Jaarverslag 2005 - Cogis
Jaarverslag 2005 - Cogis
Jaarverslag 2005 - Cogis
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
http://www.cogis.nl<br />
J A A R V E R S L A G
<strong>Cogis</strong> jaarverslag <strong>2005</strong><br />
1. COGIS: DESKUNDIG, INTERACTIEF EN INNOVATIEF 3<br />
• Over het nieuwe instituut, missie en doel, doelgroepen, samenwerkingspartners,<br />
aandachtsgebieden, diensten en producten<br />
• Interview met Jan-Wilke Reerds, voorzitter Raad van Bestuur<br />
http://www.cogis.nl<br />
2. COGIS: KENNISOVERDRACHT, SCHOLINGSACTIVITEITEN 11<br />
• Over symposia, conferenties, cursussen, trainingen, projecten, publieksdebatten,<br />
brochures en kwartaalblad <strong>Cogis</strong>cope<br />
3. COGIS: ONDERZOEKSINSTITUUT IN WORDING 17<br />
• Over benoeming hoogleraar, stroomlijning van onderzoek, onderzoeksprojecten<br />
en kennisdatabank<br />
• Interview met Rolf Kleber, hoogleraar psychotraumatologie<br />
4. COGIS: BIBLIOTHEEK EN INFORMATIEVOORZIENING 25<br />
• Over bibliotheek en documentatiecentrum, digitalisering, websites,<br />
vraagbaakfunctie en verwijzen<br />
5. COGIS BLIKT ALS KENNISPARTNER VOORUIT 29<br />
• Over toekomstverwachtingen op het terrein van informatie en documentatie,<br />
kennisoverdracht, beleidsadvisering en onderzoek<br />
BIJLAGEN 31<br />
• Medewerkers <strong>Cogis</strong><br />
• Samenstelling Raad van Bestuur, Raad van Toezicht, Commissie Subsidiëring Vrijwilligerswerk<br />
• Publicaties van <strong>Cogis</strong>medewerkers
http://www.cogis.nl
<strong>Cogis</strong>: deskundig, interactief en innovatief<br />
COGIS EEN NIEUW INSTITUUT<br />
Met voldoening en genoegen presenteert <strong>Cogis</strong> het eerste jaarverslag als<br />
landelijk kennisinstituut voor de psychische gevolgen van oorlog, vervolging<br />
en geweld. Het initiatief tot de oprichting van <strong>Cogis</strong> is - met de actieve<br />
steun van het ministerie van VWS - genomen door Stichting ICODO en de<br />
behandelinstituten Stichting Centrum ’45 en Sinai Centrum. Met de oprichting<br />
van <strong>Cogis</strong> hield ICODO op te bestaan.<br />
<strong>Cogis</strong> wil een vernieuwend, interactief en dynamisch kenniscentrum zijn<br />
dat vooral in samenwerking met bestaande zusterinstellingen en diverse<br />
samenwerkingspartners de aanwezige deskundigheid actief naar buiten brengt.<br />
<strong>Cogis</strong> heeft de ambitie om toonaangevend te zijn op het brede kennisgebied<br />
van de psychische gevolgen van oorlog, vervolging en geweld.<br />
LEERSTOEL<br />
De benoeming van prof. dr. R. J. Kleber tot hoogleraar psychotraumatologie<br />
bij de Universteit Utrecht halverwege het jaar <strong>2005</strong> past bij bovengenoemde<br />
ambitie van <strong>Cogis</strong> om nieuwe kennis te scheppen, te bundelen en actief over te<br />
dragen. Met het instellen van de leerstoel wordt de onderzoeksfunctie binnen<br />
het instituut als ook de samenwerking met de universitaire wereld verstevigd.<br />
Een interview met Rolf Kleber is opgenomen in dit jaarverslag.<br />
ORGANISATIE<br />
Sinds januari <strong>2005</strong> is de nieuwe organisatie <strong>Cogis</strong> een feit. <strong>Cogis</strong> vond een nieuw<br />
onderkomen aan de Da Costakade in Utrecht, waar ook andere kenniscentra,<br />
zoals het Trimbos-instituut, gevestigd zijn. <strong>Cogis</strong> maakt deel uit van het Landelijk<br />
Netwerk Kenniscentra GGZ. De dagelijkse leiding kwam in handen van een<br />
locatiemanager, Jurriën van Run. Vrijwel alle ICODO-medewerkers maakten<br />
de overgang naar <strong>Cogis</strong> mee. Twee medewerkers vanuit Centrum ’45 en Sinai<br />
Centrum zijn aan de <strong>Cogis</strong>-staf toegevoegd. Zij functioneren als intermediair<br />
tussen het kenniscentrum en de beide partnerinstellingen.<br />
http://www.cogis.nl<br />
Samenwerking met War Trauma Foundation<br />
(WTF)<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
<strong>Cogis</strong> en War Trauma Foundation werken nauw<br />
samen op het gebied van psychosociale hulp<br />
aan geweldsgetroffenen. <strong>Cogis</strong> richt zich daarbij<br />
vooral op het binnenland en WTF meer op<br />
het buitenland. De onderlinge samenwerking is<br />
gericht op fondsenwerving, hulpverleningsactiviteiten<br />
en kennisuitwisseling. Een concreet voorbeeld<br />
van deze samenwerking is de inrichting<br />
van een leergang voor GGZ-werkers in confl ictgebieden.<br />
WTF verzorgt de inhoud van de leergang<br />
en <strong>Cogis</strong> is verantwoordelijk voor de organisatie.<br />
De leergang zal in 2007 van start gaan.<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
1<br />
3
Nederlandstalige Vereniging voor<br />
Psychotrauma (NtVP)<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
<strong>Cogis</strong> is een van de initiatiefnemers om een<br />
Nederlandstalige Vereniging voor Psychotrauma<br />
(NtVP) op te richten. Het belangrijkste doel van<br />
de NtVP wordt het bevorderen, samenbrengen en<br />
verspreiden van kennis, zowel in het Nederlandse<br />
taalgebied als internationaal. Het centrale thema<br />
daarbij wordt gevormd door de directe en langetermijngevolgen<br />
van psychotrauma. Ook wil de<br />
vereniging zich inzetten om te komen tot een<br />
uitwisseling van effectieve behandel- en andere<br />
methoden, om de ongewenste gevolgen van psychotrauma<br />
te voorkomen of te verminderen.<br />
<strong>Cogis</strong> heeft op verzoek van de andere initiatiefnemers<br />
een aantal voorbereidende werkzaamheden<br />
voor de op te richten NtVP op zich genomen.<br />
In 2007 zal er een openingscongres worden<br />
georganiseerd waarmee de NtVP een feit is.<br />
http://www.cogis.nl<br />
4 COGIS JAARVERSLAG<br />
Een Raad van Bestuur en een Raad van Toezicht hebben tot taak het beleid<br />
vorm te geven, de resultaten te beoordelen en te controleren (zie voor de<br />
samenstelling het eind van dit verslag). Een interview met voorzitter Jan-Wilke<br />
Reerds, voorzitter van de Raad van Bestuur, waarin deze zijn visie geeft op het<br />
nieuwe instituut, treft u aan in dit jaarverslag.<br />
MISSIE EN DOEL<br />
<strong>Cogis</strong> streeft ernaar om, vanuit een op samenwerking gerichte benadering,<br />
actief bij te dragen aan verbreding en verdieping van kennis bij hulpverleners,<br />
beleidsmakers en het brede publiek op het terrein van de psychische gevolgen<br />
van vervolging, oorlog en geweld. Verder stelt <strong>Cogis</strong> zich als opdracht om de<br />
hulpverlening te verbeteren aan mensen met psychische klachten die het gevolg<br />
zijn van geweldservaringen.<br />
<strong>Cogis</strong> stelt zich als kennisinstituut ten doel om:<br />
• Nieuwe kennis te ontwikkelen door het stimuleren, aanvragen en uitvoeren<br />
van onderzoek<br />
• Kennis beschikbaar te stellen door het verzamelen, selecteren en ordenen van<br />
in en buiten Nederland aanwezige informatie<br />
• Deze kennis actief over te dragen door publicaties, conferenties, cursussen,<br />
trainingen, voorlichting en het geven van beleidsadviezen<br />
DOELGROEPEN<br />
<strong>Cogis</strong> richt zich met haar missie, doelstelling en thematische activiteiten<br />
op verschillende doelgroepen: de professionele en vrijwillige hulp- en<br />
dienstverleners, onderzoekers en wetenschappers en uiteraard de<br />
geweldsgetroffenen zelf.<br />
Verder denkt <strong>Cogis</strong> zowel bedrijven, overheidsinstellingen als profi t- en non-profi t<br />
organisaties van dienst te kunnen zijn.<br />
SAMENWERKINGSPARTNERS<br />
<strong>Cogis</strong> werkt samen met een keur van instellingen en organisaties. Een paar<br />
voorbeelden van samenwerkingsprojecten worden in dit jaarverslag beschreven.<br />
Enkele partners uit <strong>2005</strong> zijn:<br />
• Behandelinstituten, zoals Centrum ‘45 en Sinai Centrum<br />
• Universiteit Utrecht<br />
• Instituut voor Psychotrauma
• Theologische Universiteit van Kampen<br />
• Universiteit van Tilburg<br />
• Nationaal Comité 4 en 5 mei<br />
• War Trauma Foundation<br />
• Antares<br />
• Pharos<br />
• Veteraneninstituut<br />
• Netwerk Psychotraumahulpverlening Nederland<br />
• Nederlandstalige Vereniging voor Psychotrauma<br />
AANDACHTSGEBIEDEN<br />
<strong>Cogis</strong> ontplooit zijn kernactiviteiten op vier belangrijke hoofdthema’s:<br />
• De psychische gevolgen van de Tweede Wereldoorlog voor individu en<br />
maatschappij<br />
• De psychische gevolgen van recente oorlogen, vervolging en geweld bij onder<br />
meer asielzoekers en vluchtelingen<br />
• Grootschalig geweld, met een focus op de psychische gevolgen van rampen,<br />
rellen, aanslagen en gijzelingen<br />
• Beroepsgebonden gevolgen van geweld. Dit zijn psychische gevolgen bij<br />
professionals die blootgesteld zijn of blootgesteld worden aan oorlog,<br />
vervolging en geweld, zoals militairen en veteranen<br />
<strong>Cogis</strong> wil zich op deze kennisgebieden profi leren met onderzoek, scholing en<br />
training en door informatie en documentatie beschikbaar te stellen.<br />
DIENSTEN EN PRODUCTEN<br />
De activiteiten op diverse aandachtsgebieden en thema’s hebben in <strong>2005</strong> geleid<br />
tot een breed aanbod van diensten en producten, te weten:<br />
Cursussen en trainingen voor professionals en vrijwilligers; faciliteiten op het<br />
gebied van supervisie en intervisie; een telefonisch spreekuur voor hulpverleners<br />
