Eerlijke handel in conflictgebieden - Trade for Development Centre
Eerlijke handel in conflictgebieden - Trade for Development Centre
Eerlijke handel in conflictgebieden - Trade for Development Centre
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1<br />
EERLIJKE HANDEL<br />
IN CONFLICTGEBIEDEN
3<br />
EERLIJKE HANDEL<br />
IN CONFLICTGEBIEDEN
Verantwoordelijk uitgeVer<br />
Carl MiCHielS<br />
www.phenyx43.be<br />
CoÖrd<strong>in</strong>atie<br />
Phenyx43<br />
redaCtie<br />
dan aZria - Phenyx43<br />
ConCePt<br />
julie riCHter - Phenyx43<br />
Foto CoVer<br />
united nations environment Programme<br />
de men<strong>in</strong>gen die <strong>in</strong> deze publicatie naar voren worden gebracht zijn die van de auteurs en weerspiegelen niet<br />
noodzakelijk de opvatt<strong>in</strong>gen van BtC of de Belgische ontwikkel<strong>in</strong>gssamenwerk<strong>in</strong>g.<br />
uittreksels uit deze publicatie mogen worden gebruikt voor niet-commerciële doele<strong>in</strong>den en op voorwaarde dat de<br />
herkomst en de auteur worden vermeld.<br />
© BtC, Belgisch ontwikkel<strong>in</strong>gsagentschap<br />
Brussel, mei 2012<br />
4
EERLIJKE HANDEL<br />
ONTSTAAN VAN EERLIJKE HANDEL<br />
WAT IS EERLJKE HANDEL?<br />
GELABELDE EN GEINTEGREERDE KETENS<br />
CRUCIALE FACTOREN VAN EERLIJKE HANDEL<br />
EERLIJKE HANDEL<br />
IN CONFLICTGEBIEDEN<br />
GEVALLEN WAARIN CONVENTIONELE HANDEL NIET WERKT<br />
WAT EERLIJKE HANDEL BETREFT<br />
INITIATIEVEN VAN EERLIJKE<br />
HANDEL IN CONFLICTGEBIEDEN<br />
AFRIKA<br />
MIDDEN-OOSTEN<br />
AZIË<br />
ZUID-AMERIKA<br />
EERLIJKE HANDEL STEUNEN OM<br />
DE VREDE TE ONDERSTEUNEN<br />
DE ROL VAN DE INTERNATIONALE ORGANISATIES<br />
DE ROL VAN DE CONSUMENT ALS BURGER<br />
5<br />
10<br />
11<br />
12<br />
13<br />
15<br />
17<br />
28<br />
54<br />
64<br />
74<br />
78<br />
80
7<br />
ALGEMENE<br />
INLEIDING<br />
Tussen 1989 en 2003 kende de wereld bijna 125 conflicten, met een trieste balans<br />
van meer dan 8 miljoen slachtoffers en 30 miljoen vluchtel<strong>in</strong>gen. Het aantal<br />
conflicten neemt geleidelijk af s<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van de Koude Oorlog, maar de<br />
resterende conflicten duren vaak langer en eisen een buitengewoon hoge tol<br />
aan mensenlevens. Ook de ecologische, economische en sociale prijs is hoog. 1<br />
oorlogen treffen vaak de bevolk<strong>in</strong>g van autoritaire staten of – net omgekeerd – van<br />
verzwakte en machteloze landen. Hun economieën zijn verlamd, hun <strong>in</strong>frastructuur<br />
is verwoest en dynamische krachten zien zich verplicht het land te verlaten. als de<br />
gesel van de oorlog is uitgewoed, volgen vaak hongersnood, militaire bezett<strong>in</strong>g of<br />
terrorisme.<br />
Miljoenen mannen, vrouwen en k<strong>in</strong>deren worden met onheil en lijden geconfronteerd.<br />
de grootste uitdag<strong>in</strong>g voor de <strong>in</strong>ternationale gemeenschap is een oploss<strong>in</strong>g v<strong>in</strong>den<br />
voor deze conflicten. Ze beschikt daartoe over een brede waaier van <strong>in</strong>strumenten,<br />
gaande van militaire <strong>in</strong>terventie over humanitaire hulp tot de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g van de wederopbouw.<br />
We verdedigen <strong>in</strong> deze brochure het feit dat de steun aan eerlijke en duurzame<br />
