De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Groot Woord<strong>en</strong>boek uit 1992 heeft deze<br />
betek<strong>en</strong>is nog niet.<br />
626. te spott<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> met: onbelangrijk<br />
of zwak zijn. Meestal gebruikt in<br />
combinatie met negatie: Met Liecht<strong>en</strong>stein<br />
valt niet te spott<strong>en</strong>, ook al is <strong>het</strong> nog zo<br />
klein (<strong>De</strong> Volkskrant, 10-6-1995). In<br />
teg<strong>en</strong>stelling tot diverse andere<br />
constructies <strong>van</strong> dit type met modale<br />
infinitiev<strong>en</strong> (zoals te verkropp<strong>en</strong>/ kunn<strong>en</strong><br />
verkropp<strong>en</strong>, te rijm<strong>en</strong>/ kunn<strong>en</strong> rijm<strong>en</strong> met)<br />
k<strong>en</strong>t deze uitdrukking ge<strong>en</strong> variant met<br />
kunn<strong>en</strong>: *kunn<strong>en</strong> spott<strong>en</strong> met. Wel is <strong>het</strong><br />
mogelijk om <strong>het</strong> bov<strong>en</strong>staande citaat te<br />
herformuler<strong>en</strong> als Liecht<strong>en</strong>stein laat niet<br />
met zich spott<strong>en</strong>.<br />
627. erg<strong>en</strong>s in spug<strong>en</strong>: met negatie: iets<br />
lekker vind<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> typisch geval <strong>van</strong><br />
understatem<strong>en</strong>t door litotes. Stoett (1923)<br />
geeft dit idioom met <strong>en</strong>kele vindplaats<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> rond 1900. Het komt me voor dat de<br />
uitdrukking niet meer gangbaar is. Nou,<br />
Trui, die spuugt ook niet in d'r gloassie<br />
(Justus <strong>van</strong> Maurik, To<strong>en</strong> ik nog jong was,<br />
105). En in e<strong>en</strong> slokkie, daar spoog ie ook<br />
niet in, <strong>van</strong> 'n ander z’n c<strong>en</strong>te (M.J.<br />
Brusse, Boefje, 52).<br />
staan te juich<strong>en</strong>: zie onder staan te<br />
juich<strong>en</strong>.<br />
628. steek: mhu. Volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> WNT werd<br />
deze uitdrukking in eerste instantie<br />
gebruikt in combinatie met (kunn<strong>en</strong>) zi<strong>en</strong>,<br />
<strong>en</strong> de betek<strong>en</strong>is zou dan zijn `e<strong>en</strong> punt.'<br />
Overig<strong>en</strong>s geeft <strong>het</strong> WNT ge<strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
voor deze veronderstelling. Dit<br />
gebruik komt al voor in <strong>het</strong> Mnl, vgl. bijv.<br />
<strong>het</strong> voorbeeld K<strong>en</strong> zye niet e<strong>en</strong> steke "Ik<br />
zie ge<strong>en</strong> steek", uit Spel<strong>en</strong> <strong>van</strong> Cornelis<br />
Everaert, 90. Het WNT noemt in dit<br />
verband ook e<strong>en</strong> idioom ge<strong>en</strong> steek door<br />
zijn neus zi<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s ("bij<br />
overdracht", aldus <strong>het</strong> WNT) werd e<strong>en</strong><br />
steek ook gebruikt bij werkwoord<strong>en</strong> als<br />
begrijp<strong>en</strong>, wet<strong>en</strong> etc. Combinaties met<br />
werkwoord<strong>en</strong> als do<strong>en</strong>, uitvoer<strong>en</strong> e.d. ziet<br />
120<br />
<strong>het</strong> WNT daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> als ontle<strong>en</strong>d aan <strong>het</strong><br />
naai<strong>en</strong>. Of dit juist is valt moeilijk nog vast<br />
te stell<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de alternatieve hypothese, dat<br />
<strong>het</strong> analogische gebruik bij begrijp<strong>en</strong>,<br />
wet<strong>en</strong> etc. zich heeft uitgestrekt tot do<strong>en</strong><br />
e.d., lijkt ev<strong>en</strong> waarschijnlijk.<br />
<strong>De</strong> verzameling triggers is niet<br />
ruim bemet<strong>en</strong>. In mijn bestand met 79<br />
voorkom<strong>en</strong>s is 97% gecombineerd met<br />
ge<strong>en</strong>, voorts 2% in vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> 1%<br />
gecombineerd met nooit. <strong>De</strong> uitdrukking<br />
wordt aangetroff<strong>en</strong> met <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong><br />
onverschilligheid, cognitiewerkwoord<strong>en</strong><br />
zoals snapp<strong>en</strong>, <strong>en</strong> relatief vaak met<br />
comparatiev<strong>en</strong> (ruim 28%) <strong>van</strong> de voorkom<strong>en</strong>s<br />
in mijn materiaal), <strong>en</strong> wel met<br />
name verder <strong>en</strong> wijzer. Verwant hieraan<br />
zijn combinaties met vooruit, vorder<strong>en</strong>, of<br />
opschiet<strong>en</strong> (sam<strong>en</strong> 11%), vgl. de gelijkwaardigheid<br />
<strong>van</strong> ge<strong>en</strong> steek verder kom<strong>en</strong>,<br />
vooruitkom<strong>en</strong>, vorder<strong>en</strong>, opschiet<strong>en</strong>. In de<br />
meest rec<strong>en</strong>te voorkom<strong>en</strong>s uit mijn<br />
bestand (25 uit de jar<strong>en</strong> 1990) is de<br />
t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s nog sterker: 52% combinaties met<br />
wijzer/verder, <strong>en</strong> 16% met opschiet<strong>en</strong>,<br />
vorder<strong>en</strong>, vooruit, e<strong>en</strong> duidelijk tek<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> semantische specialisatie.<br />
Voorbeeld<strong>en</strong>: Verzin maar iets, <strong>het</strong><br />
interesseert me werkelijk ge<strong>en</strong> steek (Ab<br />
Visser, Het kind <strong>van</strong> de rek<strong>en</strong>ing, 63). En<br />
nog zijn de 300 werknemers ge<strong>en</strong> steek<br />
wijzer (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 23-<br />
8-1997). Gaat <strong>het</strong> jou e<strong>en</strong> steek aan, wat<br />
er in iemand anders zijn koffer zit? (Willy<br />
<strong>van</strong> der Heide, Tumult in e<strong>en</strong> toerist<strong>en</strong>hotel,<br />
85). <strong>De</strong> m<strong>en</strong>s is sinds de Middeleeuw<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> steek opgeschot<strong>en</strong> (Trouw,<br />
19-11-1996).<br />
629. e<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> op de andere: om totale<br />
vernietiging <strong>van</strong> bouwwerk<strong>en</strong> aan te<br />
duid<strong>en</strong>, wordt er gezegd dat er ge<strong>en</strong> ste<strong>en</strong><br />
meer op de andere meer staat. Er stond<br />
ge<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> meer op de andere! (Jules<br />
<strong>De</strong>elder, Modern Passé, in: <strong>De</strong> dikke <strong>van</strong><br />
<strong>De</strong>elder, 200). Ge<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> bleef op de<br />
andere, ge<strong>en</strong> heilig huisje overeind (Fleur<br />
Bourgonje, Spoorloos, 25). Wel dreigde hij<br />
nog met zijn vloot terug te ker<strong>en</strong> om de