en cliënten; themagebonden conferenties en studiedagen; diverse publicaties;<br />
het kwartaalblad <strong>Cogis</strong>cope; literatuuroverzichten afgestemd op specifi eke<br />
vragen van hulpverleners en onderzoekers; resultaten van eigen onderzoek en<br />
beleidsadviezen. Ook heeft <strong>Cogis</strong> een eigen website: www.cogis.nl<br />
Een andere website die aan <strong>Cogis</strong> is gelieerd is: www.gevolgenvanoorlog.nl.<br />
Daar zijn onder meer de aanwinsten van de bibliotheek te vinden en<br />
documentatie van onder meer video’s, dvd’s en informatiedossiers.<br />
http://www.cogis.nl<br />
Netwerk Psychotraumahulpverlening<br />
Nederland (NPN)<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
<strong>Cogis</strong> heeft, in samenwerking met acht andere<br />
gespecialiseerde organisaties op het gebied van<br />
de hulpverlening aan oorlog- en geweldsgetroffenen,<br />
in <strong>2005</strong> het Netwerk Psychotraumahulpverlening<br />
Nederland (NPN) opgericht. Deelnemende<br />
partijen, naast <strong>Cogis</strong>, zijn de Units voor Oorlogs-<br />
en Geweldsgetroffenen van zes instellingen voor<br />
algemeen maatschappelijk werk, Centrum ’45 en<br />
het Sinai Centrum. Het maatschappelijk werk van<br />
de BNMO/Veteraneninstituut zal zich begin 2006<br />
eveneens aansluiten bij het NPN.<br />
Door deze krachtenbundeling ontstaat een landelijk<br />
dekkende zorgketen die garant staat voor<br />
kwalitatief hoogstaande hulpverlening. Deze richt<br />
zich vooral op traumagerelateerde psychische<br />
klachten van getroffenen van de Tweede Wereldoorlog<br />
en van recente oorlogen (vluchtelingen,<br />
veteranen) en getroffenen van rampen. Daarnaast<br />
kan men ook denken aan slachtoffers van huiselijk<br />
geweld of geweld op straat. Ook de partners<br />
en kinderen van bovengenoemde groepen kunnen<br />
bij het NPN terecht.<br />
Aan <strong>Cogis</strong> is gevraagd om leiding te geven aan<br />
een project dat moet leiden tot een concrete invulling<br />
van het Netwerk Psychotraumahulpverlening.<br />
Als eerste stap is eind <strong>2005</strong> een plan van aanpak<br />
opgesteld. Kernpunten in dit plan zijn: communicatie<br />
(extern en intern, PR-plan), beschrijven van<br />
de werkwijze (protocollen, registratie) en scholing<br />
(cursussen, intervisie, supervisie). De oprichting<br />
van de NPN wordt gesteund door het Ministerie<br />
van VWS.<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
5
http://www.cogis.nl<br />
6 COGIS JAARVERSLAG<br />
J. W. REERDS, VOORZITTER RAAD VAN BESTUUR COGIS<br />
Jan-Wilke Reerds, sinds de oprichting van <strong>Cogis</strong> in <strong>2005</strong> voorzitter van de<br />
Raad van Bestuur, zit vol toekomstplannen, waarbij ‘samenwerken met andere<br />
instellingen’ een centrale plaats inneemt. Naast de – logische - samenwerking<br />
met de behandelinstituten Sinai Centrum en Stichting Centrum ‘45 wil hij<br />
in de komende tijd ook met andere organisaties gaan praten over vormen<br />
van samenwerking.<br />
COGIS IN DE ROL VAN KENNISMAKELAAR<br />
Hoe zou <strong>Cogis</strong> als instelling het beste kunnen worden getypeerd? Reerds: <strong>Cogis</strong><br />
maakt deel uit van een conglomeraat van organisaties in Nederland dat zich<br />
bezighoudt met vervolging, oorlog en geweld. Al deze organisaties hebben<br />
een eigen autonomie en identiteit. <strong>Cogis</strong> neemt daarbinnen een bijzondere<br />
positie in, omdat het een aantal functies uitoefent die je bij die andere<br />
instellingen niet aantreft: kennisoverdracht, onderzoek en de bibliotheek-<br />
en documentatiefunctie. <strong>Cogis</strong> heeft twee partnerinstituten naast zich, de<br />
behandelinstituten Sinai Centrum en Stichting Centrum ‘45. <strong>Cogis</strong> is daarin<br />
de innoverende kennisgroep die voor een deel gevoed wordt door de kennis<br />
die behandelaars genereren. Maar er zijn uiteraard ook veel externe bronnen<br />
waaruit kennis op het terrein van psychotrauma betrokken wordt. Je kunt<br />
<strong>Cogis</strong> een soort kennismakelaar noemen die de markt zo goed mogelijk wil<br />
bedienen. <strong>Cogis</strong> heeft als taak om bestaande en nieuw gegenereerde kennis<br />
overdraagbaar te maken en toe te snijden op de (algemene) hulpverlening,<br />
het liefst op maat. Dat kan in de vorm van cursussen, trainingen, symposia,<br />
schriftelijk en audiovisueel materiaal, maar bijvoorbeeld ook in de vorm van<br />
coaching en supervisie.<br />
In die zin heeft <strong>Cogis</strong> dus een heel andere positie dan de behandelinstituten.<br />
Deze genereren wel kennis, maar dat is niet hun primaire taak, daarvoor<br />
worden ze in wezen ook niet betaald, kennis is een bijproduct van de<br />
behandeling. Wil je kennistaken, onderwijstaken en trainingstaken écht laten
groeien, en wil je die kennis vasthouden voor de komende generaties, dan<br />
vergt dat een andere manier van organiseren dan tot dusver is gedaan. Vanuit<br />
die gedachte is <strong>Cogis</strong> ontstaan en daarin ligt ook de uitdaging voor <strong>Cogis</strong>.<br />
EUROPESE AMBITIES<br />
<strong>Cogis</strong> heeft niet alleen nationale, maar ook internationale en dan vooreerst<br />
Europese ambities. Dat geldt uiteraard voor wetenschappelijk onderzoek,<br />
maar ook voor het verder naar buiten brengen van de kennis rond<br />
behandeling en begeleiding en de diverse protocollen, die ook in het<br />
buitenland aangeboden zullen worden.<br />
Reerds: de deskundigheid en kennis die in Nederland in de loop der jaren<br />
is opgebouwd kun je eigenlijk wel uniek noemen. Dat hangt samen met<br />
de manier waarop in Nederland door de jaren heen de problematiek van<br />
oorlog en vervolging beleidsmatig is opgepakt. Dat vind je in geen enkel<br />
land. Dat beleid is in belangrijke mate vorm gegeven door het conglomeraat<br />
van specifi eke instellingen. Die hebben, elk op hun eigen wijze, daaraan<br />
bijgedragen. Met name de behandelinstituten met wie <strong>Cogis</strong> nauw samenwerkt,<br />
zijn in de wereld uniek. In ons land is op die manier een rijke expertise<br />
opgebouwd op het gebied van hulpverlening aan getroffenen van de Tweede<br />
Wereldoorlog. Die expertise kan heel goed worden ingezet voor getroffenen van<br />
recent geweld en de expertise die is opgedaan over de langetermijngevolgen<br />
van geweld kan voor deze groep in de komende decennia van grote waarde<br />
zijn. Om het iets concreter te zeggen: wij hebben jarenlang heel goed geluisterd<br />
naar een groot aantal getroffenen van rampen en oorlogen. Daarbij hebben<br />
we ook gekeken naar wat professionele hulpverleners nodig hebben om<br />
geweldsgetroffenen zo goed mogelijk te kunnen helpen.<br />
LEERSTOEL ALS MIJLPAAL<br />
Sinds juni <strong>2005</strong> is Rolf Kleber aangesteld als bijzonder hoogleraar<br />
psychotraumatologie in Utrecht (zie het interview met hem verderop in dit<br />
jaarverslag). Deze leerstoel biedt in de optiek van de Raad van Bestuur een<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
7
http://www.cogis.nl<br />
8 COGIS JAARVERSLAG<br />
goede mogelijkheid verbindingen te leggen tussen universitair onderzoek en<br />
onderzoek naar de klinische praktijk. Daarnaast dient het onderzoek zich<br />
te richten op de ontwikkelingen rond psychotrauma en het overheidsbeleid<br />
op dit terrein. Naast de traditionele aandachtsgebieden vormen rampen,<br />
rellen, aanslagen en gijzelingen ‘nieuwe’ thema’s, ook voor onderzoek. Daar<br />
zal de focus van <strong>Cogis</strong> de komende jaren komen te liggen en activiteiten in<br />
dat kader zullen nadrukkelijk moeten zorgen voor een toegevoegde waarde.<br />
Reerds is enthousiast over de mogelijkheden die de leerstoel biedt om het<br />
wetenschappelijk onderzoek op een hoger peil te brengen. Deze impuls is<br />
nodig om <strong>Cogis</strong> zowel kwantitatief als kwalitatief te laten groeien. Reerds over<br />
het huidige wetenschappelijk onderzoek bij het behandelinstituut Stichting<br />
Centrum ‘45: om het oneerbiedig te zeggen, is dat vaak fragmentarisch. We<br />
doen het graag, maar we doen het wel erbij. De patiënten gaan altijd voor en<br />
onderzoek komt daardoor altijd op de tweede of derde plaats. In die zin is het<br />
ook goed dat <strong>Cogis</strong> de kaders nu aangeeft en de zaken coördineert.<br />
OMSLAG MAKEN<br />
<strong>Cogis</strong> zal zich op het terrein van onderzoek de komende jaren duidelijker<br />
gaan profi leren. Activiteiten in de sfeer van training en onderwijs moeten<br />
profi teren van de resultaten van dit onderzoek. <strong>Cogis</strong> zal in de sfeer van de<br />
kennisoverdracht en scholing ook marktgerichter gaan opereren. Reerds:<br />
concreet betekent dit dat er voor steeds meer projecten externe fi nanciering<br />
gevonden zal moeten worden via fondsenwerving en derde geldstromen.<br />
Het is van belang heel goed op behoeften in te spelen en als aanjager te<br />
fungeren. Dat betekent dat <strong>Cogis</strong> ook maatschappelijk gezien als taak heeft<br />
gevoelige thema’s aan te snijden. Het symposium in <strong>2005</strong> over de verknoping<br />
van slachtofferschap en daderschap en de conferentie in datzelfde jaar over<br />
de problematiek van minderjarige asielzoekers (ama’s) zijn daarvan goede<br />
voorbeelden, omdat ze aansluiten bij zowel maatschappelijke behoeften als<br />
ook die van professionals in de hulpverlening.