<strong>handel</strong> ook deel moet uitmaken van de gereedschapskoffer die <strong>in</strong>ternationale<br />
organisaties en democratische staten gebruiken om aan vrede te werken. Fair<br />
trade speelt een belangrijke rol <strong>in</strong> de normaliser<strong>in</strong>g en de wederopbouw van<br />
landen en regio’s die door oorlog werden getroffen.<br />
In deze brochure richten we de schijnwerpers op de specifieke voordelen van eerlijke<br />
en duurzame <strong>handel</strong> bij het oplossen van spann<strong>in</strong>gen of het dichter bij elkaar brengen<br />
van gemeenschappen en bij het stimuleren van een snelle sociale en economische<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van de betrokken landen.<br />
We staven dit met een aantal voorbeelden van <strong>in</strong>itiatieven en projecten <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong><br />
<strong>in</strong> afrika, azië en Zuid-amerika.
8<br />
Crédit : artisans du Monde - ndem
EERLIJKE HANDEL<br />
9<br />
ONTSTAAN VAN EERLIJKE HANDEL<br />
WAT IS EERLJKE HANDEL?<br />
GELABELDE EN GEINTEGREERDE KETENS<br />
CRUCIALE FACTOREN VAN EERLIJKE HANDEL
ONTSTAAN VAN EERLIJKE HANDEL<br />
<strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> is ontstaan uit een eenvoudige vaststell<strong>in</strong>g: ondanks de bedragen die <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gshulp<br />
worden geïnvesteerd, blijft de armoedekloof tussen de bevolk<strong>in</strong>g van de armste en rijkste landen almaar<br />
groeien.<br />
er zijn verschillende oorzaken voor deze ongelijkheid; oorlogen, natuurrampen, zwakke <strong>in</strong>frastructuur, corruptie…<br />
ook structurele economische problemen spelen mee, net als mechanismen die de oplev<strong>in</strong>g van de armste landen<br />
belemmeren die hun ontwikkel<strong>in</strong>g niet zelf <strong>in</strong> handen hebben: de speculatie over grondstoffen, de schuldenspiraal<br />
en de concurrentie met gesubsidieerde producten uit geïndustrialiseerde landen.<br />
de commerciële ongelijkheden werden al <strong>in</strong> de 19 de eeuw aangekaart onder meer met de roman van de nederlander<br />
eduard douwes dekker <strong>in</strong> 1860, met Max Havelaar <strong>in</strong> de hoofdrol. toch verschenen de eerste projecten voor<br />
eerlijke <strong>handel</strong> pas na de tweede wereldoorlog: ten thousand Villages <strong>in</strong> de Verenigde Staten en de ngo oxfam<br />
<strong>in</strong> het Verenigd kon<strong>in</strong>krijk.<br />
In 1964 werd tijdens de Conferentie van de Verenigde Naties voor Handel en Ontwikkel<strong>in</strong>g (UNCTAD) voor het<br />
eerst het concept eerlijke <strong>handel</strong> gedef<strong>in</strong>ieerd met als basispr<strong>in</strong>cipe <strong>Trade</strong> not aid (Handel, geen liefdadigheid).<br />
Vanaf de jaren zestig g<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> europa de eerste fairtradew<strong>in</strong>kels open, terwijl <strong>in</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>gslanden producentencoöperaties<br />
en -organisaties werden opgericht die voordeel haalden uit een eerlijker <strong>handel</strong>sverkeer. de landbouwsector<br />
en ambachten kwamen als eerste aan bod.<br />
10<br />
Fotocredits: Max Havelaar - Frederic raevens
WAT IS EERLIJKE<br />
HANDEL?<br />
<strong>in</strong> 1999 zijn de belangrijkste <strong>in</strong>ternationale fairtradeorganisaties<br />
