Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Inhoudsopgave<br />
Jaarbericht 2010<br />
Een kort overzicht van wat er in het voorgaande jaar is gebeurd. Per werkveld wordt samenvattend<br />
toegelicht welke projecten we in 2010 hebben uitgevoerd, hoe we dat hebben gedaan en wat<br />
daarvan de resultaten zijn. Het geeft een goed beeld van de werkzaamheden binnen onze organisatie. 2<br />
Wandelnetwerk Schouwen Duiveland<br />
Het verhaal van een vrijwilliger uit Noordgouwe. Hoe zij bij SLZ terecht kwam en waar zij zich voor<br />
inzet. Van inventarisatiewerk op begraafplaatsen tot het opzetten van een wandelnetwerk; ze draait<br />
haar hand er niet voor om. 16<br />
Agrarisch Natuurbeheer<br />
Denk je ook wel eens met weemoed terug aan die goede oude tijd? Dat je nog met de hand<br />
koolplantjes in de grond stopte en dat je met de zeis het onkruid bestreed. En weet je nog hoe je<br />
een ruiter moet maken? SLZ zet, samen met een groep vrijwilligers, dit werk weer op de kaart! 20<br />
En verder<br />
Nieuwe bestuursleden SLZ 18<br />
Paradijsvogels in Poortvliet 22<br />
Overzicht Vrijwilligersorganisaties in <strong>Zeeland</strong> 27<br />
De resultaten van de Erftrofee 2010 28<br />
Bijzondere alledaagse planten en dieren op en rond het boerenerf: Dagvlinders 32<br />
Kort nieuws 35<br />
Agenda<br />
Bruinblauwtje<br />
Foto: Sander van der Veeken<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 1
2<br />
SLZ in vogelvlucht<br />
Door: Caroline Geluk, medewerker SLZ<br />
Opmerkelijke cijfers en getallen uit ons jaarverslag van 2010. Het gehele jaarverslag van<br />
2010 is binnenkort via onze website te downloaden of een gedrukt exemplaar via kantoor<br />
van SLZ op te vragen.<br />
• Er werkten12 stagiairs bij SLZ<br />
• 2564 mensen verrichten samen 38572 uur vrijwilligerswerk<br />
• 22580 uur daarvan werd besteed aan doordeweeks landschapsonderhoud<br />
• Natuurwerkdag: 765 deelnemers over 17 locaties.<br />
• 50 leerlingen werkten op de Middelplaten in het Veerse Meer<br />
• Dorpsbewoners in 12 kernen hebben hun groene omgeving verbeterd<br />
• 38 medewerkers en vrijwilligers zijn extern bijgeschoold<br />
• 60 erfeigenaren vroegen advies en subsidie voor herstel van cultuurhistorische ele-<br />
menten op hun erf waarvan er 56 inmiddels uitgevoerd zijn<br />
• 18 cultuurhistorievrijwilligers werkten 1394 uur<br />
• 70 werkgroepvrijwilligers hebben 1973 uur gewerkt aan begraafplaatsen<br />
• 8 vrijwilligers oude fruitrassen werkten 308 uren<br />
• 55 vrijwilligers, (6 groepen) zijn actief met de bescherming van kerkuilen.<br />
• Er zijn 11 meldingen bij SLZ over vleermuizen binnengekomen<br />
• 3 locaties zijn gerealiseerd tot geschikte broedgelegenheid voor de bontbekplevier en<br />
andere kustbroedvogels<br />
in 2010<br />
• Er zijn 10 erfscans van potentiële steenuilterritoria gemaakt<br />
• Er zijn 5 biotoopplannen opgesteld en uitgevoerd voor boomkikker / kamsalamander<br />
• 7 nieuwe vrijwilligers hebben Walcherse kerkzolders op vleermuizen geïnventariseerd<br />
• Er zijn 3 zomerverblijven en 3 winterverblijven geschikt gemaakt voor vleermuizen<br />
Oostkapelle pad buitenpekelinge<br />
Foto: Pieter Voets<br />
• Er werden 258 adviesklussen afgewerkt die vaak uitmondden in een herstel streekeigen<br />
erf of een inrichtingsplan.<br />
• We onderhielden 12.112 knotbomen<br />
• Er waren 451 VOL-overeenkomsten<br />
• Er werd op 4 buitenplaatsen in totaal 500 uur gewerkt<br />
• Vrijwilligers hebben in 933 uur, dik 50.000 meter meidoornhaag gecontroleerd op<br />
bacterievuur<br />
• Er zijn 429 hoogstamfruitbomen geleverd<br />
• Er zijn 61 erven via de erfprojecten hersteld<br />
• Er zijn 94 hoogstamabonnementen voor 3.986 hoogstamfruitbomen.<br />
• Er zit 38.140 m 2 bloemdijk in div. regelingen waarvan 16.950 meter is gemaaid door<br />
vrijwilligers<br />
• Via de doelsubsidie zijn onderhoudswerkzaamheden verricht aan 394 waardevolle bomen.<br />
• 12 landbouwers met totaal 24 hectare hebben een faunarand aangelegd<br />
• Er is 190 km wandelroutes bewegwijzerd in de Zak van Zuid-Beveland waarvan 16,4 km<br />
“boerenlandpad” van 29 eigenaren/pachters.<br />
• Langs de wandelpaden zijn 1296 bomen, 6625 struiken, 6 bruggen, 3 dammen,<br />
8 banken en 6 picknicktafels geplaatst.<br />
• 16 vrijwilligers zijn actief bezig geweest met wandelmogelijkheden in Walcheren<br />
• In Oost Zeeuws Vlaanderen ligt 160 km aan wandelroutes waarvan 2,6 km boerenland-<br />
pad van 9 eigenaren/pachters<br />
• 287 mensen waren bij Buitenlui actief bijeenkomsten<br />
• 2079 mensen volgden erfcursussen/bijeenkomsten/lezingen<br />
• 9.438 verschillende mensen bezochten onze website<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
3
Jaarbericht<br />
Cultuurhistorie<br />
in 2010<br />
Door: Ewoud Voogd, medewerker SLZ<br />
Binnen het werkveld cultuurhistorie liepen<br />
er in 2010 verschillende projecten.<br />
Op het gebied van herstel van elementen<br />
zijn de projecten “Herstel kleine elementen<br />
2009-2010” in alle regio’s in <strong>Zeeland</strong><br />
met succes afgerond. Hierover verderop<br />
meer. Daarnaast zijn er werkzaamheden<br />
verricht aan grenspalen, historische<br />
begraafplaatsen (inclusief kerkterreinen),<br />
de Zwartenhoekse Zeesluis, verschillende<br />
forten en verborgen buitens. De<br />
werkzaamheden bestonden uit herstel,<br />
beheer, gegevensverwerking of voorlichting.<br />
In de drie projecten ‘herstel kleine elementen’<br />
zijn er in 2010 totaal 55 elementen<br />
opgeknapt. Verder is er veel advies gegeven.<br />
Verschillende grenspalen in Zeeuws-<br />
Vlaanderen zijn rechtop gezet. Er is gewerkt<br />
op negen begraafplaatsen of kerkterreinen.<br />
Meestal bestonden de werkzaamheden uit<br />
herstel van de beplanting en werden ze uitgevoerd<br />
door vrijwilligers of externe bedrijven.<br />
Het groen rond de Zwartenhoekse Zeesluis<br />
is door vrijwilligers meerdere malen onder<br />
4<br />
Onderhoud begraafplaatsen<br />
Foto: Sandra Dobbelaar<br />
handen genomen. Er werd samengewerkt<br />
met de Stichting Zwartenhoekse Zeesluis. In<br />
de directe omgeving van het fort is een begin<br />
gemaakt met de heraanleg van het oude verdedigingswerk<br />
de Batterij. In het project ‘herstel<br />
Forten’ is er gewerkt aan Fort Sint-Jan, <strong>deze</strong><br />
werkzaamheden zijn nagenoeg afgerond in<br />
2010. Voor het Mauritsfort is begonnen met het<br />
opstellen van een plan. Het project Verborgen<br />
buitens loopt op Walcheren van begin 2009 tot<br />
eind mei 2011. In 2010 zijn er werkzaamheden<br />
verricht op 13 van de 20 verborgen buitens die<br />
in het project zitten. Er is beplanting hersteld,<br />
maar ook gewerkt aan waterpartijen en cultuurhistorische<br />
elementen zoals dampalen.<br />
Vrijwilligersnetwerk:<br />
Totaal is er voor 3675 mensuren door vrijwilligers<br />
gewerkt op het gebied van cultuurhistorie.<br />
Dit is inclusief 308 uur voor Oude fruitrassen.<br />
Sàmen met anderen:<br />
Er is met verschillende organisaties samengewerkt<br />
of overlegd. Samen met Stichting<br />
Cultureel Erfgoed <strong>Zeeland</strong> (SCEZ) is er een vervolgcursus<br />
Buitenkansen georganiseerd.<br />
Er werd samen met 10 andere organisaties<br />
deelgenomen aan het Meldpunt Erfgoed<br />
<strong>Zeeland</strong>. Enkele medewerkers van het<br />
Museum voor Oude Technieken (MOT) in<br />
Grimsbergen (B) zijn op bezoek geweest<br />
i.v.m. hun waterputtenproject.<br />
Projecten Herstel kleine elementen:<br />
Er waren drie projecten herstel kleine<br />
elementen, die alle drie in 2010 werden<br />
afgerond. Eigenaren van kleine elementen<br />
als welputten, dampalen, varkenskotten,<br />
kippenhokken, makelaars of een ander<br />
karakteristiek element konden subsidie<br />
aanvragen bij SLZ. Mede doordat SLZ door<br />
externe vrijwilligers met grote kennis van<br />
dergelijke elementen werd ondersteund<br />
kon er goed advies worden gegeven. Maar<br />
vooral de enorme inspanningen die eigenaren<br />
moesten geven om het herstel tot een<br />
goed einde te brengen waren onmisbaar.<br />
Het geeft aan dat veel eigenaren positief<br />
staan tegenover het herstel. Voorbeelden<br />
van opgeknapte elementen zijn een<br />
wagenhuis in Biggekerke wat niet meer<br />
dan een bouwval zonder dak was. Nu staat<br />
het er weer als nieuw bij, inclusief dak en<br />
deuren. Een weegbrughuisje in Cadzand,<br />
waarvan de muren vol scheuren zaten en<br />
de kozijnen versleten waren. Ook dit staat<br />
er weer in volle glorie bij, inclusief luiken<br />
voor de ramen. Zeer arbeidsintensieve knipvoegen<br />
in Lewedorp zijn door de eigenaar,<br />
een ware vakman, hersteld. Zo zijn er nog<br />
tientallen andere elementen te noemen.<br />
Wil je alles weten? Vraag dan ons jaarverslag<br />
op.<br />
Waterput van der Hoeven<br />
Foto: SLZ<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Erftrofee<br />
5
Jaarbericht<br />
Toegankelijkheid<br />
“Sporen in de Zak”;<br />
een net werk!<br />
Werkzaamheden Ommetje Aardenburg<br />
Foto: SLZ<br />
Door: Arjan de Hulster, medewerker SLZ<br />
Eén van de hoogtepunten in 2010 voor<br />
wandel-minnend <strong>Zeeland</strong> was toch wel<br />
de afronding van het wandelnetwerk<br />
“Sporen in de Zak”, in Zuid-Beveland.<br />
Alhoewel in heel <strong>Zeeland</strong> op dit<br />
