Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
associaties die het voorwerp bij hem <strong>of</strong> haar<br />
oproept. ‘Er zijn geen hindernissen,’ zeg ik<br />
aanmoedigend. ‘Alles mag, niets is slecht,<br />
onzedelijk, immoreel <strong>of</strong> vies. Als dit stuk<br />
glas je aan een platgereden autobus doet<br />
denken, schrijf je dat op. Je hebt tien minuten.<br />
Succes.’<br />
Die platgereden autobus is nooit in een lijstje<br />
terechtgekomen, maar dat is dan ook de<br />
enige associatie die het voorwerp in zo’n<br />
vijftig schrijftrainingen niet heeft uitgelokt.<br />
Steeds terugkerende favorieten zijn: de stop<br />
van een karaf, mislukking van een glasblazer,<br />
presse-papier, deurknop, <strong>of</strong> soortgelijke<br />
realia. De fantasie is dan niet echt aan het<br />
werk geweest, omdat de cursist zich nog<br />
niet veilig voelt in de groep, <strong>of</strong> omdat de<br />
sluis naar de associatiewereld om andere<br />
redenen nog dicht zit. Daartegenover staan<br />
cursisten die onmiddellijk hoog van de<br />
metaforische toren blazen met: een in zijn<br />
val bevroren druppel water, de voelhoorn<br />
van een glazen slak, de tepel van de ijsgodin,<br />
<strong>of</strong> ingewikkelder associaties als ‘Wanneer<br />
een vrouw dit in heeft wil ze niet’.<br />
In deze fase komen de eerste emoties naar<br />
boven; maar schrijftraining - hebben we<br />
inmiddels afgesproken - is geen verkapte<br />
vorm van therapie. Niettemin vraag ik elke<br />
cursist nu de favoriete associatie van zijn<br />
lijstje te kiezen en daarbij een abstract<br />
begrip te kiezen, zoals liefde, bescherming,<br />
woede <strong>of</strong> rust. De voelhoorn van een glazen<br />
slak wordt dan gecombineerd met voorzichtigheid,<br />
en de deurknop met bij voorbeeld<br />
vrijheid. Vervolgens moet ieder een vier<br />
regels kort prozastukje <strong>of</strong> gedicht schrijven,<br />
waarin de favoriete associatie en de bijbehorende<br />
abstractie voorkomen <strong>of</strong> doorklinken,<br />
en dat begint met de woorden ‘Ik wil’ <strong>of</strong> ‘Ik<br />
wil niet’.<br />
Op zijn best toont zich nu al ten volle wat<br />
schrijftraining vermag. Een zakelijke<br />
beschrijving na observatie van een onbekend<br />
voorwerp leidt, via een vrije associatiereeks<br />
bij datzelfde voorwerp, tot een persoo<strong>nl</strong>ijke<br />
tekst. Zo persoo<strong>nl</strong>ijk soms zelfs, dat de cursist<br />
zich bij de presentatie beperkt tot ‘Ik wil<br />
dit niet voorlezen’. En dat hoeft ook niet.<br />
Om de spanning te breken vertel ik wat het<br />
voorwerp is. Nee, geen pion van een glazen<br />
schaakspel, en nee, ook geen pigmentwrijver,<br />
maar een achttiende-eeuws strijkglas.<br />
Op Marken streken ze hiermee, na onderdompeling<br />
in kokend water, de kantjes en<br />
ruches van mutsen. Een ijzeren bout was<br />
voor dat werk te gr<strong>of</strong> en zou bovendien<br />
roestsporen achterlaten.<br />
En dan is het tijd voor een huiswerkopdracht.<br />
Omschrijf vier soorten kou: van<br />
water, van sneeuw, van de koelkast, en van<br />
onverschilligheid... Of (op een ander<br />
moment) maak een verhalende tekst waarin<br />
de volgende situatie beschreven wordt, maar<br />
zonder gebruik te maken van de gecursiveerde<br />
woorden: Een man staat in de hal<br />
van een hotel bij de lift. Hij drukt op een<br />
knop en de deuren gaan open. Hij stapt de<br />
lift in en drukt opnieuw op een knop. De<br />
deuren gaan dicht en de lift gaat omhoog.<br />
Bij de gewenste verdieping stopt de lift. De<br />
deuren gaan open en de man stapt uit.<br />
Het beste woord Het zal duidelijk zijn dat<br />
een schrijftrainingsdocent evenveel creativiteit<br />
moet opbrengen als zijn cursisten. Niet<br />
alleen om de tientallen opdrachten te<br />
bedenken, maar ook om op de juiste<br />
momenten adequaat te reageren. ‘Ik heb het<br />
koud, zei de vrouw / Trek dan wat an, zei de<br />
man’, verdient als omschrijving van de kou<br />
van onverschilligheid wel een compliment.<br />
Maar de liftopdracht blijkt problematischer.<br />
De meeste cursisten zoeken hun heil in het<br />
gebruik van synoniemen van de gecursiveerde<br />
woorden. Het is dan vaak als<strong>of</strong> een marsmannetje<br />
aan zijn thuisbasis uitlegt hoe men<br />
op aarde de dampkring ontstijgt. In zo’n<br />
geval verwijs ik naar het stijlmiddel van de<br />
ontkenning. ‘Hij besluit ditmaal niet de trap<br />
te nemen...’ is een beter begin dan ‘Een<br />
persoon bevindt zich in de receptieruimte<br />
57