(world Fair trade organisation, Fair trade<br />
labell<strong>in</strong>g organizations – Flo en het network of european<br />
world Shops) het eens geworden over een gemeenschappelijke<br />
def<strong>in</strong>itie:<br />
“<strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> is een commercieel partnerschap<br />
dat steunt op dialoog, transparantie en respect, met<br />
als doelstell<strong>in</strong>g te komen tot een rechtvaardigere<br />
wereld<strong>handel</strong>. <strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> draagt bij tot duurzame<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g door betere <strong>handel</strong>svoorwaarden<br />
te bieden en de rechten van producenten en gemarg<strong>in</strong>aliseerde<br />
werknemers te waarborgen, <strong>in</strong> het bijzonder<br />
<strong>in</strong> het zuidelijke halfrond. Met de steun van<br />
consumenten verb<strong>in</strong>den fairtradeorganisaties zich<br />
ertoe de producenten actief te ondersteunen, het<br />
grote publiek te <strong>in</strong><strong>for</strong>meren en campagne te voeren<br />
om de regels en praktijken van de conventionele<br />
<strong>in</strong>ternationale <strong>handel</strong> te veranderen.”<br />
Concreet garandeert eerlijke <strong>handel</strong> producenten<br />
<strong>in</strong> de armste landen betere aankoopprijzen dan de<br />
wereldmarktprijzen, een relatieve prijsstabiliteit en<br />
gunstige betal<strong>in</strong>gsvoorwaarden en -termijnen, eventueel<br />
zelfs met pref<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>gsmogelijkheden. Zo moeten<br />
boeren en ambachtslui hun producten niet onder de<br />
prijs verkopen of woekerlen<strong>in</strong>gen aangaan.<br />
een eerlijke prijs dekt alle productiekosten en verzekert<br />
een aanvaardbare levensstandaard aan de producenten.<br />
Bovendien engageren de kopers zich om de zogenaamde<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gspremies te betalen die worden gebruikt voor<br />
technische <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen en/of om sociale programma’s<br />
te f<strong>in</strong>ancieren (alfabetiser<strong>in</strong>g, toegang tot onderwijs en<br />
gezondheidszorg).<br />
11<br />
De betrokken organisaties<br />
hebben een lijst opgesteld met<br />
11 grote pr<strong>in</strong>cipes die de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g<br />
van dit alternatieve economische<br />
model moeten ondersteunen:<br />
DE 11 GROTE pRINCIpES:<br />
1. Kansen creëren voor producenten die<br />
zich economisch <strong>in</strong> een benadeelde<br />
situatie bev<strong>in</strong>den.<br />
2. Transparantie en geloofwaardigheid<br />
bevorderen.<br />
3. Individuele competentie aanmoedigen.<br />
4. <strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> stimuleren.<br />
5. Betal<strong>in</strong>g van een rechtvaardige prijs<br />
garanderen.<br />
6. Toezien op gendergelijkheid.<br />
7. Aanvaardbare arbeidsomstandigheden<br />
garanderen.<br />
8. K<strong>in</strong>derarbeid verbieden.<br />
9. Het milieu beschermen.<br />
10. Handelsrelaties aanmoedigen die<br />
gebaseerd zijn op vertrouwen en<br />
wederzijds respect.<br />
11. Het respect en de verspreid<strong>in</strong>g van de<br />
culturele identiteit promoten die naar<br />
waarde wordt geschat <strong>in</strong> de producten<br />
en productievoorschriften<br />
(nieuw criterium).