moment en in de komende jaren dergelijke<br />
netwerken worden aangelegd, is<br />
de Zak een van de eerste delen van de<br />
provincie (naast het “Kiekendiefpad”<br />
ten noorden van Goes) waar nu reeds<br />
een volledig gebiedsdekkend wandelnetwerk<br />
volgens het zogenaamde<br />
knooppunten systeem aangelegd is.<br />
Hierbij kan de wandelaar zelf de route<br />
en de afstand bepalen door een tocht<br />
uit te stippelen langs de verschillende<br />
knooppunten.<br />
6<br />
Ontdekkingstocht<br />
“Sporen in de Zak” verbindt 190 kilometer<br />
aan wandelpaden die kriskras door het landschap<br />
lopen. Er wordt niet alleen gebruik<br />
gemaakt van bestaande wegen, maar ook van<br />
nieuw aangelegde, meest onverharde paden.<br />
Hieronder vallen de ruim 16 km zogenaamde<br />
“boerenlandpaden”, waarvoor met 30 verschillende<br />
eigenaren contracten zijn afgesloten.<br />
Hierbij wandel je langs akkers en door weides,<br />
waardoor je het landschap van een heel andere<br />
kant ziet. Leuk voor de wandelaar, maar ook<br />
voor de boer, want een dergelijke wandelbeleving<br />
helpt draagvlak scheppen voor de agrarische<br />
sector. Verder gaan de paden over dijkjes,<br />
langs welen en door wuivende rietkragen,<br />
waardoor je als wandelaar een ware ontdekkingstocht<br />
maakt langs de sporen die in het<br />
landschap zijn ontstaan door de eeuwenlange<br />
strijd tegen het water.<br />
Erftrofee<br />
Foto’s Aanleg voorzieningen gevraagd wandelnetwerk<br />
Cursussen voor iedereen<br />
Regelmatig Foto: SLZ hebben we foto’s nodig voor onze Zoals je vast wel weet, organiseren wij regel-<br />
website, foldertjes, maar ook voor ons kwarmatig diverse cursussen en informatieavonden<br />
taalblad “De Boom in”. Het probleem is niet over allerlei onderwerpen. Vrijwilligers van<br />
dat we geen foto’s hebben, maar meer dat we SLZ mogen <strong>deze</strong> bijna altijd gratis volgen. Wel<br />
vaak Zo maar aanlopen een kleine tegen greep <strong>deze</strong>lfde uit defoto’s vele werk- in ons ligers even en medewerkers van tevoren aanmelden van SLZ in zodat de weer we weten<br />
archief. zaamheden: Wat wij omdat zoeken de routes zijn natuurlijk het water land- geweest op hoeveel om ditmensen alles tijdig wetekunnen realiseren. rekenen.<br />
schapsfoto’s, vaak kruisen, foto’s werden van erlandschapselementen 6 nieuwe bruggen Hierbij mogen we best trost zijn op de<br />
of geplaatst foto’s van en werkzaamheden 3 nieuwe dammendie aangelegd. passen bij inspanningen Jaarverslag van de vaste ploeg vrijwil-<br />
onze Daarnaast stichting. werden Diegene er 14 banken die zijn en of haar pick- foto opligers<br />
Dedie uitgave de routes van “De aangelegd Boom in” hebben. staat ten Veledele<br />
in<br />
de nicktafels voorkant geplaatst van “DeenBoom 25 informatiepanelen<br />
in” ziet verschijnen maanden het teken langvan zijnhet zij twee uitkomen dagenvan per ons week jaarver-<br />
mag gezet. een Omboekje bezoekers uit onze verder webshop te informeren uitzoeken. aanslag. de slag Iedereen geweest dieom interesse alle palen, heeft bord- in ons totale<br />
Wil is erjeeen meedoen? kaart en Stuur ook een maximaal zogenaamd 5 foto’s naar jes, jaarverslag overstapjesmet en panelen de financiële een juiste jaargegevens plek<br />
info@slz.landschapsbeheerzeeland.nl “Zakboekje” ontwikkeld, met hierin eeno.v.v. tien- te geven. kan <strong>deze</strong> Eenvinden ieder die opwel onze eens website getracht onder het<br />
foto’s tal themawandelingen. De Boom in. MeerBijvoorbeeld informatie kun over je vin- heeft kopje een“Wat paal 80 landschapsbeheer cm de grond in te doet”. krijgen www.<br />
den de ontstaansgeschiedenis op onze website; www.landschapsbeheer-<br />
van het gebied, op een landschapsbeheerzeeland.nl<br />
plek waar 40 cm puin net onder<br />
zeeland.nl maar er staat onder ookNieuws. een “belevingspad” voor de oppervlakte zit, kan zich voorstellen<br />
kinderen in beschreven. In samenwerking dat dit wel eens met de nodige druppels<br />
Redactie met de bewoners De Boom zijniner rond 8 dorpen zweet gepaard ging. Maar het resultaat<br />
Mede zogenaamde door verschuivingen ommetjes gerealiseerd. binnen haar Eenwerk<br />
mag er zijn, want er ligt absoluut een “netzaamheden<br />
bijzonder ommetje heeft Nettie is de “Riempjesroute,<br />
Wilderom, de motor werk”! Laten we dan ook hopen dat er in<br />
achter een route dit langs kwartaalblad, gedichten,” haar teredactiefunctie Ellewoutsdijk . de toekomst voldoende financiële mid-<br />
neer moeten leggen. Nettie bedankt voor de delen beschikbaar zullen blijven om <strong>deze</strong><br />
ruim Uren, 18 dagen, jaar dat weken je actief en bent maanden geweest binnen prachtige wandelpaden goed te kunnen<br />
de Eenredactie! dergelijk wandelnetwerk ontstaat<br />
natuurlijk niet vanzelf. Vele uren zijn vrijwil-<br />
onderhouden.<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
7
Jaarbericht<br />
Vrijwilligerswerk<br />
in 2010<br />
Door: Peter van der Vliet, medewerker SLZ<br />
Samen met de talrijke en veelsoortige vrijwilligers<br />
die willen bijdragen aan ons landschap<br />
is er weer veel werk verzet. Om de 38.000<br />
gewerkte uren in 2010, (zie voor details het<br />
jaarverslag), wat levendiger te maken kun je<br />
het delen op het aantal dagen in een jaar: er<br />
wordt dan gemiddeld elke dag ruim 100 uur<br />
inzet geleverd. Stel je b.v. een groep voor van<br />
12 mensen die dag in dag uit actief zou zijn.<br />
De werkelijkheid achter de getallen is enorm<br />
gevarieerd. Vrijwilligers in kleine groepjes<br />
doordeweeks, in grote groepen op zaterdag,<br />
basisschoolkinderen en massaal op de<br />
Natuurwerkdag of lokaal in bewonersgroepen.<br />
Vrijwilligers, die 1 dag per jaar werken of 2<br />
dagen per week, jaarrond of winterseizoen.<br />
Hoe wíj bijdragen verschilt daardoor ook.<br />
Weekendgroepen werken zelfstandig en regelen<br />
vaak zelf projecten met een particuliere<br />
eigenaar of organisatie. Voor basisschoolkin-<br />
8<br />
Renovatie grafkelder<br />
Foto: SLZ<br />
deren doen wij dat en begeleiden we hun op<br />
de dag zelf. Voor alle groepen is onze algemene<br />
ondersteuning toegankelijk zoals scholing,<br />
cursussen en gereedschappen.<br />
Toename<br />
De flinke toename aan vrijwilligersuren<br />
(in 2009: 33.000) was met name het<br />
gevolg van vrijwilligers die meewerken aan<br />
Wandelnetwerk <strong>Zeeland</strong> (zowel aanleg als<br />
beheer). Ook leverden de bewonersgroepen<br />
die meewerkten in ons project Eigen Wijs<br />
Landschap een flinke bijdrage. Ook bij cultuurhistorie<br />
was bemoedigende groei.<br />
Er zijn meer groene vrijwilligers: in het<br />
Platform Groene Vrijwilligers leveren we met<br />
de andere ‘groene’ organisaties een bijdrage<br />
aan de instandhouding en ontwikkeling van<br />
al het groene vrijwilligerswerk (educatie, gids-<br />
werk, onderzoek). De onderlinge samenwerking<br />
tussen de organisaties wordt<br />
hierdoor versterkt.<br />
Eigen Wijs Landschap<br />
Graag benadrukken we het eerder<br />
genoemde project Eigen Wijs Landschap.<br />
In dit project betrekken we bewoners bij<br />
hun Nationaal Landschap. In de 3 deelgebieden<br />
in Zuid West <strong>Zeeland</strong> werken we<br />
samen met bewonersgroepen, die geformeerd<br />
worden door de dorps – of stadsraad.<br />
Projectpartner IVN en de bewonersgroep<br />
maken een wandeling volgens de<br />
methode ‘Leesbaar Landschap’. Hierbij is<br />
aandacht voor de lokale kwaliteiten op<br />
groen en cultuurhistorisch gebied en voor<br />
de ideeën van bewoners om de leefbaarheid<br />
te verhogen. Ontwerp en aanleg van<br />
ommetjes, herstel van cultuurhistorische<br />
elementen en recreatieve promotie staan<br />
over het algemeen hoog op verlanglijst-<br />
Nieuwe Rijksweg 2a<br />
4472 AB ’s Heer Hendrikskinderen<br />
Tel. 0113-215351 - Fax 0113-223531<br />
www.vangilstbv.nl<br />
jes. Medio 2011 zullen de gekozen plannen<br />
met de bewoners zijn gerealiseerd.<br />
Wat opviel tot nu toe zijn de grote verschillen<br />
tussen bewonersgroepen. Denk aan de beleving<br />
van de eigen omgeving en de wens om<br />
er meer bij betrokken te worden. Ook de wijze<br />
van aanpak en de omvang van de plannen<br />
verschilt. Zo ontstond de situatie dat in elk<br />
deelgebied 1 of 2 kernen veel meer gebruik<br />
maakten van de mogelijkheden in het project.<br />
We hebben al veel geleerd van de samenwerking<br />
met bewoners. Het project ging ook uit<br />
van de bewoners en de lokale dynamiek (of<br />
soms het ontbreken daarvan) en bepaalde<br />
de vormen van samenwerking. Veel mensen<br />
bleken bereid enorm te investeren in de eigen<br />
gemeenschap. Wij hopen dat wij door dergelijke<br />
projecten <strong>deze</strong> bewonersgroepen ook in<br />
de toekomst met raad en daad kunnen ondersteunen.<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 9
Jaarbericht<br />
Soorten<br />
Door Nanning-Jan Honingh, medewerker SLZ<br />
In 2010 is opnieuw gewerkt aan<br />
“Ruimte voor plant en dier”.<br />
Alle projecten waren al opgestart in<br />
2009, maar konden grotendeels pas<br />
in 2010 worden uitgevoerd.<br />
Akker- en weidevogels<br />
Voor de akker- en weidevogels neemt<br />
de ruimte nog gestaag af. Hoewel de<br />
uitkomstpercentages van de legsels<br />
