Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Schrijven leren: ambacht, vorming of kunst - Cultuurnetwerk.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
In beweging blijven Op een gegeven<br />
moment wil je dat: schrijver worden. Maar<br />
hoe, is dan de vraag. Er zijn, denk ik, heel<br />
veel wegen die naar een schrijverschap leiden.<br />
En ze zijn allemaal even goed als ze<br />
helpen om de wil intact te houden. Want<br />
word je willoos onderweg, dan ben je<br />
natuurlijk verloren als schrijver en wie weet<br />
voor de same<strong>nl</strong>eving. Die wil moet blijven<br />
branden en dat kan op allerlei manieren.<br />
<strong>Schrijven</strong> is een leerproces, het continu<br />
proefondervindelijk te werk gaan. Dit is net<br />
zo belangrijk voor de oude rot als voor de<br />
beginneling. Zei Nescio niet eens: ‘Het leven<br />
heeft me veel geleerd, zegt de ouë sok.’<br />
<strong>Schrijven</strong>, <strong>of</strong> het nu literair georiënteerd is<br />
<strong>of</strong> niet, <strong>of</strong> het nu fictie <strong>of</strong> feiten betreft, is<br />
in beweging blijven: metterdaad onderweg<br />
zijn. Voor een docent die kennis overdraagt,<br />
stimuleert, het bestaan van dit en dat kan<br />
verhelderen, is het evenzeer zo. Steeds weer<br />
een zee van mogelijkheden bevaren, zodat<br />
het scheepje niet voortijdig blijft liggen <strong>of</strong><br />
te gronde gaat. Die docent moet het hebben<br />
van het plezier om op de wereldbol van literatuur<br />
en lectuur steeds meer vaarroutes in<br />
te tekenen. Min <strong>of</strong> meer bescheiden heeft<br />
hij het dan over een leergang.<br />
<strong>Schrijven</strong> begint steeds op een grondslag,<br />
elke keer opnieuw. Recomenzar, zoals de<br />
Spaanse componist Montpou zei. Met vallen<br />
en opstaan steeds opnieuw beginnen en volhouden.<br />
Er is misschien een iets diepere<br />
betekenis aan te hechten en wel de betekenis<br />
van: ga terug naar een begin, een begin<br />
van waaruit taal nog moet komen. Ik<br />
beschrijf hier twee grondslagen die tot taal<br />
kunnen leiden maar vooral tot ideeën. Ze<br />
sluiten aan bij het thema schrijven en wellicht<br />
schrijver worden. Hoe leer je dat? Je<br />
kijkt af, je probeert, je gaat naar cursussen,<br />
je leest. De grondslag ligt steeds vóór de<br />
taal, namelijk in het binnenste van onszelf.<br />
De queeste Geen levensinhoud is zo vaak<br />
vormgegeven en onder woorden gebracht<br />
als de zoektocht, de queeste. Hierna volgt<br />
een voorbeeld geschreven door een twaalfjarig<br />
meisje op basis van een Indianenrebus.<br />
Eerst zal ik de vertelstructuur van de queeste<br />
toelichten. Ik heb het nu over de fictieve<br />
structuur die de waan geeft dat wij het<br />
leven naar onze hand kunnen zetten.<br />
Hierdoor ontstaat een spelsituatie, waarin<br />
behalve de personages in hun diverse rollen<br />
ook de maker en de lezer/kijker/luisteraar<br />
meespelen. In die zin is er geen schrijver<br />
zonder publiek, zelfs al denk je, al dan niet<br />
door schade en schande wijs geworden, dat<br />
je alleen voor jezelf schrijft.<br />
De <strong>kunst</strong> - het vak - van het schrijven is om<br />
de lezer te laten meedenken, hem met verwachtingspatronen<br />
te activeren. De schrijver<br />
laat bij wijze van spreken de lezer vóórgaan,<br />
<strong>of</strong> verrast hem <strong>of</strong> zet hem zelfs op het verkeerde<br />
been. Wat de schrijver in het ho<strong>of</strong>d<br />
heeft, moet over de ho<strong>of</strong>den van de personages<br />
heen de kop van Jut in van de lezer.<br />
De vertelstructuur van de queeste wekt al<br />
buiten de taal spanning, nieuwsgierigheid<br />
en dus ook participatie. Ze is zelfs in letters<br />
<strong>of</strong> cijfers te coderen. De Rus Propp heeft dat<br />
in 1920 gedaan door allerlei sprookjes te<br />
herleiden tot een formule. Ik geef haar hier,<br />
iets bekort en verdietst, weer. (zie pagina 34)<br />
Niemand, beginnend <strong>of</strong> gevorderd, zal een<br />
groot schrijver worden door dit kale schema<br />
klakkeloos in te vullen. Maar er zijn wel veel<br />
grote schrijvers die op de een <strong>of</strong> andere<br />
manier dit schema in meesterwerken hebben<br />
gehanteerd, dus men kan ervan <strong>leren</strong>. Van<br />
belang is uiteraard de aankleding van het<br />
skelet door: de AANLOOP (schrijver en lezer<br />
vallen met de deur in huis, dan heb je een in<br />
medias res-model, <strong>of</strong>: langzame ontregeling<br />
tot de aanvankelijke rust - toch nog opeens<br />
- verbroken wordt), de RUIMTE, de TIJD, de<br />
PERSONAGES en het ROLLENSPEL waarin zij<br />
verkeren, de DINGEN die zij op hun weg<br />
meenemen, gebruiken, wegwerpen, enzovoort,<br />
de TIMING en tot slot de STIJL.<br />
33