GELABELDE EN GEÏNTEGREERDE<br />
KETENS<br />
S<strong>in</strong>ds de opricht<strong>in</strong>g van wFto (world Fair trade organization) enerzijds (die tot 2009 iFat heette, de <strong>in</strong>ternationale<br />
federatie voor eerlijke <strong>handel</strong>) en de lancer<strong>in</strong>g van het Max Havelaar-label <strong>in</strong> 1988 anderzijds zijn er twee ketens<br />
voor de reguler<strong>in</strong>g van eerlijke <strong>handel</strong> die naast elkaar bestaan: de geïntegreerde keten en de gelabelde keten.<br />
De geïntegreerde keten is de historische organisatievorm van eerlijke <strong>handel</strong> en heeft als belangrijkste<br />
kenmerk dat alle actoren die bij de ontwikkel<strong>in</strong>g en commercialiser<strong>in</strong>g van het product betrokken zijn<br />
(producent, verwerker, importeur en verkooppunten) deelnemen aan eerlijke <strong>handel</strong> en zich vrijwillig houden aan<br />
de pr<strong>in</strong>cipes ervan.<br />
De gelabelde keten berust op de certificatie van het gecommercialiseerde product. Bedrijven die zich<br />
engageren, respecteren een specifiek lastenboek en bevoorraden zich bij producentenorganisaties <strong>in</strong> het Zuiden<br />
die erkend zijn door een keurmerk. dit keurmerk wordt uitgereikt door een onafhankelijke organisatie die <strong>in</strong>staat<br />
voor het naleven van de gedef<strong>in</strong>ieerde criteria. De gelabelde producten kunnen vervolgens <strong>in</strong> om het even welke<br />
w<strong>in</strong>kel worden verkocht, ook <strong>in</strong> de klassieke grootdistributie. Het label Fairtrade Max Havelaar is het bekendste,<br />
maar er zijn er andere (Fair <strong>for</strong> Life, FairWild, Ecocert, ESR, Naturland Fair) die een specifieke aanpak of logistiek<br />
voorstellen.<br />
Het naast elkaar bestaan van deze twee ketens illustreert het bestaan van verschillende visies op eerlijke <strong>handel</strong>.<br />
deze visies hebben hoofdzakelijk betrekk<strong>in</strong>g op het soort relaties dat met de economische privéspelers wordt<br />
aangegaan (mult<strong>in</strong>ationals, grootdistributie). enerzijds is er een ontwikkel<strong>in</strong>gsvisie (die de praktijken van de <strong>in</strong>ternationale<br />
<strong>handel</strong> aanklaagt), anderzijds is er een commercieel perspectief op basis van controle.<br />
12<br />
Fotocredits: Max Havelaar - Candico
CRUCIALE ACTOREN VAN EERLIJKE<br />
HANDEL<br />
DRIE GROEpEN ZIJN BETROKKEN BIJ EERLIJKE HANDEL:<br />
- DE pRODUCENTEN- OF ARBEIDERSORGANISATIES vertegenwoordigen producenten,<br />
landbouwers en verwerkers van lokale grondstoffen. Alvorens ze kunnen deelnemen<br />
aan de programma’s voor eerlijke <strong>handel</strong>, moeten ze lid zijn van een erkende organisatie.<br />
In de landen van het Zuiden wordt het fairtradelabel doorgaans uitgereikt door<br />
FLO (Fairtrade Labell<strong>in</strong>g Organizations). Maar er verschijnen ook nieuwe label<strong>in</strong>gorganisaties<br />
zoals Ecocert of Fair <strong>for</strong> Life. 2<br />
- Daarnaast zijn er verschillende MARKTSpELERS die <strong>in</strong>- en uitvoeren of de producten<br />
verwerken. Voorbeelden zijn Solidar’Monde <strong>in</strong> Frankrijk en uiteraard Oxfam Fair <strong>Trade</strong><br />
en Oxfam-Wereldw<strong>in</strong>kels of Oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde <strong>in</strong> België. Sommige spelers uit<br />
de traditionele <strong>handel</strong> bieden ook de <strong>in</strong>voer of de verwerk<strong>in</strong>g aan van gecertificeerde<br />
fairtradeproducten.<br />
