Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Schrijftraining In de afgelopen twintig jaar<br />
heb ik, in Nederland, België en Amerika,<br />
zowel amateurs als auteurs in spe cursussen<br />
in het schrijven van proza, poëzie en essays<br />
gegeven. Maar belangrijker dan deze vakcursussen<br />
was de schrijftraining: een reeks<br />
creatieve schrijfopdrachten, bedoeld om niet<br />
alleen de pen, maar vooral ook de geest van<br />
de cursist in beweging te houden.<br />
Aanvankelijk was deze training slechts een<br />
onderdeel van elk cursuspakket (zoals voetballers<br />
zich met een trainingsoefening<br />
opwarmen), en in het amateurcircuit geldt<br />
deze beperking wat mij betreft nog steeds.<br />
Op ‘t Col<strong>of</strong>on is schrijftraining echter van<br />
meet af aan een apart vak geweest - een vak<br />
zelfs dat in het eerste opleidingsjaar evenveel<br />
uren vergt als de basiscursussen voor<br />
proza, poëzie, non-fictie, drama en scenario<br />
samen.<br />
Schrijftraining is een uitstekend middel om<br />
cursisten te laten ontdekken wat er in hen<br />
zelf zit: hoe ver hun eigen mogelijkheden<br />
reiken, en in hoeverre ze hun hekjes nog<br />
verplaatsen kunnen. In feite betekent dit dat<br />
ze veel van wat hun een leve<strong>nl</strong>ang is aangeleerd<br />
moeten af<strong>leren</strong>; dat ze hun zintuigen<br />
opnieuw moeten openstellen; dat ze hun<br />
vooroordelen overboord moeten zetten; dat<br />
ze moeten durven, op hun fantasie moeten<br />
vertrouwen; dat het woordenboek een gids<br />
is en geen bijbel; dat mooi en goed zelden<br />
samenvallen, en dat hun schrijfsels dus niet<br />
per se mooi hoeven te zijn...<br />
Fragmentarische oefeningen Schrijftraining<br />
biedt ook volop kansen om de aandacht<br />
van cursisten te richten op specifiek<br />
materiële problemen - zoals woordkeuze,<br />
metaforiek, stijl, zinsmelodie en genreprincipes.<br />
Het gaat immers niet om de produktie<br />
van gave, afgeronde teksten, maar<br />
om exercitie: fragmentarische oefeningen.<br />
En binnen die beperking is er alle ruimte om<br />
details te bespreken. Essentieel is bovendien,<br />
dat alle cursisten binnen een kort<br />
tijdsbestek dezelfde opdracht krijgen, volbrengen<br />
en presenteren. De presentatie<br />
levert uitee<strong>nl</strong>opende versies van hetzelfde:<br />
vergelijkingsmateriaal dus - en dat is lesst<strong>of</strong>.<br />
Het kost de meeste cursisten overigens<br />
grote moeite zich aan de opgelegde beperking<br />
te houden. Een opdracht als ‘Je zit bij<br />
de kapper en je haar wordt gewassen -<br />
beschrijf in vijftien korte zinnen hoe dat<br />
voelt’ wordt, zeker in het begin van de cursus,<br />
vaak met een ruime aa<strong>nl</strong>oop uitgevoerd.<br />
‘Ik was al drie maanden niet bij de kapper<br />
geweest...’ begint dan een tekst. En een<br />
enkele cursist stapt in het vijftiende zinnetje<br />
pas in de tram die hem naar de kapper moet<br />
brengen. Ook op dit punt bewijst een langdurige<br />
schrijftraining haar nut. Zelfs een<br />
hardnekkige treuzelaar plaatst op den duur<br />
de eerste zinnen van een tekst al midden in<br />
de opgedragen situatie.<br />
Dat elke schrijftrainingsdocent een eigen<br />
methodiek en eigen middelen ontwikkelt,<br />
hoeft weinig betoog. Onder docenten van<br />
‘t Col<strong>of</strong>on heerst wat dit betreft alle openheid<br />
en worden effectief gebleken opdrachten<br />
ook uitgewisseld. Er is geen enkele<br />
reden om in dit artikel niet dezelfde openheid<br />
te betrachten. Niettemin zal ik me in<br />
mijn voorbeelden zoveel mogelijk beperken<br />
tot door mij zelf ontwikkelde opdrachten -<br />
vooral ook omdat ik de doeltreffendheid<br />
daarvan in de afgelopen jaren ruimschoots<br />
zelf heb kunnen toetsen.<br />
‘Als je goed om je heenkijkt...’ Wie<br />
<strong>kunst</strong>onderwijs geeft, doet dat vanuit eigen<br />
artistieke opvattingen. Bij mij komen die<br />
kortweg neer op het volgende. Een schrijver<br />
zegt de dingen vaak anders dan in het dagelijkse<br />
taalgebruik de gewoonte is; niet<br />
omdat hij ontevreden is over de taal van<br />
alledag, maar omdat hij de dingen ook niet<br />
op alledaagse wijze beschouwt. Hij kijkt<br />
anders, stelt daarom andere vragen, ziet<br />
anders en ‘zegt’ dus ook anders. Niet verhevener,<br />
maar verbaasder. Want <strong>kunst</strong> - dus<br />
55