De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
1. e<strong>en</strong> a voor e<strong>en</strong> b k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>: mhu, e<strong>en</strong><br />
minimale mate <strong>van</strong> belez<strong>en</strong>heid of k<strong>en</strong>nis<br />
bezitt<strong>en</strong>. Het WNT geeft alle<strong>en</strong> voorbeeld<strong>en</strong><br />
uit de 17e eeuw of ouder <strong>van</strong> dit<br />
idioom, dat ook te vind<strong>en</strong> is in Stoett<br />
(1923, dl. 1, blz. 1). Ic k<strong>en</strong> niet e<strong>en</strong> A voor<br />
e<strong>en</strong> B, mijn ouwers liet<strong>en</strong>t my noyt lier<strong>en</strong><br />
(<strong>De</strong> werk<strong>en</strong> <strong>van</strong> Bredero, deel 2). Sewel<br />
(1766, aangehaald bij Stoett) geeft als<br />
betek<strong>en</strong>is <strong>van</strong> ge<strong>en</strong> a voor e<strong>en</strong> b k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>:<br />
`to be very ignorant.' E<strong>en</strong> wat later voorbeeld:<br />
Wel moeder! wat zeg je nu? ik, uwe<br />
domme Ka, die ge<strong>en</strong>e A voor e<strong>en</strong>e B k<strong>en</strong>de,<br />
to<strong>en</strong> zij uit uw huis ging, schrijf u zelve<br />
dez<strong>en</strong> brief (M.J. de Neufville, <strong>De</strong> kleine<br />
pligt<strong>en</strong> [1824]). <strong>De</strong> uitdrukking is bij mijn<br />
wet<strong>en</strong> niet meer gangbaar in modern ABN.<br />
Wel geeft Ter Laan (1952) <strong>het</strong> nog voor<br />
<strong>het</strong> Groningse dialect. E<strong>en</strong> vergelijkbare<br />
uitdrukking heeft <strong>het</strong> Engels: not know<br />
from A to B, in de Random House<br />
Dictionary (Berg Flexner 1987)<br />
omschrev<strong>en</strong> als ‘to know nothing, be<br />
ignorant.’ E<strong>en</strong> variant op deze uitdrukking<br />
is: e<strong>en</strong> A <strong>van</strong>/uit e<strong>en</strong> B kunn<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>:<br />
Maar zooals ieder merkt, klinkt<br />
dit heel anders als <strong>het</strong> tweedehandstheoretiseer<strong>en</strong>d,<br />
oppervlakkige <strong>en</strong> onjuiste<br />
betuttel<strong>en</strong> <strong>en</strong> vitt<strong>en</strong>, <strong>en</strong> hakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> scheld<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> d<strong>en</strong> in poëzie wez<strong>en</strong>lijk ge<strong>en</strong> a <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
b onderscheid<strong>en</strong>-kunn<strong>en</strong>d<strong>en</strong> Jonckbloet<br />
(Willem Kloos, E<strong>en</strong> daad <strong>van</strong> e<strong>en</strong>voudige<br />
gerechtigheid, 37). Ik kan niet e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> A<br />
uit e<strong>en</strong> B onderscheid<strong>en</strong> (André <strong>De</strong>medts,<br />
Hooitijd, 30).<br />
2. aan: in predikatieve constructies met<br />
zijn <strong>en</strong> vind<strong>en</strong> <strong>en</strong> in combinatie met e<strong>en</strong><br />
maatbepaling als veel/weinig/wat/ge<strong>en</strong> bal<br />
etc. is aan e<strong>en</strong> veelgebruikte <strong>negatief</strong><strong>polaire</strong><br />
uitdrukking. Zo is er ook ge<strong>en</strong><br />
donder aan (Hannes Meinkema, En dan is<br />
er koffie, 74). Dit gebruik <strong>van</strong> aan moet<br />
