De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
17. zich iets aantrekk<strong>en</strong> <strong>van</strong>: mal<strong>en</strong> om,<br />
zich bekommer<strong>en</strong> om. Behoort tot de<br />
uitgebreide klasse <strong>van</strong> de <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
<strong>van</strong> onverschilligheid alsook tot de klasse<br />
<strong>van</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> met e<strong>en</strong> maatbepaling.<br />
Jan trok zich niets/nooit iets/weinig/niet al<br />
te veel/ge<strong>en</strong> bal/steeds minder <strong>van</strong> haar<br />
aan. Moet<strong>en</strong> we ons daar iets <strong>van</strong> aantrekk<strong>en</strong>?<br />
Als we ons daar wat <strong>van</strong><br />
aantrekk<strong>en</strong> zijn we gauw op de fles. Het<br />
nauw verwante idioom zich iets<br />
aantrekk<strong>en</strong> is niet <strong>negatief</strong>-polair, <strong>en</strong><br />
heeft ge<strong>en</strong> verplichte maatbepaling. Vgl.<br />
<strong>De</strong> minister trok zich de kritiek aan met<br />
??<strong>De</strong> minister trok zich iets <strong>van</strong> de kritiek<br />
aan.<br />
18. kunn<strong>en</strong> aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong> met: kunn<strong>en</strong><br />
beginn<strong>en</strong> met. Als m<strong>en</strong> met iets niets kan<br />
aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong>, dan is <strong>het</strong> zonder nut; kan m<strong>en</strong><br />
met iemand niets aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong> dan is hij<br />
onhandelbaar. Wordt vooral gebruikt met<br />
negatie, <strong>en</strong> verder in vrag<strong>en</strong>. Loeff<strong>en</strong><br />
(1998) merkt terecht op dat m<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> in<br />
XML gecodeerd docum<strong>en</strong>t niets kan<br />
aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong> wanneer niet is vastgelegd<br />
welke functionaliteit <strong>het</strong> heeft (STDH-<br />
Nieuwsbrief no 12, juni 2000, 8). Met die<br />
domkopp<strong>en</strong> die er <strong>van</strong>middag war<strong>en</strong> kon ik<br />
niets aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong> (Godfried Bomans,<br />
Sprookjes <strong>en</strong> Verhal<strong>en</strong> 1929-1935, in<br />
Werk<strong>en</strong> II, 87). <strong>De</strong> vraag is alle<strong>en</strong> wat je<br />
in de praktijk met die mogelijkheid kunt<br />
aan<strong>van</strong>g<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 18-5-1993).<br />
19. erg<strong>en</strong>s aanwill<strong>en</strong>: erg<strong>en</strong>s mee will<strong>en</strong><br />
beginn<strong>en</strong>, erg<strong>en</strong>s mee instemm<strong>en</strong>. En toch:<br />
m<strong>en</strong> wilde er niet aan (E. d'Oliveira, <strong>De</strong><br />
mann<strong>en</strong> <strong>van</strong> '80 aan <strong>het</strong> woord, 40). <strong>De</strong><br />
bondscoach wil daar nog niet aan (Trouw,<br />
7-2-2005).<br />
20. kunn<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>: <strong>het</strong> zi<strong>en</strong> <strong>van</strong> iets<br />
kunn<strong>en</strong> verdrag<strong>en</strong>. Behoort tot de groep<br />
<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> onverdragelijkheid,<br />
ev<strong>en</strong>als kunn<strong>en</strong> uitstaan, kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>,<br />
kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> lucht<strong>en</strong> of zi<strong>en</strong>,<br />
kunn<strong>en</strong> vel<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> verdrag<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong><br />
verter<strong>en</strong> etc. Zie ook om aan te zi<strong>en</strong>.<br />
Vooral wanneer <strong>het</strong> `zi<strong>en</strong>’ niet letterlijk<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> is deze uitdrukking<br />
geheel gelijkwaardig met <strong>en</strong> ver<strong>van</strong>gbaar<br />
door de bov<strong>en</strong>staande idiom<strong>en</strong>. Frans<br />
Bakker uit de Bottelroosstraat kan <strong>het</strong> niet<br />
aanzi<strong>en</strong> dat de woningstichting zo met de<br />
bewoners omgaat (Loeks, 10-6-1997). Ik<br />
kon <strong>het</strong> niet meer aanzi<strong>en</strong> (Tom Lanoye,<br />
Spek <strong>en</strong> Bon<strong>en</strong>, 9). Ik kon <strong>het</strong> niet langer<br />
aanzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> to<strong>en</strong> heb ik haar gewurgd (Jos<br />
Panhuijs<strong>en</strong>, Lev<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> is niet g<strong>en</strong>oeg,<br />
157). Hij kon <strong>het</strong> niet meer aanzi<strong>en</strong><br />
(Kristi<strong>en</strong> Hemmerechts, Wit zand, 125).<br />
Zoals de bov<strong>en</strong>staande voorbeeld<strong>en</strong> al<br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> is negatie meestal verbond<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> aspectuele operator als meer/<br />
langer.<br />
21. aap: ook maar iets. E<strong>en</strong> uiterst zeldzame<br />
mhu – vgl. Hij weet er ge<strong>en</strong>' aap <strong>van</strong><br />
(P.J. Harrebomée, Spreekwoord<strong>en</strong>boek der<br />
<strong>Nederlands</strong>che taal [1858], 41). [H]ij<br />
begrijpt er duidelijk ge<strong>en</strong> aap <strong>van</strong> (E. du<br />
Perron, brief aan M<strong>en</strong>no ter Braak,<br />
Briefwisseling 1930-1940, deel II, 301).<br />
Wij bakt<strong>en</strong> er opnieuw ge<strong>en</strong> aap <strong>van</strong> <strong>en</strong><br />
verlor<strong>en</strong> ons “finaleduel”<br />
(home.tiscali.nl/..). “nielz” jij snapt er<br />
echt ge<strong>en</strong> aap <strong>van</strong> (www.clubcharts.nl).<br />
22. kunn<strong>en</strong> aard<strong>en</strong>: zich thuis gaan voel<strong>en</strong><br />
(meestal: in e<strong>en</strong> andere omgeving dan die<br />
waar m<strong>en</strong> is opgegroeid). <strong>De</strong> relatieproblem<strong>en</strong><br />
ontstond<strong>en</strong> to<strong>en</strong> de Ecuadoraan<br />
hier niet kon aard<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Telegraaf, 7-8-<br />
1996). Ze kunn<strong>en</strong> nerg<strong>en</strong>s anders meer<br />
aard<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 17-4-2000). Het<br />
was ook de vraag of de meisjes ooit nog bij<br />
e<strong>en</strong> ander zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aard<strong>en</strong>! (Rascha<br />
Peper, <strong>De</strong> waterdame, 48/49). Maar de<br />
vrouw kan in <strong>het</strong> kleine land met<br />
betrekkelijk provinciale verhouding<strong>en</strong> niet<br />
aard<strong>en</strong> (Jacques Gans, Liefde <strong>en</strong> goudvissch<strong>en</strong>,<br />
130). “Misschi<strong>en</strong>!,” besloot ik,<br />
"kan ik nog wel e<strong>en</strong>s hier aard<strong>en</strong>."<br />
(ibidem, 147). Het laatste voorbeeld laat<br />
zi<strong>en</strong>, dat positieve voorkom<strong>en</strong>s <strong>van</strong> kunn<strong>en</strong><br />
aard<strong>en</strong> niet uitgeslot<strong>en</strong> zijn. Wel zijn ze<br />
zeldzaam: ik noteerde 3 op in totaal 61<br />
4