(240) goed zijn en beschermd worden<br />
tijdens de werkzaamheden op de<br />
akkers, is de overleving van de jongen<br />
waarschijnlijk de oorzaak van de achteruitgang.<br />
Een mager insectenaanbod<br />
op de moderne akkers en weilanden,<br />
maken dat de jongen niet weerbaar zijn<br />
tegen slecht weer of predatoren.<br />
Uilen<br />
De ruimte voor kerk- en steenuilen is<br />
ongeveer gelijk gebleven. Dit jaar was<br />
er een licht herstel van de kerkuil ten<br />
opzichte van het slechte muizenjaar<br />
2009. Er werden in totaal 105 1 e broedgevallen<br />
in kasten vastgesteld en 8 2 e<br />
broedgevallen. In totaal vlogen er 300<br />
juveniele kerkuilen uit; 69 daarvan zijn<br />
geringd. De kerkuilwerkgroepen en SLZ<br />
gaan in de toekomst nauwer samenwerken<br />
ivm de ARBO-wetgeving en het<br />
efficiënter en effectiever ophangen van<br />
nestkasten. In de Zak van Zuid-Beveland<br />
werden 26 broedgevallen van de steenuil<br />
geconstateerd, waarvan 9 in kasten<br />
Vleermuis heeft stekje gevonden in kerk<br />
Foto: SLZ<br />
op nieuwe locaties. Het leek een topjaar<br />
te worden met gemiddeld 4 eieren per<br />
legsel. Door het koude weer kwamen<br />
gemiddeld slechts 2 eieren per legsel<br />
uit. Er zijn 50 jonge steenuilen geringd.<br />
Er werden in 2010 in totaal 41 bezette<br />
steenuilterritoria vastgesteld op Zuid<br />
Beveland. Het aantal broedgevallen in<br />
kasten op Zuid Beveland stijgt gestaag,<br />
mede dankzij de inzet van “boeren en<br />
buitenlui” die bereid zijn om met hulp<br />
van SLZ hun erf te verbeteren.<br />
Vleermuizen<br />
Er zijn 11 meldingen binnengekomen<br />
van mensen die hun ruimte met<br />
vleermuizen moesten delen. Bijna alle<br />
meldingen konden telefonisch worden<br />
afgehandeld. Bij een enkele melding<br />
en een in eerste instantie negatieve<br />
houding bij de melder is een bezoek<br />
gebracht. Via het vleermuis-project is<br />
een hoeveelheid nieuwe brochures<br />
over hoe om te gaan met vleermuizen<br />
in huis besteld. Deze is samengesteld<br />
door <strong>Landschapsbeheer</strong> Flevoland.<br />
Alle melders hebben <strong>deze</strong> informatie<br />
ontvangen. Er zijn 3 zomerverblijven<br />
geschikt gemaakt voor vleermuizen:<br />
een kerkzolder te Nisse; een kerkzolder en<br />
jachtbiotoop te Ovezande en een kerkzolder<br />
te Kloosterzande. Er zijn 3 winterverblijven<br />
verbeterd: 2 bunkers te Buttinge; een aardappelkelder<br />
in Sas van Gent en een nieuwe<br />
vleermuisbunker in Braakman.<br />
Kustbroedvogels<br />
Ruimte voor kustbroedvogels zoals de<br />
bontbekplevier en de dwergstern is in het<br />
toeristische <strong>Zeeland</strong> zeer beperkt. Op Neeltje<br />
Jans is een Dwergsternkolonie beschermd<br />
tegen wandelaars en badgasten met loslopende<br />
honden. Helaas werkten eb en vloed<br />
niet mee, zodat de kolonie voortijdig overspoelde.<br />
Op een dijktalud van de Zeedijk<br />
van de Westerschelde werd een broedlocatie<br />
voor de bontbekplevier gecreëerd. Er werd<br />
een laag schelpen aangebracht en een paar<br />
bontbekplevieren heeft er gebroed op 3,5<br />
m. vanaf het fietspad en liep later met 3<br />
jongen op het slik naar voedsel te zoeken.<br />
Op een voormalig slibdepot bij Hansweert<br />
is een grote schelpenbank aangelegd voor<br />
bontbekplevieren. Langs het fietspad is een<br />
robuust vogelkijkscherm opgericht, dat werd<br />
gefinancierd door de gemeente Reimerswaal<br />
en het aannemersbederijf van der Straaten.<br />
Boomkikker en Kamsalamander<br />
Ruimte voor boomkikkers en kamsalamanders<br />
is alleen in Zeeuws Vlaanderen te<br />
vinden. Er zijn 5 nieuwe biotopen voor <strong>deze</strong><br />
amfibieën aangelegd.<br />
Parelmoervlinder<br />
Dit project is vanaf dit jaar opgenomen in<br />
het reguliere beheer van SLZ i.s.m. SBB en<br />
het Waterschap. Behalve voor parelmoer-<br />
vlinders kwam er de afgelopen jaren ook<br />
ruimte voor de blauwvleugelsprinkhaan, de<br />
levendbarende hagedis en diverse zeldzame<br />
soorten aardsterren.<br />
Oeverzwaluw<br />
Oeverzwaluwen zoeken ruimte in wallen van<br />
zanddepots. Op 6 plaatsen zijn de wanden<br />
van de oeverzwaluw geïnspecteerd en waar<br />
nodig opnieuw schoon geschraapt. De eigenaren<br />
en beheerders van de wanden hebben<br />
dit zelf ter hand genomen.<br />
Muurplanten<br />
Er zijn op basis van een inventarisatie uit<br />
1993 ongeveer 50 locaties met muurplanten<br />
opnieuw bekeken. De ruimte voor<br />
muurplanten in <strong>Zeeland</strong> is er nog, maar<br />
muurplanten verdienen daarnaast ook deskundige<br />
aandacht tijdens restauraties e.d.<br />
De resultaten van de inventarisatie zijn in te<br />
zien in het rapport “Muurplanten in <strong>Zeeland</strong>,<br />
een aantal groeiplaatsen vergeleken 1993 -<br />
2010”, te downloaden vanaf onze website.<br />
Vogelkijkscherm<br />
Foto: SLZ<br />
10 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 11
Jaarbericht<br />
Een jaar vol communicatie<br />
Door: Caroline Geluk, medewerker SLZ<br />
De afdeling Communicatie is verantwoordelijk<br />
voor de inhoud en vormgeving van de<br />
communicatie (denk aan persberichten, website,<br />
De Boom In, folders) en de organisatie<br />
van voorlichtingsbijeenkomsten (denk aan<br />
lezingen en excursies maar ook standwerk),<br />
dit alles met als doel het werk van SLZ beter<br />
bekend te maken. Ook proberen we hiermee<br />
de kennis en daardoor de kwaliteit van het<br />
landschap en het landschapsonderhoud te<br />
verhogen. En via diverse middelen motiveren<br />
we onze vrijwilligers en eigenaren/beheerders<br />
en betrekken wij hun bij de werkzaamheden<br />
van SLZ. Hierdoor hopen we zo een<br />
groter maatschappelijk draagvlak te krijgen<br />
voor natuur- en landschapsbeheer.<br />
Volgens plan<br />
De communicatiedoelstellingen zijn verwoord<br />
in het communicatieplan. Dit plan vormt een<br />
leidraad voor de manier waarop en hoe SLZ<br />
zich wil en moet profileren. De naamsbekendheid<br />
van SLZ in het algemeen en haar werkzaamheden<br />
in het bijzonder zijn door bovengenoemde<br />
voorlichtingsactiviteiten vergroot<br />
bij met name de bevolking en subsidiegevers<br />
in alle regio’s van <strong>Zeeland</strong>. Onze activiteiten<br />
zijn in eerste instantie gericht op eigenaren/<br />
beheerders en daarnaast ook op vrijwilligers,<br />
overheden en het grote publiek.<br />
12<br />
Opening Ommetje Ritthem<br />
Foto: SLZ<br />
Acties voor verschillende doelgroepen<br />
In 2010 hebben we 16 lezingen, 14 excursies<br />
en 13 bijeenkomsten gehouden op<br />
de verschillende werkvlakken die SLZ rijk<br />
is. Voorbeelden: Voor alle agrariërs is er in<br />
samenwerking met de provincie <strong>Zeeland</strong><br />
een lezing gehouden over de “Groene diensten”<br />
in de landbouw, voor eigenaren van<br />
verborgen buitens was er een lezing te<br />
Oostkapelle, voor bewoners en vrijwilligers is<br />
er in Retranchement een boomkikker excursie<br />
geweest, in samenwerking met de Provincie<br />
<strong>Zeeland</strong> organiseerden we een informatie-<br />
bijeenkomst over het collectief beheerplan<br />
landschapselementen, ook zijn er<br />
weer heel wat ommetjes aangelegd die<br />
officieel geopend werden door bijvoorbeeld<br />
een burgemeester, gedeputeerde,<br />
wethouder e.d. en voor alle doordeweekse<br />
vrijwilligers is er in het voorjaar<br />
een fietsexcursie geweest door de Zak<br />
van Zuid-Beveland. In de regio’s Zeeuws-<br />
Vlaanderen, Schouwen Duiveland en<br />
Walcheren hebben we totaal vier dagen<br />
gehouden die in het teken stonden van<br />
het hoogstamfruit waarbij de Mobipers<br />
aanwezig was. In 2010 zijn er 12 cursussen<br />
geweest voor onze vrijwilligers/medewerkers<br />
met de meest uiteenlopende onderwerpen:<br />
werken met de motorkettingzaag, hoe geef<br />
je een erfadvies?, reanimatie etc. Verder niet<br />
te vergeten: de Erftrofee. Zie verderop in dit<br />
blad een artikel hierover. Andere communicatiemiddelen<br />
zijn De Boom In en onze diverse<br />
brochures en folders. Tenslotte is onze website<br />
een veelbezocht medium waar zowel vrijwilligers<br />
en erfeigenaren als agrariërs en overheden<br />
veel informatie kunnen vinden over onze<br />
projecten en activiteiten.<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 13
Kwaliteit van het landschap;<br />
notitie van <strong>Landschapsbeheer</strong> Nederland<br />
Door: Robert Wielemaker, medewerker SLZ<br />
Als Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
werken we dagelijks met de woorden<br />
“landschap” en de kwaliteit hiervan. Ook<br />
onze zusterorganisaties in andere provincies<br />
doen dit. Maar wat bedoelen we hier mee?<br />
Om hier meer eenheid in te brengen bij<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong> én naar onze partners<br />
toe is dit voorjaar <strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Nederland langs alle provinciale<br />
stichtingen gegaan om de (werk)definities<br />
van “landschap” en “kwaliteit van het<br />
landschap” af te stemmen.<br />
Wat is Landschap?<br />
Omdat er vele definities zijn van landschap<br />
willen we eigenlijk niet spreken van een definitie<br />
maar van een werkbare visie. Om die<br />
in te vullen, gebruiken we de belangrijkste<br />
