De Wow-factor van goede kunsteducatie - Cultuurnetwerk.nl
De Wow-factor van goede kunsteducatie - Cultuurnetwerk.nl
De Wow-factor van goede kunsteducatie - Cultuurnetwerk.nl
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
die hij mimetische reflectie noemt. Mimetisch, omdat het gaat om een nabootsing<br />
<strong>van</strong> een ‘echte’ gebeurtenis. Reflectie, omdat kunst gaat over het culturele proces zelf.<br />
Anders geformuleerd: kunst verbeeldt het leven. Kunst deelt haar reflectieve karakter<br />
met andere vormen <strong>van</strong> zelfbewustzijn, zoals religie, ideologie en filosofie (het onderscheid<br />
tussen deze verschillende vormen is vaak vloeiend) en ze deelt haar mimetischbeeldende<br />
karakter met andere, niet-reflectieve vormen <strong>van</strong> verbeelding en fantasie<br />
zoals we die vinden in design en technisch-wetenschappelijke innovatie. Het is juist die<br />
combinatie <strong>van</strong> verbeelding en reflectie die volgens Donald ten grondslag ligt aan een<br />
vorm <strong>van</strong> cultuur die wij kunst noemen.<br />
<strong>De</strong> cognitie¬wetenschappen bieden ons dus wellicht het kader dat ons in staat stelt<br />
kunst te begrijpen: niet als een eigenschap <strong>van</strong> objecten, maar als een specifieke vorm<br />
<strong>van</strong> symbolisch gedrag dat, al naar gelang de historische context, met verschillende<br />
‘objecten’ kan worden gerealiseerd. Conventies blijven dus <strong>van</strong> belang, maar ze zijn <strong>van</strong>uit<br />
dit perspectief niet langer allesbepalend. Dat een werk in een historische context de<br />
naam ‘kunst’ krijgt, wil nog niet zeggen dat het voor iedereen ook als kunst werkt. Wat<br />
de een bereikt met een schilderij <strong>van</strong> Picasso, kan de ander misschien met een tango<br />
<strong>van</strong> Juan José Mosalini, een lied <strong>van</strong> André Hazes of een gedicht <strong>van</strong> Hagar Peeters. Dat<br />
wij niet allemaal dezelfde kunst mooi of de moeite waard vinden, komt omdat een en<br />
hetzelfde proces – de verbeelding <strong>van</strong> de ervaring – in verschillende omstandigheden<br />
voor verschillende mensen een ander uitkomst heeft. Het is dus zeker waar dat ‘kunst<br />
uiteindelijk dat is wat ik kunst vind’. Maar het bijzondere cognitieve proces dat mij tot<br />
mijn oordeel brengt, is precies hetzelfde is als bij ieder ander. En juist om dat proces<br />
zou het volgens mij in de <strong>kunsteducatie</strong> moeten gaan. <strong>De</strong> consequentie <strong>van</strong> deze cognitieve<br />
benadering is wel dat de (kunst)werken niet langer het belangrijkste doel <strong>van</strong><br />
de beschouwing zijn. Zij zijn een middel, een instrument. We kijken niet naar kunst, we<br />
kijken met kunst naar het leven.<br />
<strong>De</strong> draad die het werk <strong>van</strong> psychologen als <strong>De</strong>wey, Vygotsky en Piaget, maar ook <strong>van</strong><br />
Goodman en Gardner (Project Zero) met elkaar verbindt, zou weer opgepakt moeten<br />
worden. Zij waren allen <strong>van</strong> mening dat een analyse <strong>van</strong> cultuur in laatste instantie<br />
neerkomt op een analyse <strong>van</strong> symboolgebruik. <strong>De</strong> cognitieve benadering voegt hieraan<br />
de aandacht voor de complexiteit en diversiteit <strong>van</strong> het culturele proces toe, voor de<br />
verschillende manieren waarop symbolen ingezet kunnen worden bij het omgaan met<br />
een voortdurend veranderende omgeving.<br />
Kan de cognitieve benadering ook een overkoepelend kader bieden voor het onderzoek<br />
naar kunst- en cultuureducatie? Ik denk het wel. Ze verschaft dat onderzoek een<br />
Cultuur+Educatie 22 2008 9