De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
mak<strong>en</strong>d voor poëzie (Provinciale Zeeuwse<br />
Courant, 17-4-1971). Werk kan deel<br />
uitmak<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> zinvol bestaan, maar is<br />
niet zaligmak<strong>en</strong>d (Vrij Nederland, 14-8-<br />
1982). We moet<strong>en</strong> vooral niet d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat<br />
de cultuur zoals we die in Europa<br />
ontwikkeld hebb<strong>en</strong>, alle<strong>en</strong> zaligmak<strong>en</strong>d is<br />
(<strong>De</strong> Volkskrant, 18-1-1986). E<strong>en</strong> positief<br />
voorkom<strong>en</strong>: In de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw was<br />
<strong>het</strong> ego <strong>van</strong> de kunst<strong>en</strong>aar zaligmak<strong>en</strong>d<br />
(Trouw, 14-3-1991).<br />
810. iemand e<strong>en</strong> zee te hoog gaan: met<br />
ontk<strong>en</strong>ning vormt deze uitdrukking e<strong>en</strong><br />
litotescombinatie die aangeeft dat niets<br />
iemand te hoog gegrep<strong>en</strong>, te dol of te<br />
gedurfd voorkomt. Triggers zijn ge<strong>en</strong><br />
(meestal), niet (zeld<strong>en</strong>). Ge<strong>en</strong> zee gaat mij<br />
te hoog (J. Bernlef, Onder ijsberg<strong>en</strong>, 49).<br />
Als speler was Van Hanegem gezeg<strong>en</strong>d<br />
met e<strong>en</strong> sublieme techniek, maar op <strong>het</strong><br />
gebied <strong>van</strong> hard <strong>en</strong> geme<strong>en</strong> spel ging hem<br />
ook niet gauw e<strong>en</strong> zee te hoog (Trouw, 26-<br />
8-1997). Naast <strong>het</strong> werkwoord gaan<br />
kom<strong>en</strong> ook gevall<strong>en</strong> voor met zijn <strong>en</strong><br />
andere koppelwerkwoord<strong>en</strong>: Ge<strong>en</strong> zee is<br />
Ajax meer te hoog in <strong>het</strong> Europa Cupvoetbal<br />
(NRC, 23-11-1995). Op dat<br />
mom<strong>en</strong>t leek ge<strong>en</strong> zee te hoog voor KPN<br />
(ZDNet.nl, 25-10-2005).<br />
811. zeg<strong>en</strong> rust<strong>en</strong> op: voorspoed k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze uitdrukking behoort tot de kleine<br />
groep <strong>van</strong> idiom<strong>en</strong> bestaande uit e<strong>en</strong> werkwoord<br />
met e<strong>en</strong> subject ipv e<strong>en</strong> object. Het<br />
meest gebruikelijk zijn combinaties met<br />
ge<strong>en</strong>, maar ook andere negatieve <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
lat<strong>en</strong> zich combiner<strong>en</strong>: E<strong>en</strong><br />
huwelijksreis naar <strong>het</strong> zuid<strong>en</strong> behoort<br />
Parijs aan te do<strong>en</strong>, anders rust er ge<strong>en</strong><br />
zeg<strong>en</strong> op de echtverbint<strong>en</strong>is (Mr. A.<br />
Roothaert, Onrust op Raubrakk<strong>en</strong>, 180).<br />
Op <strong>het</strong> huwelijk <strong>van</strong> e<strong>en</strong> geleerde kon ge<strong>en</strong><br />
zeg<strong>en</strong> rust<strong>en</strong>, wist ze (Trouw, 4-1-1999).<br />
Dat op <strong>het</strong> geslachtslev<strong>en</strong> niet altijd e<strong>en</strong><br />
zeg<strong>en</strong> rust, doet niets af aan <strong>het</strong> sacrale<br />
karakter er<strong>van</strong> (Trouw, 12-12-1998).<br />
Eig<strong>en</strong>lijk heeft er nooit zeg<strong>en</strong> gerust op de<br />
productievestiging die Ericsson eind jar<strong>en</strong><br />
155<br />
'80 liet bouw<strong>en</strong> (Dagblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>,<br />
9-11-2002). Zoals de voorbeeld<strong>en</strong> al lat<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong>, bestaat er <strong>en</strong>ige onduidelijkheid over<br />
de telbaarheid <strong>van</strong> zeg<strong>en</strong>.<br />
812. zegg<strong>en</strong>: betek<strong>en</strong>isvol zijn. Wordt<br />
zowel met als zonder indirect object<br />
gebruikt als <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking.<br />
<strong>De</strong> trigger is doorgaans e<strong>en</strong> negatieve<br />
maatbepaling, zoals weinig, niets, niet<br />
veel, ge<strong>en</strong> bal, etc. Het voetbal <strong>van</strong> teg<strong>en</strong>woordig<br />
zegt Nanninga weinig (Nieuwsblad<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 17-3-2001). Het<br />
blijkt maar weer dat e<strong>en</strong> grote naam niets<br />
zegt (NRC, 27-10-2000). <strong>De</strong> gemiddelde<br />
krant<strong>en</strong>lezer zegt die naam niets (Vrij<br />
Nederland, 18-11-2000). Het zegt me niet<br />
zoveel (J.J. Voskuil, Het A.P. Beerta<br />
Instituut, 897). Maar dat zegt niet alles<br />
(Trouw, 22-3-2001).<br />
813. te zegg<strong>en</strong> zijn/vall<strong>en</strong>: gezegd kunn<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>. Modale infinitief. Dat valt<br />
moeilijk te zegg<strong>en</strong> (Erica Jong, Het ritsloze<br />
nummer, 237). Dat is niet bij b<strong>en</strong>adering<br />
te zegg<strong>en</strong> (Wiecher Hulst, Van Sabang tot<br />
Merauke, 125). Het is bij <strong>het</strong> ter perse<br />
gaan <strong>van</strong> dit nummer nog nauwelijks te<br />
zegg<strong>en</strong> of <strong>het</strong> uiteindelijke resultaat<br />
positief zal zijn (Onze Taal, mei 1983).<br />
Niet te verwarr<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ander gebruik<br />
dat in <strong>het</strong> geheel niet <strong>negatief</strong>-polair is, nl.<br />
dat in de combinatie dat is te zegg<strong>en</strong> = dat<br />
wil zegg<strong>en</strong>. Vgl. Ik kom graag, dat is te<br />
zegg<strong>en</strong>, als mijn vrouw ook kan. Ook te<br />
zegg<strong>en</strong> + voorzetsel is niet <strong>negatief</strong>-polair,<br />
vgl. Daar valt veel meer over te zegg<strong>en</strong>;<br />
Daar valt wel iets teg<strong>en</strong> te zegg<strong>en</strong>; Daar<br />
valt <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de <strong>van</strong> te zegg<strong>en</strong>.<br />
hor<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong>: zie hor<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong>.<br />
814. zelfs maar: <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> variant<br />
<strong>van</strong> zelfs. Net als de nauwverwante uitdrukking<br />
ook maar geeft ook zelfs maar<br />
e<strong>en</strong> minimum <strong>van</strong> e<strong>en</strong> schaal aan (zie<br />
Vandeweghe 1981, Rullmann <strong>en</strong> Hoeksema<br />
1997, Hoeksema <strong>en</strong> Rullmann 2001).<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot ook maar echter teg<strong>en</strong>-