Eigenschappen<br />
van landschap<br />
Bron: LBN<br />
eigenschappen van een landschap. Deze<br />
zijn: specifieke samenhang, begrenzing, wisselwerking<br />
van mens en natuur, het continu<br />
veranderen van het landschap en de beleving<br />
van mensen.<br />
Wanneer je al <strong>deze</strong> onderdelen in een definitie<br />
giet komt de volgende (werk) definitie eruit<br />
rollen:<br />
“Landschap is een geïntegreerd samenspel van<br />
natuurlijke factoren en resultaten van menselijk<br />
handelen, waarvan het karakter bepaald wordt<br />
door de voortdurende actie en interactie hiervan”.<br />
Wat is de kwaliteit van Landschap?<br />
Het toekennen van waarde aan landschap<br />
gebeurt onvermijdelijk vanuit verschillende<br />
achtergronden, vakgebieden of sectoren.<br />
De toekenning van kwaliteit wordt ingegeven<br />
Verschillende waarden,<br />
waarmee landschapskwaliteit<br />
vanuit 4 disciplines “gemeten”<br />
kan worden.<br />
Bron: LBN<br />
vanuit een viertal kernwaarden: ecologische,<br />
economisch, cultuurhistorisch of beleving.<br />
Daarnaast is het niet zinvol om landschappen<br />
met elkaar te gaan vergelijken. Maar meer te<br />
kijken naar het landschap zelf, afgezet in de<br />
tijd en jezelf de volgende vraag te stellen: “Is<br />
er door de jaren/eeuwen heen goed omgesprongen<br />
met de historische kenmerken van<br />
het landschap?”. Een andere factor die van<br />
invloed is op het landschap is de dynamiek<br />
(ruimtelijke ingrepen).<br />
Het moge helder zijn, dat er geen vaste aanpak<br />
bestaat voor het omgaan met bestaande<br />
kwaliteiten. Wat je wel hebt is een hulpmiddel<br />
om de kwaliteiten te benoemen en helpt je<br />
bij het bepalen van een richting en hoe om<br />
te gaan met het gebied om kwaliteiten te<br />
behouden of te versterken. Het is zeker niet<br />
de bedoeling om gebieden “op slot” te gooien.<br />
Dit is een misvatting, die nog bij diverse groepen<br />
leeft. Het landschap heeft juist haar huidige<br />
kwaliteitskenmerken te danken aan het<br />
menselijk ingrijpen.<br />
Samengevat zijn de volgende vragen van<br />
belang:<br />
• Wat is de huidige landschapskwaliteit<br />
(wat is er)?<br />
• Welke dynamiek heerst er (wat speelt er)?<br />
• Wat is de ambitie/gewenste kwaliteit (waar<br />
willen we heen)?<br />
• Welke sturing is er/ wat zijn de benodigde<br />
spelers/eigenaren (hoe bereiken we dat)?<br />
14 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 15
Wandelnetwerk Schouwen Duiveland<br />
Door: Paula Bremmers, vrijwilliger SLZ<br />
Hoe ik als vrijwilliger in aanraking kwam<br />
met Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong>: Dat<br />
begon zo ongeveer 8 jaar geleden. We<br />
hadden net een boerenwoning gekocht<br />
op Schouwen-Duiveland op 2200 m2<br />
grond. Die grond wilde ik graag streekeigen<br />
inrichten en zo kwam ik in aanraking<br />
met Arjan de Hulster, medewerker bij SLZ.<br />
Hij is bij ons komen kijken en heeft ons<br />
advies gegeven. In die periode heb ik ook<br />
de cursus “Streekeigen Boerderij & Erf”<br />
van SLZ in samenwerking met Gerard<br />
Smallegange, gevolgd.<br />
Begraafplaats<br />
Een tijdje later nam SLZ weer contact met mij<br />
op met de vraag of ik een klusje kon doen<br />
voor <strong>Landschapsbeheer</strong>. Zij hadden iemand<br />
nodig die de historische begraafplaatsen op<br />
Schouwen-Duiveland in kaart kon brengen.<br />
Deze gegevens waren nodig voor een stagiaire<br />
die daarover een afstudeeropdracht<br />
deed. Zo ontstond het dat ik kwam rond te<br />
dolen op oude begraafplaatsjes, waar ik de<br />
vermeldingen op de scheef gezakte grafstenen<br />
opschreef. Toch een beetje apart.<br />
Ommetje<br />
Een jaar later las ik berichten over het idee<br />
om voor de bewoners ommetjes te creëren<br />
rond de dorpen. Het liefst over de landerijen,<br />
zoals dat vroeger voor de verkaveling kon.<br />
Het liefst met een historische achtergrond. En<br />
zo ging ik met ondersteuning van SLZ aan de<br />
slag met het ommetje Noordgouwe.<br />
16<br />
Zo kwam ik in aanraking met Stichting<br />
Plattelandsvernieuwing Schouwen-Duiveland<br />
en zij vonden het een goed idee om dit initiatief<br />
in de Stichting op te nemen en het te<br />
ondersteunen. De financiering is rondgekomen<br />
via Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> en de (toen<br />
nog) Heidemij (Arcadis). Vervolgens zijn we op<br />
zoek gegaan naar grondeigenaren die dit initiatief<br />
wel zagen zitten. Dat was wel even zoeken,<br />
maar we hebben er een gevonden.<br />
Ons idee was om vanuit dit ommetje een<br />
wandelnetwerk te bouwen naar de ommetjes<br />
rond andere dorpen. Die vraag hebben we bij<br />
Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> en de provincie<br />
neergelegd. De provincie was in eerste instantie<br />
wat afhoudend. Men wilde eerst andere<br />
wandelpadennetwerken afmaken, zoals het<br />
Kiekendiefpad. Twee jaar later was men wel<br />
enthousiast over een Wandelpadennetwerk<br />
op Schouwen-Duiveland en gingen we aan de<br />
slag. Inmiddels was er geld voor het netwerk<br />
van gemeente en provincie.<br />
Kroon op het werk<br />
Arjan de Hulster benaderde mij om<br />
plaats te nemen in de Kerngroep van het<br />
Wandelpadennetwerk. Daar moest ik wel even<br />
over nadenken. Ik heb ook nog ander werk en<br />
dit zou wel het een en ander aan tijd kosten.<br />
Maar goed, het was na al die jaren inmiddels<br />
mijn kindje geworden. En het is natuurlijk<br />
een kroon op het werk. Zo gingen we aan<br />
de slag; we belegden een grote vergadering<br />
met alle partijen op Schouwen-Duiveland die<br />
met dit onderwerp te maken hebben, zoals<br />
Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, VVV,<br />
enzovoorts. Daarnaast is het natuurlijk de kunst<br />
om vrijwilligers te interesseren die onderzoek<br />
gaan doen in alle delen van het eiland.<br />
We zijn begonnen om met de dorps- en stadsraden<br />
om de tafel te gaan. Via hen hebben we<br />
een aantal vrijwilligers kunnen vinden. Maar<br />
ook door regelmatig berichten in de pers te<br />
schrijven over het Wandelpadennetwerk en<br />
door bij allerlei organisaties ons verhaal te houden.<br />
Zo hebben we nu een aardige groep mensen.<br />
We hebben al veel routes in kaart gebracht.<br />
Het netwerk begint nu vorm te krijgen maar we<br />
zijn er nog lang niet. Grondeigenaren moeten<br />
nog benaderd worden. En laat, met <strong>deze</strong> regering,<br />
nu juist het geld voor boerenlandpaden<br />
op de tocht zijn komen te staan! Dat wordt dus<br />
nog een hele uitdaging.<br />
Wandelen over boerenland<br />
Foto: SLZ<br />
Opening ommetje Noordgouwe<br />
Foto: Paula Bremmers<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
17
Geflitst!<br />
Nieuwe bestuursleden bij SLZ<br />
Door: Nettie Wilderom, medewerker SLZ<br />
Afgelopen jaar hebben er wat wijzigingen<br />
in het bestuur van SLZ plaatsgevonden.<br />
Anita Bos, Bas Feijtel en Tjeu van Mierlo<br />
hebben kort geleden afscheid genomen.<br />
Gelukkig zijn er inmiddels twee nieuwe<br />
bestuursleden. Hieronder een korte kennismaking.<br />
Rinus van ’t Westeinde uit Nisse heeft een<br />
ruime bestuurlijke ervaring. Hij is fruitteler,<br />
maar daarnaast al jaren actief in allerlei<br />
bestuursfuncties. In de wintermaanden is hij<br />
2 à 3 dagen in de week daarmee bezig. Bij de<br />
ZLTO houdt hij de portefeuille ‘multifunctionele<br />
landbouw’. Daaronder vallen b.v. agrarisch<br />
natuurbeheer, minicampings, zorgprojecten en<br />
allerlei andere nieuwe functies die landbouwers<br />
de laatste jaren op zich hebben genomen. Ook<br />
is hij bestuurlijk actief in de fruitteelt, het waterschap,<br />
het trekkermuseum en sinds kort dus<br />
ook bij SLZ.<br />
Geen onbekende<br />
Hij kent SLZ al zo’n 12 jaar. Vanaf de beginjaren<br />
van agrarisch natuurbeheer heeft hij regelmatig<br />
contact met SLZ-medewerkers. Dan gaat<br />
het om zaken als de aanleg van akkerranden en<br />
de boerenlandpaden voor het wandelnetwerk.<br />
“Trouwens, ik heb op mijn bedrijf ook met<br />
advies van SLZ een streekeigen haag aan laten<br />
leggen” vertelt hij. Toen zijn ZLTO-collega Bas<br />
Feijtel aangaf het SLZ-bestuur te moeten verlaten<br />
en SLZ dus op zoek moest naar een nieuwe<br />
vertegenwoordiger, werd hem gevraagd Bas op<br />
te volgen. Het paste bij zijn eerder genoemde<br />
portefeuille binnen de ZLTO.<br />
Rinus van ’t Westeinde<br />
Foto: Nettie Wilderom<br />
Laagdrempelig<br />
Hij heeft SLZ leren kennen als een onafhankelijke<br />
organisatie, die er is voor de hele samenleving.<br />
“Het maakt niet uit of je arm bent of rijk,<br />
boer bent of alleen maar woont in het buitengebied,”<br />
zegt hij, “Iedereen kan advies krijgen<br />
van SLZ. Dat laagdrempelige is erg belangrijk.<br />
Wanneer mensen aangewezen zijn op commerciële<br />
bureaus, dan zou er weinig meer van<br />
terechtkomen. En ik vind de medewerkers van<br />
SLZ heel deskundig”.<br />
SLZ in de benen<br />
Als bestuurslid wil hij zich nu, in tijden van<br />
grote bezuinigingen op het budget voor het<br />
landelijk gebied, vooral inzetten voor het<br />
behoud van SLZ en haar activiteiten. “We<br />
moeten nu in de eerste plaats SLZ in de benen<br />
houden. En ik vind het erg belangrijk om het<br />