BELEIDSTHEMA’S AGENDEREN<br />
Reerds vindt het van wezenlijk belang dat <strong>Cogis</strong> de mogelijkheid aangrijpt om<br />
beleidsthema’s op de agenda te zetten. In zijn optiek gaat het bij psychotrauma<br />
altijd om relevante beleidsthema’s, of het nou om een vluchteling, een<br />
veteraan, een oorlogsgetroffene of een getraumatiseerde machinist gaat. Die<br />
beleidszaken spelen soms een ondergeschikte, soms ook een heel wezenlijke<br />
rol bij de behandeling. Ze resoneren altijd mee op de achtergrond en vragen<br />
op maatschappelijk niveau om verheldering, agendering en eventuele actie.<br />
Als voorbeeld noemt Reerds vraagstukken rond thema’s als rechtvaardigheid<br />
en gelijkwaardigheid. Hij beschouwt het als een taak van <strong>Cogis</strong> om ook die<br />
vraagstukken op te pakken en daar een visie op te ontwikkelen. Je zou dat een<br />
maatschappelijke verantwoordelijkheid kunnen noemen. Reerds: dat pluriforme<br />
kijken naar psychotrauma in relatie tot de diverse domeinen, rekening<br />
houdend met de sociale context, is mijns inziens een betrekkelijk nieuw<br />
fenomeen. Het onderzoek naar het welbevinden van ama’s is een voorbeeld<br />
van een onderzoek dat <strong>Cogis</strong> middels een conferentie heeft gecommuniceerd<br />
met het veld en vervolgens ook met de politiek. Op die manier staat <strong>Cogis</strong> ook<br />
aan de basis van beleidsontwikkeling en levert ze daarvoor de nodige input,<br />
zonodig met een bijbehorend advies. Het is vervolgens aan de politiek om dit<br />
op te pakken en aan dat beleid vorm en inhoud te geven.<br />
COGIS ALS TOONAANGEVEND INSTITUUT<br />
Reerds over de vraag hoe de nabije toekomst van <strong>Cogis</strong> eruit ziet: dit<br />
kennisinstituut wil op het terrein van psychotrauma markt- en productleider<br />
zijn. Daarvoor hebben we veel in huis: behandelaars, onderzoekers,<br />
kennisoverdragers en een uitgebreide bibliotheek en documentatiecentrum.<br />
Die positie moet verder worden uitgebouwd. Er wordt op dit moment<br />
ook met een aantal externe partijen gesproken die ook op het terrein van<br />
psychotrauma werkzaam zijn. Wil <strong>Cogis</strong> zijn ambities waarmaken, dan zal het<br />
ook internationaal gezien aan de weg moeten timmeren, in eerste instantie<br />
Europees, daarna zien we weer verder.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
9
http://www.cogis.nl
<strong>Cogis</strong>: kennisoverdracht, scholingsactiviteiten<br />
Het systematisch overdragen van kennis over de psychische gevolgen van<br />
geweld is een hoofdtaak van <strong>Cogis</strong>. In dit kader wordt er met veel partijen<br />
samengewerkt. De belangrijkste doelgroep wordt gevormd door hulp- en<br />
dienstverleners die in hun werk te maken krijgen met geweldsgetroffenen.<br />
In dit jaarverslag worden enkele activiteiten uitgelicht.<br />
SYMPOSIUM HERDENKEN EN VERWERKEN<br />
In samenwerking met het Historisch Centrum Overijssel organiseerde <strong>Cogis</strong><br />
in april <strong>2005</strong> te Zwolle een symposium over ‘Herdenken en verwerken’.<br />
Onderwerp was de wijze waarop de Tweede Wereldoorlog in de afgelopen<br />
zestig jaar is herdacht in de vorm van literatuur, kunstuitingen, monumenten<br />
en rituelen. Welke ontwikkelingen hebben zich daarin voorgedaan en wat<br />
is de relatie tussen herdenken en verwerken? Hoe verhouden collectieve en<br />
individuele verwerking zich tot elkaar?<br />
Een van de conclusies was dat publieke uitingen in het kader van herdenking<br />
de verwerking van persoonlijke herinneringen kunnen begunstigen. Dit<br />
kwam tot uitdrukking in referaten van de cultuurhistoricus Frank van Vree,<br />
de journalist en cultuurcriticus Henk Hofl and, de directeur van het Nationale<br />
Archief Maarten van Boven, en de psycholoog/geheugenexpert Willem<br />
Wagenaar. Ook dominee Gremdaat bleek zich in het onderwerp te hebben<br />
verdiept.<br />
Het symposium, dat ook zeven workshops omvatte, stond onder leiding van<br />
de communicatiedeskundige Anne van der Meiden en werd bijgewoond door<br />
tweehonderd bezoekers.<br />
De bijdragen aan het symposium zijn gebundeld in de publicatie ‘Herdenken<br />
en verwerken’.<br />
http://www.cogis.nl<br />
<strong>Cogis</strong>cope<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
2<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
<strong>Cogis</strong> bestond nog maar nauwelijks als organisatie<br />
of er stond al een nieuw eigen tijdschrift in de<br />
steigers, het kwartaalblad <strong>Cogis</strong>cope. Het is een<br />
tijdschrift over de psychische en psychosociale<br />
gevolgen van oorlog en geweld. Het blad bericht<br />
over ontwikkelingen op het gebied van hulpverlening<br />
aan geweldsslachtoffers in de vorm van<br />
artikelen, verslagen van symposia, recensies en<br />
attenderingen. Het blad beoogt daarnaast ook de<br />
(sociaal-historische) context te schetsen waarin<br />
mensen geweld ondergingen en de situatie waarin<br />
ze deze ervaringen vervolgens een plaats moeten<br />
zien te geven. Naast de ‘collectieve ramp’ van<br />
de Tweede Wereldoorlog en de langetermijngevolgen<br />
daarvan, wordt er in <strong>Cogis</strong>cope ook veel<br />
aandacht besteed aan de slachtoffers van hedendaags<br />
georganiseerd geweld, in het bijzonder aan<br />
de hulpverlening aan vluchtelingen in Nederland<br />
en in (post)-confl ictgebieden. Ook de werkbelasting<br />
voor mensen die veelvuldig met (gevolgen<br />
van) geweld worden geconfronteerd, vormen een<br />
belangrijk aandachtsgebied. Het blad richt zich<br />
vooral op werkers in de GGz en de psychosociale<br />
hulpverlening, maar kent ook vele lezers in andere<br />
werksoorten en disciplines. <strong>Cogis</strong>cope kwam<br />
in <strong>2005</strong> drie keer uit. De inhoud van de drie nummers<br />
toont een mix van (populair) wetenschappelijke<br />
en meer journalistieke bijdragen. <strong>Cogis</strong>cope<br />
heeft een oplage van 2500 exemplaren.<br />
11
http://www.cogis.nl<br />
12 COGIS JAARVERSLAG<br />
SYMPOSIUM DADER/SLACHTOFFERSCHAP<br />
Onder de titel ‘Als slachtoffers van geweld ook dader zijn’ organiseerde<br />
<strong>Cogis</strong> een symposium over deze - ook voor hulpverleners - ingewikkelde<br />
problematiek. Er waren plenaire inleidingen van Anton Hafkenscheid, Justine<br />
van Lawick, Ferdy Unck, Ruud Bullens en Ronald Rijnders. In de middag<br />
vonden workshops plaats waar de bespreking van casuïstiek centraal stond.<br />
Er waren een aantal noties die op het symposium breed gedeeld werden. Zo<br />
was men het erover eens dat slachtofferschap daderschap begrijpelijker kan<br />
maken, maar nooit kan goedpraten. Ook therapeutisch gezien, zo werd gesteld,<br />
is het belangrijk om de neiging daderaspecten in de behandeling te mijden,<br />
bespreekbaar te maken. Dit betekent onder meer dat psychotherapeuten<br />
moeten durven verdragen dat één persoon dader- en slachtofferervaringen kan<br />
hebben die allebei aan bod dienen te komen, wil de hulpverlening effectief<br />
zijn. Veel sprekende en inzichtgevende voorbeelden passeerden de revue.<br />
In menige slachtoffercasus blijkt beweging te komen als óók de aanwezige<br />
daderervaringen onder ogen worden gezien. De meeste sprekers waren het<br />
erover eens dat het in beginsel verstandig is bij het daderdeel te beginnen.<br />
Tot zover deze korte impressie van een geslaagd symposium waaraan<br />
ruim honderddertig mensen uit vrijwel alle sectoren van de hulpverlening<br />
deelnamen. De plenaire inleidingen werden gepubliceerd in het kwartaalblad<br />
<strong>Cogis</strong>cope. Over het thema dader/slachtofferschap staan in 2006 een aantal<br />
vervolgactiviteiten op stapel, waaronder een praktisch gerichte masterclass met<br />
de medewerking van acteurs.<br />
CONFERENTIE ‘ZORGEN OVER AMA’S’<br />
Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama’s) in Nederland vormen een<br />
groep met veel problemen, vooral in psychosociale zin. <strong>Cogis</strong> organiseerde<br />
samen met Pharos en Fice Nederland een conferentie over deze problematiek.<br />
Aanleiding was een onderzoek van Tammy Bean (Centrum ’45) naar de<br />
geestelijke gezondheid van ama’s, die verontrustend is.<br />
Wim Slot, bijzonder hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de VU te<br />
Amsterdam, Bram Tuk, preventiefunctionaris bij Pharos en Rolf Kleber,<br />
bijzonder hoogleraar psychotraumatologie aan de Universiteit Utrecht<br />
en verbonden aan <strong>Cogis</strong>, waren de plenaire sprekers. Aansluitend was<br />
er een paneldiscussie met onder meer een vertegenwoordiger van de<br />
Vereniging Nederlandse Gemeenten, het COA en NIDOS. Ook de politiek was<br />
vertegenwoordigd in de persoon van PvdA Tweede kamerlid Varina Tjon-A-Ten.<br />
In de middag was er een zevental workshops, die werden gegeven door allerlei<br />
