11. Deuren en luiken - Landschapsbeheer Zeeland
11. Deuren en luiken - Landschapsbeheer Zeeland
11. Deuren en luiken - Landschapsbeheer Zeeland
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
De kleine historische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>Zeeland</strong><br />
<strong>Deur<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> luik<strong>en</strong><br />
De kleine historische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>Zeeland</strong><br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
5.<br />
6.<br />
7.<br />
8.<br />
9.<br />
10.<br />
<strong>11.</strong><br />
12.<br />
13.<br />
14.<br />
15.<br />
16.<br />
17.<br />
18.<br />
19.<br />
20.<br />
21.<br />
22.<br />
23.<br />
24.<br />
25.<br />
Metselverband<strong>en</strong> <strong>en</strong> metselste<strong>en</strong><br />
Diverse metselwerk<strong>en</strong><br />
Mortels<br />
Voeg<strong>en</strong> <strong>en</strong> voegreparaties<br />
Dakvorm<strong>en</strong><br />
Kapconstructies<br />
Dakkapell<strong>en</strong>, dakv<strong>en</strong>sters,<br />
schoorst<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> makelaars<br />
Dakpann<strong>en</strong><br />
Got<strong>en</strong>, overstekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dakrand<strong>en</strong><br />
Ram<strong>en</strong><br />
<strong>Deur<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> luik<strong>en</strong><br />
M<strong>en</strong>deur<strong>en</strong><br />
Het potdekselwerk<br />
Hang- <strong>en</strong> sluitwerk<br />
Hekk<strong>en</strong><br />
Water-, reg<strong>en</strong>bakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> welputt<strong>en</strong><br />
Hout<br />
Zink <strong>en</strong> lood<br />
Kleur<strong>en</strong> <strong>en</strong> verf<br />
Vochtige mur<strong>en</strong><br />
Bestrating<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere terreinverharding<strong>en</strong><br />
Galvanische corrosie<br />
Uitzetting van metal<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere material<strong>en</strong><br />
Capillaire werking<br />
Nieuwe material<strong>en</strong><br />
Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Postbus 286, 4460 AR Goes<br />
Tel. 0113-23 09 36,Fax 0113-25 09 55<br />
info@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Deze uitgave is e<strong>en</strong> initiatief van Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> <strong>en</strong> wordt mogelijk gemaakt met financiële steun van:<br />
Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling<br />
Europa investeert in zijn platteland<br />
Niets uit deze uitgave mag word<strong>en</strong> verm<strong>en</strong>igvuldigd <strong>en</strong>/of op<strong>en</strong>baar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> die over het copyright beschikt.<br />
Uitgave: Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Auteur <strong>en</strong> tek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>: Frans Rothuiz<strong>en</strong><br />
Foto’s: Frans Rothuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Vormgeving <strong>en</strong> druk: Drukkerij Zoeteweij Yerseke<br />
Oplage: 1000 stuks, 1e druk 2010
11<br />
<strong>Deur<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> luik<strong>en</strong><br />
linksdraai<strong>en</strong>d<br />
Fig. A<br />
Fig. C<br />
Fig. F<br />
voorzijde achterzijde achterzijde<br />
Fig. D<br />
Fig. E<br />
Fig. I Fig. J<br />
Fig. G<br />
hangkant<br />
schotwerk<br />
dwarsklamp<br />
schotwerk<br />
lood (NHL 18)<br />
schoorklamp<br />
spiegelklamp<br />
watervast verlijmd multiplex<br />
groef<br />
dwarsklamp<br />
rechtsdraai<strong>en</strong>d<br />
Fig. B<br />
Fig. H<br />
spiegelklamp<br />
hangkant<br />
<strong>Deur<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> luik<strong>en</strong><br />
Draairichting<br />
Om het verschil tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> links- <strong>en</strong> e<strong>en</strong> rechtsdraai<strong>en</strong>de deur aan te gev<strong>en</strong> zijn de fig. A <strong>en</strong> B<br />
getek<strong>en</strong>d.<br />
E<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige regel is de volg<strong>en</strong>de:<br />
• zet de deur of e<strong>en</strong> luik op e<strong>en</strong> kier.<br />
• sluit de deur. Als hij dan teg<strong>en</strong> de wijzers van de klok draait dan is dat e<strong>en</strong> linksdraai<strong>en</strong>de deur,<br />
draait hij met de wijzers mee dan is de deur rechtsdraai<strong>en</strong>d.<br />
Opgeklampte deur<br />
De voorzijde van e<strong>en</strong> opgeklampte deur is aangegev<strong>en</strong> in fig. C, de achterzijde in fig. D.<br />
Het schotwerk bestaat uit vellingdel<strong>en</strong> ( plank<strong>en</strong> die ter plaatse van de nad<strong>en</strong> e<strong>en</strong> schuin kantje<br />
hebb<strong>en</strong>) met e<strong>en</strong> dikte van 18 tot 22 mm <strong>en</strong> e<strong>en</strong> breedte van 114 mm. De klamp<strong>en</strong> zijn 22 tot<br />
28 mm. dik. De dikte van de del<strong>en</strong> hangt sam<strong>en</strong> met de eis<strong>en</strong> die m<strong>en</strong> aan de deur stelt: als het<br />