laagdrempelige karakter van SLZ te behouden<br />
in plaats van een commerciële marktpartij te<br />
worden.”<br />
Jo Timmers uit IJzendijke heeft, opgeleid als<br />
chemisch technoloog, in allerlei rollen bij DOW<br />
gewerkt. Hij is geboren in de Noordbrabantse<br />
Kempen, maar verhuisde in 1976 vanwege zijn<br />
werk naar Terneuzen, en later naar het buitengebied<br />
van IJzendijke. Als ‘buitenlui’ leerde de<br />
familie Timmers SLZ kennen. In hun hoogstamboomgaardje<br />
werd b.v. de praktijkdag van de<br />
hoogstamsnoeicursus gehouden en ze kregen<br />
advies voor aanplant van een meidoornhaag<br />
op het erf. Via ‘boeren-planten-bomen’ werden<br />
kort geleden nog enkele nieuwe hoogstammen<br />
aangeplant.<br />
Klik met de natuur<br />
In 2009 is Jo met pensioen gegaan. Na zijn<br />
drukke baan, waarvoor hij steeds wekenlang<br />
in Amerika of het Midden-Oosten verbleef,<br />
kreeg hij toen weer tijd voor hobby’s,<br />
zoals bijen houden en vrijwilligerswerk.<br />
Heel zijn leven heeft hij al een klik met de<br />
natuur. Vandaar dat hij in 2010 voorzitter<br />
Jo Timmers<br />
Foto: Nettie Wilderom<br />
is geworden van de west-zeeuwsvlaamse<br />
Natuurbeschermingsvereniging ’t Duumpje.<br />
Ook is hij bestuurslid van IVN de Zeeuwse<br />
Delta.<br />
Thuis<br />
Tijdens dit interview heeft hij net zijn tweede<br />
vergadering van het SLZ-bestuur erop zitten.<br />
“Ik voel me al aardig thuis bij SLZ, het personeel<br />
is een enthousiaste groep mensen”, vertelt<br />
Jo. “Het is mooi dat er zoveel vrijwilligers bij<br />
betrokken zijn, zij doen samen met SLZ belangrijk<br />
werk! Ik leer er op het moment veel dingen<br />
bij, zoals bijvoorbeeld tijdens de onlangs<br />
gehouden presentatie van <strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Nederland over de visie op landschap en kwaliteit<br />
van landschap die op het moment ontwikkeld<br />
wordt.<br />
Vertegenwoordiger<br />
Ik ben voor dit bestuur gevraagd als vertegenwoordiger<br />
van de natuurbescherming en<br />
ook vanwege mijn binding met West-Zeeuws-<br />
Vlaanderen; men wil graag bestuursleden uit<br />
de verschillende Zeeuwse regio’s bij SLZ. Ik zal<br />
proberen signalen op te pikken en als bestuurslid<br />
dus vooral het aspect natuurbescherming<br />
en de regio Zeeuws-Vlaanderen in de gaten<br />
houden. En ik kom uit het bedrijfsleven, nuttige<br />
ervaringen daar opgedaan breng je ook mee<br />
als bagage”.<br />
18 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
19
Een lange zomerse dag op de akkers<br />
Door: Luciën Calle, medewerker SLZ<br />
Met een kleine ploeg mensen staan we<br />
te schoffelen tussen de bieten. De zon<br />
staat hoog aan de hemel. Iedereen werkt<br />
in korte broek want het is broeierig weer.<br />
Onafgebroken horen we de veldleeuwerik<br />
zingen. Het is een heerlijk geluid. Dan is<br />
het weer even helemaal stil en hoor je<br />
alleen in de verte een tractor wat ronken.<br />
Bij de akkerrand aangekomen zien we een<br />
fraaie bloemenpracht met korenbloem en<br />
klaproos. Wat later zien we een groepje<br />
patrijzen tussen de bieten rondscharrelen.<br />
Na de middag gaan we bonenruiters maken.<br />
Met stokken moeten er oppers worden<br />
gemaakt, waarover de geoogste bonen<br />
worden gehangen. Het is best een precies<br />
werkje. Als je het niet goed stapelt, valt alles<br />
er makkelijk weer vanaf...<br />
Is dit een sfeerbeeld uit het boerenleven van<br />
een eeuw geleden? Zomaar een werkdag zoals<br />
destijds voor een groot deel van de Zeeuwse<br />
inwoners heel gewoon was? Tegenwoordig<br />
kent bijna niemand meer het traditionele<br />
werk op de akkers. De modernisering van<br />
de landbouw is vanzelfsprekend niet tegen<br />
te houden. Maar het is toch wel jammer dat<br />
hiermee de kennis en het beleven van het<br />
aloude landschap steeds verder verloren<br />
dreigt te gaan. Toch is het hier geschetste<br />
plaatje er niet alleen een vanuit het verleden,<br />
maar hopelijk ook weer een van de toekomst.<br />
Want Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong>,<br />
heeft in samenwerking met Het Zeeuwse<br />
Landschap een nieuwe vrijwilligersploeg<br />
opgestart: Werkploeg traditioneel agrarisch<br />
natuurbeheer.<br />
Bonen planten Foto: Lucien Calle<br />
Nieuwe werkgroep<br />
Gedacht wordt aan een betrekkelijk<br />
zelfstandig opererende vrijwilligersgroep die<br />
zich bezig houdt met traditioneel agrarisch<br />
werk. Hiermee wordt op een heel kleine<br />
schaal de ecologische en cultuurhistorische<br />
waarde van het boerenland vergroot en<br />
tegelijk ook een beeld gegeven, hoe het land<br />
vroeger bewerkt werd. Daarnaast wordt aan<br />
de deelnemers de mogelijkheid geboden het<br />
authentieke boerenland actief te beleven. Tot<br />
slot wordt kennis over traditionele methoden<br />
levend gehouden. Wie kent immers nog<br />
de techniek van zeisen en opperen? We<br />
gaan dus op zoek naar mensen die dit soort<br />
vrijwilligerswerk willen doen en (oudere)<br />
kenners van dit soort agrarische gebruiken,<br />
om die wetenschap over te brengen.<br />
We hebben inmiddels met een kleine<br />
vrijwilligersgroep rondom de Hoeve van<br />
der Meulen een start gemaakt. Dit is een<br />
uitermate geschikte plaats daarvoor, omdat op<br />
<strong>deze</strong> plek kleinschalige akkertjes afgewisseld<br />
met weiden zijn aangelegd.<br />
Grenadierweg 15<br />
4338 PG Middelburg<br />
Postbus 8021<br />
4330 EA Middelburg<br />
Tel. 0118-629353<br />
Fax 0118-613488<br />
Er zijn akkerranden met zeldzame<br />
akkerkruiden zoals naaldenkervel en naakte<br />
lathyrus. Het geheel ligt ingebed in een<br />
prachtig landschap, met aan de horizon de<br />
contouren van het dorpje ’s Heer Abtskerke.<br />
Op de Hoeve zijn nu 4 vrijwilligers gestart. Het<br />
zou mooi zijn als die groep nog wat verder<br />
versterkt wordt. Ook in de andere regio’s zijn<br />
er mogelijkheden.<br />
Werkzaamheden<br />
Onderhoud aan kleinschalige biologische<br />
akkers en akkerranden (onkruid vrij<br />
houden), traditionele manier van oogsten,<br />
zoals oppers en ruiters maken, oogsten<br />
van zaad van gewenste akkerkruiden,<br />
weidevogelbescherming e.d. zullen de<br />
meest voorkomende werkzaamheden zijn.<br />
Desgewenst kan ook winterwerk worden<br />
uitgevoerd, zoals het afzetten van hagen,<br />
knotten van wilgen etc. De vrijwilligersploeg<br />
zal vanuit SLZ begeleid worden. Mensen die<br />
interesse hebben om deel te nemen, zijn van<br />
harte welkom en kunnen zich melden bij<br />
lucien.calle@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Neringweg 11, 4501 PB Oostburg<br />
telefoon: 0117-474000 www.leenhoutssluis.nl<br />
nieuwbouw<br />
verbouw<br />
restauratie<br />
asbestsanering<br />
erkend restauratieaannemer<br />
20 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 21
22<br />
Paradijsvogels<br />
in Poortvliet<br />
Alle foto’s: Iman Labruyère<br />
Door: Iman Labruyère, medewerker SLZ<br />
In <strong>deze</strong> rubriek gaan we op bezoek<br />
bij de eigenaren van de parels in<br />
het landschap, de mooie erven,<br />
buitenplaatsen en boerderijen waar je<br />
als passant naar kijkt en van geniet.<br />
Wanneer je aan komt rijden over de<br />
Schoondorpseweg ontneemt een dijk<br />
met populieren het zicht op het erf. Maar<br />
als je aan het einde van de weg linksaf<br />
de Schelphoekseweg opdraait doemt<br />
aan de rechterzijde een magnifiek erf<br />
op. Als een groene oase ligt het vlak aan<br />
de Oosterscheldedijk, ten zuiden van<br />
Poortvliet. Twee statige paardenkastanjes<br />
markeren de oprijlaan. De prachtige<br />
boerderij draagt geen officiële naam,<br />
maar staat in de streek bekend als ‘De<br />
Schelphoek’. We zijn op bezoek op het erf<br />
van Arie en Ina van der Zwan.<br />
Ingang erf<br />
Monument<br />
Het zonnetje schijnt en het is dan ook heerlijk<br />
om buiten aan de tuintafel te zitten en de<br />
eigenaren van <strong>deze</strong> mooie plek te interviewen.<br />
Al snel steekt Arie van wal. “De boerderij is<br />
gebouwd in 1792. Zowel het woonhuis als de<br />
schuur dateren van die tijd. Tot 1973 was de<br />
boerderij nog in bedrijf. De boerderij is door<br />
degene die het toen kocht gelukkig gespaard.<br />
Voor het zelfde geld had hij de schuur<br />
afgebroken en er een lelijke loods neergezet.”<br />
In 1992 kochten Arie en Ina <strong>deze</strong> prachtige<br />
stek, waarna in 1993 een restauratie volgt<br />
die uitgevoerd wordt door de restauratiearchitect<br />
Weijts uit Bergen op Zoom. Tijdens<br />
de restauratie is de boerderij weer helemaal<br />
in originele staat teruggebracht. In het<br />
verleden was er een bakkeet aan het huis vast<br />
gebouwd. Door vele aanpassingen in de loop<br />
der jaren ontsierde dit gebouwtje het geheel<br />
Zijkant woning<br />
en temeer omdat het er in de oorspronkelijke<br />
situatie niet stond, is het afgebroken. Sinds<br />
1994 is de boerderij een monument.<br />
Tuin<br />
De tuin direct rondom de boerderij wordt<br />
omstreeks 1994 ontworpen door Piet Oudolf.<br />
Deze tuinarchitect geniet vandaag de dag<br />
Tuin achterkant woning<br />
internationale bekendheid.<br />
In 1996 kwam SLZ voor het eerst bij familie<br />
Van der Zwan. Er was een gedeelte van zo’n<br />