praktijkmensen uit de GGZ, het onderwijs en verschillende jeugdzorgprojecten.<br />
Enkele noties van de conferentie waren: het huidige asielbeleid beperkt
de mogelijkheden om ama’s goede zorg te geven. Binnen die bestaande<br />
beperkingen moet er steeds opnieuw gekeken worden wat er voor deze<br />
jongeren gedaan kan worden. Het creëren van veiligheid en stabiliteit<br />
dient daarbij, in elke vorm van opvang, centraal te staan, terwijl het<br />
tegenovergestelde vaak gebeurt: ama’s worden regelmatig overgeplaatst,<br />
krijgen niet de gelegenheid hun opleiding af te maken en er wordt grote druk<br />
op ze uitgeoefend om terug te keren. De aanbevelingen naar aanleiding van het<br />
onderzoek van Tammy Bean zouden moeten worden overgenomen, daar was<br />
iedereen het in principe mee eens. Wél was er enige scepsis of dat werkelijk<br />
zou gebeuren.<br />
HOT-CURSUS<br />
Hulpverlening bij traumatisering door oorlog en georganiseerd geweld (HOT) is<br />
als basiscursus een begrip voor professionals die werken met getraumatiseerde<br />
veteranen, vluchtelingen en andere geweldsgetroffenen. De door deelnemers<br />
zeer gewaardeerde cursus heeft een interactieve opzet en nodigt uit tot refl ectie<br />
op het werk. Inhoudelijk biedt deze jaarlijkse vijfdaagse cursus een grondige<br />
inleiding in de theorievorming over psychotrauma en de theorie en praktijk<br />
van psychotraumabehandeling. Aan bod komen thema’s als culturele en<br />
biologische aspecten van psychotrauma, behandelmethodieken, overdracht en<br />
tegenoverdrachtsfenomenen, de specifi eke werkbelasting en achtergronden van<br />
verschillende cliëntengroepen. Hoofddocenten Ivo van der Velden (Centrum<br />
‘45) en Fedia Jacobs (Sinai Centrum) werken samen met een groep hoog<br />
gekwalifi ceerde gastdocenten. De cursus is onder meer verplicht gesteld door<br />
het Centraal Militair Hospitaal en het Joods Maatschappelijk Werk en wordt<br />
ook door het NPN als basis gezien voor verdere scholing van werkers bij de<br />
aangesloten instellingen.<br />
CURSUS: PASTORALE ZORG AAN GEWELDSGETROFFENEN<br />
Ook pastoraal werkers worden door <strong>Cogis</strong> geschoold. ‘Pastorale zorg aan<br />
geweldsgetroffenen’ heet de cursus die <strong>Cogis</strong> in samenwerking met de<br />
Theologische Faculteit Kampen (TFK) en het Centrum voor Religieuze<br />
Communicatie heeft ontwikkeld. Hoofddocent is hoogleraar praktische<br />
theologie Ruard Ganzevoort (TFK en Vrije Universiteit Amsterdam).<br />
Bij deze cursus, met psychologische en pastoraal-theologische bijdragen,<br />
zijn diverse gastdocenten betrokken. Dit met de bedoeling ‘telkens een<br />
wisselwerking te zoeken tussen praktijkbespreking, theoretische inzichten<br />
en persoonlijke betrokkenheid’. Theologische inspiratie en betekenisgeving<br />
vormen daarbij de rode draad.<br />
http://www.cogis.nl<br />
Project: Oorlogsrust en Vredesgeweld<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
Oorlogsrust en vredesgeweld is een <strong>Cogis</strong>-project<br />
over de problematiek van oudere oorlogsgetroffenen.<br />
Het bestaat uit een speelfilm en een bijbehorend<br />
educatief traject voor zorgverleners in<br />
opleiding (MBO-onderwijs).<br />
De fi lm Oorlogsrust, waarvoor Theodor Holman<br />
het script schreef, speelt zich af in een verzorgingshuis.<br />
De fi lm brengt op soms navrante, soms<br />
humoristische wijze de problematiek van oudere<br />
oorlogsgetroffenen in beeld. De hoofdpersonen:<br />
iemand uit het voormalige Nederlands-Indië, een<br />
jodin, een Bosnische arts, een communist en een<br />
vermeende oud-NSB’er. Elk van hen heeft zijn<br />
eigen oorlog meegemaakt. De bewoners wedijveren<br />
met elkaar wie het meeste geleden heeft.<br />
Niet alleen bevechten de bewoners elkáár, ze gedragen<br />
zich ook steeds onbehoorlijker tegenover<br />
de voornamelijk allochtone medewerkers, vooral<br />
vanwege hun gebrekkige kennis van ‘de’ oorlog.<br />
De fi lm, onder regie van Doesjka van Hoogdalem,<br />
gaat in september 2006 in première. Producent is<br />
Column Producties te Amsterdam.<br />
Het educatieve onderdeel, dat door <strong>Cogis</strong> samen<br />
met het educatieve bureau Podium te Utrecht is<br />
ontwikkeld, richt zich op zorgverleners in opleiding<br />
(MBO). Het hart van het project wordt gevormd<br />
door een website voor MBO-scholieren:<br />
www.oorlogsrust.nl<br />
‘Oorlogsrust en vredesgeweld’ is fi nancieel mogelijk<br />
gemaakt door Stichting Het Gebaar.<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
13
Brochure: Oud worden met de oorlog<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
In Nederland leven nog ongeveer drie miljoen<br />
mensen voor wie de Tweede Wereldoorlog een<br />
deel van hun levensgeschiedenis vormt. Vijfenzestig-plussers<br />
die als kind of jongvolwassene de<br />
oorlog meemaakten, tachtig-plussers die destijds<br />
volwassen waren. Van de mensen die persoonlijk<br />
getroffen werden door vervolging, repressie,<br />
vrijheidsberoving, wapengeweld of ondervoeding<br />
hebben velen zich na de oorlog goed hersteld. Bij<br />
anderen lieten de oorlogservaringen echter sporen<br />
na die klachten met zich meebrachten. Tot op<br />
de dag van vandaag kunnen die het leven van<br />
alledag belasten.<br />
Voor hulp- en zorgverleners die met ouderen werken<br />
heeft <strong>Cogis</strong> in <strong>2005</strong> de brochure ‘Oud worden<br />
met de oorlog’ uitgebracht over de doorwerking<br />
van geweldservaringen en de invloed daarvan op<br />
houding, gedrag en welbevinden van ouderen.<br />
Behalve deze achtergrondinformatie staan er in<br />
de brochure ‘tips voor verzorgenden’ als ondersteuning<br />
bij het contact en de omgang met ouderen.<br />
De folder is door <strong>Cogis</strong> onder meer verspreid<br />
via twee vakbladen voor de ouderenzorg, Denkbeeld<br />
en Zorgmanagement. De respons daarop<br />
uit kringen van de zorgverlening was zeer groot<br />
en de waardering navenant.<br />
http://www.cogis.nl<br />
14 COGIS JAARVERSLAG<br />
Belangrijke thema’s: traumatisering en religie, geweld en traumatisering in<br />
gezinnen, trauma, identiteitsvorming en zingeving, trauma en cultuur.<br />
De cursus bestaat uit vier bijeenkomsten en blijkt in een duidelijke behoefte<br />
te voorzien. In het verslagjaar namen twintig mensen deel die allemaal een<br />
pastorale achtergrond hadden.<br />
In <strong>2005</strong> heeft <strong>Cogis</strong> deze cursus op verzoek van het Ministerie van Defensie<br />
ook ‘in company’ aangeboden voor aalmoezeniers uit de krijgsmacht. Zij<br />
staan militairen en hun families bij die in het kader van vredesmissies worden<br />
uitgezonden.<br />
Hoofddocent Ruard Ganzevoort ziet als zijn taak de aalmoezeniers uit te dagen<br />
om in hun werk vooral theologische inspiratie te zoeken, “amateurpsychologen<br />
zijn er al genoeg”, zegt hij. Belangrijk is ook, aldus Ganzevoort, het stimuleren<br />
van een zelfkritische houding. Aan het einde van de cursus stelt hij aan de orde<br />
hoe je de samenhang tussen geweld en religie moet verstaan. “Religie is namelijk<br />
soms heilzaam, maar kan ook gevaarlijk zijn als het absoluut wordt gemaakt.”<br />
TRAINING VOOR HET INTERNATIONAAL STRAFHOF<br />
Voor tolken en transcribers van het Internationale Strafhof Den Haag<br />
organiseerde <strong>Cogis</strong> een driedaagse training.<br />
Deze medewerkers worden in hun werk geconfronteerd met audiotapes van<br />
getuigenissen van wreedheden die in oorlogstijd zijn begaan. Het is hun taak<br />
deze tapes te vertalen, zodat ze in de rechtszaal kunnen worden gebruikt. Niet<br />
alleen is het moeilijk voor hen om naar de details van getuigenissen te blijven<br />
luisteren, ze worden ook nog eens herinnerd aan een oorlog die ze zelf hebben<br />
meegemaakt, in dit geval in noord-Oeganda.<br />
De training was erop gericht beter te leren omgaan met de belastende aspecten<br />
van hun werk. Na twee maanden was er een follow-up bijeenkomst. Bij deze<br />
sessie rapporteerden de cursisten een verbetering van de kwaliteit van hun<br />
slaap. Ook hadden ze minder last van nachtmerries en ontplooiden ze meer<br />
activiteiten, zoals lichaamsbeweging en lezen. Bovendien genoten ze meer van<br />
muziek en toonden ze meer een houding van acceptatie dan verzet. Opvallend<br />
was verder dat verreweg de meesten de geleerde coping-vaardigheden geoefend<br />
hadden en tevreden waren met de resultaten daarvan. Tenslotte werden er van<br />
<strong>Cogis</strong>-zijde nog een aantal suggesties gedaan ten aanzien van de organisatie<br />
en structuur van het werk: op vaste tijden pauzeren, het beleggen van<br />
intervisie-bijeenkomsten, meer variatie in het werk en het scheppen van meer<br />
mogelijkheden tot afl eiding, zoals het doen van fi tness-oefeningen.
