De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
100. blijf wet<strong>en</strong> met: raad wet<strong>en</strong> met.<br />
Vooral in Vlaander<strong>en</strong> gebruikelijke<br />
uitdrukking. Wordt vooral gebruikt in<br />
combinatie met ge<strong>en</strong>. Ev<strong>en</strong> weet Daan<br />
ge<strong>en</strong> blijf met zijn hand<strong>en</strong> (Jos <strong>van</strong> Man<strong>en</strong>-<br />
Pieters, Liefde incognito, 194). Ik b<strong>en</strong> zo<br />
opgewond<strong>en</strong> dat ik ge<strong>en</strong> blijf weet met<br />
mezelf (BRT-2, 7-1-1998). [M]<strong>en</strong> ziet aan<br />
zijn wez<strong>en</strong> dat hij ge<strong>en</strong> blijf weet met<br />
emoties (<strong>De</strong> Morg<strong>en</strong>, 9-11-1996). Zie ook<br />
de variant verblijf wet<strong>en</strong> met.<br />
101. e<strong>en</strong> blik gunn<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> blik waardig<br />
keur<strong>en</strong>. Bleef e<strong>en</strong> ruiter of e<strong>en</strong> voetknecht<br />
onbeschoft voor <strong>het</strong> raam staan om naar<br />
binn<strong>en</strong> te glur<strong>en</strong>, dan zag <strong>het</strong> schoone kind<br />
voor zich neer; zij gunde hem ge<strong>en</strong> blik [..]<br />
(J.F. Oltmans, <strong>De</strong> schaapherder). E<strong>en</strong><br />
contaminatie <strong>van</strong> gunn<strong>en</strong> <strong>en</strong> waardig<br />
keur<strong>en</strong> levert de vaker optred<strong>en</strong>de vorm<br />
waardig gunn<strong>en</strong> op: Hij gunde niemand<br />
e<strong>en</strong> blik waardig (Trouw, 6-6-1998). Veel<br />
stadjers zull<strong>en</strong> dit moderne gebouw ge<strong>en</strong><br />
blik waardig gunn<strong>en</strong> (UK, 28-3-1996).<br />
102. met e<strong>en</strong> blik verwaardig<strong>en</strong>: aandacht<br />
bested<strong>en</strong> aan, notitie nem<strong>en</strong> <strong>van</strong>. E<strong>en</strong><br />
mhu. <strong>De</strong> Sheik had hem met ge<strong>en</strong> blik<br />
verwaardigd (Karl May, Van Bagdad naar<br />
Stamboel, 102). Hij verwaardigde Fop met<br />
ge<strong>en</strong> blik (Theun de Vries, Februari, dl 1,<br />
298). Zie ook e<strong>en</strong> blik waardig keur<strong>en</strong>.<br />
Het Duits k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> exacte teg<strong>en</strong>hanger <strong>van</strong><br />
deze uitdrukking: jemandem eines Blickes<br />
würdig<strong>en</strong>. Und ohne ihn noch eines<br />
Blickes zu würdig<strong>en</strong>, schritt Alexander<br />
hoch erhob<strong>en</strong><strong>en</strong> Hauptes durch die Gänge<br />
in sein Zimmer (Hans Dieter Stöver, Mord<br />
auf der Via Appia, 28).<br />
103. e<strong>en</strong> blik waardig keur<strong>en</strong>: (ook maar<br />
<strong>en</strong>ige) aandacht bested<strong>en</strong> aan. <strong>De</strong>ze<br />
uitdrukking behoort tot de klasse <strong>van</strong><br />
mhu's. Prins Rainier keurt ons ge<strong>en</strong> blik<br />
waardig (Vrij Nederland, 5-2-1994). En<br />
zonder hem verder e<strong>en</strong> blik waardig te<br />
keur<strong>en</strong>, of te lett<strong>en</strong> op <strong>het</strong> binn<strong>en</strong>smondse<br />
gemopper <strong>van</strong> de man, w<strong>en</strong>dde hij zich<br />
weer tot Ar<strong>en</strong>dsoog (J. Nowee, Ar<strong>en</strong>dsoog<br />
19<br />
in geheime di<strong>en</strong>st, 18). Variant<strong>en</strong> zijn met<br />
e<strong>en</strong> blik verwaardig<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> blik gunn<strong>en</strong>,<br />
terwijl ook af <strong>en</strong> toe de contaminatie e<strong>en</strong><br />
blik waardig gunn<strong>en</strong> opduikt: Ze gunde me<br />
ge<strong>en</strong> blik waardig omdat ik ook e<strong>en</strong><br />
uniform draag (Trouw, 27-12-2000).<br />
104. blikk<strong>en</strong> of bloz<strong>en</strong>: mhu. Behoort tot<br />
e<strong>en</strong> klasse <strong>van</strong> minimale hoeveelheids<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
in de vorm <strong>van</strong> e<strong>en</strong> disjunctie.<br />
Duidt e<strong>en</strong> minimale reactie (<strong>van</strong><br />
schaamte of terughoud<strong>en</strong>dheid) aan. In<br />
teg<strong>en</strong>stelling tot de meeste andere <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
<strong>van</strong> dit type, lijkt blikk<strong>en</strong> of<br />
bloz<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg beperkt te zijn tot de<br />
collocatie zonder blikk<strong>en</strong> of bloz<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
zeldzame uitzondering is <strong>De</strong> onderwijzer<br />
blikte of bloosde niet (H<strong>en</strong>k Spaan, Kermis<br />
op de Dam, 17). Het WNT beschouwt deze<br />
uitdrukking als e<strong>en</strong> verbastering <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
oudere blek<strong>en</strong> of bloz<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> variant is<br />
verblikk<strong>en</strong> of verbloz<strong>en</strong>.<br />
105. bliksem: mhu. Ik geloof er ge<strong>en</strong><br />
bliksem <strong>van</strong> (Herman Heijermans,<br />
Kamertjeszonde, 176), 't deugt ge<strong>en</strong><br />
bliksem (Vinc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> Gogh, Verzamelde<br />
briev<strong>en</strong>, 4e deel, 32). Behoort tot e<strong>en</strong><br />
verzameling <strong>van</strong> affectieve expressies rond<br />
<strong>het</strong> thema `onweer', ev<strong>en</strong>als bij voorbeeld<br />
donder, donder<strong>en</strong>, om de donder, de<br />
graadbepaling<strong>en</strong> donders, bliksems,<br />
weerlichts, de bijwoordelijke bepaling als<br />
de (gesmeerde) bliksem, als de weerlicht,<br />
als de donder, <strong>en</strong> de krachtterm<strong>en</strong><br />
Bliksem!, Donders! <strong>De</strong>ze groep <strong>van</strong> stoere<br />
term<strong>en</strong> raakt geleidelijk uit de mode,<br />
waarschijnlijk omdat donder <strong>en</strong> bliksem<br />
teg<strong>en</strong>woordig niet meer tot de taboesfeer<br />
word<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. Voor e<strong>en</strong> overzicht <strong>van</strong><br />
krachtterm<strong>en</strong> rondom <strong>het</strong> thema bliksem,<br />
ook in <strong>het</strong> Frans <strong>en</strong> Duits, zie <strong>De</strong> Baere<br />
(1940: 135).<br />
106. om de bliksem: absoluut, beslist. Zij<br />
is om de bliksem ge<strong>en</strong> doetje (H. Voordewind,<br />
<strong>De</strong> commissaris vertelt over donker<br />
Amsterdam, 725). Dat is om de bliksem<br />
niet overdrev<strong>en</strong> (J.J. Voskuil, Bij nader