, 21).<br />
338. de inkt is droog: vaste uitdrukking,<br />
meestal gebruikt in e<strong>en</strong> balansschikking<br />
met nog niet: <strong>De</strong> inkt <strong>van</strong> de Miljo<strong>en</strong><strong>en</strong>nota<br />
was nog niet droog of de regeringspartij<strong>en</strong><br />
wist<strong>en</strong> al dat er meer te vergev<strong>en</strong><br />
was (<strong>De</strong> Volkskrant, 24-9-1999). Ook<br />
andere constructies zijn echter d<strong>en</strong>kbaar:<br />
To<strong>en</strong> de inkt <strong>van</strong> The Greater Common<br />
Good nog maar nauwelijks droog was,<br />
versch<strong>en</strong><strong>en</strong> dit weekeinde al de eerste<br />
gepeperde reacties (id., 9-7-1999). Nog<br />
voor de inkt droog was, werd er al<br />
gemorreld aan de bepaling<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
verdrag.<br />
339. ijzer met hand<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> brek<strong>en</strong>:<br />
<strong>het</strong> onmogelijke kunn<strong>en</strong> verricht<strong>en</strong>. Hij<br />
doet Zijn best, maar kan ge<strong>en</strong> ijzer met<br />
hand<strong>en</strong> brek<strong>en</strong> (Simon Vestdijk, <strong>De</strong><br />
kellner <strong>en</strong> de lev<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, 174), m<strong>en</strong> kan<br />
ge<strong>en</strong> ijzer met hand<strong>en</strong> brek<strong>en</strong> (Jacob <strong>van</strong><br />
L<strong>en</strong>nep, Eliza-beth Musch, 345). Maar ook<br />
de rijkste geme<strong>en</strong>te <strong>van</strong> Noord-Nederland