RAD 21: Vermeulen B. & M. H. Bartels, 2007. Boeren voor de stad ...
RAD 21: Vermeulen B. & M. H. Bartels, 2007. Boeren voor de stad ...
RAD 21: Vermeulen B. & M. H. Bartels, 2007. Boeren voor de stad ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
154<br />
102<br />
1. muntgewicht<br />
2. Deventer, Rielerenk<br />
3. 226/26-27-51/-/-/0-81<br />
4. <strong>de</strong>tectorvondst<br />
5. 1400-1500<br />
6. l. 14 mm, b. 13 mm, d. 3 mm, gewicht<br />
3,4846 gram<br />
7. brons<br />
8. gehakt uit bronsplaat, gestempeld: in liggen<strong>de</strong><br />
rechthoek lam met kruisvaan, naar<br />
links gaand, keerzij<strong>de</strong> <strong>voor</strong>zien van diepe<br />
krassen;<br />
gebruikt <strong>voor</strong> het wegen van een Agnel,<br />
een Franse munt die sinds 1311 werd<br />
geslagen; officiële massa 4,1 gram.<br />
9. Houben, 1998, 17-18<br />
103<br />
1. muntgewicht<br />
2. Deventer, Rielerenk<br />
3. 226/-/-/-/0-33<br />
4. <strong>de</strong>tectorvondst<br />
5. 1500-1600<br />
6. l. 13 mm, b. 13 mm, d. 2 mm, gewicht<br />
2,9014 gram<br />
7. messing<br />
8. gieten, hakken, vijlen (justeren), stempelen;<br />
<strong>voor</strong>stelling incompleet (stempel groter<br />
dan het gewicht); slechts zichtbaar zijn een<br />
schild met twee lelies boven en één lelie<br />
on<strong>de</strong>r; schuine lijn van linksboven naar<br />
rechtson<strong>de</strong>r;<br />
zijkanten zijn langs <strong>de</strong> bovenrand <strong>de</strong>els<br />
schuin afgevijld;<br />
muntgewicht, vermoe<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong> een Ecu à<br />
la Chaise, uitgegeven in Frankrijk sinds<br />
1337, oorspronkelijke massa 4,5 gram<br />
9. Houben, 1998, 17-18<br />
Rekenpenningen<br />
De rekenpenningen of jetons wer<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>al door <strong>de</strong> geestelijkheid en han<strong>de</strong>laren<br />
gebruikt om grote bedragen te tellen. Het systeem was gebaseerd op romeinse<br />
cijfers: I (1), V (5), X (10), L (50), C (100), D (500) en M (1000). Voor elk van <strong>de</strong>ze<br />
eenhe<strong>de</strong>n was er een regel. Wanneer bij<strong>voor</strong>beeld op <strong>de</strong> regel van I, vijf rekenpenningen<br />
lagen, kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze wor<strong>de</strong>n weggehaald en vervangen door één penning op<br />
<strong>de</strong> regel van V. Als er op <strong>de</strong> regel van V twee penningen lagen kon<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze wor<strong>de</strong>n<br />
vervangen door één penning op <strong>de</strong> regel van X, etc. Op <strong>de</strong>ze wijze kon<strong>de</strong>n op een<br />
relatief overzichtelijke wijze grote bedragen wor<strong>de</strong>n opgeteld. De oudste rekenpenningen<br />
dateren uit <strong>de</strong> 13 <strong>de</strong> eeuw en zijn afkomstig uit Frankrijk en Italië. 16 In <strong>de</strong><br />
14 <strong>de</strong> eeuw wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> steeds groter wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> penningen ook geslagen in Engeland<br />
en <strong>de</strong> Zui<strong>de</strong>lijke Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong> 15 <strong>de</strong> eeuw wer<strong>de</strong>n rood koperen penningen<br />
gemaakt die verwezen naar historische gebeurtenissen. De grote bloei van <strong>de</strong> penningen<br />
lag in <strong>de</strong> Noor<strong>de</strong>lijke Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>n rond 1450. In <strong>de</strong> 16 <strong>de</strong> en 17 <strong>de</strong> eeuw ging<br />
men gelei<strong>de</strong>lijk over op het rekenen in Arabische cijfers en kwamen <strong>de</strong> rekenpenningen<br />
steeds min<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>. Wel wer<strong>de</strong>n er in Neurenberg tot <strong>de</strong> 19 <strong>de</strong> eeuw messing<br />
penningen <strong>voor</strong> het gebruik bij kansspelen gemaakt. 17<br />
De oudste rekenpenning toont aan <strong>de</strong> <strong>voor</strong>zij<strong>de</strong> een rijksappel binnen een driepas<br />
met daaromheen het randschrift: HANNS.KRAVWINCKEL.IN.NVR (cat. nr. 105).<br />
De toevoeging IN NVR slaat op <strong>de</strong> productieplaats Neurenberg. Aan <strong>de</strong> achterzij<strong>de</strong><br />
staat het randschrift GOTES SEGEN MACHT REICH rondom een cirkeltje van drie<br />
lelies en drie kroontjes. De afbeeldingen binnen <strong>de</strong> randschriften lijken veel op <strong>de</strong><br />
16 Klomp, 1999, 298.<br />
17 Klomp, 1999, 298.<br />
104<br />
1. muntgewicht<br />
2. Deventer, Rielerenk<br />
3. 226/50/-/-/0-31<br />
4. <strong>de</strong>tectorvondst<br />
5. 1500-1700<br />
6. l. 16 mm, b. 15 mm, d. 4 mm, gewicht<br />
6,486 gram<br />
7. messing<br />
8. gieten, vijlen (justeren), stempelen;<br />
vz: in fijne parelrand vermoe<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong>stelling<br />
van twee elkaar aankijken<strong>de</strong> portretten;<br />
kz: blanko;<br />
hoort bij sluitgewicht van '1' lood (= 1/32<br />
pond); geijkt met een lelie: het teken <strong>voor</strong><br />
troois gewicht (<strong>voor</strong> <strong>de</strong> goud- en zilverhan<strong>de</strong>l);<br />
muntgewicht <strong>voor</strong> een Excelente, een<br />
Spaanse munt, aangemunt 1581 - 1601,<br />
oorspronkelijke massa 7,01 gram<br />
9.