De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
163. om de dooie dood: meer emfatische<br />
variant <strong>van</strong> om de dood. Staat ter linkerzijde<br />
<strong>van</strong> negatie: Je b<strong>en</strong>t om de dooie<br />
dood zo rustig niet (J.J. Voskuil, Bij nader<br />
inzi<strong>en</strong>, 380), zo als ik buite kwam, schoot<br />
er e<strong>en</strong> gozer - <strong>en</strong> om de dooie dood ge<strong>en</strong><br />
zev<strong>en</strong>maands kindje! - haarscherp op me<br />
af, om me kop in mekaar te ramme...<br />
(Willem <strong>van</strong> Iep<strong>en</strong>daal, Polletje Piekhaar,<br />
71). Als triggers di<strong>en</strong><strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>d niet <strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong>.<br />
164. doordringbaar: meestal gebruikt in<br />
combinatie met on-, maar e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele keer<br />
ook met niet-morfologische negatie:<br />
Want in de richting <strong>van</strong> de rivier strekt<br />
zich e<strong>en</strong> fraai <strong>en</strong> gevarieerd landschap uit;<br />
e<strong>en</strong> mozaiek <strong>van</strong> kort begraasde weitjes,<br />
nauwelijks doordringbare ruigtes met<br />
akkerdistels, brandnetels <strong>en</strong> ridderzuring<br />
(Trouw, 31-8-1999). Daar bedekt landinwaarts<br />
e<strong>en</strong> moeilijk doordringbaar woud<br />
<strong>van</strong> bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> de heuvels <strong>en</strong><br />
klov<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 23-8-1997).<br />
E<strong>en</strong> goede snijplank is glad, goed afwasbaar,<br />
niet doordringbaar voor vocht <strong>en</strong><br />
geur<strong>en</strong>, <strong>en</strong> heeft ge<strong>en</strong> nad<strong>en</strong> of kier<strong>en</strong><br />
waarin viezigheid kan gaan zitt<strong>en</strong> (ibidem,<br />
6-3-1999).<br />
165. doorgaan: volg<strong>en</strong>s plan plaatsvind<strong>en</strong>.<br />
Zoals Oosterhof (2004) laat zi<strong>en</strong> heeft dit<br />
werkwoord sterke <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> trekjes,<br />
hoewel <strong>het</strong> ook positieve voorkom<strong>en</strong>s<br />
k<strong>en</strong>t. <strong>De</strong> voorg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> afscheidstournee<br />
die haar nog één keer door <strong>het</strong> hele land<br />
zou voer<strong>en</strong> ging niet meer door, omdat<br />
Van Rijk kort tevor<strong>en</strong> na e<strong>en</strong> kort ziekbed<br />
overleed (P.J. Meert<strong>en</strong>s, e.a., Biografisch<br />
Woord<strong>en</strong>boek <strong>van</strong> <strong>het</strong> Socialisme <strong>en</strong> de<br />
Arbeidersbeweging in Nederland, dl 7, s.v.<br />
Esther <strong>van</strong> Rijk). <strong>De</strong> manifestatie 'Kies je<br />
Sport' was wel e<strong>en</strong> speerpunt, maar deze<br />
ging niet door (<strong>Nederlands</strong>e Go-Bond,<br />
Jaarplan Breedtesport 2005). Positieve<br />
voorkom<strong>en</strong>s zijn heel goed mogelijk:<br />
Het amateur voetbal lag er uit, maar<br />
onze wedstrijd ging gelukkig door<br />
(www.azczutph<strong>en</strong>.nl/..). Wel zijn<br />
31<br />
positieve voorkom<strong>en</strong>s in de minderheid.<br />
Zoek<strong>en</strong>d op Google naar de reeks ging<br />
helaas niet door, trof ik 664 hits aan, maar<br />
bij de reeks ging gelukkig (wel) door<br />
slechts 32. Daar<strong>van</strong> war<strong>en</strong> er overig<strong>en</strong>s<br />
ook <strong>en</strong>kele met e<strong>en</strong> andere, niet polairgevoelige<br />
betek<strong>en</strong>is, nl. doorgaan in de zin<br />
<strong>van</strong> verder gaan, continuer<strong>en</strong>, die goed<br />
moet word<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong> <strong>van</strong> de<br />
betek<strong>en</strong>is waar <strong>het</strong> hier om gaat.<br />
Zoals Oosterhof (2004) <strong>en</strong> de ANS<br />
opmerk<strong>en</strong>, k<strong>en</strong>t doorgaan in Vlaander<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> iets ander gebruik dan in Nederland,<br />
getuige zinn<strong>en</strong> als <strong>De</strong> verdediging gaat<br />
door in de aula <strong>van</strong> de universiteit, waar<br />
Nederlanders in plaats <strong>van</strong> doorgaan <strong>het</strong><br />
werkwoord plaatsvind<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong><br />
verkiez<strong>en</strong>. Dit gebruik is niet <strong>negatief</strong>polair<br />
<strong>van</strong> karakter.<br />
166. om door te kom<strong>en</strong>: te verter<strong>en</strong>. Die<br />
integrale wedstrijd<strong>en</strong> op Sport 7 zijn niet<br />
om door te kom<strong>en</strong> (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
Noord<strong>en</strong>, 28-9-1996). Onze literatuurhandboek<strong>en</strong><br />
zijn niet om door te kom<strong>en</strong> zo<br />
saai <strong>en</strong> theoretiser<strong>en</strong>d (<strong>De</strong> Telegraaf, 29-<br />
11-1975). Vergelijkbare <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> met<br />
e<strong>en</strong> vergelijkbare vorm zijn om aan te<br />
zi<strong>en</strong>, (om) te hard<strong>en</strong>. <strong>De</strong> trigger is<br />
meestal niet.<br />
167. zijn draai kunn<strong>en</strong> vind<strong>en</strong>: goed gaan<br />
functioner<strong>en</strong>, <strong>het</strong> naar de zin hebb<strong>en</strong>. Hij<br />
kon zijn draai maar niet vind<strong>en</strong>. In Spanje<br />
heeft ze nooit haar draai kunn<strong>en</strong> vind<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> twee kunn<strong>en</strong> hun draai maar moeilijk<br />
vind<strong>en</strong>. Zonder kunn<strong>en</strong> is de uitdrukking<br />
zijn draai vind<strong>en</strong> niet <strong>negatief</strong>-polair.<br />
Ongeveer twee-derde <strong>van</strong> de voorkom<strong>en</strong>s<br />
zonder kunn<strong>en</strong> in de Volkskrant op CD-<br />
ROM zijn als positief aan te merk<strong>en</strong>,<br />
terwijl de voorkom<strong>en</strong>s met kunn<strong>en</strong> vrijwel<br />
steeds in e<strong>en</strong> negatieve context optred<strong>en</strong>.<br />
Van de 27 voorkom<strong>en</strong>s in mijn bestand<br />
bleek er slechts 1 positief te zijn. Net als<br />
bij andere idiom<strong>en</strong> met kunn<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
moeilijk <strong>en</strong> slecht als trigger funger<strong>en</strong> (zie<br />
Van der Woud<strong>en</strong> 1995a voor e<strong>en</strong>