De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
edwing<strong>en</strong> (Choderlos de Laclos,<br />
Gevaarlijk spel met de liefde, 89).<br />
53. be<strong>en</strong> in zi<strong>en</strong>: erg<strong>en</strong>s ge<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in zi<strong>en</strong>:<br />
er ge<strong>en</strong> bezwaar teg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. <strong>De</strong> partijg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong><br />
zag<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in de gang<strong>en</strong><br />
na te gaan <strong>van</strong> opposant<strong>en</strong> (Ger Harms<strong>en</strong>,<br />
Herfsttijloos, p. 372). Wordt voornamelijk<br />
gebruikt in combinatie met ge<strong>en</strong>, <strong>en</strong> vrijwel<br />
niet met andere triggers. Het WNT<br />
geeft aan dat de uitdrukking vroeger was<br />
erg<strong>en</strong>s ge<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in vind<strong>en</strong>. Vgl. hy vinter<br />
ge<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in, ‘t dunckt hem ge<strong>en</strong> schand<strong>en</strong><br />
(G.C. <strong>van</strong> Sant<strong>en</strong>, Lichte Wigger [1617],<br />
vs 320). <strong>De</strong>ze laatste uitdrukking is<br />
teg<strong>en</strong>woordig niet meer in omloop. Erg<strong>en</strong>s<br />
ge<strong>en</strong> be<strong>en</strong> in zi<strong>en</strong> komt voor <strong>van</strong>af de 19e<br />
eeuw.<br />
54. beet: hap. Minimale hoeveelheidsuitdrukking.<br />
In dit gebruik zeer gangbaar<br />
tot <strong>en</strong> met de 18 de eeuw. Zie ook biet. Vgl.<br />
verder Engels a bit, Duits ein Bissch<strong>en</strong>. In<br />
teg<strong>en</strong>stelling tot hap kon beet ook gebruikt<br />
word<strong>en</strong> in context<strong>en</strong> die niets met et<strong>en</strong> of<br />
bijt<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Ik <strong>en</strong> antwoort je<br />
<strong>van</strong> al d<strong>en</strong> dagh niet e<strong>en</strong> beet (P.C. Hooft,<br />
War<strong>en</strong>ar).<br />
Ik zeg niet e<strong>en</strong> beet<br />
Omdat ik nerg<strong>en</strong>s <strong>van</strong> <strong>en</strong> weet<br />
(Pieter Lang<strong>en</strong>dijk, Krelis Louw<strong>en</strong>). Na de<br />
18 de eeuw lijkt hooguit nog gebruik in de<br />
zin <strong>van</strong> ‘hap’ mogelijk te zijn, zoals in <strong>het</strong><br />
volg<strong>en</strong>de voorkom<strong>en</strong> <strong>van</strong> ca. 1890: Zij zat<br />
daar nog met hoed <strong>en</strong> handscho<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
had nog ge<strong>en</strong> beet g<strong>en</strong>uttigd <strong>van</strong> <strong>het</strong> haar<br />
voorgedi<strong>en</strong>de et<strong>en</strong> (Else Hoffmann, Van<br />
knop tot bloem, 153).<br />
55. zo’n beetje: weinig, zuinig. <strong>De</strong>ze<br />
uitdrukking is meestal e<strong>en</strong> adverbiale<br />
uitdrukking die negatie mijdt: vgl. bijv.<br />
hij heeft zo’n beetje alles <strong>van</strong> Karl May<br />
gelez<strong>en</strong> met *hij heeft niet zo’n beetje alles<br />
<strong>van</strong> Karl May gelez<strong>en</strong>. Daarnaast k<strong>en</strong>t<br />
deze uitdrukking nog e<strong>en</strong> ander gebruik als<br />
e<strong>en</strong> soort <strong>van</strong> versterk<strong>en</strong>d toevoegsel bij<br />
e<strong>en</strong> zin, <strong>en</strong> daar is negatie wel vereist:<br />
11<br />
Whitney is verslaafd, <strong>en</strong> niet zo’n beetje<br />
ook (Week<strong>en</strong>d, 19-12-2001). K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d<br />
voor dit gebruik is dat toevoeging <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
adjectief klein mogelijk is: <strong>De</strong><br />
hypotheekr<strong>en</strong>te is omhoog gegaan, soms<br />
niet zo’n klein beetje ook (Trouw, 12-6-<br />
1999). Dit kan niet bij <strong>het</strong> andere zo’n<br />
beetje: *Hij heeft zo’n klein beetje alles<br />
<strong>van</strong> Karl May gelez<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> verwante<br />
uitdrukking is (zo) zuinig.<br />
56. erg<strong>en</strong>s aan kunn<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong>: iets ter<br />
hand kunn<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>, iets kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
Met lange rokk<strong>en</strong> aan kan ze op e<strong>en</strong> paard<br />
weinig beginn<strong>en</strong> (Ewout Speelman, Katrijn<br />
<strong>van</strong> Aerdswoude, 177). We kunn<strong>en</strong> er toch<br />
niet aan beginn<strong>en</strong> om hem pal voor de<br />
drankzaak af te zett<strong>en</strong> (Maj Sjöwall <strong>en</strong> Per<br />
Wahlöö, <strong>De</strong> verschrikkelijke man uit<br />
Säffle, 136). Naast de uitdrukking met<br />
kunn<strong>en</strong> is er ook e<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-polair<br />
gebruik zonder modaal werkwoord maar<br />
met e<strong>en</strong> habituele betek<strong>en</strong>is: Daar begin ik<br />
niet aan. Hier is e<strong>en</strong> onderwerp in de<br />
eerste persoon vereist of, met e<strong>en</strong><br />
subjectief perspectief, in de derde persoon.<br />
57. iets kunn<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong> met/teg<strong>en</strong>: iets<br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> met/teg<strong>en</strong>. Als triggers<br />
funger<strong>en</strong> meestal niets, weinig, niet veel.<br />
Als ze dicht teg<strong>en</strong> de muur blijv<strong>en</strong> dan kan<br />
hij bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> nauwelijks iets teg<strong>en</strong> h<strong>en</strong><br />
beginn<strong>en</strong> (Maj Sjöwall <strong>en</strong> Per Wahlöö, <strong>De</strong><br />
verschrikkelijke man uit Säffle, vert.<br />
Froukje Hoekstra, 176). <strong>De</strong> Dr<strong>en</strong>tse<br />
politie kan echter weinig beginn<strong>en</strong> met die<br />
informatie (<strong>De</strong> Volkskrant, 28-07-1993).<br />
Aangezi<strong>en</strong> de bewakers echter rechtstreeks<br />
voor Mao werkt<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze onder de<br />
supervisie <strong>van</strong> Wang Dongxing viel<strong>en</strong>, kon<br />
ze niet zoveel teg<strong>en</strong> h<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong> (Li<br />
Zhisui, Het privé-lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> Mao, 156). We<br />
kunn<strong>en</strong> niks teg<strong>en</strong> Jim beginn<strong>en</strong> (Carry<br />
Slee, Afblijv<strong>en</strong>, 99).<br />
58. te beginn<strong>en</strong> zijn/vall<strong>en</strong> met/teg<strong>en</strong>: aan<br />
te <strong>van</strong>g<strong>en</strong> zijn/vall<strong>en</strong> met/teg<strong>en</strong>. Modale<br />
infinitief die vooral optreedt in combinatie<br />
met niets, niks, nooit wat/iets, weinig.