De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
inmiddels e<strong>en</strong> vrij klassieke <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking die vooral in negatieve,<br />
comparatieve <strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>de context<strong>en</strong> opduikt (Hoeksema <strong>en</strong> Klein 1995, Hoeksema 2011).<br />
Ook de temporale uitdrukking ooit lijkt door e<strong>en</strong> fase te zijn gegaan waarin <strong>het</strong> vooral in<br />
nonveridicale omgeving<strong>en</strong> werd gebruikt (cf. Zwarts 1995, Hoeksema 1999b), terwijl<br />
Oosterhof (2004) heeft lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat doorgaan (in de betek<strong>en</strong>is ‘plaatsvind<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s plan’,<br />
zoals in zinn<strong>en</strong> als <strong>De</strong> confer<strong>en</strong>tie gaat misschi<strong>en</strong> niet door) vrijwel uitsluit<strong>en</strong>d beperkt is tot<br />
nonveridicale context<strong>en</strong>. Ook de uitdrukking <strong>het</strong> fijne, zoals in Alle<strong>en</strong> de minister weet hier<br />
<strong>het</strong> fijne <strong>van</strong>, behoort tot de groep <strong>van</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> die in nonveridicale omgeving<strong>en</strong><br />
optred<strong>en</strong>, zoals modale context<strong>en</strong>, vgl. Daar wil ik <strong>het</strong> fijne <strong>van</strong> wet<strong>en</strong>. Veridicale<br />
omgeving<strong>en</strong> zijn niet acceptabel: *Frits wist er <strong>het</strong> fijne <strong>van</strong>.<br />
Speciale problem<strong>en</strong> ontstaan bij presuppositionele <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong>, zoals alle<strong>en</strong> of<br />
betreur<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> zin als Alle<strong>en</strong> Jan eet pasta is niet neerwaarts dal<strong>en</strong>d wat betreft de positie<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> predikaat eet pasta. We mog<strong>en</strong> bijv. uit deze zin niet afleid<strong>en</strong> dat Jan macaroni eet.<br />
Dat is e<strong>en</strong> probleem voor de theorie <strong>van</strong> Ladusaw. Nietttemin zijn <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong><br />
<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> in die positie mogelijk: Alle<strong>en</strong> Jan hoefde op clem<strong>en</strong>tie te rek<strong>en</strong><strong>en</strong>, Alle<strong>en</strong> Piet<br />
wist er <strong>het</strong> fijne <strong>van</strong>, Alle<strong>en</strong> Klaas was bij machte haar gerust te stell<strong>en</strong>. Von Fintel (1999)<br />
heeft voorgesteld om de notie <strong>en</strong>tailm<strong>en</strong>t (gevolgtrekking) te g<strong>en</strong>eraliser<strong>en</strong> tot Strawson<br />
<strong>en</strong>tailm<strong>en</strong>t: p Strawson-impliceert q dan <strong>en</strong> slechts dan als p plus de presupposities <strong>van</strong> q<br />
sam<strong>en</strong> q implicer<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> voorbeeld: Alle<strong>en</strong> Jan eet macaroni vooronderstelt dat Jan macaroni<br />
eet (Horn 1969). Uit Alle<strong>en</strong> Jan eet pasta <strong>en</strong> Jan eet macaroni mog<strong>en</strong> we afleid<strong>en</strong> Alle<strong>en</strong> Jan<br />
eet macaroni. Hoeksema (2013) laat zi<strong>en</strong> dat de groep <strong>van</strong> presuppositionele context<strong>en</strong> die<br />
Von Fintel (1999) bespreekt zich niet allemaal e<strong>en</strong>der gedrag<strong>en</strong>. Dat suggereert dat Strawson<br />
<strong>en</strong>tailm<strong>en</strong>t niet <strong>het</strong> hele verhaal kan zijn.<br />
4. Bereik<br />
E<strong>en</strong> belangrijk begrip in de literatuur over negatie is bereik. Het bereik <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>negatief</strong><br />
woord als niet is dat deel <strong>van</strong> de deel waar de ontk<strong>en</strong>ning betrekking op heeft. In zin (12)<br />
heeft de negatie alle<strong>en</strong> betrekking op de betrekkelijke bijzin die zich niet scheert, maar niet op<br />
de hoofdzin. In zin (13) heeft de negatie alle<strong>en</strong> betrekking op de hoofdzin.<br />
(12) <strong>De</strong> man die zich niet scheert is de dader<br />
(13) <strong>De</strong> man die zich scheert is niet de dader<br />
Dit onderscheid is <strong>van</strong> belang voor <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> (zie bijv.<br />
Zwarts 1981, Uribe-Etxebarria 1995, Hoeksema 2000, Saddy e.a. 2004). Zo kan hoev<strong>en</strong> in de<br />
eerste zin alle<strong>en</strong> in de bijzin, <strong>en</strong> in de tweede zin alle<strong>en</strong> in de hoofdzin staan:<br />
(14) <strong>De</strong> man die zich niet hoeft te scher<strong>en</strong> is de dader.<br />
(15) <strong>De</strong> man die zich scheert hoeft niet de dader te zijn.<br />
(16) *<strong>De</strong> man die zich niet scheert hoeft de dader te zijn.<br />
(17) *<strong>De</strong> man die zich hoeft te scher<strong>en</strong> is niet de dader.<br />
Ook speelt de notie e<strong>en</strong> rol bij zoge<strong>het</strong><strong>en</strong> interv<strong>en</strong>tie-effect<strong>en</strong> (Linebarger 1980). E<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
voorbeeld<strong>en</strong> <strong>van</strong> Linebarger is <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de paar:<br />
(18) *John’s paper didn’t hold a candle to Mary’s because he had any help.<br />
(19) John’s paper didn’t hold a candle to Mary’s because he got drunk the night<br />
before.<br />
VI