De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
(H. Voordewind, <strong>De</strong> commissaris vertelt<br />
verder, 424).<br />
hach of wach zegg<strong>en</strong>: zie ach of wach<br />
zegg<strong>en</strong>.<br />
273. om hakk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>: voorstell<strong>en</strong>, om<br />
<strong>het</strong> lijf hebb<strong>en</strong>. Net als zijn bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde<br />
synoniem<strong>en</strong> selecteert om<br />
hakk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> maatbepaling<strong>en</strong>, zoals niet<br />
veel, niets, weinig e.d. Het heeft niet veel<br />
om hakk<strong>en</strong>, zou mijn moeder zegg<strong>en</strong>. (Joop<br />
Waasdorp, Het naakte lev<strong>en</strong>, 38). Die<br />
korte opleiding heeft nooit veel om hakk<strong>en</strong><br />
gehad (NRC, 3-12-1992). Ik zal niet<br />
zegg<strong>en</strong> dat de vrag<strong>en</strong> veel om hakk<strong>en</strong><br />
hadd<strong>en</strong> (Trouw, 29-5-2000). E<strong>en</strong> variant<br />
op deze uitdrukking is om de hakk<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>: Veel om de hakk<strong>en</strong> heeft dat niet<br />
(Alexander Coh<strong>en</strong>, Briev<strong>en</strong> 1888-1961,<br />
267). Het WNT, s.v. hak (vi), geeft alle<strong>en</strong><br />
om de hakk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> Groningse<br />
uitdrukking. Juist de afwezigheid <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
lidwoord in om hakk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> kan echter<br />
heel goed als (<strong>van</strong> origine) e<strong>en</strong><br />
Groningisme word<strong>en</strong> beschouwd.<br />
274. <strong>het</strong> hal<strong>en</strong> bij: kunn<strong>en</strong> tipp<strong>en</strong> aan.<br />
Dat haalt <strong>het</strong> niet bij de Rolling Stones.<br />
E<strong>en</strong> uitdrukking <strong>van</strong> onvergelijkbaarheid,<br />
zoals kunn<strong>en</strong> tipp<strong>en</strong> aan, zijns weerga<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, etc. Opvall<strong>en</strong>d is de emfatische<br />
nadruk op <strong>het</strong> werkwoord. Wanneer die<br />
ontbreekt, is de idiomatische lezing<br />
afwezig. <strong>De</strong> V1 is inderdaad surrogaat,<br />
dat <strong>het</strong> bij de oude Duitse luchtmacht niet<br />
kan hal<strong>en</strong>, maar <strong>het</strong> doet kwaad g<strong>en</strong>oeg<br />
(K. Norel, Engelandvaarders, 220).<br />
Vroeger b<strong>en</strong> ik op zo’n tiep verliefd<br />
geweest, dat <strong>het</strong> overig<strong>en</strong>s in de verste<br />
verte niet bij haar haalt (Johnny <strong>van</strong><br />
Doorn, Gevecht teg<strong>en</strong> <strong>het</strong> zuur, 69). Het<br />
gebruik <strong>van</strong> <strong>het</strong> loze voornaamwoord <strong>het</strong><br />
dateert overig<strong>en</strong>s eerst <strong>van</strong> de 20e eeuw.<br />
Voordi<strong>en</strong> werd de uitdrukking steeds<br />
zonder <strong>het</strong> gebruikt: By de Roomsche<br />
hoogstatelikheid heeft noit landschap ter<br />
weereld mog<strong>en</strong> hal<strong>en</strong> (Jan de Brune de<br />
Jonge, Wetste<strong>en</strong> der vernuft<strong>en</strong>, 165). Niets<br />
52<br />
haalt by de eff<strong>en</strong>heid der vierkante weid<strong>en</strong><br />
(Betje Wolff, brief d.d. 16-8-1774). In heel<br />
Parijs wordt ge<strong>en</strong> odeur gemaakt, die erbij<br />
háált (Mr. A. Roothaert, Onrust op<br />
Raubrakk<strong>en</strong>, 72). Maar m.i. haalde zijn<br />
spel niet bij dat <strong>van</strong> Ko <strong>van</strong> Dijk (Jeanne<br />
<strong>van</strong> Schaik-Willing, Na afloop, 117).<br />
Vanaf de jar<strong>en</strong> 1960 lijkt de variant zonder<br />
<strong>het</strong> te zijn verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
275. half: ook maar e<strong>en</strong> beetje. Mhu,<br />
zoals blijkt uit de ook maar-test: Niemand<br />
wist ook maar half wat hem te wacht<strong>en</strong><br />
stond. Wordt gebruikt met negatie <strong>en</strong><br />
emfatische intonatie: O jullie wet<strong>en</strong> niet<br />
half hoe ‘n patser of ‘t is (Herman Bouber,<br />
<strong>De</strong> Jantjes, 95). Daarnaast ook met maar<br />
als trigger: Maar in gedacht<strong>en</strong> stond<strong>en</strong><br />
hem die partijtjes maar half aan (P.A.<br />
Daum, Nummer Elf, 163).<br />
Het meest gewoon is de combinatie<br />
met wet<strong>en</strong>, zoals in <strong>het</strong> bov<strong>en</strong>staande voorbeeld<br />
<strong>van</strong> Bouber, daarnaast ook beseff<strong>en</strong>,<br />
realiser<strong>en</strong>, snapp<strong>en</strong>, in de gat<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>,<br />
gelov<strong>en</strong> e.d., dus cognitieve werkwoord<strong>en</strong>.<br />
Minder gebruikelijk zijn werkwoord<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
waarneming zoals Hij knikte verstrooid,<br />
hoorde <strong>het</strong> niet half (Alie Smeding, <strong>De</strong><br />
zondaar, 121). Daarnaast komt half ook<br />
voor in combinatie met zo: En Philip<br />
amuseerde zich niet half zo goed als de<br />
rest <strong>van</strong> ons (www.telegraaf.nl).<br />
Het Engels k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> gebruik <strong>van</strong><br />
half in understatem<strong>en</strong>ts dat <strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong><br />
niet heeft: She did not look half bad. In<br />
plaats <strong>van</strong> de versterk<strong>en</strong>de kracht <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
<strong>Nederlands</strong>e half (je weet niet half = je<br />
weet lang niet, in de verste verte niet) heeft<br />
dit half e<strong>en</strong> afzwakk<strong>en</strong>d effect: not half<br />
bad = tamelijk goed. <strong>De</strong> k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de<br />
emfatische intonatie <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong>e<br />
half ontbreekt dan ook niet t<strong>en</strong> onrechte in<br />
<strong>het</strong> Engels.<br />
276. half werk: onvoldo<strong>en</strong>de goed uitgevoerd<br />
werk. Hij doet ge<strong>en</strong> half werk<br />
echter, want er is heel wat te verricht<strong>en</strong> in<br />
Smol<strong>en</strong>sk (Jacques Presser, Napoleon -<br />
Historie <strong>en</strong> leg<strong>en</strong>de, 592). Zuster Suzanna