PUBLIEKSDEBATTEN<br />
Het brede publiek vormt eveneens een doelgroep van <strong>Cogis</strong>. Het alert maken<br />
op de psychische gevolgen van geweld en het bevorderen van begrip voor<br />
geweldsgetroffenen bij hun directe omgeving is daarbij het doel. In dat kader<br />
was <strong>Cogis</strong> aktief betrokken bij een tweetal publieksdebatten die werden<br />
georganiseerd in samenwerking met het Utrechts debatcentrum Tumult en het<br />
NIOD. Deze debatten waren onderdeel van een serie van zes die Tumult en NIOD<br />
hadden belegd naar aanleiding van de zestigjarige herdenking van de bevrijding.<br />
Het ging daarbij om ‘een verkenning van de verschillende betekenissen van de<br />
Tweede Wereldoorlog’. <strong>Cogis</strong> was betrokken bij de lezing gehouden door Jolande<br />
Withuis, senior-onderzoeker bij het Niod, over ‘de banalisering van het trauma’.<br />
Rolf Kleber, hoogleraar psychotraumatologie aan de Universiteit Utrecht, trad<br />
op als referent. Aan het slotdebat, over ‘Goed, fout en de zin van herdenken’,<br />
namen deel Hans Blom (directeur van het Niod), Chris van der Heijden (auteur<br />
van Grijs Verleden. Nederland en de Tweede Wereldoorlog), namens <strong>Cogis</strong><br />
Anton Hafkenscheid (psychotherapeut bij het Sinai Centrum), Pauline Kruseman<br />
(directeur van het Amsterdams Historisch Museum) en Winnie Sorgdrager<br />
(voorzitter van de Raad voor Cultuur).<br />
<strong>Cogis</strong> wil ook de komende jaren dit soort debatten organiseren, bij voorkeur<br />
aansluitend bij de actualiteit.<br />
TRAININGEN VOOR VRIJWILLIGERS<br />
<strong>Cogis</strong> heeft in <strong>2005</strong> een reeks van trainingen verzorgd voor vrijwilligers.<br />
De honderdtien deelnemers waren deels afkomstig uit zelforganisaties van<br />
oorlogsgetroffenen en betroffen partners en kinderen, deels vrijwilligers van<br />
begeleidende instellingen en medewerkers van oorlogs- en verzetsmusea. In de<br />
trainingen was er aandacht voor een breed scala aan thema’s: ouder worden<br />
en rouw, communicatie en confl icthantering, omgaan met geëmotioneerde<br />
bezoekers, aanbrengen van structuur en omgaan met verantwoordelijkheid.<br />
Daarnaast zijn er negen trainingen op maat georganiseerd voor in totaal ongeveer<br />
honderd mensen. Het betrof onder meer een training over telefonische opvang,<br />
over hoe gastsprekers en medewerkers omgaan met emoties van deelnemers of<br />
bezoekers, en trainingen over presentatie, didactiek en het stellen van grenzen.<br />
Een voorbeeld van zo’n training is die van gastsprekers op scholen, die is gegeven<br />
in samenwerking met Herdenkingscentrum Westerbork.<br />
Tot slot heeft een aantal vrijwilligers coaching, intervisie en supervisie van<br />
<strong>Cogis</strong> ontvangen.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
15
http://www.cogis.nl
<strong>Cogis</strong>: onderzoeksinstituut in wording<br />
STROOMLIJNING VAN ONDERZOEK<br />
Sinds de oprichting van <strong>Cogis</strong> zijn de onderzoeksactiviteiten van de<br />
partners Sinai Centrum en Centrum ’45 formeel deel uit gaan maken van<br />
het kennisinstituut. In <strong>2005</strong> is hard gewerkt aan het scheppen van een<br />
infrastructuur voor onderzoek. De benoeming van hoogleraar Rolf Kleber was<br />
daarbij een belangrijke impuls. De aanstelling van een coördinator onderzoek,<br />
die begin 2006 wordt verwacht, is een tweede stap om invulling te geven<br />
aan de ambities van <strong>Cogis</strong> op dit terrein. Daarnaast vormt de samenwerking<br />
met gerenommeerde behandelinstituten en de Universiteit Utrecht, waaraan<br />
Rolf Kleber verbonden is, een uitstekende basis voor het entameren van<br />
onderzoek. Tegelijkertijd betekent dit, indirect, ook een versteviging van de<br />
kennisoverdrachtsfunctie, een andere hoofdtaak van <strong>Cogis</strong>.<br />
Inmiddels is er onder auspiciën van Kleber een onderzoeksbeleidsnota<br />
opgesteld. In deze nota worden de inhoudelijke prioriteiten - de zogenaamde<br />
‘onderzoekslijnen’- en de organisatorische inbedding van onderzoek voor de<br />
komende jaren uiteengezet (zie ook interview Kleber).<br />
ONDERZOEKSINSTITUUT IN WORDING<br />
<strong>Cogis</strong> wil, in samenwerking met verschillende onderzoeks- en<br />
behandelpartners, in de toekomst uitgroeien tot een internationaal<br />
vooraanstaand onderzoeksinstituut. Voordat dit zover is, dienen er<br />
oplossingen gevonden te worden voor verschillende knelpunten. Een eerste<br />
punt van aandacht is om lopende kleinschalige onderzoeksactiviteiten bij<br />
Centrum ’45 en het Sinai Centrum beter op elkaar af te stemmen. De nu nog<br />
tamelijk geïsoleerde onderzoekers die hiermee bezig zijn, vragen daarbij,<br />
terecht, om vakinhoudelijke en methodische ondersteuning. Een tweede<br />
aandachtspunt is het naar buiten brengen van onderzoeksresultaten in de<br />
vorm van publicaties, ook internationaal. Ten derde zal het onderzoek meer<br />
marktgericht en meer Europees moeten gaan worden om de mogelijkheden<br />
voor externe fi nanciering beter te kunnen benutten.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
3<br />
17
Admira<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
In januari <strong>2005</strong> werd in Utrecht de internationale<br />
slotconferentie van Admira gehouden. Admira,<br />
een samenwerkingsverband van Transact, Pharos<br />
en <strong>Cogis</strong>, was actief betrokken bij de training<br />
en scholing van hulpverleners in het voormalig<br />
Joegoslavië. Aan de conferentie namen ongeveer<br />
honderd mensen deel, afkomstig uit een groot<br />
aantal landen. Aanleiding voor deze conferentie<br />
was het aflopen van de tienjarige subsidie van<br />
Admira in <strong>2005</strong>.<br />
De aanwezige vertegenwoordigers uit voormalig<br />
Joegoslavië verzochten om Nederlandse steun<br />
bij het opzetten van een netwerk om in contact<br />
te kunnen blijven. Tevens bleek dat de ondersteuning<br />
van de Roma in Servië/Montenegro en<br />
Macedonië, die pas vijf jaar geleden is gestart,<br />
nog voortzetting behoeft.<br />
Pharos en <strong>Cogis</strong>, met Transact in een adviserende<br />
rol, hebben naar aanleiding van deze conferentie<br />
twee vervolgplannen ontwikkeld. Pharos nam het<br />
voortouw om een Matra-aanvraag bij Buitenlandse<br />
Zaken voor te bereiden ten behoeve van een<br />
netwerk van tweeëntwintig Roma-organisaties<br />
in Servië en Macedonië. <strong>Cogis</strong> nam het initiatief<br />
voor de organiatie van een conferentie in het najaar<br />
van 2006 in Kroatië, in samenwerking met<br />
de lokale organisatie SPA.<br />
http://www.cogis.nl<br />
18 COGIS JAARVERSLAG<br />
ONDERZOEKSPROJECT ‘DE WEERSLAG VAN OORLOG’<br />
In september <strong>2005</strong> is een onderzoeksproject gestart onder de titel ‘de<br />
weerslag van oorlog’. Deze studie beoogt kenmerken en processen inzichtelijk<br />
te maken bij volwassenen die als kind het geweld en de terreur van de<br />
Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Datzelfde resultaat wordt<br />
beoogd ten aanzien van jongere oorlogsgetroffenen in Europa, met name bij<br />
vluchtelingkinderen en hun gezinnen die afkomstig zijn uit Kosovo en Bosnië.<br />
De verzamelde gegevens worden beschouwd in het licht van betekenisgeving en<br />
vanuit een systeemperspectief. Het onderzoek wordt uitgevoerd door dr. Trudy<br />
Mooren en prof. dr. Rolf Kleber.<br />
EXPERTISE DATABANK<br />
In <strong>2005</strong> is <strong>Cogis</strong> gestart met het systematisch in kaart brengen van de expertise<br />
van medewerkers van het Sinai Centrum en Centrum ’45 op het gebied van<br />
behandeling en onderzoek. In 2006 moet deze databank operationeel worden.<br />
Met dit overzicht wordt informatie toegankelijk gemaakt die inzicht biedt in<br />
de specifi eke expertise en aandachtsgebieden van medewerkers. Deze kennis<br />
biedt weer mogelijkheden om medewerkers op maat, bij voorkeur digitaal,<br />
toegesneden literatuur en documentatie aan te bieden over hun specialismen.<br />
Ook wordt het voor medewerkers inzichtelijker wie over welke kennis en kunde<br />
beschikt, waardoor krachtenbundeling en uitwisseling worden bevorderd.
