Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
58<br />
van een toeristisch opvangcentrum...’<br />
De liftopdracht is ook een prima gelegenheid<br />
om de cursisten kennis te laten maken<br />
met Het juiste woord. In dit lexicon staan de<br />
woorden en gezegden immers in hun betekenissfeer<br />
gerangschikt. Wie een synoniem<br />
zoekt voor een te vaak gebruikte term, kan<br />
ruimschoots in dit woordenboek terecht.<br />
Maar - druk ik ook amateurcursisten op het<br />
hart - gebruik het creatief. Het beste woord<br />
is niet dat wat je in een synoniemenwoordenboek<br />
vindt, maar het woord dat als vanzelf<br />
in je opwelt omdat je het mist in het<br />
lijstje dat het lexicon je biedt.<br />
Laat ik echter niet de indruk wekken dat<br />
schrijftraining zich steeds langs geleide<br />
banen voltrekt. Het verloop van een langdurige<br />
schrijftrainingscursus is vrijwel onvoorspelbaar.<br />
Het is dan ook goed om een<br />
paar ‘schokkende’ opdrachten achter de<br />
hand te houden voor momenten waarop de<br />
groep geen zin meer heeft om het zoveelste<br />
‘vrijblijvende’ tekstje te bakken, <strong>of</strong> voor<br />
wanneer een te groot aantal cursisten zich<br />
zelfgenoegzaam gaat wentelen in de aangekweekte<br />
trukendoos en volstrekt cyclopisch,<br />
Oostindisch do<strong>of</strong> en bero<strong>of</strong>d van alle<br />
reuk-, smaak- en tastzin achter de tekstverwerker<br />
zit.<br />
Laat dat in hemelsnaam in de tulpentijd<br />
gebeuren! Koop een tulp, dicteer ik dan, en<br />
zet die zonder water in een vaas. Schrijf<br />
vervolgens een week lang het dagboek van<br />
die bloem: vijf regels per dag. Wie dit, al<br />
dan niet met bezwaard gemoed, daadwerkelijk<br />
volbrengt, kijkt de rest van zijn leven<br />
anders naar tulpen - en gelo<strong>of</strong>t voortaan<br />
alleen nog wat zijn ogen zien. En zo hoort<br />
het ook: alleen een beeld dat je echt zelf<br />
‘gezien’ hebt, kun je zichtbaar maken voor<br />
een lezer.<br />
De verkeerde wereld Opmerkelijk is, dat<br />
schrijftraining voor amateur-cursisten zich<br />
niet werkelijk onderscheidt van die voor<br />
auteurs in spe. Veel van de opdrachten die<br />
ik op ‘t Col<strong>of</strong>on gebruik bleken ook succesvol<br />
in cursussen voor bij voorbeeld leerlingverpleegkundigen<br />
<strong>of</strong> redacteuren van een<br />
financieel-economisch weekblad. Het lijkt<br />
erop dat schrijftraining in principe universeel<br />
toepasbaar is.<br />
Dat neemt niet weg dat bepaalde opdrachten<br />
aan leeftijd gebonden zijn. Wanneer ik<br />
cursisten verzoek om hun ogen dicht te<br />
doen, vervolgens in mijn handen klap en dan<br />
vraag ‘Wat voor kleur was dit?’ kan ik alleen<br />
bij kleuters en bejaarden op een serieuze<br />
respons rekenen. En elke havo-docent zal<br />
beamen dat het creativiteitsproces bij<br />
pubers veelal een extra startmotor behoeft.<br />
Zelf gebruik ik in een cursus aan havo- <strong>of</strong><br />
vwo-leerlingen graag afbeeldingen van de<br />
‘verkeerde wereld’. Daarop zijn de hiërarchische<br />
rollen - tussen ouder en kind, man en<br />
vrouw, mens en dier - op humorvolle wijze<br />
omgedraaid. Het kind wiegt dan de moeder,<br />
de vrouw steelt de broek, een koe melkt een<br />
boerin, het varken slacht de slager, en de<br />
boom zaagt de houthakker door. Na een<br />
diavertoning van circa twintig van zulke<br />
plaatjes geef ik een schrijfopdracht: maak<br />
een spottend, satirisch tekstje over iets dat<br />
je niet bevalt in de same<strong>nl</strong>eving, en gebruik<br />
daarbij het principe van omkering. De resultaten<br />
variëren van min <strong>of</strong> meer gave rijmen<br />
(‘... en gelukkig blijven we allemaal droog /<br />
want de regen valt niet omlaag, maar<br />
omhoog’) tot prachtige verhaaltjes over bij<br />
voorbeeld een bontwinkel. In die zaak hangen<br />
geen nertsen en vossen, maar rood-,<br />
zwart- en withuiden. Achter de toonbank<br />
staat een hermelijn, en als een schuchtere<br />
mensenklant ten slotte vraagt <strong>of</strong> er ook iets<br />
voor haar in voorrraad is, antwoordt het<br />
ro<strong>of</strong>dier: ‘Voor jou? Voor jou hebben we<br />
alleen maar kippevel.’<br />
Dat zijn de momenten waarvoor ik het doe:<br />
waarom ik in plaats van in prettige rust zelf<br />
literatuur te bedrijven voor een groep ga.<br />
Om, waar ik bij sta, te zien hoe de geest kan<br />
waaien en hoe taal soms vleugels krijgt.