De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
600. de/e<strong>en</strong> schoonheidsprijs verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
in overdrachtelijke zin: uitblink<strong>en</strong> door<br />
elegantie. <strong>De</strong>ze onderhandeling<strong>en</strong><br />
verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> ge<strong>en</strong> schoonheidsprijs (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 13-1-1993). K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor<br />
<strong>het</strong> metaforische <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> gebruik<br />
is dat ook zak<strong>en</strong>, die gewoonlijk in <strong>het</strong><br />
geheel niet in verband word<strong>en</strong> gebracht<br />
met <strong>het</strong> begrip ‘schoonheid’, zoals<br />
bestuurlijke beslissing<strong>en</strong>, in <strong>het</strong> geding<br />
kunn<strong>en</strong> zijn. Als u mij vraagt, of dat de<br />
schoonheidsprijs verdi<strong>en</strong>t <strong>en</strong> of ik daarmee<br />
echt gelukkig b<strong>en</strong>, is mijn antwoord dat ik<br />
<strong>het</strong> graag anders had gezi<strong>en</strong> (INL 38<br />
mwc). Mevrouw Jans<strong>en</strong>, die e<strong>en</strong> aantal<br />
zak<strong>en</strong> onduidelijk vond, zei dat de<br />
procedure naar haar m<strong>en</strong>ing ge<strong>en</strong><br />
schoonheidsprijs verdi<strong>en</strong>t (idem). Naast<br />
verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> wordt ook wel e<strong>en</strong>s <strong>het</strong><br />
predikaat in aanmerking kom<strong>en</strong> voor<br />
gebruikt: <strong>De</strong> eerste voetbalclub die dit<br />
seizo<strong>en</strong> zijn trainer onder dwang op straat<br />
zet komt daarom ook zeker niet in<br />
aanmerking voor de schoonheidsprijs<br />
(idem).<br />
601. schrikk<strong>en</strong> of verwrikk<strong>en</strong>: zich<br />
verroer<strong>en</strong>. Verouderd rijmidioom, te<br />
vind<strong>en</strong> in Winschoot<strong>en</strong>s Seeman (1681):<br />
<strong>het</strong> <strong>en</strong> schrikt, nog <strong>en</strong> verwrikt niet: dat is,<br />
<strong>het</strong> wierd in <strong>het</strong> minste niet <strong>van</strong> sijn plaats<br />
bewoog<strong>en</strong>. Hierbij is de betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong><br />
schrikk<strong>en</strong> die <strong>van</strong> “ met e<strong>en</strong> ruk of schok<br />
<strong>van</strong> zijn plaats of uit zijn stand gaan” (cf.<br />
WNT s.v. schrikk<strong>en</strong>). <strong>De</strong> uitdrukking zal<br />
wel weinig gebruikelijk geweest zijn, want<br />
<strong>het</strong> WNT vermeldt hem niet. Wel meldt<br />
<strong>het</strong> e<strong>en</strong> vergelijkbaar idioom verhikk<strong>en</strong> of<br />
verwrikk<strong>en</strong> uit de Zaanstreek. Ook<br />
verrepp<strong>en</strong> of verroer<strong>en</strong> is naar vorm <strong>en</strong><br />
betek<strong>en</strong>is verwant.<br />
602. schrom<strong>en</strong>: aarzel<strong>en</strong>, terugdeinz<strong>en</strong><br />
voor. Gewoonlijk wordt dit werkwoord<br />
gecombineerd met negatie <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
infinitief-complem<strong>en</strong>t. Hoewel negatie niet<br />
absoluut verplicht is (op 100 voorkom<strong>en</strong>s<br />
vond ik 6 positieve, verder 6 combinaties<br />
met e<strong>en</strong> n-woord, 2 met allerminst, 1 met<br />
115<br />
zonder <strong>en</strong> 85 met niet. O, uw veder<br />
schroomt niet ons tev<strong>en</strong>s tot aan de deur<strong>en</strong><br />
der slaapkamer dezer vorstelijke person<strong>en</strong><br />
te voer<strong>en</strong> (Lodewijk <strong>van</strong> <strong>De</strong>yssel, <strong>De</strong><br />
scheldkritiek<strong>en</strong>, 81). Mann<strong>en</strong> als Huyg<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> Westerba<strong>en</strong> schrom<strong>en</strong> niet, om in hunne<br />
puntdicht<strong>en</strong> allerlei aardighed<strong>en</strong> te zegg<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> diev<strong>en</strong>, die zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gehang<strong>en</strong><br />
(J.A. Worp, <strong>De</strong> invloed <strong>van</strong> S<strong>en</strong>eca’s<br />
treurspel<strong>en</strong> op ons tooneel, 39). Tann<strong>en</strong><br />
onderzoekt de communicatie tuss<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>van</strong>uit allerlei disciplines, <strong>en</strong><br />
schroomt uitstapjes naar de historie <strong>en</strong><br />
naar andere cultur<strong>en</strong> allerminst (Trouw,<br />
20-11-1996). Bij fout<strong>en</strong> <strong>van</strong> M<strong>en</strong>zo,<br />
afgezi<strong>en</strong> <strong>van</strong> di<strong>en</strong>s blunder in Auxerre, had<br />
Van Gaal nooit geschroomd <strong>het</strong> beestje bij<br />
de naam te noem<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Volkskrant, 11-3-<br />
1993). [D]aarom schroomde ik <strong>het</strong> woord<br />
sociologisch er voor te gebruik<strong>en</strong> (Annie<br />
Romein-Verschoor, Vrouw<strong>en</strong>spiegel, 166).<br />
E<strong>en</strong> Engelse <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> teg<strong>en</strong>hanger<br />
<strong>van</strong> dit werkwoord is to scruple: Nixon did<br />
not scruple to order a cover-up.<br />
603. shit: rec<strong>en</strong>te ontl<strong>en</strong>ing uit <strong>het</strong> Engels.<br />
Want ik b<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik geef ge<strong>en</strong> shit<br />
(Osdorp Posse, Osdorp Stijl). E<strong>en</strong> nog<br />
letterlijker vertaling zou zijn: <strong>en</strong> ik geef<br />
niet e<strong>en</strong> shit, maar dat gaat in teg<strong>en</strong> de<br />
huidige syntactische regels <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
<strong>Nederlands</strong> (zie ook Hoeksema 2002b<br />
voor <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> niet e<strong>en</strong> versus ge<strong>en</strong>).<br />
604. sikkepit(je): mhu. E<strong>en</strong> traditionele<br />
uitdrukking, variant <strong>van</strong> snars, zier etc.<br />
Teg<strong>en</strong>woordig wat ouderwets. Dat<br />
vrijdagse bakkertje kon hem ge<strong>en</strong> sikkepit<br />
schel<strong>en</strong> (Jaap ter Haar, Ernstjan <strong>en</strong><br />
Snabbeltje uit <strong>en</strong> thuis, 50). Ge<strong>en</strong> sikkepit<br />
wet<strong>en</strong> ze er <strong>van</strong>. (J.W.F. Werumeus<br />
Buning, Ik zie, ik zie wat gij niet ziet, 73).<br />
Dat verandert aan de zaak ge<strong>en</strong> sikkepitje<br />
(George <strong>van</strong> Aalst, <strong>De</strong> schoolfuif, 145).<br />
Als je nou nog één sikkepitje gevoel hebt,<br />
dan laat je haar slap<strong>en</strong> (Justus <strong>van</strong><br />
Maurik, Papier<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong>, 120).