De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
stad te bombarder<strong>en</strong> tot er ge<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> op<br />
de andere bleef, als <strong>het</strong> door hem<br />
ingestelde stadsbestuur ook maar e<strong>en</strong> haar<br />
gekr<strong>en</strong>kt zou word<strong>en</strong> (<strong>Nederlands</strong>e<br />
Historiën, 1991, 174).<br />
630. te stelp<strong>en</strong>: te stuit<strong>en</strong>, te stopp<strong>en</strong>.<br />
Vooral gezegd <strong>van</strong> zak<strong>en</strong> die strom<strong>en</strong><br />
(bloed <strong>en</strong> tran<strong>en</strong> bijv.) of die niet letterlijk<br />
beweg<strong>en</strong>. Het leed was niet te stelp<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 6-9-1993). <strong>De</strong> informatiestroom<br />
is niet te stelp<strong>en</strong> (www.telebyte.nl).<br />
631. e<strong>en</strong> ster: reet, achterwerk. Informele<br />
jonger<strong>en</strong>taal. Net als reet kan dit woord als<br />
e<strong>en</strong> versterk<strong>en</strong>de <strong>polaire</strong> uitdrukking<br />
word<strong>en</strong> gebruikt. Het heeft er dus ge<strong>en</strong><br />
ster mee te mak<strong>en</strong> dat mn videokaart <strong>het</strong><br />
niet aankan (www.gamelux.nl, 15-2-<br />
2004). Justice was echt ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>e ster aan<br />
trouw<strong>en</strong>s (www.last.fm, 19-12-2008).<br />
632.sterv<strong>en</strong>swoord(je): woord, hoe<br />
onbetek<strong>en</strong><strong>en</strong>d ook. Komt niet voor in <strong>het</strong><br />
WNT, wel is er e<strong>en</strong> Duitse teg<strong>en</strong>hanger<br />
Sterb<strong>en</strong>swort, zoals in <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de<br />
voorbeeld uit Heinrich Heine’s<br />
<strong>De</strong>utschland - Ein Wintermärch<strong>en</strong>:<br />
Er hatte aus der Oberwelt<br />
Seit viel<strong>en</strong>, viel<strong>en</strong> Jahr<strong>en</strong><br />
Wohl seit dem Sieb<strong>en</strong>jährigem Krieg<br />
Kein Sterb<strong>en</strong>swort erfahr<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong>ze in <strong>het</strong> Duits tamelijk gewone uitdrukking<br />
is in <strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong> uiterst<br />
zeldzaam. Ook had ze zich met ge<strong>en</strong><br />
sterv<strong>en</strong>swoordje bij soeur Clothilde over<br />
hun koeioner<strong>en</strong> beklaagd (Til Brugman,<br />
<strong>De</strong> Zeebruid, 41).<br />
633. stijl: manier <strong>van</strong> do<strong>en</strong>. Negatiefpolair,<br />
bij gebruik als predikaatnom<strong>en</strong>.<br />
Goedkoop voor de bühne sprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> in de<br />
praktijk meelop<strong>en</strong> is ge<strong>en</strong> stijl (http://<br />
www.max<strong>van</strong>d<strong>en</strong>berg.nl/..). [H]et is ge<strong>en</strong><br />
stijl om je stadsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> zo voor <strong>het</strong> blok te<br />
zett<strong>en</strong> (http://www.muid<strong>en</strong>info.nl/..)<br />
121<br />
634. te still<strong>en</strong>: stilbaar, gestild/gelest<br />
kunn<strong>en</strong>de word<strong>en</strong>. Net als stilbaar heeft te<br />
still<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorkeur voor negatieve zinn<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> nauwelijks/amper. Hiddink zag in Team<br />
Holland de mogelijkheid bij uitstek om de<br />
k<strong>en</strong>nelijk nooit te still<strong>en</strong> geldhonger in<br />
di<strong>en</strong>st te stell<strong>en</strong> <strong>van</strong> de sportieve noodzaak<br />
tot rust (Trouw, 19-2-1998). <strong>De</strong> niet<br />
te still<strong>en</strong> dorst echter blijft (Godfried<br />
Bomans, Dagboek <strong>van</strong> Rottumerplaat,<br />
779).<br />
635. stilstaan bij iets: iets beseff<strong>en</strong>, zich<br />
iets realiser<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> in deze psychologische<br />
betek<strong>en</strong>is is de uitdrukking<br />
<strong>negatief</strong>-polair. Zeer nauw verwant hieraan<br />
is e<strong>en</strong> gebruik waarbij de uitdrukking<br />
verwijst naar e<strong>en</strong> rustpauze in de voortgang<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> beschrijving of betoog:<br />
Thans, geme<strong>en</strong>teled<strong>en</strong>, moet<strong>en</strong> we ev<strong>en</strong><br />
stilstaan bij <strong>het</strong> lot <strong>van</strong> de zev<strong>en</strong> dwaze<br />
maagd<strong>en</strong>. Zoals <strong>het</strong> voorbeeld al laat zi<strong>en</strong>,<br />
is dit gebruik echter niet <strong>negatief</strong>-polair.<br />
Onpersoonlijke passiev<strong>en</strong> zijn doorgaans<br />
<strong>van</strong> dit type: Ook wordt stilgestaan bij de<br />
besluitvorming rond de Oosterschelde in<br />
<strong>het</strong> kabinet <strong>De</strong>n Uyl (<strong>De</strong> Volkskrant, 1-2-<br />
1993). Daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> zijn goede voorbeeld<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> gebruik:<br />
Ik heb daar ge<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t bij stilgestaan (=<br />
ik heb me dat ge<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t gerealiseerd,<br />
ik heb daar ge<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t aan gedacht, <strong>De</strong><br />
Volkskrant 29-4-1993). Misschi<strong>en</strong> staat u<br />
er niet zo vaak meer bij stil, maar onze<br />
sam<strong>en</strong>leving is opgebouwd rond et<strong>en</strong> (UK,<br />
10-12-1998). Ik heb daar nooit zo bij stilgestaan<br />
(Nico Scheepmaker, Cruyff,<br />
H<strong>en</strong>drik Johannes, f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> 1947-1984,<br />
112).<br />
636. stilzitt<strong>en</strong>: zich verroer<strong>en</strong>, in overdrachtelijke<br />
zin: activiteit<strong>en</strong> ontplooi<strong>en</strong>.<br />
Maar ook de roomsche geestelijkheid zat<br />
niet stil (E.J. Diest Lorgion, Hubertus<br />
Duifhuis, e<strong>en</strong> tafereel uit d<strong>en</strong> tijd der<br />
kerkhervorming, 121), de minister heeft<br />
niet stilgezet<strong>en</strong> (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
Noord<strong>en</strong>, 25-7-1998).