De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
niemand bestrijd<strong>en</strong> (Onze Taal, 1985,<br />
131).<br />
77. te betek<strong>en</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>: te beduid<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>, om <strong>het</strong> lijf hebb<strong>en</strong>, voorstell<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze uitdrukking is <strong>negatief</strong>-polair als hij<br />
<strong>en</strong>kel gebruikt wordt om e<strong>en</strong> waardering<br />
aan te gev<strong>en</strong>: X heeft weinig te betek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
= X heeft weinig om <strong>het</strong> lijf, stelt weinig<br />
voor. Als <strong>het</strong> letterlijk wordt gebruikt in de<br />
zin <strong>van</strong> “e<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is hebb<strong>en</strong>”, dan is <strong>het</strong><br />
ge<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking: vgl.<br />
<strong>De</strong>ze klopsignal<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> iets te<br />
betek<strong>en</strong><strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, maar ik weet niet wat.<br />
Voorbeeld<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> overdrachtelijke,<br />
<strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> gebruik zijn: Als filosoof<br />
heeft hij uiteindelijk niets te betek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
(<strong>De</strong> Gro<strong>en</strong>e Amsterdammer, 23-7-1997).<br />
Meer dan e<strong>en</strong> kwart eeuw sinds <strong>het</strong><br />
onvergetelijke Du <strong>van</strong> Peter Maffay heeft<br />
de Duitse schlager in grote del<strong>en</strong> <strong>van</strong> ons<br />
land nauwelijks iets te betek<strong>en</strong><strong>en</strong> gehad<br />
(NRC, 26-9-1997). Hierdoor had de<br />
indruk kunn<strong>en</strong> ontstaan dat deze groep<strong>en</strong><br />
zeer weinig te betek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
aanhangers hadd<strong>en</strong> (Anton Pannekoek,<br />
Herinnering<strong>en</strong>, 39). <strong>De</strong> versterking hier<br />
onder de berg had verder niet veel meer te<br />
betek<strong>en</strong><strong>en</strong> (Enquête-commissie Regeringsbeleid<br />
1940-1945, deel 1c, Verhor<strong>en</strong>, 343).<br />
78. kunn<strong>en</strong> beter<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong>,<br />
kunn<strong>en</strong> gebeter<strong>en</strong>. Enigszins archaïsche<br />
uitdrukking. Het WNT geeft als voorbeeld<br />
Ik kon <strong>het</strong> niet beter<strong>en</strong>, uit de Herinnering<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> Vissering. Teg<strong>en</strong>woordig lijkt<br />
beter<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> nog voort te lev<strong>en</strong> in de<br />
uitdrukking zijn lev<strong>en</strong> beter<strong>en</strong>.<br />
79. betoog behoev<strong>en</strong>: nadere toelichting<br />
verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>. Als triggers di<strong>en</strong><strong>en</strong> in de eerste<br />
plaats ge<strong>en</strong>, daarnaast ook wel nauwelijks,<br />
niet, weinig. Meer sporadisch vraagzinn<strong>en</strong>,<br />
bijzinn<strong>en</strong> afhankelijk <strong>van</strong> te, comparatiefzinn<strong>en</strong><br />
e.d. Zie ook onder behoev<strong>en</strong>. Het<br />
behoeft ge<strong>en</strong> betoog, dat ons succes die<br />
dag op uitbundige wijze gevierd is<br />
geword<strong>en</strong> (J.F. <strong>van</strong> Dulm, Onder de<br />
bloedvlag <strong>van</strong> de "O 21", 1940-1945, 172).<br />
15<br />
Het behoeft nauwelijks betoog dat <strong>het</strong> e<strong>en</strong><br />
uiterst twijfelachtig zaak is of we in <strong>het</strong><br />
geval <strong>van</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> als alle<strong>en</strong>, slechts<br />
<strong>en</strong> hoogst<strong>en</strong>s met <strong>en</strong>ig recht <strong>van</strong> negatieve<br />
elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong> (Frans Zwarts,<br />
Negatief Polaire Uitdrukking<strong>en</strong> I, GLOT<br />
4-1, 1981). [D]at beleediging<strong>en</strong> in <strong>het</strong><br />
algeme<strong>en</strong> geuit, zonder dat deze teg<strong>en</strong><br />
iemand, wie dan ook, gerigt zijn, niet<br />
strafbaar kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geacht, zal wel<br />
al te duidelijk zijn, dan dat zulks e<strong>en</strong>ig<br />
betoog zoude behoev<strong>en</strong>. (Weekblad <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> regt, no 693, 9 april 1846). Variant<strong>en</strong>:<br />
betoog hoev<strong>en</strong>, nader betoog behoev<strong>en</strong>,<br />
verder betoog behoev<strong>en</strong>. Vgl. bijv. En dat<br />
e<strong>en</strong> krachtig Frankryk onvere<strong>en</strong>igbaar is<br />
met <strong>het</strong> voortbestaan <strong>van</strong> <strong>het</strong> republikeinsche<br />
regime, dat hoeft toch ge<strong>en</strong><br />
betoog meer, vindt U ook niet? (Alexander<br />
Coh<strong>en</strong>, Briev<strong>en</strong> 1888-1961, bezorgd door<br />
Ronald Spoor, 355).<br />
80. te betrapp<strong>en</strong> op/kunn<strong>en</strong> betrapp<strong>en</strong><br />
op: betrapt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op, bek<strong>en</strong>d zijn<br />
voor. <strong>De</strong> uitdrukking komt voor in alle<br />
bek<strong>en</strong>de <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> omgeving<strong>en</strong>. Op<br />
emoties is Pioline zeld<strong>en</strong> of nooit te<br />
betrapp<strong>en</strong> (Trouw, 19-2-2000). Heb jij<br />
Ruud Lubbers ooit op e<strong>en</strong> begrijpelijke zin<br />
kunn<strong>en</strong> betrapp<strong>en</strong> - laat staan op e<strong>en</strong><br />
heldere gedachte?(id., 30-12-2000). Op<br />
zwakke punt<strong>en</strong> is deze Futura dan ook<br />
amper te betrapp<strong>en</strong> (Sp!ts, 5-3-2002). Ik<br />
was zijn assist<strong>en</strong>t <strong>en</strong> heb hem alle<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> betrapp<strong>en</strong> op afkeer <strong>van</strong><br />
hiel<strong>en</strong>likkers (Nelleke Noordervliet, Het<br />
oog <strong>van</strong> de <strong>en</strong>gel, 117-118).<br />
81. door de beugel kunn<strong>en</strong>: geoorloofd<br />
zijn, acceptabel zijn, ermee door kunn<strong>en</strong>.<br />
Dit is ge<strong>en</strong> puur <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong><br />
uitdrukking, <strong>en</strong> vertoont alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sterke<br />
t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s om in negatieve omgeving<strong>en</strong> op te<br />
tred<strong>en</strong>. Positieve voorkom<strong>en</strong>s zoals 't<br />
volg<strong>en</strong>de zijn volkom<strong>en</strong> in de haak:<br />
Gericht op de voortplanting kon seks nog<br />
net door de beugel (Midas <strong>De</strong>kkers, Lief<br />
dier, 134). Van 68 voorkom<strong>en</strong>s in de<br />
Volkskrant op CD-ROM (jan-sep 1995)