De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
wel: Loef, voormalig kernploeglid, was de<br />
<strong>en</strong>ige die de <strong>Nederlands</strong>e kampio<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>igszins kon bijb<strong>en</strong><strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
30-12-1993). Andere voorbeeld<strong>en</strong>: Ronald<br />
Koeman kan <strong>het</strong> eig<strong>en</strong>lijk niet meer<br />
bijb<strong>en</strong><strong>en</strong>, maar zijn traptechniek blijft<br />
indrukwekk<strong>en</strong>d (id, 2-10-1993). <strong>De</strong> stad<br />
<strong>van</strong> to<strong>en</strong> kon <strong>het</strong> onmogelijk bijb<strong>en</strong><strong>en</strong> (id,<br />
10-4-1993). Financieel heeft de groep de<br />
snelle groei niet kunn<strong>en</strong> bijb<strong>en</strong><strong>en</strong> (id, 9-4-<br />
1993).<br />
88. er bij kunn<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong><br />
vatt<strong>en</strong>. Ik kan er nog steeds niet bij,<br />
dat <strong>het</strong> nu voorbij is (Willy <strong>van</strong> der Heide,<br />
S<strong>en</strong>satie op e<strong>en</strong> Engelse vrachtboot, 179).<br />
Hij kan er niet bij dat hij Mein Kampf niet<br />
mag verkop<strong>en</strong> (Trouw, 19-11-1998).<br />
Variant<strong>en</strong> zijn met zijn verstand er bij<br />
kunn<strong>en</strong>, met de pet er bij kunn<strong>en</strong>.<br />
89. er bij zijn: mogelijk zijn/<strong>het</strong> geval zijn.<br />
Wordt meestal gebruikt met e<strong>en</strong> infinitief<br />
als subject: <strong>De</strong> junks wegstur<strong>en</strong> is er niet<br />
bij (<strong>De</strong> Limburger, april 1992), Voor de<br />
lol e<strong>en</strong> wandelingetje gaan mak<strong>en</strong> was er<br />
voor de meeste dier<strong>en</strong> dan ook niet bij (<strong>De</strong><br />
Das, 1-2, 1996, p. 1). Minder frequ<strong>en</strong>t,<br />
maar ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s mogelijk als onderwerp<br />
zijn nominalisaties: Vrolijkheid was er niet<br />
bij (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 7-11-<br />
1997). Opvall<strong>en</strong>d is ook dat parafrase met<br />
ge<strong>en</strong> hier uitgeslot<strong>en</strong> is: Studer<strong>en</strong> was er<br />
niet bij laat zich in dit gebruik niet<br />
parafraser<strong>en</strong> als Er was ge<strong>en</strong> studer<strong>en</strong> bij.<br />
Dit is niet te wijt<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> eis op triggers,<br />
omdat ge<strong>en</strong> in principe wel als trigger kan<br />
optred<strong>en</strong>: Studer<strong>en</strong> was er voor ge<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
h<strong>en</strong> bij. In dit opzicht vormt deze<br />
constructie dan ook <strong>het</strong> spiegelbeeld <strong>van</strong><br />
de infinitief+aan constructie, die vorm<strong>en</strong><br />
met ge<strong>en</strong> k<strong>en</strong>t, maar niet met niet: er was<br />
ge<strong>en</strong> doorkom<strong>en</strong> aan/*doorkom<strong>en</strong> was er<br />
niet aan.<br />
90. kunn<strong>en</strong> bijhoud<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong> bijb<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Als triggers funger<strong>en</strong> dezelfde <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
<strong>en</strong> omgeving<strong>en</strong> die ook bij kunn<strong>en</strong><br />
bijb<strong>en</strong><strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gesignaleerd. Roz<strong>en</strong>daal<br />
17<br />
kon <strong>het</strong> tempo ev<strong>en</strong>min bijhoud<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 6-1-1993). Yep Kramer kon<br />
mede door e<strong>en</strong> knieblessure <strong>het</strong> tempo <strong>van</strong><br />
de best<strong>en</strong> niet bijhoud<strong>en</strong> (id., 11-1-1993).<br />
<strong>De</strong> bevolking kan de prijsstijging<strong>en</strong><br />
nauwelijks meer bijhoud<strong>en</strong> (id, 5-2-1993).<br />
<strong>De</strong> medische ontwikkeling<strong>en</strong> zijn sneller<br />
gegaan dan we kond<strong>en</strong> bijhoud<strong>en</strong> (id, 13-<br />
2-1993). Landskampio<strong>en</strong> Huiss<strong>en</strong> is na<br />
zev<strong>en</strong> rond<strong>en</strong> de <strong>en</strong>ige damploeg, die<br />
koploper Hiltex in de hoofdklasse kan<br />
bijhoud<strong>en</strong> (id., 13-12-1993). E<strong>en</strong> positief<br />
voorkom<strong>en</strong> is mogelijk, net als bij kunn<strong>en</strong><br />
bijb<strong>en</strong><strong>en</strong>: In de eerste twee period<strong>en</strong> kon<br />
VZC <strong>het</strong> tempo nog bijhoud<strong>en</strong> (id, 29-11-<br />
1993).<br />
91. bijkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> lach<strong>en</strong>: ophoud<strong>en</strong><br />
met lach<strong>en</strong>. To<strong>en</strong> ik <strong>het</strong> mijn dochter<br />
voorlas, kwam ze niet meer bij <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
lach<strong>en</strong> (Trouw, 28-1-1998). Variant:<br />
bijkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> de pret: Minut<strong>en</strong>lang<br />
kwam<strong>en</strong> de dames niet meer bij <strong>van</strong> de pret<br />
(Wiecher Hulst, E<strong>en</strong> vri<strong>en</strong>d aan <strong>het</strong> Tobameer,<br />
107).<br />
92. bij lange na: lang. Hij is bij lange na<br />
niet gereed. Kluivert is bij lange na nog<br />
ge<strong>en</strong> Cruyff. E<strong>en</strong> adverbiale uitdrukking<br />
die di<strong>en</strong>t als versterker <strong>van</strong> negatie, <strong>en</strong> lijkt<br />
alle<strong>en</strong> voor te kom<strong>en</strong> bij niet <strong>en</strong> ge<strong>en</strong>. Bij<br />
andere negatieve <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> is <strong>het</strong><br />
resultaat <strong>van</strong> combinatie slecht: *Hij is bij<br />
lange na nerg<strong>en</strong>s voor beducht, *Ik k<strong>en</strong><br />
hier bij lange na niemand. In dit opzicht is<br />
bij lange na restrictiever dan sommige<br />
andere adverbiale versterking<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
negatie, zoals in <strong>het</strong> geheel, vgl. Je hebt<br />
hier in <strong>het</strong> geheel/*bij lange na niets te<br />
zoek<strong>en</strong>. Niet alle combinaties met ge<strong>en</strong><br />
zijn goed: *Ik k<strong>en</strong> hier bij lange na ge<strong>en</strong><br />
hond is onwelgevormd. E<strong>en</strong> kortere variant<br />
<strong>van</strong> bij lange na is lang, e<strong>en</strong> oudere, nu<br />
niet meer gangbare variant is op/bij verre<br />
na.<br />
93. kunn<strong>en</strong> bijsloff<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong> bijhoud<strong>en</strong>,<br />
kunn<strong>en</strong> bijb<strong>en</strong><strong>en</strong>. Eerste divisionist<strong>en</strong> die<br />
hogerop mog<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> <strong>het</strong> in de ere-