De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
ekking) bij tal<strong>en</strong>, die gev<strong>en</strong> om niet k<strong>en</strong>t:<br />
Ik táál niet naar zoute haring versus ?Ik<br />
gééf niet om zoute haring. Hierdoor lijkt<br />
tal<strong>en</strong> naar emfatischer <strong>van</strong> karakter dan<br />
gev<strong>en</strong> om. <strong>De</strong>ze zware acc<strong>en</strong>tuatie lijkt<br />
zich alle<strong>en</strong> voor te do<strong>en</strong> bij negatie met<br />
niet <strong>en</strong> in retorische vrag<strong>en</strong>. Bij ev<strong>en</strong>min<br />
lijkt ze uitgeslot<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als bij negatie met<br />
noch, zoals in <strong>het</strong> Reve-citaat hierbov<strong>en</strong><br />
aangehaald.<br />
Het <strong>en</strong>ige positieve voorkom<strong>en</strong> in<br />
mijn bestand is al oud <strong>en</strong> zou thans niet<br />
meer acceptabel zijn: Nietteg<strong>en</strong>staande dat<br />
d<strong>en</strong> m<strong>en</strong>sch niet wist wat kleeding of<br />
optooizel was, voor dat de zonde hem<br />
dwong om 'er na te taal<strong>en</strong>, echter bevont<br />
hy met der tyd, dat d<strong>en</strong> opschik zo wel<br />
behoort tot de betaamelijkheyt, als tot e<strong>en</strong><br />
sluyer voor de schaamte (..) (Jacob<br />
Campo Weyerman, <strong>De</strong>n Lap-landsch<strong>en</strong><br />
Tovertrommel, 1731, p. 9).<br />
654. met e<strong>en</strong> tang aanrak<strong>en</strong>/beetpakk<strong>en</strong>:<br />
uitdrukking <strong>van</strong> minimale hoeveelheid, in<br />
combinatie met negatie in gebruik om aan<br />
te duid<strong>en</strong> dat iemand of iets in <strong>het</strong> geheel<br />
niet aan te rak<strong>en</strong> is, weg<strong>en</strong>s onreinheid, of<br />
overdrachtelijk om aan te gev<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong><br />
zich erg<strong>en</strong>s verre <strong>van</strong> wil houd<strong>en</strong>.<br />
Teg<strong>en</strong>hanger <strong>van</strong> <strong>het</strong> Engelse ‘touch with a<br />
t<strong>en</strong>foot pole’ <strong>en</strong> <strong>het</strong> Duitse ‘mit der<br />
Beisszange anfass<strong>en</strong>’. <strong>De</strong> echte nazi’s<br />
zoud<strong>en</strong> hem met ge<strong>en</strong> tang hebb<strong>en</strong> will<strong>en</strong><br />
aanrak<strong>en</strong> (Kristi<strong>en</strong> Hemmerechts, Wit<br />
zand, 254). [A]fgezi<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> feit dat u<br />
kamerlid b<strong>en</strong>t, zou ik u met ge<strong>en</strong> tang<br />
will<strong>en</strong> aanrak<strong>en</strong> (Lisette Lewin, Voor<br />
bijna alles bang geweest, 315).<br />
655. erg<strong>en</strong>s teg<strong>en</strong>op kunn<strong>en</strong>: iets kunn<strong>en</strong><br />
verdur<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong> iets opgewass<strong>en</strong> zijn.<br />
Vooral in gebruik met ge<strong>en</strong>/niet, <strong>negatief</strong><br />
moeilijk/onmogelijk maar ook in retorische<br />
vrag<strong>en</strong>. Daar kan ge<strong>en</strong> reclasseringsambt<strong>en</strong>aar<br />
teg<strong>en</strong>op (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
Noord<strong>en</strong>, 20-5-2000). Daar kon ge<strong>en</strong><br />
afzuigkap teg<strong>en</strong>op (Désanne <strong>van</strong><br />
Brederode, M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> hobby, 192).<br />
E<strong>en</strong> pony <strong>van</strong> vlees <strong>en</strong> bloed kan daar niet<br />
126<br />
meer teg<strong>en</strong>op! (Libelle, 8-3-2002). Maar<br />
we kunn<strong>en</strong> onmogelijk op teg<strong>en</strong> Peking<br />
(Trouw, 7 mei 2002). Welke camping kan<br />
daar teg<strong>en</strong>op? (twitter.com/TwitBB, 23-<br />
12-2009)<br />
656. in tel zijn: meetell<strong>en</strong>, in aanzi<strong>en</strong> zijn.<br />
Zoals <strong>het</strong> WNT reeds meedeelt:<br />
gewoonlijk met e<strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>ning, o.a. in de<br />
vorm in ge<strong>en</strong> tel zijn (thans verouderd), of<br />
de Zuid-nederlandse vorm <strong>van</strong> ge<strong>en</strong> tel<br />
zijn. Het WNT geeft o.a. als voorbeeld<br />
<strong>De</strong> tem<strong>en</strong>de zusjes<br />
Die gromm<strong>en</strong> om kusjes<br />
[..]<br />
Zijn hier in ge<strong>en</strong> tel<br />
uit de Economische Liedjes <strong>van</strong> Betje<br />
Wolff <strong>en</strong> Aagje <strong>De</strong>k<strong>en</strong>. Andere voorbeeld<strong>en</strong>:<br />
Maar teg<strong>en</strong>woordig zijn moeders<br />
<strong>en</strong> oma’s <strong>van</strong>wege <strong>het</strong> egoïsme <strong>van</strong> de<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> weinig meer in tel (Nieuwsblad<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 17-5-1997). Wat daar<br />
buit<strong>en</strong> stond, was niet in tel (J. Koopmans,<br />
Letterkundige studi<strong>en</strong> over de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de<br />
eeuw, 57).<br />
657. de telefoon staat stil: met negatie<br />
duidt <strong>het</strong> e<strong>en</strong> overweldig<strong>en</strong>de telefonische<br />
belangstelling aan, vergelijkbaar met de<br />
telefoon stond roodgloei<strong>en</strong>d zonder<br />
negatie. <strong>De</strong> uitdrukking is al vrij oud,<br />
getuige bijv. e<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong> in Herman<br />
Heijermans’ ‘<strong>De</strong> vlieg<strong>en</strong>de Hollander’ uit<br />
1920: <strong>De</strong> telefoon heeft niet stilgestaan<br />
(Toneelwerk<strong>en</strong> III, 2226). Vgl. verder<br />
<strong>De</strong> telefoon staat ge<strong>en</strong> seconde stil bij de<br />
Stichting Sabbatical Leave (www.schoolbank.smi.nl).<br />
<strong>De</strong> uitdrukking is e<strong>en</strong> variant<br />
op <strong>het</strong> oudere zijn mond staat stil.<br />
tell<strong>en</strong>: zie tot ti<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> tell<strong>en</strong>.<br />
658. erg<strong>en</strong>s iets <strong>van</strong> terechtbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>: zich<br />
met succes <strong>van</strong> iets kwijt<strong>en</strong>. Laat zich<br />
combiner<strong>en</strong> met niets, weinig, niet veel <strong>en</strong><br />
in vraagzinn<strong>en</strong> met wat. Jammer dat ik er<br />
zelf zo weinig <strong>van</strong> terechtbr<strong>en</strong>g (Anja