tamelijk nieuw zijn: <strong>het</strong> WNT k<strong>en</strong>t <strong>het</strong> nog<br />
niet, <strong>en</strong> in mijn materiaal heb ik ge<strong>en</strong><br />
vindplaats<strong>en</strong> <strong>van</strong> voor de tweede helft <strong>van</strong><br />
de 20 ste eeuw.<br />
Positieve voorkom<strong>en</strong>s <strong>van</strong> aan zijn<br />
mogelijk bij ontk<strong>en</strong>ning<strong>en</strong> <strong>van</strong> negatieve<br />
asserties of presupposities: Ik vind daar<br />
WEL iets aan.<br />
In de zin Techno house is niks aan<br />
is Techno house niet noodzakelijk <strong>het</strong><br />
grammaticale onderwerp, zoals blijkt uit<br />
de voorkeur voor e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kelvoudige<br />
persoonsvorm in Techno house <strong>en</strong> triphop<br />
is/?zijn niks aan. In feite is Techno house<br />
<strong>en</strong> triphop e<strong>en</strong> woordgroep in linksdislocatie:<br />
Techno house <strong>en</strong> triphop, daar<br />
is niks aan. Dat blijkt ook uit de (overig<strong>en</strong>s<br />
niet absolute) voorkeur voor Waar is niks<br />
aan? bov<strong>en</strong> Wat is niks aan? Niettemin<br />
komt m<strong>en</strong> ook teg<strong>en</strong> Ik vind techno house<br />
niks aan, wat wijst op e<strong>en</strong> heranalyse <strong>van</strong><br />
niks aan tot predikaat. E<strong>en</strong> andere<br />
aanwijzing voor heranalyse geeft de<br />
mogelijkheid <strong>van</strong> <strong>het</strong> koppelwerkwoord<br />
word<strong>en</strong>: Naast er was niet veel aan hebb<strong>en</strong><br />
we, om onbek<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong>, niet: er werd<br />
niet veel aan. Echter, in <strong>het</strong> feest wordt<br />
vast niks aan lijkt word<strong>en</strong> wel acceptabel.<br />
Voor e<strong>en</strong> geheel ander gebruik <strong>van</strong><br />
aan in e<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> constructie, zie<br />
ook onder infinitief+aan.<br />
3. aan <strong>van</strong>: pseudopartieve uitdrukking<br />
(zie Hoeksema 2003) in predikatieve<br />
constructies waarin <strong>het</strong> dezelfde betek<strong>en</strong>is<br />
heeft als klopp<strong>en</strong> <strong>van</strong>, waar zijn <strong>van</strong>. Och<br />
ja, daar is wel iets <strong>van</strong> aan (J.J. Cremer,<br />
Daniël Sils [1856], 143. Allemaal praatjes,<br />
er is niets <strong>van</strong> aan (Emile Zola, <strong>De</strong> buik<br />
<strong>van</strong> Parijs, vert. J.J. Schw<strong>en</strong>ke [1902],<br />
235).<br />
aan de hand: zie aan de hand.<br />
4. aangaan: pass<strong>en</strong>, behoorlijk zijn. In<br />
deze betek<strong>en</strong>is neemt <strong>het</strong> werkwoord<br />
steeds e<strong>en</strong> zin als complem<strong>en</strong>t. Vrijwel<br />
steeds (in 98% <strong>van</strong> 50 voorkom<strong>en</strong>s in mijn<br />
materiaal) wordt dit werkwoord gebruikt<br />
in combinatie met negatie (niet, ev<strong>en</strong>min).<br />
E<strong>en</strong>e gelijkstelling <strong>van</strong> S<strong>en</strong>eca’s treurspel<strong>en</strong><br />
met die der Griek<strong>en</strong> gaat niet aan<br />
(J.A. Worp, <strong>De</strong> invloed <strong>van</strong> S<strong>en</strong>eca’s<br />
treurspel<strong>en</strong> op ons toneel, 47). Het gaat<br />
niet aan om zoiets ev<strong>en</strong> bilateraal te<br />
1