1000 m 2 bijgekocht, wat ingericht moest<br />
worden. Met de hulp van SLZ zijn er walnoten<br />
aangeplant in een zogenaamde notenwei<br />
en werden er een drinkput en een strook<br />
bosplantsoen aangelegd.<br />
23
24<br />
In het jaar 2000 is het natuurgebied<br />
‘Scherpenissepolder’ aangelegd als<br />
onderdeel van Plan Tureluur. Dit grenst<br />
direct aan het erf. Er werd een ringsloot<br />
aangelegd, waardoor er een perceel van<br />
bijna 1 hectare beschikbaar kwam, wat<br />
opnieuw ingericht diende te worden.<br />
Dit keer werd Bosch en Slabbers<br />
ingeschakeld. Op het perceel waar<br />
vroeger aardappels en bieten stonden<br />
verrezen nu een hoogstamboomgaard,<br />
een Zeeuwse haag en een schapenwei.<br />
De fruitbomen werden in de Betuwe<br />
gekocht en waren bij aanplant al tussen<br />
de 10 en 15 jaar oud. Na zo’n 11 jaar<br />
doen de bomen het nog uitstekend.<br />
Dit komt mede door de inzet van de<br />
snoeiploeg van SLZ die om het jaar de<br />
bomen snoeien. “Door middel van het<br />
Bruinblauwtje Foto: Sander van der Veeken<br />
hoogstamabonnement weten we hoe de<br />
bomen er bij staan en wat er aan onderhoud<br />
moet gebeuren.”<br />
Diersoorten<br />
Naast de oprit ligt een oude drinkput. Deze is<br />
in vroeger jaren aangelegd op de plek waar<br />
een zoetwater ader boven komt. Daardoor<br />
staat de put altijd vol water. Dit geldt<br />
ook voor de put die in 1996 is aangelegd.<br />
De putten herbergen verschillende dieren<br />
plantensoorten. Wanneer je het erf<br />
in totaliteit bekijkt heeft het een hoge<br />
natuurwaarde. Doordat het erf alles heeft<br />
wat zangvogels maar kunnen wensen, is<br />
het ook geen wonder dat er ontzettend<br />
veel vogels worden waargenomen. Ook<br />
roofvogels komen soms een kijkje nemen.<br />
Verder zijn er verschillende plekken op het<br />
Drinkput Arie en Ina van der Zwan<br />
erf waar egels, muizen en andere dieren hun<br />
toevlucht kunnen nemen. Sinds enige tijd<br />
weten echter ook vossen het erf te vinden. Dit<br />
heeft er helaas toe geleid dat al 6 kippen zijn<br />
doodgebeten…<br />
Het kost wat tijd, maar het resultaat is ernaar<br />
De contacten met SLZ zijn door de jaren heen<br />
altijd goed gebleven. De vele aanwezige<br />
landschaps- en cultuurhistorische elementen<br />
maken het erf geschikt voor het houden<br />
van excursies en cursussen. Hoe beleven<br />
Arie en Ina het wonen op zo’n prachtige<br />
plek? Arie: “Het is prachtig hier. Het erf heeft<br />
een unieke ligging. Op 100 meter afstand<br />
ligt de Oosterschelde. Verder ligt er een<br />
natuurterrein omheen.” Ina vult aan: “Je leeft<br />
zo dicht bij de natuur. We hebben hier een<br />
prachtig uitzicht en mooie zonsondergangen.<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
We voelen ons erg bevoorrecht dat<br />
we hier wonen. Ook dat we de tijd<br />
en de gezondheid hebben om het<br />
te onderhouden, want je moet niet<br />
vergeten dat het onderhoud wel erg veel<br />
werk is.” Een belangrijk deel van Ina’s tijd<br />
zit in (het onderhoud van) de tuin.<br />
Aan de toekomst denkt de familie Van<br />
der Zwan nog niet teveel. De kinderen<br />
zullen het waarschijnlijk niet overnemen<br />
en je weet dat je na verloop van tijd<br />
weg moet. “We hopen dan in ieder geval<br />
dat de boerderij met z’n uitstraling<br />
behouden blijft.”<br />
25
Noordhoeksewegeling 3<br />
Kapelle-Biezelinge<br />
0113-341170<br />
www.bermanfruitplants.com<br />
26<br />
Drukkerij Zoeteweij<br />
Molendijkseweg 2, 4401 NM Yerseke<br />
P.O. Box 6, 4400 AA Yerseke<br />
The Netherlands<br />
T +31(0)113 571404<br />
F +31(0)113 572006<br />
E info@dzy.nl<br />
I www.dzy.nl<br />
FIXET ’s-GRAVENPOLDER<br />
Spoorstraat 51<br />
www.fixetsgravenpolder.nl<br />
Vrijwilligers organisaties in <strong>Zeeland</strong><br />
Onderstaande organisaties zetten zich vrijwillig in voor het landschapsbeheer in <strong>Zeeland</strong> en zijn<br />
aangesloten bij SLZ. Zou je in je vrije tijd eens mee willen werken in het landschap bij jou in de buurt,<br />
neem dan contact op met een van onderstaande contactpersonen voor meer informatie.<br />
Weekendwerkzaamheden:<br />
Schouwen-Duiveland<br />
Actief terreinbeheer<br />
Henk Dalebout<br />
Tel. 0111-422966<br />
e-mail:<br />
hwdalebout@zeelandnet.nl<br />
www.nvsd.nl/actief_terreinbeheer.<br />
html<br />
Tholen<br />
Natuurvereniging Tholen<br />
Flip van Damme<br />
Tel. 0166-602438<br />
e-mail: flip.van.damme@zeelandnet.nl<br />
www.natutholen.nl<br />
Bevelanden<br />
Beheerswerkgroep KNNV<br />
Ton de Koning<br />
Tel. 0113-311813<br />
tddekoning@zeelandnet.nl<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Doordeweekse<br />
werkzaamheden:<br />
Alle dagen van de week:<br />
Heel <strong>Zeeland</strong>:<br />
Herpetologische studiegroep Amfibieën<br />
Michel Kapelle<br />
Tel. 06-22984575<br />
mawkapelle@gmail.com<br />
Steenuilen werkgroep Beveland<br />
Peter Boelee<br />
Tel. 0113-644228<br />
to-us@zeelandnet.nl<br />
Bomenbuurt ’s Gravenpolder<br />
Mevr. D. de Koning<br />
Tel. 0113-311813<br />
tddekoning@zeelandnet.nl<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Heemtuinwerkgroep KNNV<br />
Diet Louwerens<br />
Tel. 0113-342277<br />
djlouwerens@yahoo.com<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Walcheren<br />
Werkgroep Landschapsverzorging<br />
Thomas Collette<br />
Tel. 0118-634916<br />
Na 19.00 uur en de hele vrijdag<br />
thomas.collette@zeelandnet.nl<br />
Kapsalon<br />
Jan Moekotte<br />
Tel. 0118-636369<br />
jmoekotte@zeelandnet.nl<br />
Hout & Co<br />
Karin Mol<br />
Tel. 0118-628293<br />
Karin.mol@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Noord- en Midden <strong>Zeeland</strong><br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Pieter Voets<br />
Tel. 0113-230936<br />
pieter.voets@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Steenuilen werkgroep <strong>Zeeland</strong><br />
Alex de Smet<br />
Tel. 0115-695890<br />
birdtree@zeelandnet.nl<br />
http://www.deltabirding.nl/<br />
links-vogelwerkgroepen.html<br />
Kerkuilenwerkgroep<br />
Marc Buise<br />
Tel. 0114-370244<br />
mbuise@zeelandnet.nl<br />
www.kerkuil.com<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Werkgroep Oranjebosch<br />
Peter v.d. Vliet<br />
Tel. 0113-230936<br />
Peter.van.der.vliet@slz.<br />
landschapsbeheer.nl<br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
de Steltkluut<br />
Lucien Calle<br />
Tel. 06-22792100<br />
lucalle@zeelandnet.nl<br />
www.steltkluut.nl<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
’t Duumpje<br />
Gerard v. Daele<br />
Tel. 0117-301835<br />
gvdaele@kpnplanet.nl<br />
www.duumpje.nl<br />
Heel <strong>Zeeland</strong><br />
Onderhoud wandelroutes<br />
Peter v.d. Vliet<br />
Tel. 0113-230936<br />
Peter.van.der.vliet@slz.<br />
landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Wim Wisse<br />
Tel. 06-50914013<br />
wimwisse@zeelandnet.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Herstellen Cultuurhistorische elementen<br />
Sandra Dobbelaar<br />
Tel. 0113-230936<br />
Sandra.dobbelaar@slz.<br />
landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Weidevogelbescherming<br />
Nanning-Jan Honingh<br />
Tel. 0113-230936<br />
Nanning-jan.honingh@slz.<br />
landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
27
De resultaten van de Erftrofee 2010<br />
Het erf leeft en ook de ‘Erftrofee’ leeft bij de inwoners van <strong>Zeeland</strong>. Dat bleek wel uit de vele<br />
inzendingen die we kregen naar aanleiding van onze oproep om mee te doen aan de ‘Erftrofee<br />
2010’. De Erftrofee is een eervolle waardering voor de gemaakte keuzes van een eigenaar bij de<br />
inrichting van zijn erf. Zeker als hij op zijn erf iets extra’s doet wat het Zeeuwse landschap meerwaarde<br />
geeft. Veel erfeigenaren zijn gemotiveerd bezig met een levend streekeigen erf, passend<br />
in ons landschap. In dit artikel een terugblik: wat heeft de Erftrofee voor de winnaars teweeg<br />
gebracht?<br />
Door: Caroline Geluk, medewerker SLZ<br />
De Kettinghoeve in Tholen<br />
Het winnende erf van de familie Bierens-<br />
Potappel, had volgens de jury van Stichting<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong>, de Zuidelijke<br />
Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO) en<br />
de Boerderijenstichting <strong>Zeeland</strong> (BSZ), het<br />
meeste evenwicht in streekeigenheid, flora<br />
& fauna, bruikbaarheid voor de landbouw<br />
en de inrichting van het erf.<br />
Bekroning op werk<br />
De ervaring van de eigenaren Mieke en<br />
Rinus over het winnen van de Erftrofee is<br />
alleen maar positief: “Wij waren zeer blij<br />
verrast dat wij de winnaars waren van de<br />
Erftrofee, we hebben een mooie boerderij<br />
maar er zijn zoveel prachtige pareltjes in de<br />
Provincie en het eiland Tholen. We hebben<br />
meegedaan omdat we het een mooi<br />
initiatief vinden, vooral de samenwerking<br />
van de diverse partijen sprak ons erg aan.<br />
De aandacht op het eiland Tholen vestigen<br />
was voor ons ook een reden om mee te<br />
dingen naar de prijs. We vinden het ook<br />
naar de burger toe belangrijk dat het erf<br />
en de gebouwen er goed verzorgd uitzien<br />
zodat een ieder die er oog voor heeft mee<br />
kan genieten. Vooral Rinus heeft heel wat<br />
