14. Hang- en sluitwerk - Landschapsbeheer Zeeland
14. Hang- en sluitwerk - Landschapsbeheer Zeeland
14. Hang- en sluitwerk - Landschapsbeheer Zeeland
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De kleine historische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>Zeeland</strong><br />
<strong>Hang</strong>- <strong>en</strong> <strong>sluitwerk</strong><br />
De kleine historische elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in <strong>Zeeland</strong><br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
5.<br />
6.<br />
7.<br />
8.<br />
9.<br />
10.<br />
11.<br />
12.<br />
13.<br />
<strong>14.</strong><br />
15.<br />
16.<br />
17.<br />
18.<br />
19.<br />
20.<br />
21.<br />
22.<br />
23.<br />
24.<br />
25.<br />
Metselverband<strong>en</strong> <strong>en</strong> metselste<strong>en</strong><br />
Diverse metselwerk<strong>en</strong><br />
Mortels<br />
Voeg<strong>en</strong> <strong>en</strong> voegreparaties<br />
Dakvorm<strong>en</strong><br />
Kapconstructies<br />
Dakkapell<strong>en</strong>, dakv<strong>en</strong>sters,<br />
schoorst<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> makelaars<br />
Dakpann<strong>en</strong><br />
Got<strong>en</strong>, overstekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dakrand<strong>en</strong><br />
Ram<strong>en</strong><br />
Deur<strong>en</strong> <strong>en</strong> luik<strong>en</strong><br />
M<strong>en</strong>deur<strong>en</strong><br />
Het potdekselwerk<br />
<strong>Hang</strong>- <strong>en</strong> <strong>sluitwerk</strong><br />
Hekk<strong>en</strong><br />
Water-, reg<strong>en</strong>bakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> welputt<strong>en</strong><br />
Hout<br />
Zink <strong>en</strong> lood<br />
Kleur<strong>en</strong> <strong>en</strong> verf<br />
Vochtige mur<strong>en</strong><br />
Bestrating<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere terreinverharding<strong>en</strong><br />
Galvanische corrosie<br />
Uitzetting van metal<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere material<strong>en</strong><br />
Capillaire werking<br />
Nieuwe material<strong>en</strong><br />
Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Postbus 286, 4460 AR Goes<br />
Tel. 0113-23 09 36,Fax 0113-25 09 55<br />
info@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Deze uitgave is e<strong>en</strong> initiatief van Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> <strong>en</strong> wordt mogelijk gemaakt met financiële steun van:<br />
Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling<br />
Europa investeert in zijn platteland<br />
Niets uit deze uitgave mag word<strong>en</strong> verm<strong>en</strong>igvuldigd <strong>en</strong>/of op<strong>en</strong>baar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> die over het copyright beschikt.<br />
Uitgave: Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Auteur <strong>en</strong> tek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>: Frans Rothuiz<strong>en</strong><br />
Foto’s: Frans Rothuiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
Vormgeving <strong>en</strong> druk: Drukkerij Zoeteweij Yerseke<br />
Oplage: 1000 stuks, 1e druk 2010
14<br />
<strong>Hang</strong>- <strong>en</strong> sluitewerk<br />
Fig. 1<br />
Fig. 5<br />
Fig. 14<br />
klink<br />
lichter<br />
Fig. 9<br />
binn<strong>en</strong><br />
pal<br />
Fig. 12<br />
paard<br />
kozijnstijl<br />
Fig. 2<br />
neus<br />
Fig. 6<br />
Fig. 3 Fig. 4<br />
Fig. 10 Fig. 11<br />
Fig. 16<br />
buit<strong>en</strong><br />
Fig. 7<br />
Fig. 8<br />
bov<strong>en</strong>aanzicht<br />
Fig. 15<br />
Fig. 13<br />
appeltje peertje<br />
<strong>Hang</strong>- <strong>en</strong> <strong>sluitwerk</strong><br />
Fig. 1 het zgn. platte scharnier, met e<strong>en</strong> vaste p<strong>en</strong>, dat gebruikt wordt voor licht werk.<br />
Fig. 2 e<strong>en</strong> smalscharnier, ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor licht werk.<br />
Fig. 3 e<strong>en</strong> scharnier met e<strong>en</strong> losse p<strong>en</strong> voor zwaarder werk. Het voordeel van dit<br />
scharnier is dat e<strong>en</strong> raam of deur kan word<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door de p<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
omhoog te tikk<strong>en</strong>. Om vastroest<strong>en</strong> te voorkom<strong>en</strong> wordt de p<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> stal<strong>en</strong><br />
scharnier vaak in koper uitgevoerd.<br />
Fig. 4 e<strong>en</strong> kogelscharnier met e<strong>en</strong> losse p<strong>en</strong>. In het scharnier zijn twee kogellagertjes<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Het tweede lagertje kan omgewisseld word<strong>en</strong> als het eerste<br />
verslet<strong>en</strong> is. Omdat deze lagertjes e<strong>en</strong> groot deel van de wrijving opvang<strong>en</strong> zijn<br />
ze zeer geschikt voor zware deur<strong>en</strong>.<br />