ROLF KLEBER, HOOGLERAAR PSYCHOTRAUMATOLOGIE<br />
LEERSTOEL VERBONDEN AAN COGIS<br />
In juni <strong>2005</strong> is Rolf Kleber aangesteld als hoogleraar psychotraumatologie aan<br />
de Universiteit Utrecht. De leerstoel is tot stand gekomen in samenwerking<br />
met het Instituut voor Psychotrauma. Kleber gaat in zijn nieuwe hoedanigheid<br />
onder meer leiding geven aan het onderzoekswerk dat onder de vlag van <strong>Cogis</strong><br />
plaatsvindt, vooral in de behandelcentra Centrum ’45 en het Sinai Centrum. Hij<br />
is blij met zijn benoeming en ziet grote mogelijkheden voor een bundeling van<br />
expertise en onderzoek in het Utrechtse, met instellingen als het Centraal Militair<br />
Hospitaal, <strong>Cogis</strong>, het Instituut voor Psychotrauma, het Psychotraumacentrum<br />
voor kinderen en jongeren en het Veteraneninstituut.<br />
BEHANDELINSTITUTEN KWEEKVIJVERS ONDERZOEK<br />
In de beginfase van zijn werkzaamheden vormt <strong>Cogis</strong> voor Kleber nog een<br />
complexe organisatie: een kenniscentrum van twee behandelcentra met ieder<br />
een heel eigen geschiedenis, beide als toeleverancier van kennis. Evengoed<br />
is hij ingenomen met de directe relatie van <strong>Cogis</strong> met de behandelinstituten<br />
Centrum ’45 en het Sinai Centrum. Hij beschouwt dit als een stimulans voor<br />
het uitvoeren van onderzoek vanwege de ruime expertise die aanwezig is in de<br />
sfeer van de behandeling.<br />
Kleber: in potentie zijn deze behandelinstituten daardoor goede kweekvijvers voor<br />
onderzoek. Er worden vluchtelingen en veteranen behandeld, nieuwe therapieën<br />
uitgeprobeerd, nieuwe geneesmiddelen. Verder zien ze daar mensen van een grote<br />
culturele verscheidenheid, ook dat levert nieuwe kennis en inzichten op. Daarnaast<br />
bestaat er heel veel expertise over de late gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.<br />
Kortom, een rijk onderzoeksterrein en een rijke bron van kennis.<br />
BEHANDEL- EN UNIVERSITAIR ONDERZOEK KOPPELEN<br />
De verbinding tussen de onderzoeksactiviteiten van <strong>Cogis</strong> en die van de<br />
universiteit moet wat Kleber betreft steviger worden. In zijn toekomstvisie<br />
zouden er aio’s (studenten die promotieonderzoek doen) onderzoeksgelden<br />
kunnen verwerven voor nieuw onderzoek. Hij gaat er vanuit dat de voorgenomen<br />
komst van een teamleider onderzoek bij <strong>Cogis</strong> in 2006 bijdraagt aan de vestiging<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
19
http://www.cogis.nl<br />
20 COGIS JAARVERSLAG<br />
van een traditie van wetenschappelijk onderzoek binnen het kennisinstituut.<br />
De verwachting is dat de samenwerking van <strong>Cogis</strong> en de behandelinstituten met<br />
de Universiteit Utrecht voor alle betrokken partijen voordeel oplevert. Het doel<br />
is: samen onderzoek doen én samen publiceren. De universiteit profi teert er ook<br />
van: daar wordt het als cruciaal gezien dat de klinische psychologie een relatie<br />
heeft met het veld.<br />
Daarnaast denkt Kleber ook aan internationale onderzoeksprojecten en<br />
publicaties. Als mogelijkheid in 2006 noemt hij een Europees onderzoek<br />
naar de problematiek van vluchtelingen en de late gevolgen van de Tweede<br />
Wereldoorlog.<br />
ONDERZOEK STIMULEREN<br />
Wat is er nodig om de beschikbare menskracht zo te mobiliseren dat het<br />
beoogde onderzoek ook daadwerkelijk van de grond komt?<br />
Kleber: In <strong>2005</strong> heb ik me vooral bezig gehouden met een betere bundeling<br />
van lopend onderzoek en met het uitzetten van duidelijker onderzoekslijnen.<br />
Er moeten haalbare onderzoeksvoorstellen worden geschreven, waar aparte<br />
subsidies voor moeten worden aangevraagd. Als dat eenmaal rond is, moet het<br />
onderzoek vervolgens worden uitgevoerd door mensen die daar ruim de tijd voor<br />
hebben, het liefst daar helemaal voor zijn vrijgesteld. Dus als een behandelaar<br />
met weinig tijd met een veelbelovend onderzoeksidee komt, moet je daar een<br />
jonge onderzoeker naast zetten.<br />
ONDERZOEKSVRAGEN<br />
Wat de inhoud van het onderzoek betreft werkt Kleber bij voorkeur aan<br />
vragen als: hoe verwerken mensen schokkende gebeurtenissen, hoe verloopt
etekenisgeving, is te voorspellen wie wel en wie niet beschadigd raakt door<br />
geweld, wat kan er fout gaan in het psychologisch verwerkingsproces en onder<br />
welke omstandigheden gaat het mis.<br />
Kleber: onderzoek moet je zeker niet beperken tot mensen met problemen, ik wil<br />
me ook richten op mensen die schokkende gebeurtenissen hebben meegemaakt,<br />
maar geen stoornissen blijken te hebben. Onderzoek op dit gebied gaat te<br />
vaak over PTSS, het willen vaststellen van een stoornis, van psychopathologie.<br />
Dat roept medicalisering op. Het gaat niet alleen om angst, pijn en verdriet en<br />
uitingen daarvan. Er is ook werk aan de winkel voor de getraumatiseerde: wat<br />
is er precies gebeurd, wat is de oorzaak, welke schade heb ik opgelopen, hoe<br />
moet ik het gebeurde een plaats geven, hoe moet ik verder. Het te centraal<br />
stellen van de emotie schaadt het verwerkingsproces. Keer op keer blijkt dat<br />
slachtoffers van geweld in een isolement terecht komen, omdat de omringende<br />
samenleving zich sneller voegt naar de nieuwe situatie dan de slachtoffers. Ook<br />
deze laatstgenoemde kwestie zou trouwens een interessant onderzoeksterrein<br />
vormen.<br />
FONDSEN WERVEN<br />
Kortom, onderzoeksthema’s genoeg, maar de fi nanciering is voortdurend een<br />
probleem. Hoe kom je aan geld? Het schrijven van kansrijke onderzoeksaanvragen<br />
is een kunde die aan de universiteit regelmatig wordt beoefend. Die expertise is er<br />
bij <strong>Cogis</strong> en de behandelinstituten veel minder. In Klebers optiek is de universiteit<br />
daarom de aangewezen partner bij het doen van aanvragen. Het indienen van<br />
subsidieaanvragen is gewoon ingewikkeld, echt een kunst. Dat komt omdat je op<br />
een groot aantal zaken moet letten. Doe je het niet volgens de regels der kunst, dan<br />
krijg je geen cent. Dat is wel de consequentie en dat zou natuurlijk doodzonde zijn.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
21
http://www.cogis.nl<br />
22 COGIS JAARVERSLAG<br />
ONDERZOEKSLIJNEN<br />
Kleber hoopt de expertise die in de behandelcentra wordt ontwikkeld beter<br />
academisch te grondvesten en uit te bouwen. Hij wil verschillende aio- en<br />
postdoctoraalplaatsen realiseren, onder andere om de effectiviteit van<br />
behandelprogramma’s te onderzoeken en om de expertise wetenschappelijk veel<br />
meer naar buiten te brengen.<br />
Welke onderzoekslijnen hanteert <strong>Cogis</strong>?<br />
Kleber: die zijn nog in ontwikkeling, maar onlangs zijn er in een beleidsnotitie<br />
drie belangrijke aandachtsgebieden op het gebied van onderzoek geformuleerd:<br />
1. Traumabetekenisgeving en cognitieve verwerking: algemene psychologische<br />
processen in het omgaan met traumatische ervaringen, met aandacht voor<br />
veerkracht<br />
2. Cultuursensitieve zorg en empirisch gefundeerde ontwikkeling en evaluatie.<br />
3. Conceptuele analyse en diagnostiekontwikkeling van gecompliceerde PTSS;<br />
aandacht voor vaststelling van de ernst van de problemen en eventuele<br />
pathologie.<br />
DRIE TAKEN<br />
Kleber wordt geacht zich met alle drie genoemde aandachtsgebieden bezig te<br />
houden. In 2006 zal er een onderzoeksoverleg van start gaan om de eenheid te<br />
vergroten en om wat hobbels uit het verleden weg te nemen. Zijn tweede taak<br />
omschrijft hij als het scheppen van een duidelijker onderzoeksbeleid, op basis<br />
van de geschetste onderzoekslijnen. De aan te stellen teamleider onderzoek bij<br />
<strong>Cogis</strong> krijgt daarin een belangrijke functie. De derde taak bestaat uit het aan<br />
elkaar knopen van alle initiatieven die er zijn op psychotraumagebied.
Kleber: er gebeurt vrij veel, zeker in Utrecht. Zo langzamerhand is Utrecht het<br />
traumacentrum van het land aan het worden, al is er vanuit Amsterdam altijd<br />
concurrentie op dit gebied.<br />
CULTUUR<br />
Kleber over cultuur en trauma: het thema cultuur is langzamerhand meer<br />
traumageoriënteerd geworden. Ik heb daar als afgestudeerd cultuurpsycholoog<br />
in het bijzonder oog voor. Aandacht voor sociale relaties, sociale steun en<br />
erkenning, de maatschappelijke dimensie, dat vind ik vanzelfsprekend.<br />
Bijvoorbeeld het onderzoek naar de gevolgen van de aardbevingen in Turkije en<br />
dan specifi ek naar gevolgen voor de Nederlandse Turken. Een ander onderzoek<br />
waar ik bij betrokken was, is dat onder Turkse mensen van de vuurwerkramp<br />
in Enschede. Ik vermoed dat onderzoek onder allochtonen weer terrein gaat<br />
winnen, simpelweg omdat er in de hulpverlening van de grote steden veel<br />
allochtone cliënten zijn.<br />
Het onderzoek in Enschede verrichtte hij overigens vanuit zijn eerste bijzonder<br />
hoogleraarschap aan de universiteit van Tilburg waar hij in 1999 startte. Zijn<br />
werk daar is hij nu aan het afronden.<br />
TOEKOMST<br />
De nieuwe leerstoel in Utrecht is voorlopig ingesteld voor een periode van vijf<br />
jaar. Kleber over de toekomst: de ambitie van <strong>Cogis</strong> is groot. Op zich is dat een<br />
goede zaak, maar een feit is wel dat mijn functie bij <strong>Cogis</strong> en ook die van de<br />
toekomstige teamleider onderzoek deeltijdbanen zijn. Het zal nog een hoop tijd<br />
en een fl inke investering vragen om de gekoesterde ambities waar te maken,<br />
maar daar ga ik wel mijn best voor doen.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
23
http://www.cogis.nl
Kennis toegankelijk maken:<br />
bibliotheek en informatievoorziening<br />
BIBLIOTHEEK<br />
<strong>Cogis</strong> heeft een uitgebreide bibliotheek op het terrein van de psychosociale<br />
gevolgen van geweld en een bijbehorend documentatiecentrum.<br />
Bij de <strong>Cogis</strong>-bibliotheek stond het jaar <strong>2005</strong> vooral in het teken van een<br />
verdere digitalisering van de beschikbare bestanden, met name op het gebied<br />
van de tijdschrijft- en krantenartikelen. Met de bibliotheek van het Trimbosinstituut,<br />
gevestigd in hetzelfde pand, werden afspraken gemaakt over het<br />
gebruik van hun (digitale) informatie en onderlinge uitleen.<br />
Een andere belangrijke digitale informatiebron vormt de website<br />
www.gevolgenvanoorlog.nl, die <strong>Cogis</strong> samen met het Veteraneninstituut heeft<br />
ontwikkeld. Aan deze website is een databank gekoppeld die de mogelijkheid<br />
biedt om te zoeken in dossiers die thematisch zijn samengesteld. Dat deze<br />
website in een duidelijke behoefte voorziet, blijkt uit de 48.430 hits die<br />
in <strong>2005</strong> werden geregistreerd. In het verslagjaar is deze website opnieuw<br />
