De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
498. kunn<strong>en</strong> onderdrukk<strong>en</strong>: uitdrukking<br />
<strong>van</strong> onbeheersbaarheid (zie voor meer<br />
informatie over dergelijke <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong><br />
de ingang <strong>van</strong> kunn<strong>en</strong> bedwing<strong>en</strong>). Natuurlijk<br />
kan ik e<strong>en</strong> gevoel <strong>van</strong> leedvermaak<br />
niet onderdrukk<strong>en</strong> als ik <strong>van</strong> de CDAperikel<strong>en</strong><br />
hoor (Ed. <strong>van</strong> Thijn, Dagboek<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> onderhandelaar, 16). Toch kon<br />
wethouder Schuiling (Economische Zak<strong>en</strong>)<br />
e<strong>en</strong> triomfantelijk glimlachje wo<strong>en</strong>sdagavond<br />
niet onderdrukk<strong>en</strong> (<strong>De</strong> Groninger<br />
Gezinsbode, 24-4-1999).<br />
onder stoel<strong>en</strong> of bank<strong>en</strong> stek<strong>en</strong>: zie:<br />
onder stoel<strong>en</strong> of bank<strong>en</strong> stek<strong>en</strong>.<br />
<strong>van</strong> echt te onderscheid<strong>en</strong>: zie <strong>van</strong> echt te<br />
onderscheid<strong>en</strong>.<br />
499. onderuit kunn<strong>en</strong>: zich kunn<strong>en</strong> of<br />
mog<strong>en</strong> onttrekk<strong>en</strong> aan iets waaraan m<strong>en</strong><br />
zich gecommitteerd heeft of waartoe m<strong>en</strong><br />
door regels of gewoonte verplicht is.<br />
Meestal wordt deze uitdrukking gebruikt<br />
in combinatie met negatie of <strong>negatief</strong><br />
moeilijk (cf. Hoeksema 2008a: 142, Van<br />
der Woud<strong>en</strong> 1995a). Maar Bout zegt dat<br />
zij er niet onderuit kunn<strong>en</strong> (Jan de Hartog,<br />
Hollands Glorie, 66). Wijnkoop begreep<br />
dat hij er nu niet meer onderuit kon (Gerrit<br />
Voerman, <strong>De</strong> meridiaan <strong>van</strong> Moskou, 43).<br />
Ik kan er moeilijk onderuit (J.J. Voskuil,<br />
Afgang, 479).<br />
500. iemand ongelijk kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>: <strong>het</strong><br />
met iemand one<strong>en</strong>s zijn. Wordt vrijwel<br />
steeds aangetroff<strong>en</strong> in combinatie met e<strong>en</strong><br />
ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d woord, slechts zeld<strong>en</strong> in<br />
andere omgeving<strong>en</strong>, zoals retorische<br />
vrag<strong>en</strong>. M<strong>en</strong> kan hem ge<strong>en</strong> ongelijk gev<strong>en</strong><br />
(<strong>De</strong> Volkskrant, 13-3-1993). Ik zou <strong>het</strong> zelf<br />
nooit zo hebb<strong>en</strong> uitgedrukt, maar ongelijk<br />
kan ik hem niet gev<strong>en</strong>. (id, 16-4-1993). Ik<br />
kan niemand ongelijk gev<strong>en</strong> (id., 21-8-<br />
1993). Wie kan Romario ongelijk gev<strong>en</strong><br />
dat hij bij PSV weg wil? (id., 8-4-1993).<br />
E<strong>en</strong> Engelse teg<strong>en</strong>hanger is can blame.<br />
Ook retorisch, met negatieve betek<strong>en</strong>is, is<br />
de bevel<strong>en</strong>de variant Geef hem e<strong>en</strong>s<br />
ongelijk!<br />
95<br />
501. kunn<strong>en</strong>/zull<strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong><br />
looch<strong>en</strong><strong>en</strong>. In combinatie met negatie e<strong>en</strong><br />
bek<strong>en</strong>de litotesuitdrukking die aangeeft dat<br />
ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> zin heeft. Met kunn<strong>en</strong>:<br />
M<strong>en</strong> kan niet ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> dat er inktvissch<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> zeer groote afmeting bestaan<br />
(Jules Verne, Onderzeesche reis om de<br />
aarde, 339). Ik kan <strong>het</strong> niet ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>,<br />
myne oog<strong>en</strong> zyn zo goed niet als ik wel<br />
w<strong>en</strong>schte (Justus <strong>van</strong> Eff<strong>en</strong>, <strong>De</strong><br />
Hollandsche Spectator, 182). Met <strong>het</strong><br />
modale hulpwerkwoord zull<strong>en</strong>: Dat ook<br />
<strong>het</strong> epos der Wereldschepping Enuma elisj<br />
e<strong>en</strong> bepaalde strekking heeft, zal niemand<br />
ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>: de verheerlijking <strong>van</strong> Marduk<br />
als de wereldgod (F.M.Th. de Liagre Böhl,<br />
Het Gilgamesj epos, 14). <strong>De</strong> Heer <strong>van</strong><br />
Esp<strong>en</strong>blad zal zulks, verTrouw ik, niet<br />
ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> (Jacob <strong>van</strong> L<strong>en</strong>nep, Elizabeth<br />
Musch, 309). Met e<strong>en</strong> modale infinitief:<br />
Maar <strong>het</strong> valt niet te ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> dat ze<br />
mooi is (Hannes Meinkema, En dan is er<br />
koffie, 121). Cf. ook Engelse teg<strong>en</strong>hangers<br />
als in Nobody can d<strong>en</strong>y that .., There is no<br />
d<strong>en</strong>ying that ..., It cannot be d<strong>en</strong>ied that...<br />
502. elkaar ontlop<strong>en</strong>: voor elkaar onderdo<strong>en</strong>.<br />
Behoort tot e<strong>en</strong> nogal uitgebreide<br />
groep <strong>van</strong> <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> <strong>van</strong> (on)vergelijkbaarheid,<br />
zoals onderdo<strong>en</strong> voor, kunn<strong>en</strong><br />
tipp<strong>en</strong> aan, zijn weerga k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, e.d.<br />
Opmerkelijk is de verplichte aanwezigheid<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> reciproke voornaamwoord. Op 25<br />
voorkom<strong>en</strong>s bleek 52% te combiner<strong>en</strong> met<br />
niet veel, 24% met weinig, 16% met<br />
nauwelijks, terwijl ook minder <strong>en</strong> niets elk<br />
e<strong>en</strong>maal als trigger g<strong>en</strong>oteerd kond<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>.<br />
<strong>De</strong> smak<strong>en</strong> <strong>van</strong> aardappelpurees<br />
uit e<strong>en</strong> pakje ontlop<strong>en</strong> elkaar niet veel (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 13-11-1993). Aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
wordt dat de BJP <strong>en</strong> de Congrespartij<br />
elkaar weinig zull<strong>en</strong> ontlop<strong>en</strong> (id., 29-11-<br />
1993). Qua opbouw ontlop<strong>en</strong> beide gids<strong>en</strong><br />
elkaar nauwelijks (id., 14-8-1993). Ook in