Fig. 5 e<strong>en</strong> fits. Ook deze word<strong>en</strong> gebruikt voor het afhang<strong>en</strong> van zware deur<strong>en</strong>,<br />
ze draai<strong>en</strong> licht dankzij e<strong>en</strong> kogellager of e<strong>en</strong> bronz<strong>en</strong> ring die na slijtage<br />
gemakkelijk te vervang<strong>en</strong> zijn.<br />
Fig. 6 e<strong>en</strong> paumelle. Hier geldt het zelfde als voor fits<strong>en</strong>.<br />
Fig. 7 e<strong>en</strong> raamgeh<strong>en</strong>g. Dit geh<strong>en</strong>g kan gebruikt word<strong>en</strong> voor opgeklampte deur<strong>en</strong><br />
maar ook voor ram<strong>en</strong> waar zij de hoek<strong>en</strong> van de ram<strong>en</strong> versterk<strong>en</strong>.<br />
Fig. 8 e<strong>en</strong> kruisgeh<strong>en</strong>g <strong>en</strong> wordt gebruikt voor opgeklampte deur<strong>en</strong>. Het geh<strong>en</strong>g wordt<br />
met slotbout<strong>en</strong> bevestigd op de deur.<br />
Fig. 9 e<strong>en</strong> duim waarin het geh<strong>en</strong>g rust <strong>en</strong> dat teg<strong>en</strong> de kozijnstijl wordt geschroefd.<br />
Fig. 10 e<strong>en</strong> duim die d.m.v. e<strong>en</strong> draadeind <strong>en</strong> moer teg<strong>en</strong> de kozijnstijl wordt aangebracht.<br />
Fig. 11 e<strong>en</strong> klauwduim die ingemetseld wordt. De duim<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zeer goed teg<strong>en</strong> roest<br />
beschermd word<strong>en</strong> want bij roestvorming ontstaat uitzetting met als gevolg dat<br />
het metselwerk kapot wordt gedrukt.<br />
Fig. 12 e<strong>en</strong> hakkelduim die in het kozijn wordt geslag<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> nauwkeurig gemaakt gat.<br />
Weerhak<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> het kozijn op zijn plaats houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook hier geldt dat<br />
de roestwering optimaal moet zijn.<br />
Fig. 13 twee duim<strong>en</strong> die verschill<strong>en</strong>d zijn <strong>en</strong> als 1 stel bij elkaar<br />
hor<strong>en</strong>. De <strong>en</strong>e is aan de bov<strong>en</strong>kant van de<br />
p<strong>en</strong> afgerond, dit wordt het appeltje g<strong>en</strong>oemd.<br />
De andere is puntiger <strong>en</strong> wat langer, dat is het peertje.<br />
Deze zoud<strong>en</strong> het afhang<strong>en</strong> van luik<strong>en</strong> <strong>en</strong> deur<strong>en</strong><br />
vere<strong>en</strong>voudig<strong>en</strong>.<br />
Fig. 14 e<strong>en</strong> klinkstel dat vroeger veel gebruikt werd bij de<br />
Zeeuwse boerderij<strong>en</strong>. De klink draait om e<strong>en</strong> vast<br />
punt (schroef) op de deur <strong>en</strong> valt bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
deur in e<strong>en</strong> neus die afgeschuind is om het sluit<strong>en</strong> te<br />
vergemakkelijk<strong>en</strong>. De klink kan niet te hoog word<strong>en</strong><br />
opgelicht omdat de beweging wordt belemmerd door<br />
het “paard”. Het paard is in feite e<strong>en</strong> grote kram met<br />
e<strong>en</strong> gesmeed haakje waarmee m<strong>en</strong> de deur naar zich<br />
toe kan trekk<strong>en</strong>. De lichter wordt van buit<strong>en</strong> af bedi<strong>en</strong>d<br />
door het draai<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> kruk of ring. Soms zit er<br />
aan de klink e<strong>en</strong> greepje of palletje waarmee de klink<br />
gelicht kan word<strong>en</strong>.<br />
Fig. 15 e<strong>en</strong> gesmeed geh<strong>en</strong>g, sierlijk van vorm dat vaak<br />
gebruikt werd voor staldeur<strong>en</strong>.<br />
Fig. 16 e<strong>en</strong> luikwervel in de vorm van e<strong>en</strong> herderinnetje zorgt<br />
dat het luik in geop<strong>en</strong>de stand wordt gefixeerd.<br />
De sluiting van m<strong>en</strong>deur<strong>en</strong> (hier niet aangegev<strong>en</strong>)<br />
gebeurt met e<strong>en</strong> espagnolet. Dit is e<strong>en</strong> stal<strong>en</strong> buis,<br />
vroeger e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> paal, die gemonteerd is aan de<br />
binn<strong>en</strong>kant van de afsluit<strong>en</strong>de deur. De buis kan<br />
draai<strong>en</strong> <strong>en</strong> heeft aan de onder- <strong>en</strong> de bov<strong>en</strong>zijde e<strong>en</strong><br />
kromme haak die om e<strong>en</strong> p<strong>en</strong> in de bov<strong>en</strong>dorpel van<br />
het kozijn <strong>en</strong> e<strong>en</strong> p<strong>en</strong> in de onderdorpel kan hak<strong>en</strong>. De<br />
deur is alle<strong>en</strong> aan de binn<strong>en</strong>zijde af te sluit<strong>en</strong>.<br />
De andere deur die als eerste geslot<strong>en</strong> wordt, is aan de<br />
binn<strong>en</strong>zijde voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> wervel die in e<strong>en</strong><br />
gat in de bov<strong>en</strong>dorpel van het kozijn valt.