uren besteed aan de gebouwen en het<br />
28<br />
erf, hij vindt het een bekroning op al zijn<br />
werk!”, aldus Mieke.<br />
De Erftrofee wordt nuttig besteed<br />
Mieke vervolgt: “Daar de beide dochters<br />
een paard bezitten en zij inmiddels de<br />
boerderij voortzetten, komt er een weiland<br />
rondom de boerderij. De ingang wordt<br />
gesierd door een mooi houten hek, aangeschaft<br />
met de gewonnen Erftrofee”.<br />
Veel aandacht<br />
Het nieuwe hek Foto: Mieke Bierens<br />
Mieke: “Heel veel leuke reacties hebben we<br />
gekregen, van familie, vrienden en bekenden.<br />
Mailtjes, telefoontjes, bloemen, kaartjes<br />
echt heel bijzonder.<br />
De pers heeft ons ook vaak bezocht zoals<br />
de Eendrachtbode, Thoolse Bode, Boerderij,<br />
Stal en akker, Wonen in de Regio, etc. dat<br />
is een bijkomstigheid die wij van tevoren<br />
Plattegrond Welgelegen Foto: Iman Labruyère<br />
niet hadden voorzien. Naar aanleiding van<br />
de trofee hebben wij ook meegedaan met de<br />
Open Monumentendag. Kortom, we hebben<br />
genoten van onze prijs en de dochters hopen<br />
dat nog jaren te doen door het gebruik van<br />
het hek”.<br />
’t Hof Welgelegen in Middelburg<br />
De familie van de Kreeke was vorig jaar<br />
de trotse winnaar van de 2e plaats. Naast<br />
natuurlijk erkenning voor wat ze met hun<br />
boerderij aan het doen zijn en een mooi<br />
schildje, hebben ze ook plannen kunnen ontwikkelen<br />
om het erf te verfraaien. “Zelf hebben<br />
we dankzij <strong>deze</strong> Erftrofee die plannen<br />
praktisch kunnen uitvoeren”, aldus Ard.<br />
Toepassing van de Erftrofee<br />
“We zijn begonnen met de beplantingen<br />
en de bestrating rondom de droogschuur.<br />
We hebben een mooi haagje gemaakt en<br />
een heleboel zomer-bloeiende planten aangeplant.<br />
Hopelijk gaan we <strong>deze</strong> zomer al<br />
genieten van een mooie binnenplaats.<br />
SLZ heeft ons geholpen met het maken<br />
van een beplantingsplan en heeft een<br />
mooie plattegrond van de gehele boerderij<br />
gemaakt”, vervolgt Esther.<br />
Dineren in de schuur<br />
“Ook de paadjes rondom de droogschuur<br />
en het “Guus Huus” (dat witte kleine huisje<br />
naast de schuur) nemen we flink onderhanden<br />
en we gaan daar een mooi pad naar<br />
het land maken. We proberen de kippen<br />
achter het gaas in de boomgaard te houden<br />
zodat die daar lekker kunnen scharrelen.<br />
Ook hebben we een grote glazen pui voor<br />
bij de schuurdeuren besteld, daarmee krijgen<br />
we ook in de winter meer licht binnen en is<br />
de isolatie beter geregeld. De bedoeling is<br />
om straks ook in de winter diners te kunnen<br />
organiseren in de schuur. We gaan daarvoor<br />
ook wat meer ruimte maken. Dit alles met<br />
een betere verlichting in de schuur moet<br />
ervoor zorgen dat we weer een stapje dichterbij<br />
komen bij het ideaalbeeld wat ons voor<br />
ogen staat, maar het eindresultaat zal nog<br />
wel even op zich laten wachten, want echt<br />
klaar ben je nooit op een boerderij”.<br />
De Arendshoeve in ’s-Heer Arendskerke<br />
De derde plaats ging naar het prachtige erf<br />
van de familie Honkoop. Zij hebben inmiddels<br />
hun prijs verzilverd met een toegangshek.<br />
Het nieuwe hek Foto: Iman Labruyère<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
29
Erf Familie Van der Tas in Hengstdijk<br />
Veel ingezonden erven waren erg mooi, met<br />
een grote soortenrijkdom van steenuilen tot<br />
kamsalamanders, van beuken tot lei-moerbeien.<br />
Omdat we het zonde vonden dat<br />
er van al die mooie erven maar 3 winnaars<br />
konden zijn, hebben we afgelopen jaar de<br />
Erftrofee uitgebreid met een publieksprijs,<br />
waarbij 442 Zeeuwen nóg een erf hebben<br />
gekozen die zij het mooiste sieraad van<br />
<strong>Zeeland</strong> vonden. Lezers van de PZC en van<br />
BN/De Stem vonden een overzicht met<br />
foto’s van 6 geselecteerde boerderijen in<br />
hun vertrouwde krant. De website van de<br />
PZC stond bol van de informatie over <strong>deze</strong><br />
erven en met een druk op de knop kon je<br />
stemmen op jouw favoriete erf. De familie<br />
Van der Tas heeft uiteindelijk <strong>deze</strong> publieksprijs<br />
gewonnen.<br />
Lieven en Dina van der Tas zeggen over<br />
de Erftrofee: “Onze ervaringen waren<br />
heel positief. Door de nominatie voor de<br />
Erftrofee Publieksprijs zijn we op het idee<br />
gekomen een open dag te houden. De<br />
grote opkomst op die open dag, meer dan<br />
150 mensen, en de vele positieve feedback<br />
30<br />
Toegangshek met foto van<br />
de winnaars<br />
Foto: Lieven van der Tas<br />
van de mensen uit de<br />
omgeving was een<br />
ervaring op zichzelf.<br />
Omroep Hulst was<br />
ook komen filmen en<br />
heeft een mooi filmpje<br />
uitgezonden, ook<br />
dit was een aparte<br />
ervaring. En dat<br />
leverde leuke reacties<br />
op van de buurtbewoners. De wijze hoe de<br />
prijsuitreiking was georganiseerd vonden we<br />
ook heel leuk en bijzonder. Dus kortom het<br />
Erftrofee initiatief van SLZ heeft ons vele<br />
leuke ervaringen opgeleverd”.<br />
Kaartenboekje<br />
Wat zonde om die andere mooie erven, die<br />
niet in de prijzen zijn gevallen, zomaar opzij<br />
te schuiven! Die verdienen ook echt wel<br />
wat aandacht en waardering.<br />
Maar ja, we kunnen toch moeilijk 10 of 20<br />
prijzen gaan uitreiken. De communicatieafdeling<br />
van SLZ kwam op het leuke idee<br />
om de mooiste foto’s in een kaartenboekje<br />
te bundelen. We hebben 2 verschillende<br />
boekjes gemaakt met elk 12 verschillende<br />
foto’s. Deze foto’s kun je uitscheuren en<br />
als ansichtkaart versturen of gewoon zelf<br />
houden. Deze kaartenboekjes zijn te koop<br />
in onze stand of via de webwinkel van onze<br />
website (www.landschapsbeheerzeeland.nl/<br />
webwinkel) en kosten normaal gesproken<br />
€ 5,- per stuk (excl. verzendkosten).<br />
Echter nu hebben we een aanbieding!<br />
Zie de achterpagina van <strong>deze</strong> De Boom In.<br />
Buurtweg 6<br />
4696 RV Stavenisse<br />
T: 0166 65 32 46<br />
n Brandveiligheid<br />
n Bouwadvies<br />
n Bouwbegeleiding<br />
n Bouwkundige<br />
keuringen<br />
n Second opinion<br />
E: info@hagebouwadvies.nl<br />
W: www.hagebouwadvies.nl<br />
M: 0629 15 63 11<br />
n Bouwkundig tekenwerk<br />
n Beheer en Onderhoud<br />
n Directievoering en<br />
Toezicht<br />
n Kostencalculatie<br />
n Vergunningen<br />
BOSBOUW, LOON-, GROND-, CULTUURTECHNISCH- & STRAATWERK<br />
Kerkring 7 | 4444AB ‘s-Heer Abtskerke | t: 0113-311363 | f: 0113-311318 | email: info@markussebv.nl<br />
Aannemersbedrijf<br />
STURM b.v.<br />
voor al uw<br />
NIEUWBOUW<br />
VERBOUW<br />
ONDERHOUD<br />
Schellachseweg 1a<br />
4352 AJ Gapinge<br />
tel: 0118 591447 / fax: 593556<br />
Loon- en verhuurbedrijf<br />
Sterk in agrarisch<br />
grond- en loonwerk<br />
Prelaatweg 60, 4363 NJ Aagtekerke<br />
Telefoon 0118-58 15 13<br />
Fax 0118-58 41 31<br />
E-mail info@melse-maljaars.nl<br />
www.melse-maljaars.nl<br />
De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 31
Bijzondere alledaagse planten en dieren<br />
op en rond het Zeeuwse erf:<br />
Dagvlinders<br />
De titel zegt het al een beetje: alledaags,<br />
maar toch bijzonder. Soorten die we allemaal<br />
kennen en ook vaak zien in onze<br />
omgeving. En die soms ook overlast veroorzaken<br />
waardoor we snel de schoonheid<br />
of het nut van <strong>deze</strong> tóch bijzondere flora<br />
en fauna vergeten. In <strong>deze</strong> aflevering:<br />
Dagvlinders.<br />
Er zijn 2 groepen vlinders: dagvlinders en<br />
nachtvlinders. Zoals de naam al zegt zijn<br />
nachtvlinders vooral in de nacht actief en de<br />
dagvlinders vooral overdag, meestal op mooie<br />
zonnig dagen. Het observeren van dagvlinders<br />
is voor de echte buitenmens altijd een feest.<br />
Vooral de eerste fladderende exemplaren op<br />
een vroege voorjaarsdag maken je dag goed.<br />
Door: Alex Wieland, medewerker SLZ<br />
Op de erven in <strong>Zeeland</strong> zijn diverse<br />
dagvlinders te verwachten. Vlinders houden<br />
van warmte en beschutting, daarom biedt<br />
een erf met veel bomen, struiken en planten<br />
meer kansen voor vlinders dan een open<br />
erf. Veel van <strong>deze</strong> mooie vlinders zijn<br />
afhankelijk van planten die door de meeste<br />
eigenaren als onkruid bestempeld worden,<br />
zoals brandnetels en distels. Hier worden<br />
de eitjes op afgezet en de rupsen leven van<br />
<strong>deze</strong> planten. Het blijkt essentieel voor de<br />
voortplanting van de vlinders dat we niet<br />
te netjes zijn en niet te snel naar de gifspuit<br />
grijpen. Indien de rupsen verpopt zijn tot<br />
vlinders, zijn ze minder afhankelijk van<br />
bepaalde plantensoorten en kunnen ze nectar<br />
vinden op allerlei soorten bloemen.<br />
Dagpauwoog Foto: Sander van der Veeken<br />
Bont zandoogje Foto: Sander van der Veeken<br />
Meest voorkomende soorten<br />
De witjes worden vaak onder de noemer<br />
koolwitje geplaatst. Toch zijn er<br />
3 verschillende soorten: Groot koolwitje,<br />
Klein koolwitje en Klein geaderd witje.<br />
Wie goed naar de vlinders kijkt kan de<br />
verschillende soorten goed onderscheiden.<br />
De vlinders, met name de rupsen hebben<br />
een slechte naam: ze kunnen een ware<br />
