Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
schrijverschap. Een Raamleerplan <strong>Schrijven</strong> is<br />
voor grote delen van het amateurschrijfcircuit<br />
voorlopig toch nog een contradictio<br />
in terminis.<br />
Visieontwikkeling Als je het huidige aanbod<br />
schrijfcursussen bekijkt, van creativiteitscentra<br />
en amateurorganisaties tot vakopleidingen,<br />
dan weerspiegelt zich daarin<br />
gr<strong>of</strong>weg de visieontwikkeling op het vak:<br />
van <strong>vorming</strong> en <strong>ambacht</strong> naar <strong>kunst</strong>. Elke<br />
organisatie heeft een eigen signatuur, die<br />
meer <strong>of</strong> minder aansluit bij de tendens van<br />
vandaag. Zo beschouwd staat het vakgebied<br />
op een kruispunt: alle richtingen zijn te kiezen,<br />
de geschiedenis heeft oude paden<br />
bewaard en nieuwe paden aangelegd.<br />
Eind jaren zestig is er in het onderwijs ruim<br />
aandacht voor expressie. In het literatuuronderwijs<br />
wordt gewerkt met opdrachten taalexpressie.<br />
Cognitief <strong>leren</strong> wordt aangevuld<br />
met affectief <strong>leren</strong>. Creatief schrijven is een<br />
ander woord uit deze tijd, overgenomen uit<br />
de Verenigde Staten. Met terugwerkende<br />
kracht krijgt het de betekenis van een<br />
schrijfmethode waarin het stimu<strong>leren</strong> van de<br />
verbeelding en ideeontwikkeling het belangrijkst<br />
zijn. Spelletjes en werkvormen, vaak<br />
ontleend aan het dramaonderwijs, zetten<br />
aan tot ongecensureerd, fantasierijk schrijven.<br />
Alles is goed, het gaat immers om de<br />
persoo<strong>nl</strong>ijke uiting in taal.<br />
In de Verenigde Staten zet creative writing<br />
in die tijd door op universiteiten en highschools.<br />
Een van de pioniers hier, Paul<br />
Dijkstra, reist naar zo’n universiteit en geeft<br />
de verworven informatie door in publikaties.<br />
Het WARboek dat hij met collega’s schreef,<br />
is een klassieker geworden. 2 Dijkstra richt<br />
zich op geschreven taal. Anders dan Wanda<br />
Reumer. Zij opereert vanuit de toenmalige<br />
Akademie voor Expressie door Woord en<br />
Gebaar in Utrecht, waar ze taal en voordracht<br />
combineert. Taalexpressie is verbonden<br />
aan drama, en in het literatuuronderwijs<br />
is creatief schrijven beperkt tot schrijfoefe-<br />
ningen in taalmethodes. Er is nog geen<br />
merkbare invloed op het denken over literair<br />
schrijven.<br />
Taaldrukwerkplaatsen Midden jaren<br />
zeventig wordt in Amsterdam de eerste taaldrukwerkplaats<br />
opgericht. Wat begint in<br />
twee oude klaslokalen wordt al gauw een<br />
ontwikkeling waaraan de erkenning van literaire<br />
<strong>vorming</strong> schatplichtig is. Taaldrukkers<br />
sluiten aan bij het grondbeginsel van creatief<br />
schrijven: de persoo<strong>nl</strong>ijke verwoording.<br />
Ze hanteren tegelijkertijd een ander grondbeginsel:<br />
de persoo<strong>nl</strong>ijke verwoording van<br />
de eigen ervaring en concrete gebeurtenissen.<br />
Juist niet de fantasie, maar de waarneming<br />
van de alledaagse persoo<strong>nl</strong>ijke werkelijkheid<br />
is uitgangspunt èn doel. Het ervaringsgericht<br />
<strong>leren</strong> van de jaren zeventig en<br />
het ervaringsgericht schrijven gaan hand in<br />
hand.<br />
Net zoals het creatief schrijven van de jaren<br />
zestig heeft ook de taaldrukgedachte voorlopers<br />
en inspiraties van over de grenzen.<br />
Het ervaringsgericht schrijven is door taalwetenschappers<br />
als James Britton en Geert<br />
Koefoed eerder al humaan taalgebruik<br />
genoemd. 3 In Frankrijk heeft Freinet een<br />
pedagogische opvatting ontwikkeld waarbij<br />
de drukpers en de persoo<strong>nl</strong>ijke taal van de<br />
kinderen het belangrijkste onderwijsmateriaal<br />
zijn. In Zuid-Amerika werkte Freire met<br />
deze ideeën vanuit een politieke overtuiging.<br />
Zeventien jaar na de Amsterdamse taaldrukwerkplaats<br />
zijn er vijftien werkplaatsen bijgekomen<br />
plus vele publikaties over taaldrukken.<br />
Het handboek Taaldrukken, verder dan<br />
zeggen en schrijven is nog steeds een waardevol<br />
naslagwerk. 4<br />
Literair schrijven als <strong>ambacht</strong> De aandacht<br />
voor literair schrijven is aangewakkerd<br />
met de erkenning van de letteren als zelfstandig<br />
<strong>kunst</strong>vak. Taal en literatuur kunnen<br />
duidelijk niet langer verdedigd worden als<br />
9