De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
definitie waar niemand soep <strong>van</strong> kan<br />
mak<strong>en</strong> (SUM, oktober 1996).<br />
594. de soep wordt zo heet geget<strong>en</strong> als ze<br />
wordt opgedi<strong>en</strong>d: eig<strong>en</strong>lijk is dit e<strong>en</strong><br />
spreekwoord, maar vele variant<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong><br />
ervoor dat de uitdrukking <strong>het</strong> karakter <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-polair idioom heeft gekreg<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> bijzin met als is niet verplicht. Het<br />
naamwoord soep wordt soms voorafgegaan<br />
door e<strong>en</strong> adjectief. Als triggers<br />
tred<strong>en</strong> op: niet, met 19 <strong>van</strong> 36 gevall<strong>en</strong><br />
(53%), nooit met 8 gevall<strong>en</strong> (22%), minder<br />
met 5 gevall<strong>en</strong> (14%), vraagzinn<strong>en</strong> met 3<br />
gevall<strong>en</strong> (8%) <strong>en</strong> zeld<strong>en</strong> met 1 gevall<strong>en</strong><br />
(3%). Bed<strong>en</strong>k dat de soep nooit zo heet<br />
geget<strong>en</strong> wordt, als ze wordt opgeschept<br />
(Jan Cremer Sr., Op de fiets de wereld in,<br />
173). <strong>De</strong> empiristische soep wordt<br />
k<strong>en</strong>nelijk niet zo heet geget<strong>en</strong> als zij t<strong>en</strong><br />
tijde <strong>van</strong> Carnap werd opgedi<strong>en</strong>d (H.J.<br />
Verkuyl in <strong>De</strong> Nieuwe Taalgids, 1977,<br />
561). Het klinkt allemaal behoorlijk<br />
haatdrag<strong>en</strong>d, maar de soep wordt zeld<strong>en</strong><br />
zo heet geget<strong>en</strong> als hij wordt opgedi<strong>en</strong>d<br />
(Trouw, 18-2-2004). <strong>De</strong> christelijke soep<br />
wordt ongetwijfeld niet zo heet geget<strong>en</strong> als<br />
hij wordt opgedi<strong>en</strong>d (Elsevier, 3-2-2007).<br />
<strong>De</strong> soep wordt minder heet geget<strong>en</strong> dan ze<br />
door Duivesteijn <strong>en</strong> Van ’t Riet wordt<br />
opgedi<strong>en</strong>d (Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>,<br />
12-2-2000). Wordt de soep ook zo heet<br />
geget<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>kt u? (Radio 1, 12-4-2002).<br />
615. veel soeps: veel bijzonders. Variant<br />
<strong>van</strong> veel zaaks. Huizinga (1994: 535) verklaart<br />
deze uitdrukking als volgt: "‘Soep’<br />
(ook: snert) heeft vaak de betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong><br />
iets minderwaardigs. Vgl. in de soep<br />
lop<strong>en</strong>. Daarom ook: niet veel bijzonders<br />
zijn. Kan ook e<strong>en</strong> verbastering zijn <strong>van</strong><br />
‘zaaks,’ dus: niet veel zaaks zijn." E<strong>en</strong><br />
dergelijke uitleg geeft ook <strong>het</strong> WNT, s.v.<br />
soep. Het is nog niet veel soeps hoor,<br />
gewoon wat ideetjes (Martin Bril <strong>en</strong> Dirk<br />
<strong>van</strong> Weeld<strong>en</strong>, Arbeidsvitamin<strong>en</strong>, 23). Als<br />
trigger fungeert voornamelijk niet. In mijn<br />
bestand komt slechts één andere voor,<br />
nooit : Computers in <strong>het</strong> basisonderwijs,<br />
118<br />
dat is nooit veel soeps geweest in<br />
Nederland (<strong>De</strong> Volkskrant, 13-3-1993).<br />
Topicalisatie is mogelijk, maar<br />
scrambling niet: Veel soeps is <strong>het</strong> niet.<br />
*Het is veel soeps niet. <strong>De</strong><br />
onmogelijkheid <strong>van</strong> scrambling deelt deze<br />
uitdrukking met andere indefiniete<br />
predikat<strong>en</strong>.<br />
I.t.t. weinig zaaks b<strong>en</strong> ik weinig<br />
soeps niet teg<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong>, al klinkt me<br />
deze uitdrukking niet al te slecht in de<br />
or<strong>en</strong>.<br />
616. <strong>het</strong> sop is de kool waard: de zaak is<br />
waard dat m<strong>en</strong> er kost<strong>en</strong> of moeite aan<br />
besteed. Meestal met ontk<strong>en</strong>ning gebruikt<br />
maar ook andere combinaties kom<strong>en</strong> voor.<br />
Die om dees luchtigh' eer zijn led<strong>en</strong> niet <strong>en</strong><br />
spaert / Is geck. Want seker, 't sop <strong>en</strong> is de<br />
kool niet waert (Anna Visscher,<br />
Gedicht<strong>en</strong>, dl 1, 123). Presid<strong>en</strong>t, ik stel u<br />
op d<strong>en</strong> voorgrond dat <strong>het</strong> sop de kool niet<br />
waard is (F. Bordewijk, Karakter, 220).<br />
[W]as dat sop dan de kool wel waart? (E.<br />
Wolff <strong>en</strong> A. <strong>De</strong>k<strong>en</strong>, <strong>De</strong> historie <strong>van</strong><br />
mejuffrouw Sara Burgerhart, 509). “Het<br />
sop is de kool nauwelijks waard,” gaf<br />
politierechter P. B<strong>en</strong>der zijn m<strong>en</strong>ing over<br />
de zaak. (Algeme<strong>en</strong> Dagblad, 10 juni<br />
2008).<br />
617. sou: mhu. Minimale hoeveelheid<br />
geld, g<strong>en</strong>oemd naar e<strong>en</strong> voormalige Franse<br />
munt. Wordt ook in <strong>het</strong> Frans nog als mhu<br />
gebruikt, vgl. bijv. <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de voorbeeld<br />
uit Le Monde, 7-2-1994: Lionel, seul et<br />
sans un sou <strong>en</strong> poche, avait choisi d'aller à<br />
Béziers. In teg<strong>en</strong>stelling tot c<strong>en</strong>time, dat in<br />
<strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong> alle<strong>en</strong> gebruikt wordt als er<br />
verwez<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> naar Frans geld <strong>en</strong><br />
Franse omstandighed<strong>en</strong>, kan sou ook<br />
word<strong>en</strong> gebruikt voor <strong>Nederlands</strong>e situaties<br />
<strong>en</strong> <strong>Nederlands</strong> geld. <strong>De</strong> hele branche<br />
schreeuwt inderdaad moord <strong>en</strong> brand dat<br />
ze ge<strong>en</strong> sou verdi<strong>en</strong>t (<strong>De</strong> Volkskrant, 27-2-<br />
1993).<br />
618. e<strong>en</strong> spaan heel lat<strong>en</strong>/blijv<strong>en</strong> <strong>van</strong>:<br />
mhu. Naast spaan komt ook spaander