vormgegeven en is het gebruiksgemak aanzienlijk verbeterd.<br />
De nauwe samenwerking met de behandelinstituten Centrum ’45 en het Sinai<br />
Centrum was aanleiding om ook hun collecties in de <strong>Cogis</strong>-catalogus op te<br />
nemen. Deze bestaat nu uit ruim 18.000 boektitels.<br />
http://www.cogis.nl<br />
Toekomst instellingen getroffenen Tweede<br />
Wereldoorlog<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
4<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
Op verzoek van het Ministerie van VWS organiseerde<br />
<strong>Cogis</strong> een conferentie over de toekomst<br />
van de instellingen voor getroffenen uit de Tweede<br />
Wereldoorlog. Onder leiding van dagvoorzitter<br />
Arend Jan Heerma van Voss wisselden de verschillende<br />
organisaties hun visies uit over de eigen<br />
toekomst. Uitgangspunt van de conferentie was<br />
de gestage afname van het aantal slachtoffers<br />
van de Tweede Wereldoorlog. De instellingen<br />
staan voor de vraag óf en hoe zij hun jarenlange<br />
expertise op het terrein van de late oorlogsgevolgen<br />
geleidelijk aan meer kunnen gaan inzetten<br />
voor andere groepen geweldsgetroffenen. Dat betekent<br />
onder meer dat er naar andere inkomstenbronnen<br />
gezocht zal moeten worden.<br />
Staatssecretaris C. Ross-van Dorp ontvouwde namens<br />
de overheid haar ideeën over deze kwestie.<br />
Het overheidsbeleid is erop gericht de zorg voor<br />
de getroffenen van de Tweede Wereldoorlog op<br />
peil te houden totdat de laatste getroffene is overleden.<br />
Maar de opgedane kennis over de late oorlogsgevolgen<br />
dient wel voor nieuwe groepen te<br />
worden ingezet. <strong>Cogis</strong> doet dit al zeer actief. Dit<br />
is een van de redenen dat de overheid de nauwe<br />
samenwerking tussen <strong>Cogis</strong>, Centrum ’45 en het<br />
Sinai Centrum, evenals die met de War Trauma<br />
Foundation, toejuicht en ondersteunt.<br />
25
http://www.cogis.nl<br />
26 COGIS JAARVERSLAG<br />
VERDERE DIGITALISERING<br />
De verdere digitalisering die is ingezet, geldt ook voor het aanwezige<br />
beeldmateriaal. De <strong>Cogis</strong>-bibliotheek beschikt over duizenden uren<br />
videomateriaal. Een belangrijk deel daarvan wordt gevormd door fi lms en<br />
documentaires over de oorlog in Nederlands-Indië. Dankzij een subsidie<br />
van Stichting het Gebaar kon de hele Indische collectie gedigitaliseerd<br />
worden en ontsloten. Van de oorspronkelijk 250 videobanden werden 475<br />
deelbeschrijvingen gemaakt.<br />
<strong>Cogis</strong> beschikt over een speciale ruimte waar beeldmateriaal kan worden<br />
bekeken. Geïnteresseerden die een bezoek brengen aan de <strong>Cogis</strong>bibliotheek<br />
kunnen, als ze dat willen, begeleiding krijgen bij het zoeken naar<br />
beeldmateriaal of literatuur. Wat dit laatste betreft, kunnen er op verzoek<br />
literatuurlijsten op onderwerp worden gemaakt.<br />
WEBSITE<br />
In het verslagjaar bezochten in totaal 377 mensen, voornamelijk onderzoekers<br />
en studenten, de bibliotheek. Bijna het dubbele aantal vragen (755) werd<br />
telefonisch en per email gesteld, door hulpverleners, oorlogsgetroffenen en<br />
onderzoekers.<br />
Er is duidelijk sprake van een trend om steeds vaker gebruik te maken<br />
van digitale informatie. Het grote aantal bezoekers van de site<br />
www.gevolgenvanoorlog.nl vormt daarvan het bewijs. Het gevolg daarvan is<br />
dat het aantal fysieke bezoeken iets terugloopt. Tot slot is er sprake van een<br />
opvallende toename van vragen van medewerkers van de partnerinstituten<br />
Centrum ’45 en het Sinai Centrum.<br />
VRAAGBAAK VOOR ADVIES EN HULP<br />
<strong>Cogis</strong> is een belangrijke vraagbaak voor advies en hulp. Oorlogs- en<br />
geweldsgetroffenen en hun partners, kinderen en familieleden kunnen<br />
maatschappelijk werkers om advies vragen bij materiële en immateriële
problemen; zo nodig worden ze verwezen naar andere hulpverleners<br />
en instellingen. <strong>Cogis</strong> maakt daarbij gebruik van haar uitgebreide<br />
therapeutennetwerk van zeer ervaren hulpverleners. Daarnaast kunnen<br />
instellingen een beroep doen op <strong>Cogis</strong> voor advies over de begeleiding of<br />
verwijzing van een cliënt. In <strong>2005</strong> belden of schreven 88 instanties <strong>Cogis</strong> voor<br />
informatie, advies of consultatie (2004: 105).<br />
Uit de registratiegegevens kan worden opgemaakt dat het aantal eenmalige<br />
contacten met de eerste generatie oorlogsgetroffenen (WO II) dalende is. Een<br />
duidelijke stijging is er te zien in de contacten met de naoorlogse generatie,<br />
hun kinderen dus. Deze toename is voor een deel te verklaren uit de<br />
activiteiten van het Aanspreekpunt naoorlogse generatie (Ang) dat betrokken<br />
is bij de uitvoering van een vergoedingsregeling voor psychotherapie.<br />
ZONODIG VERWIJZEN<br />
In <strong>2005</strong> hebben 305 cliënten zich met een vraag tot het Ang gewend (2004:<br />
266) Ongeveer de helft van hen is geholpen met advies, informatie en<br />
een luisterend oor van een maatschappelijk werker. Soms werd verwezen<br />
naar literatuur of naar een lotgenotengroep. Bij de overigen was er sprake<br />
van meer complexe problematiek, zich meestal uitend in identiteits- en<br />
verwerkingsproblematiek en relatiestoornissen in het gezin of op het<br />
werk. Deze cliënten werden zo nodig gezien samen met een van de twee<br />
psychotherapeuten/consulenten van het Sinai Centrum en Centrum ’45 die aan<br />
het Ang verbonden zijn. Meestal werden de cliënten doorverwezen voor verdere<br />
psychotherapeutische hulp.<br />
http://www.cogis.nl<br />
Aanspreekpunt naoorlogse generatie<br />
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |<br />
Het Aanspreekpunt naoorlogse generatie (Ang)<br />
is een multidisciplinair samenwerkingsverband<br />
van Centrum ’45, het Sinai Centrum en <strong>Cogis</strong>.<br />
Het doel, verbetering van de immateriële hulpverlening<br />
aan na de Tweede Wereldoorlog geboren<br />
kinderen van oorlogsgetroffenen, probeert<br />
men te realiseren op drie manieren:<br />
1. Er is een dagelijks spreekuur voor iedereen die<br />
behoort tot de naoorlogse generatie. Men kan<br />
daar, na telefonische afspraak, terecht zonder verwijzing<br />
of voorafgaande intakeprocedure<br />
2. Hulpverleners kunnen consultatie vragen over<br />
de problematiek van de naoorlogse generatie<br />
3. Het Ang kan verwijzen naar een algemene of<br />
specifi eke hulpverlener of instelling.<br />
Het Ang voert de Tijdelijke Vergoedingsregeling<br />
Psychotherapie naoorlogse generatie (TVP) uit.<br />
Deze regeling voorziet in een aanvulling op de<br />
AWBZ bij behoefte aan psychotherapie. Die geldt<br />
niet alleen voor na de Tweede Wereldoorlog geboren<br />
cliënten, maar ook voor hen die in of kort<br />
voor de oorlog werden geboren en opgevoed zijn<br />
door oorlogsgetraumatiseerde ouders of andere<br />
opvoeders.<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
27
http://www.cogis.nl
<strong>Cogis</strong> blikt als kennispartner vooruit<br />
TOEKOMSTVERWACHTINGEN<br />
Deskundig, interactief en innovatief. Aan de hand van die kernwoorden wil<br />
<strong>Cogis</strong> nu en in de nabije toekomst haar positie als kennispartner op het gebied<br />
van informatie en documentatie, scholing, onderzoek en beleidsadvisering<br />
verder verstevigen. Samenwerking is daarbij het sleutelwoord. De verwachting<br />
is dat <strong>Cogis</strong> de komende jaren nationaal en internationaal verder uitgroeit<br />
als kennisinstituut voor de psychische gevolgen van oorlog, vervolging en<br />
georganiseerd geweld. Oorlog en vervolging zijn en blijven vaste thema’s.<br />
Daaraan worden toegevoegd de psychische gevolgen van rampen, rellen,<br />
gijzelingen en aanslagen. Deze zullen in die traditie worden opgenomen,<br />
waardoor er voor <strong>Cogis</strong> een brede focus van expertise ontstaat. Daarnaast<br />
worden mensen die beroepsmatig een verhoogd risico lopen slachtoffer<br />
te worden van geweld, zoals brandweerlieden en politieagenten, ook tot<br />
doelgroep en aandachtsgebied van <strong>Cogis</strong> gerekend.<br />
INFORMATIE EN DOCUMENTATIE<br />
Het informatie- en documentatieteam concentreert zich op een verdere<br />
digitalisering van beschikbare bronnen op het terrein van de psychische<br />
gevolgen van geweld. Daarnaast wordt ingezet op versterking van nationale<br />
en internationale samenwerking, onder meer gericht op uitwisseling van<br />
databanken. De <strong>Cogis</strong>-databanken zullen verder worden uitgebouwd ten<br />
behoeve van publieksvoorlichting en het beschikbaar stellen van expertise voor<br />
professionals. Een ander speerpunt is om specialisten, met name onderzoekers,<br />
op maat te voorzien van actuele informatie en hoogwaardige kennis.<br />
Samen vormen deze voorzieningen de infrastructuur en de (elektronische)<br />
kennisachtergrond die essentieel zijn voor het functioneren van <strong>Cogis</strong> als<br />
kennisinstituut.<br />
http://www.cogis.nl<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
5<br />
29
http://www.cogis.nl<br />
30 COGIS JAARVERSLAG<br />
KENNISOVERDRACHT EN BELEIDSADVISERING<br />
<strong>Cogis</strong> zal voortgaan met het organiseren van spraakmakende symposia, die<br />
discussie stimuleren en vervolgactiviteiten genereren. Ook is het de bedoeling<br />
om de basisscholing over de psychische gevolgen van oorlog, vervolging en<br />
georganiseerd geweld voor een groter aantal behandelaars beschikbaar te<br />
stellen. Verder is het beleid erop gericht meer scholing op maat aan te bieden<br />
en het netwerk van deskundigen, die onder meer bij scholingsactiviteiten<br />
kunnen worden ingezet, verder uit te bouwen. Daarnaast wil <strong>Cogis</strong> zich meer<br />
gaan profi leren op het gebied van beleidsadvisering.<br />
ONDERZOEK<br />
De afdeling onderzoek heeft wetenschappelijke versterking nodig. Allereerst<br />
zal de organisatiestructuur, die de onderzoeksactiviteiten ondersteunt,<br />
worden verstevigd, de samenhang in deze activiteiten vergroot en het<br />
lopende onderzoek gebundeld. Er komt meer aandacht voor methodische<br />
ondersteuning en er zal regelmatig onderzoeksoverleg plaatsvinden. Om<br />
deze voornemens te kunnen realiseren zal <strong>Cogis</strong> begin 2006 een teamleider<br />
onderzoek aanstellen. Aio’s zullen actief worden benaderd om ze te<br />
interesseren onderzoek te doen in samenwerking met behandelaars, met<br />
name bij de behandelinstituten Centrum ’45 en Sinai Centrum. Ook zal er<br />
worden ingezet op internationale samenwerking bij projecten en studies. Dit<br />
vergt,onder meer, een grotere inspanning op het gebied van fondsenwerving,<br />
in samenwerking met ervaren partners in wetenschappelijk onderzoek.