plaag vormen op de koolplanten. De beste<br />
remedie is er een net over te spannen. Niet<br />
alleen op koolplanten worden de eitjes<br />
afgezet. Dit gebeurt ook op andere planten<br />
uit de familie van de kruisbloemigen.<br />
De witjes zijn de gehele periode tussen<br />
maart en half oktober te zien. Een andere<br />
zeer fraaie soort is het Boomblauwtje. Dit<br />
kleine zilverblauwe vlindertje is beduidend<br />
minder algemeen, maar kan toch op de<br />
meeste erven aangetroffen worden. Ze<br />
vliegen in twee generaties: midden april<br />
tot eind mei en juli tot eind augustus. Een<br />
gevarieerde beplanting waarin klimop<br />
en vuilboom zijn opgenomen zijn ideaal<br />
voor <strong>deze</strong> soort. Op <strong>deze</strong> planten zet het<br />
boomblauwtje de eitjes af. Vuilboom is via de<br />
actie ‘Boeren Planten Bomen’ te bestellen. De<br />
vuilboom is bovendien rijk bloeiend en levert<br />
veel voedsel voor allerlei soorten insecten.<br />
De Gehakkelde Aurelia is een fraai oranje<br />
vlinder die de laatste decennia is toegenomen.<br />
Met dichtgevouwen vleugels lijkt de soort<br />
net op een blad. De voedselplanten voor de<br />
rupsen zijn onder andere grote brandnetel,<br />
hop en iep. Deze soort overwintert als vlinder<br />
in een houtstapel of in een schuurtje. De<br />
Kleine vos en Dagpauwoog zetten ook de<br />
eitjes af op brandnetels. In tegenstelling<br />
tot de vorige soort zijn <strong>deze</strong> soorten de<br />
laatste decennia in aantal afgenomen.<br />
Klein geaderd witje Foto: Alex Wieland<br />
32 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 33
Zeer waarschijnlijk hebben de wat minder<br />
koude, vochtige winters hier mee te maken<br />
want afgelopen voorjaar zijn ze weer wat<br />
meer waargenomen. Voor de overwintering<br />
hebben <strong>deze</strong> vlinders liever droge koude.<br />
De tekeningen en kleuren van <strong>deze</strong> vlinders<br />
zijn werkelijk prachtig. Op vlinderstruiken<br />
kunnen <strong>deze</strong> vlinders in “goede” jaren massaal<br />
voorkomen.<br />
Enkele jaren geleden werden er proeven<br />
uitgevoerd met speciale akkerranden voor<br />
vlinders. Naast de ingezaaide bloeiende<br />
kruiden groeiden er ook spontaan brandnetels<br />
in de akkerrand. Deze mochten destijds<br />
volgens de landelijke voorschriften bestreden<br />
worden. Groot was de teleurstelling dat de<br />
in de vlinderrand aanwezige brandnetels<br />
inclusief de vele rupsen van de Dagpauwoog<br />
bespoten waren. Ook de betreffende<br />
landbouwer vond het, nadat we hem erop<br />
gewezen hadden, erg spijtig. Een leermoment.<br />
Goede voorlichting blijkt essentieel. Het Bont<br />
Zandoogje komt voor op plaatsen waar de<br />
combinatie bomen/struiken en grassen te<br />
vinden zijn. Deze soort is de laatste decennia<br />
toegenomen. Bomen en struiken zijn<br />
belangrijk voor nectar voor de vlinders.<br />
De eitjes worden afgezet op grassen als kweek<br />
en kropaar. Het gefaseerd maaien van de<br />
Bruinblauwtje Foto: Sander van der Veeken<br />
grazige vegetaties op en rond het erf biedt<br />
meer overlevingskansen voor <strong>deze</strong> vlinder.<br />
Trekvlinders<br />
Een tweetal andere soorten behoort tot de<br />
trekvlinders. De Atalanta trekt vanuit Zuid<br />
Europa naar het noorden.<br />
De Distelvlinder komt zelfs vanuit Noord<br />
Afrika. De aantallen in ons land van <strong>deze</strong><br />
soorten variëren jaarlijks. Dit is afhankelijk van<br />
de weersomstandigheden op de trekroute.<br />
De vlinders zijn erg fragiel en worden meer<br />
met de wind meegeblazen dan bijvoorbeeld<br />
vogels. De eerste vlinders van beide soorten<br />
komen in het voorjaar in Nederland aan. Ze<br />
planten zich hier dan voort. De Atalanta legt<br />
de eitjes op brandnetels, de Distelvlinder heeft<br />
distels als waardplant. Voor nectar van de<br />
vlinders hebben diverse kruiden en struiken<br />
de voorkeur. De vlinderstruik is weer een<br />
hele goede, maar ook de in <strong>Zeeland</strong> zwart<br />
gemaakte distels zijn heel waardevol voor de<br />
vlinders. In het najaar proberen de vlinders<br />
terug te trekken naar het zuiden. Tijdens een<br />
vakantie in de Pyreneen in oktober zagen we<br />
dagelijks honderden vlinders die probeerden<br />
de bergen te passeren. Dit lukte alleen op<br />
het heetst van dag bij weinig wind. Over<br />
het algemeen kunnen ze in Nederland niet<br />
overwinteren.<br />
Wie meer wil weten kan het boekje<br />
‘Dagvlinders in <strong>Zeeland</strong>’ raadplegen. Deze<br />
uitgave van de Vlinder- en Libellenwerkgroep<br />
<strong>Zeeland</strong> en Stichting Het Zeeuwse Landschap<br />
is te verkrijgen via Het Zeeuwse Landschap of<br />
in de betere boekhandel.<br />
Kort nieuws<br />
Boerderij En <strong>Zeeland</strong><br />
Vrijdag 13 mei was er op Hof Werendijke te<br />
Zoutelande de Kennis- en ontmoetingsdag<br />
voor actieve vrijwilligers op het gebied van<br />
cultuurhistorie en voor boerderijeigenaren.<br />
Tijdens <strong>deze</strong> dag is de gids voor instandhouding<br />
en herstel van kleine historische elementen<br />
in <strong>Zeeland</strong> officieel overhandigd aan<br />
gedeputeerde Ben de Reu. Deze gids kun je<br />
bestellen via onze website.<br />
Sponsoring<br />
De Vrije Zaklopers uit Nisse is een groepje<br />
mensen die samen trainen om hun conditie<br />
op een gezellige manier op peil te houden<br />
en zijn daarbij lekker buiten in hun geliefde<br />
gebied, de Zak van Zuid-Beveland. Zij organiseren<br />
jaarlijks de Meidoornloop en de Grote<br />
Zakloop. Onlangs hebben zij de opbrengsten<br />
van <strong>deze</strong> loop gedoneerd aan ons, op voorwaarde<br />
dat het iets tastbaars in de Zak moest<br />
zijn. Dankzij hun gift hebben we, bij het project<br />
“Historie van het water”, de weel langs de<br />
Noldijk/Brilletjesdijk weten te herstellen. Deze<br />
was niet meer zichtbaar (als weel) in het landschap<br />
en dankzij de Zaklopers weer wel.<br />
Weel wordt weer zichtbaar dankzij<br />
bijdrage De Vrije Zaklopers<br />
Foto: SLZ<br />
Europees jaar van het vrijwilligerswerk<br />
Zoals het er nu uitziet zullen we een uitwisseling<br />
hebben met Vlaamse “Dag van<br />
de Natuur”(19 november) en de Zeeuwse<br />
Natuurwerkdag (5 november). Op <strong>deze</strong> nationale<br />
werkdagen kunnen deelnemers op<br />
locatie beheerswerk (knotten, e.d.) uitvoeren.<br />
Daarnaast zullen we nog een keer bij onze<br />
Vlaamse natuurvrienden gaan werken en op<br />
excursie gaan.<br />
Bezuinigingen<br />
Met het ter perse gaan van dit nummer zal er<br />
waarschijnlijk meer duidelijkheid (15 juni) zijn<br />
over de voorgenomen bezuinigingen die SLZ<br />
te wachten staan. Voor de actuele stand van<br />
zaken kun je kijken op onze website.<br />
Studiedag dijkenbeheer Vlaanderen-<br />
Nederland<br />
Dijken zijn kenmerkende elementen voor het<br />
polderlandschap in Oost- en West-Vlaanderen<br />
en <strong>Zeeland</strong>. Naast een waterkerende functie<br />
hebben de dijken nog andere belangrijke<br />
functies voor flora en fauna. In dit grensoverschrijdende<br />
project zullen diverse sprekers op<br />
24 juni het belang hiervan uitleggen.<br />
34 De Boom In • ZOMER 2011 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 35
(P)aardig landschap<br />
In navolging van diverse provincies willen we<br />
in <strong>Zeeland</strong> ook aandacht geven aan de landschappelijke<br />
inpassing van paardenverblijven<br />
en weides. Ook de landelijke trend van witte<br />
linten in het landschap zien we steeds vaker<br />
terug in <strong>Zeeland</strong>. SLZ wil paardenhouders een<br />
alternatief aanbieden om <strong>deze</strong> weides met<br />
paarden meer op te laten gaan in het landschap.<br />
Voorlopig staat er een informatieavond<br />
gepland op 16 augustus. Mocht je interesse<br />
hebben, dan kun je jezelf aanmelden en ontvang<br />
je een uitnodiging.<br />
Oude Pruimendag<br />
Op zaterdag 30 juli houdt het Fruitteeltmuseum<br />
in Kapelle een ‘oude pruimendag’.<br />
SLZ is daar, samen met haar vrijwilligers, aanwezig<br />
om oude pruimenrassen te determineren.<br />
Wij zijn op zoek naar bijzondere Zeeuwse<br />
pruimenrassen. Heeft u een oude pruimenboom<br />
in uw tuin/erf staan, meld dit dan even<br />
bij SLZ. Tel. 0113-23 09 36 of e-mail:<br />
pieter.voets@slz.landschapsbeheer.nl<br />
36<br />
Hoogstamfruitdagen<br />
Ook dit jaar zullen we samen met de Mobipers<br />
in 3 verschillende regio’s aanwezig zijn. Tijdens<br />
<strong>deze</strong> dagen zullen er naast onze reguliere<br />
stand ook deskundigen zijn die van alles<br />
weten van Oude Fruitrassen. Dus heb je een<br />
fruitboom en je weet niet welk ras het is?<br />
Breng een drietal vruchten mee en de ‘oude<br />
rassen vrijwilligers’ kunnen je antwoord geven.<br />
Natuurlijk kun je ook je fruit laten persen.<br />
Opgave kan pas vanaf 1 juli, via de website<br />
www.mobipers.nl.<br />
Data en locaties:<br />
7 oktober<br />
Beveland – van Buiten uit – Wolphaartsdijk<br />
8 oktober<br />
Walcheren – Pitteperk – Koudekerke<br />
14 en 15 oktober<br />
Zeeuws-Vlaanderen – Biervliet<br />
Meer info zie www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
E. Dobbelaar en J. Bosschaerts determineren een<br />
onbekende appel Foto: Pieter Voets