De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
teg<strong>en</strong>woordig nauwelijks nog gangbaar.<br />
Het WNT heeft e<strong>en</strong> heel vroege vindplaats<br />
uit de <strong>Nederlands</strong>e Histori<strong>en</strong> <strong>van</strong> P.C.<br />
Hooft (N.H. 1127): Wat doch hadd<strong>en</strong><br />
z’hem toegevoeght, dan e<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong>kel<strong>en</strong><br />
schyn oft schaaduw <strong>van</strong> gezagh? Latere<br />
voorkom<strong>en</strong>s zijn meestal <strong>negatief</strong>. Hij zogt<br />
naar verscheid<strong>en</strong> kleinigheed<strong>en</strong>, waar<strong>van</strong><br />
hij schijn noch schaduuw kon vind<strong>en</strong><br />
(Gerrit Paape, <strong>De</strong> Bataafsche Republiek zo<br />
als zij behoord te zijn <strong>en</strong> zo als zij weez<strong>en</strong><br />
kan [etc.], 16). Wy zyn gereed, met alle<br />
onze Medepligtig<strong>en</strong>, met solemnel<strong>en</strong> Eede<br />
te bevestig<strong>en</strong>, dat gedur<strong>en</strong>de de<br />
behandeling <strong>van</strong> deeze zaak, waar <strong>van</strong> wy<br />
aanleiders zyn geweest, aan ons ge<strong>en</strong><br />
schyn of schaduw is voorgekom<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong>ig Complot ... (Tweede deductie voor<br />
Jonker Onno Zwier <strong>van</strong> Har<strong>en</strong>, ter zyner<br />
noodw<strong>en</strong>dige zuiveringe <strong>van</strong> de lasterlyke<br />
gerugt<strong>en</strong> <strong>en</strong> imputati<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong> hem<br />
verspreid <strong>en</strong> ingebragt, 47). <strong>De</strong> meest<br />
rec<strong>en</strong>te vindplaats in mijn materiaal <strong>van</strong><br />
deze uitdrukking dateert <strong>van</strong> 1957: Dan is<br />
er ge<strong>en</strong> schijn of schaduw <strong>van</strong> bedrog<br />
meer te bewijz<strong>en</strong> (Mr. A. Roothaert,<br />
Vlimm<strong>en</strong>’s tweede jeugd, 647).<br />
598. e<strong>en</strong> schim <strong>van</strong>: <strong>negatief</strong>-polair<br />
predikaat, behor<strong>en</strong>d tot de groep <strong>van</strong><br />
<strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> onvergelijkbaarheid,<br />
zoals kunn<strong>en</strong> tipp<strong>en</strong> aan, in de schaduw<br />
kunn<strong>en</strong> staan <strong>van</strong>, e.d. Gewoonlijk<br />
gebruikt om aan te duid<strong>en</strong> dat iemand niet<br />
meer kan tipp<strong>en</strong> aan zijn vroegere zelf.<br />
Verhaegh was ge<strong>en</strong> schim meer <strong>van</strong> de<br />
topspeler <strong>van</strong> weleer (<strong>De</strong> Volkskrant, 20-<br />
9-1993). Vol<strong>en</strong>dam was ge<strong>en</strong> schim <strong>van</strong><br />
de ploeg die PSV versloeg (<strong>De</strong> Volkskrant,<br />
25-1-1993). Ook vergelijking<strong>en</strong> met<br />
ander<strong>en</strong> dan zichzelf kom<strong>en</strong> voor:<br />
Trouw<strong>en</strong>s, die Kraaykamp is ge<strong>en</strong> schim<br />
<strong>van</strong> zijn vader (Loeks, 10-12-1996).<br />
Enigszins elliptisch doet <strong>het</strong> volg<strong>en</strong>de<br />
voorbeeld aan: Bombarda is nog ge<strong>en</strong><br />
schim <strong>van</strong> vorig seizo<strong>en</strong> (Loeks, 12-11-<br />
1993), waar we di<strong>en</strong><strong>en</strong> te lez<strong>en</strong>: <strong>van</strong> de<br />
speler die hij <strong>het</strong> vorig seizo<strong>en</strong> was.<br />
Overig<strong>en</strong>s kan de uitdrukking ook word<strong>en</strong><br />
114<br />
gebruikt om aan te gev<strong>en</strong> dat de huidige<br />
versie <strong>van</strong> e<strong>en</strong> persoon of team juist beter<br />
