Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
56<br />
ook literatuur - begint altijd bij verwondering:<br />
verwondering over het alledaagse. Wie<br />
zich geen moment verbaast over het feit dat<br />
een auto zomaar rijdt, maar verbijsterd is<br />
zodra de motor het begeeft... zo iemand<br />
kan maar beter geen <strong>kunst</strong> bedrijven.<br />
Na deze uiteenzetting, doorspekt met citaten<br />
van bij voorbeeld K. Schippers (‘Als je<br />
goed om je heen kijkt dan zie je dat alles<br />
gekleurd is’), geef ik mijn eerste opdracht.<br />
Uit het borstzakje van mijn colbert <strong>of</strong> overhemd<br />
haal ik een klein glazen voorwerp. Het<br />
is doorzichtig, vijf centimeter hoog, en het<br />
lijkt op een schaakpion. Wie beter kijkt ziet<br />
dat het scheef staat en dat de bodem mat<br />
is. Er zitten bovendien luchtbellen in het<br />
glas: een kleintje in de voet en een verticaal<br />
langwerpige in de kop en hals van de pion.<br />
Ik vraag de cursisten dit voorwerp goed te<br />
observeren en laat het van hand tot hand<br />
gaan. Op mijn beurt observeer ik elk van de<br />
cursisten terwijl die het ding bekijkt en, al<br />
dan niet uitvoerig, betast. Zelden ruikt er<br />
een cursist aan het glas, en nog nooit heb ik<br />
iemand zien luisteren <strong>of</strong> er geluid in zit, <strong>of</strong><br />
er een likje van zien nemen.<br />
‘De wereld is vol invaliden,’ zeg ik, wanneer<br />
de laatste uit de groep mij het voorwerp<br />
teruggeeft. ‘Je hebt vijf zintuigen, maar ik<br />
zie je er maar twee gebruiken.’<br />
Voor veel cursisten is dit een bizarre kennismaking.<br />
Ze zitten amper drie kwartier<br />
tegenover me en ik sla wartaal uit. Maar als<br />
we deze sensuele crisis samen nader onderzoeken,<br />
blijkt dat ze hun neus niet gebruikten<br />
‘omdat glas niet ruikt’, dat ze hun oren<br />
dichthielden ‘omdat glas geen geluid maakt<br />
tenzij het breekt’, en dat hun tong binnensmonds<br />
bleef ‘omdat glas geen smaak heeft’.<br />
‘Wanneer heb je dat voor het laatst zelf<br />
geconstateerd?’ vraag ik, en vervolgens vertel<br />
ik hun dat ik denk dat een schrijver<br />
steeds weer opnieuw zijn zintuigen moet<br />
openstellen en zijn vooroordelen overboord<br />
moet zetten.<br />
Daarna maken de cursisten in hooguit acht<br />
zinnen een zakelijke beschrijving van het<br />
glazen voorwerp, maar zonder het woord<br />
glas te gebruiken en zonder vergelijkingen.<br />
Een enkele slimmerik noteert nu quasi spontaan<br />
dat het ding niet ruikt, geen geluid<br />
maakt en smakeloos is. Voor mij is dat aa<strong>nl</strong>eiding<br />
om duidelijk te maken hoe welkom<br />
zulke negatieve formuleringen kunnen zijn -<br />
dat bij voorbeeld een dichter als Faverey de<br />
ontkenning veelvuldig als stijlmiddel hanteerde,<br />
zoals in:<br />
Ik werp een steen:<br />
geen vogel vliegt op.<br />
Je klakt met je tong: geen<br />
paard komt aangedraafd.<br />
Ik zwijg, jij zwijgt.<br />
Maar wij hebben<br />
niets van messen die<br />
zwijgen.<br />
Elk van de cursisten leest zijn eigen tekstje -<br />
de acht regels zakelijke beschrijving - hardop<br />
voor. Dat is om te beginnen een beetje<br />
eng, maar het geeft weldra aa<strong>nl</strong>eiding tot<br />
hilariteit, want de vijf centimeter van het<br />
voorwerp blijkt bij de een geslonken tot drie<br />
centimeter en bij een ander tot acht gezwollen.<br />
Een centimeter wordt dus niet altijd<br />
door iedereen als een centimeter ervaren.<br />
Belangrijker echter is het onderscheid in<br />
perspectief. ‘Het is een doorzichtig ding,’<br />
kan de eerste zin zijn, maar ook: ‘Wat ik nu<br />
in mijn hand houd heeft geen kleur’. In het<br />
laatste geval heeft de schrijver zich zelf in<br />
de tekst betrokken. Dat levert een persoo<strong>nl</strong>ijke<br />
ondertoon, die weliswaar niet strookt<br />
met het zakelijke karakter van de opdracht,<br />
maar het ding wel dichter bij de lezer kan<br />
brengen.<br />
Associaties Intussen weet nog niemand<br />
van de cursisten wat de functie van het<br />
voorwerp is. Dat laat ik ook maar zo, want<br />
de vervolgopdracht moet de fantasie op<br />
gang brengen. Ik zet het glazen ding nu op<br />
een tafeltje, midden in de groep. Elke cursist<br />
maakt een lijstje van vergelijkingen en