e<strong>en</strong> deur is van ondergeschikt belang dan kunn<strong>en</strong> de del<strong>en</strong> dun zijn; e<strong>en</strong> staldeur daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong><br />
moet stevig zijn, dikke del<strong>en</strong> zijn hier op z’n plaats.<br />
De vellingdel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met hun “holle” kant aan de achterzijde <strong>en</strong> met de hartzijde aan de<br />
voorzijde teg<strong>en</strong> de klamp<strong>en</strong> gespijkerd. In verband met de sterkte van de deur is het aan te<br />
bevel<strong>en</strong> om de spijkers e<strong>en</strong> halve cm langer te nem<strong>en</strong> dan de gezam<strong>en</strong>lijke dikte van het hout.<br />
De doorstek<strong>en</strong>de punt<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> drevel word<strong>en</strong> omgeslag<strong>en</strong>.<br />
Als deze deur wordt afgehang<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> kozijn met e<strong>en</strong> sponning dan moet<strong>en</strong> ter plaatse van de<br />
klamp<strong>en</strong> uitsparing<strong>en</strong> in het kozijn word<strong>en</strong> gemaakt waarin de eind<strong>en</strong> van de klamp<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>.<br />
In ge<strong>en</strong> geval mog<strong>en</strong> de klamp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingekort want die moet<strong>en</strong> in verband met de sterkte<br />
van de deur hun maximale l<strong>en</strong>gte <strong>en</strong> breedte behoud<strong>en</strong>.<br />
Fig. E laat de achterzijde van e<strong>en</strong> deur zi<strong>en</strong> die behalve dwarsklamp<strong>en</strong> ook spiegelklamp<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
schoorklamp<strong>en</strong> heeft. De schor<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> de deur extra steun teg<strong>en</strong> doorhang<strong>en</strong>. De onderkant<strong>en</strong><br />
van deze schor<strong>en</strong> wijz<strong>en</strong> naar de hangkant d.w.z. naar de kant waar de scharnier<strong>en</strong> zich bevind<strong>en</strong>.<br />
Bij deze deur hoev<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> uitsparing<strong>en</strong> in de kozijnstijl<strong>en</strong> gemaakt te word<strong>en</strong> zoals omschrev<strong>en</strong><br />
bij fig. C <strong>en</strong> D.<br />
Paneeldeur<br />
Fig. F geeft e<strong>en</strong> paneeldeur aan. Deze deur bestaat uit stijl<strong>en</strong>, bov<strong>en</strong>-<br />
<strong>en</strong> onderdorpels <strong>en</strong> e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>dorpel. Tuss<strong>en</strong> de stijl<strong>en</strong> zijn panel<strong>en</strong><br />
aangebracht.<br />
Vroeger werd<strong>en</strong> de panel<strong>en</strong> rijkelijk voorzi<strong>en</strong> van sierlijst<strong>en</strong> wat e<strong>en</strong><br />
voornaam uiterlijk opleverde zoals bij voordeur<strong>en</strong> van woning<strong>en</strong>.<br />
In plaats van geslot<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>panel<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> ook wel ram<strong>en</strong><br />
toegepast die aan de buit<strong>en</strong>zijde werd<strong>en</strong> afgedekt met gietijzer<strong>en</strong><br />
sierroosters.<br />
Luik<strong>en</strong><br />
Fig. G laat de voorkant van (geslot<strong>en</strong>) v<strong>en</strong>sterluik<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Ook hier is<br />
sprake van schotwerk op klamp<strong>en</strong> zoals bij de opgeklampte deur<strong>en</strong>.<br />
Het schotwerk is 22 mm dik, de klamp<strong>en</strong> 27 mm. In plaats van del<strong>en</strong><br />
voor het schotwerk kan m<strong>en</strong> ook watervast verlijmd multiplex<br />
gebruik<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> dikte van 18 mm. In de multiplex plaat word<strong>en</strong><br />
ondiepe groev<strong>en</strong> getrokk<strong>en</strong> om deze luik<strong>en</strong> zoveel mogelijk te lat<strong>en</strong><br />
lijk<strong>en</strong> op oude luik<strong>en</strong> met nad<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de plank<strong>en</strong> (zie detail).<br />
Het luik kan geslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ijzer<strong>en</strong> staaf (5x25 mm) die<br />
bov<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> kram hangt <strong>en</strong> aan de onderzijde is voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gat<br />
voor e<strong>en</strong> ijzer<strong>en</strong> pin.<br />
De achterzijde (fig. H) laat de klamp<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>, de vakk<strong>en</strong> (spiegels)<br />
word<strong>en</strong> vaak in lichte kleur<strong>en</strong> geschilderd<br />
(zie hoofdstuk 19 Kleur<strong>en</strong> <strong>en</strong> verf).<br />
E<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudig luik is getek<strong>en</strong>d in de fig. I <strong>en</strong> J, de constructie is gelijk<br />
aan die van de opgeklampte deur<strong>en</strong>.<br />
Om inwater<strong>en</strong> te voorkom<strong>en</strong> moet op de bov<strong>en</strong>rand van de luik<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> strookje lood word<strong>en</strong> aangebracht dat vastgezet wordt met<br />
koper<strong>en</strong> nageltjes (zie detail).