is dan e<strong>en</strong> vorige: Onder aanvoering <strong>van</strong><br />
e<strong>en</strong> perfect spel<strong>en</strong>de captain Marc<br />
<strong>De</strong>liss<strong>en</strong> was <strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong>e elftal ge<strong>en</strong><br />
schim meer <strong>van</strong> de ploeg die in februari in<br />
Pakistan tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> testserie over de knie<br />
werd gelegd (<strong>De</strong> Volkskrant, 6-7-1993).<br />
Op 36 voorkom<strong>en</strong>s war<strong>en</strong> er 33<br />
combinaties met ge<strong>en</strong>, 2 met maar, <strong>en</strong> 1<br />
voorkom<strong>en</strong> was positief: Maar Jantje is<br />
e<strong>en</strong> schim <strong>van</strong> zichzelf geword<strong>en</strong> (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 14-8-1993). Nico was in die<br />
tijd nog maar e<strong>en</strong> schim <strong>van</strong> zichzelf als<br />
sixties beauty (<strong>De</strong> Volkskrant, 9-1-1993).<br />
599. de scho<strong>en</strong><strong>en</strong> mog<strong>en</strong> poets<strong>en</strong> <strong>van</strong>:<br />
uitdrukking <strong>van</strong> onvergelijkbaarheid, net<br />
als bij voorbeeld kunn<strong>en</strong> tipp<strong>en</strong> aan, <strong>het</strong><br />
hal<strong>en</strong> bij. <strong>De</strong> sportmasseur had in <strong>het</strong><br />
interview met Panorama onder meer<br />
gezegd dat Guus Hiddink nog niet de<br />
scho<strong>en</strong><strong>en</strong> mocht poets<strong>en</strong> <strong>van</strong> Cruyff of<br />
Michels (Trouw, 12-6-1998). Die lui <strong>van</strong><br />
<strong>De</strong> Kast mog<strong>en</strong> niet e<strong>en</strong>s de scho<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
poets<strong>en</strong> <strong>van</strong> Zita Swoon (Nieuwsblad <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 20-3-1999). Variant<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
deze uitdrukking zijn te vind<strong>en</strong> in de<br />
volg<strong>en</strong>de voorbeeld<strong>en</strong>: Daar mog<strong>en</strong> Hugo<br />
<strong>en</strong> Edward de scho<strong>en</strong>veters nog niet <strong>van</strong><br />
vastmak<strong>en</strong> (Loeks, 24-9-1996). Van<br />
Schepping<strong>en</strong> mag eig<strong>en</strong>lijk nog niet e<strong>en</strong>s<br />
de scho<strong>en</strong><strong>en</strong> strikk<strong>en</strong> <strong>van</strong> de dertiger<br />
(Nieuwsblad <strong>van</strong> <strong>het</strong> Noord<strong>en</strong>, 28-5-1997).<br />
<strong>De</strong> oorsprong <strong>van</strong> deze <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> ligt<br />
in de bijbel, in <strong>het</strong> woord <strong>van</strong> Johannes de<br />
Doper: Ik doop u met water, maar er komt<br />
e<strong>en</strong>, die sterker is dan ik, wi<strong>en</strong>s scho<strong>en</strong>riem<strong>en</strong><br />
ik niet waardig b<strong>en</strong> te ontbind<strong>en</strong>;<br />
die zal u met d<strong>en</strong> Heilig<strong>en</strong> Geest <strong>en</strong> met<br />
vuur dop<strong>en</strong> (Lukas 3: 16). Nog dicht bij<br />
deze oorsprong blijft de volg<strong>en</strong>de variant:<br />
<strong>De</strong> m<strong>en</strong>sch<strong>en</strong>, die om onz<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>stlijk<strong>en</strong><br />
landg<strong>en</strong>oot gegrinnikt hebb<strong>en</strong>, war<strong>en</strong> wel<br />
heusch nauwelijks waard, dat zij zijn<br />
scho<strong>en</strong>zol<strong>en</strong> ontbond<strong>en</strong> (Willem Kloos,<br />
E<strong>en</strong> daad <strong>van</strong> e<strong>en</strong>voudige gerechtigheid,<br />
112-113).