De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
tijd<strong>en</strong> wel <strong>het</strong> laatste was dat te versmad<strong>en</strong><br />
was (id., 2-5-1994). Overig<strong>en</strong>s is dit<br />
slechts e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel voorkom<strong>en</strong> naast 53 in<br />
strikt negatieve omgeving<strong>en</strong>.<br />
739. in de verste verte: mhu, meestal<br />
gebruikt als versterker <strong>van</strong> negatie. Zoals<br />
diverse andere versterkers <strong>van</strong> negatie,<br />
bijv. bij lange na, lang, in <strong>het</strong> geheel,<br />
wordt in de verste verte meestal ter<br />
linkerzijde <strong>van</strong> <strong>het</strong> negatieve woord<br />
aangetroff<strong>en</strong>, meestal in <strong>het</strong> midd<strong>en</strong>veld,<br />
e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele keer ook op de eerste zinsplaats.<br />
In de verste verte was ik niet bereid<br />
om te dwep<strong>en</strong> met de leer der abstracte<br />
vrijheid in de Volksnijverheid (H.P.G.<br />
Quack, Herinnering<strong>en</strong> uit de lev<strong>en</strong>sjar<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> Mr. H.P.G. Quack 1834-1913, 191).<br />
Van 92 voorkom<strong>en</strong>s komt 80% op<br />
rek<strong>en</strong>ing <strong>van</strong> negatie in <strong>en</strong>igerlei vorm<br />
(42% niet, 22% ge<strong>en</strong> <strong>en</strong> 16% n-woord<strong>en</strong>),<br />
terwijl de rest e<strong>en</strong> breed scala aan overige<br />
triggers laat zi<strong>en</strong>, waarbij alle bek<strong>en</strong>de<br />
omgeving<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigd zijn. <strong>De</strong><br />
organisatie [..] ontk<strong>en</strong>de ijlings zulks ook<br />
maar in de verste verte <strong>van</strong> plan te zijn<br />
geweest (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 18-<br />
7-1992). Zonder <strong>het</strong> in de verste verte te<br />
kunn<strong>en</strong> vermoed<strong>en</strong>, was hij in de laatste<br />
og<strong>en</strong>blikk<strong>en</strong> door <strong>het</strong> loof <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
kreupelhout bespied (H.J. Schimmel,<br />
Sinjeur Semeyns, dl 1, 218). Zoals<br />
gewoonlijk bij onderzoek<strong>en</strong> naar seksuele<br />
misstand<strong>en</strong> was alles veel erger dan<br />
iedere<strong>en</strong> in de verste verte gedacht had<br />
(NRC 15-7-1993). Als ik <strong>het</strong> in de verste<br />
verte kon voorzi<strong>en</strong> dan marcheerde ik niet<br />
(J.J. Cremer, Emma Berthold, 19). Alsof<br />
zij maar in de verste verte iets met ons te<br />
mak<strong>en</strong> heeft! (J.J. Voskuil, Bij nader<br />
inzi<strong>en</strong>, 906). In deze omgeving<strong>en</strong> zijn<br />
<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> zoals in <strong>het</strong> geheel of bij<br />
lange na, die uitsluit<strong>en</strong>d di<strong>en</strong><strong>en</strong> ter<br />
versterking <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>ning, niet op<br />
hun plaats, vgl. bijv. *Alles was veel erger<br />
dan iedere<strong>en</strong> in <strong>het</strong> geheel/bij lange na<br />
gedacht had.<br />
142<br />
740. iets te vertell<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>:<br />
zegg<strong>en</strong>schap hebb<strong>en</strong> (over), iets in de<br />
melk te brokkel<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Op dit<br />
mom<strong>en</strong>t hebb<strong>en</strong> kopers absoluut niets te<br />
vertell<strong>en</strong> (NRC, 20-3-2001). In Kerkrade<br />
had FC Groning<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> Roda JC niets te<br />
vertell<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Groninger Gezinsbode, 6-4-<br />
2001).<br />
741. kunn<strong>en</strong> vervettekont<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong><br />
schel<strong>en</strong>. Vrij zeldzame variant <strong>van</strong> kunn<strong>en</strong><br />
verblotekont<strong>en</strong> (zie Sanders 2008). Mij<br />
kan carnaval gelukkig ge<strong>en</strong> kale scheet<br />
vervettekont<strong>en</strong> (www.nijmeg<strong>en</strong>c<strong>en</strong>traal.nl)<br />
742. zich verwaardig<strong>en</strong>: waardig keur<strong>en</strong>,<br />
de moeite nem<strong>en</strong>. Hij verwaardigde zich<br />
niet verder e<strong>en</strong> woord tot <strong>het</strong> gezantschap<br />
te richt<strong>en</strong>, dat met de Gedeputeerd<strong>en</strong> de<br />
t<strong>en</strong>t verliet (Marjorie Bow<strong>en</strong>, Ik zal<br />
handhav<strong>en</strong>, 275). Anders verwaardigde hij<br />
zich nooit Albert aan te sprek<strong>en</strong> (A.F.Th.<br />
<strong>van</strong> der Heijd<strong>en</strong>, <strong>De</strong> gevar<strong>en</strong>driehoek,<br />
222).<br />
743. vetpot: <strong>negatief</strong>-polair predikaatnom<strong>en</strong>:<br />
e<strong>en</strong> toestand of bron <strong>van</strong> weelde<br />
<strong>en</strong> rijkdom. Da's ook ge<strong>en</strong> vetpot! (Morris<br />
<strong>en</strong> Goscinny, Lucky Luke - <strong>De</strong> zing<strong>en</strong>de<br />
draad, 9). E<strong>en</strong> vetpot zou <strong>het</strong> blad nooit<br />
word<strong>en</strong>, dat stond wel vast (Michel <strong>van</strong><br />
der Plas, Mijnheer Gezelle, 269). Op 91<br />
voorkom<strong>en</strong>s in mijn bestand trof ik één<br />
positief voorkom<strong>en</strong> aan: Het lidmaatschap<br />
<strong>van</strong> Lloyd' s werd <strong>van</strong> oudsher gezi<strong>en</strong> als<br />
e<strong>en</strong> eer <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vetpot (<strong>De</strong> Volkskrant, 23-<br />
6-1993). Verder: 70x ge<strong>en</strong> als trigger, 13x<br />
niet, 5x e<strong>en</strong> n-woord <strong>en</strong> 2x allerminst. <strong>De</strong><br />
overheers<strong>en</strong>de positie <strong>van</strong> negatie in de<br />
distributie <strong>van</strong> deze uitdrukking past goed<br />
bij <strong>het</strong> algem<strong>en</strong>e beeld <strong>van</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong><br />
predikat<strong>en</strong>. Ook k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor deze<br />
klasse is de mogelijkheid <strong>van</strong> topicalisatie:<br />
E<strong>en</strong> vetpot was <strong>het</strong> daar allerminst.<br />
744. erg<strong>en</strong>s vies <strong>van</strong>: erg<strong>en</strong>s afkerig <strong>van</strong>,<br />
erg<strong>en</strong>s niet happig op. Litotesconstructie.<br />
Zoals alle litotes<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> k<strong>en</strong>t ook<br />
deze e<strong>en</strong> sterke gerichtheid op zuiver