MEDEWERKERS COGIS<br />
Maaike Bodewitz<br />
medewerkster secretariaat (tot 1-6-<strong>2005</strong>)<br />
Drs. Frederiek Eggink<br />
senior medewerkster documentaire informatie<br />
Drs. Tale Evenhuis<br />
informatiespecialist<br />
Drs. Rianne Heijmans<br />
bibliothecaresse<br />
Evelyn Houtman<br />
maatschappelijk werkster<br />
Nel Jansen-Smit<br />
receptioniste/telefoniste<br />
Drs. Ruud Jongedijk<br />
psychiater/psychotherapeut ANG, namens Centrum ’45/De Vonk<br />
Menny Kuipéri<br />
medewerkster secretariaat<br />
Drs. Joop Lamboo<br />
teamleider informatie en documentatie<br />
Danny Lincklaen Arriëns<br />
vrijwilliger documentaire informatie<br />
Drs. Mary Lommerse<br />
psycholoog/psychotherapeute ANG, namens Sinai Centrum<br />
Floor Le Poole<br />
medewerkster secretariaat (per 1-6-<strong>2005</strong>)<br />
Sandra de Loor<br />
documentaliste<br />
http://www.cogis.nl<br />
Henk Mergler<br />
vrijwilliger documentaire informatie<br />
Drs. Peter van der Meulen<br />
projectmedewerker Indische dvd-database<br />
Drs. Wendie de Pater<br />
senior medewerkster kennisoverdracht<br />
Linda Reek<br />
secretaresse<br />
Drs. Tom de Ridder<br />
senior medewerker kennisoverdracht<br />
Drs. Jurriën van Run<br />
locatiemanager<br />
Drs. Lies Schneiders<br />
senior medewerkster kennisoverdracht<br />
Drs. Sytse van der Veen<br />
senior medewerker kennisoverdracht<br />
Dr. Arend Veeninga<br />
onderwijscoördinator, namens Sinai Centrum<br />
Drs. Ivo van der Velden<br />
onderwijscoördinator, namens Centrum ’45<br />
Drs. Marleen van de Ven<br />
management-assistente<br />
Drs. Wim Visser<br />
senior medewerker kennisoverdracht<br />
COGIS JAARVERSLAG<br />
31
http://www.cogis.nl<br />
RAAD VAN BESTUUR<br />
Drs. J.W. Reerds MBA, voorzitter<br />
Dr. C. de Bode<br />
Drs. T.J.L.M. van der Heijden<br />
RAAD VAN TOEZICHT<br />
M.J.Chr. Worrell, voorzitter<br />
R.H. Levi, arts<br />
Prof.mr. E.C.M. Jurgens<br />
COMMISSIE SUBSIDIËRING VRIJWILLIGERSWERK<br />
Drs. T.J.L.M. van der Heijden, voorzitter<br />
Drs. A.L. Lobbezoo<br />
De heer A.A. Nieuwenhuijzen<br />
Mevrouw drs. E.M.A. Schneiders, adviseur<br />
Mevrouw E. Houtman, ambtelijk secretaris<br />
32 COGIS JAARVERSLAG<br />
PUBLICATIES<br />
Rianne Heijmans, ‘Anne Frank, rolmodel voor pubers?<br />
De invloed van een ondergedoken meisje’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1<br />
(<strong>2005</strong>) 1, pp. 30-33.<br />
Rianne Heijmans, ‘Pleidooi voor precisie. PTSS biedt voor elk<br />
wat wils’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1 (<strong>2005</strong>) 1, pp. 14-15.<br />
Rianne Heijmans, ‘Dubbelzinnig monument in Berlijn. Een<br />
grafheuvel zonder begrafenisstemming’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1<br />
(<strong>2005</strong>) 2, pp, 27-29.<br />
Tom de Ridder, ‘Het hart van de duisternis. Verslag van een<br />
symposium’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1 (<strong>2005</strong>) 1, pp. 22-26.<br />
Tom de Ridder, ‘Verhalen van veteranen. Een verontrustend<br />
onderzoek’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1 (<strong>2005</strong>) 2, pp. 8-10.<br />
Tom de Ridder en Jolande Withuis, ‘Scheldend op mezelf voel<br />
ik dat ik een wrak ben’. Het gebroken leven van A.J.W. Kaas,<br />
psychiater in Buchenwald (1908-1976)’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1<br />
(<strong>2005</strong>) 3, pp. 40-53. (tevens verschenen in De Gids vol. 186<br />
(<strong>2005</strong>) 5, pp. 378-396)<br />
Sytse Goffe van der Veen, ‘Publiek geheugen en persoonlijke<br />
herinnering. Over herdenken en verwerken’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1<br />
(<strong>2005</strong>) 1, pp. 34-36.<br />
Sytse Goffe van der Veen, ‘Trauma is meer dan emotie. Interview<br />
met prof.dr. Rolf J. Kleber’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1 (<strong>2005</strong>) 2, pp. 2-5.<br />
Sytse Goffe van der Veen, ‘Traumabehandeling bij asielzoekers<br />
met slachtoffer/daderproblematiek. Ronald Rijnders tussen<br />
Badness en Madness’, in: <strong>Cogis</strong>cope vol. 1 (<strong>2005</strong>) 3, pp. 6-9.<br />
Wim D. Visser en Wim Coster (red.), Herdenken en verwerken.<br />
Symposium over publiek geheugen en persoonlijke herinnering.<br />
Utrecht: <strong>Cogis</strong>; Zwolle: Historisch Centrum Overijssel, <strong>2005</strong>.<br />
W. de Pater, ‘Klinische’ supervisie aan hulpverleners van geweldsgetroffenen,<br />
in:Supervisie en Coaching vol. 22 (<strong>2005</strong>) 1, pp. 42-44
http://www.cogis.nl<br />
Colofon<br />
Tekst: Sietske Dijkstra en Wim D. Visser<br />
Ontwerp: Suggestie en illusie te Utrecht<br />
Illustraties: De afgedrukte kunstwerken zijn van Joke Maan<br />
Druk: USP bv<br />
De foto van Rolf Kleber is gemaakt door N. Nierop
COGIS, LANDELIJK KENNISCENTRUM VERVOLGING, OORLOG EN GEWELD<br />
Missie en doelstellingen<br />
<strong>Cogis</strong> streeft naar<br />
• meer kennis bij hulpverleners, beleidsmakers<br />
en het brede publiek over de<br />
psychosociale gevolgen van vervolging,<br />
oorlog en geweld, en<br />
• verbetering van de hulpverlening aan<br />
mensen met psychische klachten als<br />
gevolg van vervolging, oorlog en geweld<br />
<strong>Cogis</strong> stelt zich ten doel:<br />
• Het ontwikkelen van nieuwe kennis<br />
door het stimuleren en uitvoeren van<br />
onderzoek<br />
• Het beschikbaar stellen van kennis<br />
door het verzamelen, selecteren en<br />
ordenen van in en buiten Nederland<br />
aanwezige informatie<br />
• Het actief overdragen van deze kennis<br />
via publicaties, conferenties, cursussen,<br />
trainingen en het geven van individuele<br />
adviezen<br />
Thema’s<br />
• De psychische gevolgen van de<br />
Tweede Wereldoorlog voor individu<br />
en maatschappij<br />
http://www.cogis.nl<br />
• De psychische gevolgen van recente<br />
oorlogen, vervolging en geweld bij onder<br />
meer asielzoekers en vluchtelingen<br />
• Grootschalig geweld, met een focus op<br />
de psychische gevolgen van rampen,<br />
rellen, aanslagen en gijzelingen<br />
• Beroepsgebonden gevolgen van<br />
geweld. Dit zijn psychische gevolgen<br />
bij professionals die blootgesteld zijn<br />
of blootgesteld worden aan oorlog,<br />
vervolging en geweld, zoals militairen<br />
en veteranen<br />
Doelgroepen<br />
• Professionele en vrijwillige hulp- en<br />
dienstverleners<br />
• Geweldsgetroffenen en hun directe<br />
omgeving<br />
• Bedrijven, organisaties en overheidsinstellingen<br />
• En verder iedereen die meer wil weten<br />
over de gevolgen van vervolging, oorlog<br />
en geweld en de behandeling van de<br />
psychische problemen die daarmee<br />
samenhangen<br />
Producten en activiteiten<br />
<strong>Cogis</strong> biedt:<br />
• Cursussen en trainingen voor professionele<br />
en vrijwillige hulpverleners<br />
• Faciliteiten op het gebied van supervisie<br />
en intervisie<br />
• Themagebonden conferenties en<br />
studiedagen<br />
• Het kwartaalblad <strong>Cogis</strong>cope<br />
• Diverse publicaties<br />
• Een uitgebreide bibliotheek met<br />
boeken, tijdschriften, krantenartikelen,<br />
video’s, dvd’s en informatiedossiers<br />
• Literatuuroverzichten afgestemd op de<br />
specifi eke vraag van hulpverleners en<br />
onderzoekers<br />
• (De resultaten van) eigen onderzoek<br />
• Een telefonisch spreekuur voor hulpverleners<br />
en cliënten<br />
• Een website (www.cogis.nl) met alle<br />
informatie over de producten en<br />
activiteiten van <strong>Cogis</strong><br />
Stichting <strong>Cogis</strong>, Da Costakade 45, 3521 VS Utrecht<br />
Telefoon: 030-2343436. Fax: 030-2369037. Email: info@cogis.nl. Website: www.cogis.nl