- De HANDELAARS tenslotte verkopen rechtstreeks aan de consument, ofwel <strong>in</strong><br />
gespecialiseerde zaken, zoals de Wereldw<strong>in</strong>kels, ofwel – en <strong>in</strong> toenemende mate – via<br />
de traditionele supermarktketens.<br />
13<br />
Fotocredits: alter eco
EERLIJKE HANDEL<br />
IN CONFLICTGEBIEDEN<br />
14<br />
ECONOMIE, HANDEL, VREDE EN ONTWIKKELING<br />
Tal van economische theorieën benadrukken het verband tussen economische<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g, vrede en stabiliteit.<br />
De pr<strong>in</strong>cipes achter die gedachtegang zijn relatief eenvoudig: wanneer het <strong>handel</strong>sverkeer<br />
<strong>in</strong> een bepaald gebied economische vooruitgang brengt, groeit het<br />
besef dat samenwerk<strong>in</strong>g meer oplevert dan conflict. De bevolk<strong>in</strong>g wordt beter<br />
van eerlijke <strong>handel</strong>srelaties. <strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> biedt burgers een uitweg uit de armoede<br />
en voorziet hen <strong>in</strong> basisbehoeftes als water en voedsel. De <strong>in</strong>komsten<br />
uit eerlijke <strong>handel</strong> laten hen toe te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> gezondheidszorg en onderwijs<br />
waardoor ze nieuwe economische activiteiten kunnen ontwikkelen met een grotere<br />
meerwaarde. Zo kunnen ze zelf <strong>in</strong>staan voor de duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />
hun gemeenschap.<br />
Deze theorieën hebben <strong>in</strong> veel gevallen hun waarde bewezen. Ze liggen bovendien<br />
aan de basis van het ideaal dat de stichters van het verenigde Europa voor ogen<br />
hadden, na de vreselijkste oorlog uit de geschiedenis. Door de economieën van<br />
de voormalige vijanden met elkaar te verb<strong>in</strong>den, kon volgens hen het gevaar<br />
van een nieuwe oorlog worden afgewend. Bij een nieuwe oorlog was er immers<br />
meer te verliezen dan te w<strong>in</strong>nen.
Fotocredits: adam Cohn<br />
GEVALLEN WAARIN CONVENTIONELE<br />
HANDEL NIET WERKT<br />
Eerst het algemeen belang<br />
15<br />
Toch zijn bovengenoemde theorieën niet universeel geldig. Er bestaan immers<br />
voldoende tegenvoorbeelden van economische bedrijvigheid die conflicten en<br />
spann<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de hand werken of gebruik maken van de chaos die heerst <strong>in</strong><br />
landen <strong>in</strong> oorlog.<br />
Voorbeelden hiervan zijn te v<strong>in</strong>den <strong>in</strong> de diamantoorlogen van de jaren negentig<br />
<strong>in</strong> Centraal-Afrika. De <strong>in</strong>ternationale afnemers werkten oorlogsmisdaden <strong>in</strong> de<br />
hand door activiteiten van rebellen te f<strong>in</strong>ancieren <strong>in</strong> ruil voor toegang tot grondstoffen<br />
uit de mijnbouw.<br />
In Colombia ondersteunden grote ondernem<strong>in</strong>gen de paramilitaire milities om<br />
hun beheers<strong>in</strong>g over de rijkdommen van het land veilig te stellen <strong>in</strong> plaats van<br />
te onder<strong>handel</strong>en met lokale producenten en overheden. En dan hebben we het<br />
nog niet over de oliemult<strong>in</strong>ationals <strong>in</strong> de Afrikaanse landen of <strong>in</strong> Zuidoost-Azië.<br />
Wat hebben deze voorbeelden gemeen?<br />
Wanneer schaadt klassieke <strong>handel</strong> het vredesproces<br />
en de ontwikkel<strong>in</strong>g van een land?<br />
Bestaan er voorwaarden of m<strong>in</strong>imumvereisten waaraan <strong>handel</strong><br />
moet voldoen om de ontwikkel<strong>in</strong>g te bevorderen?<br />
Handelsrelaties streven per def<strong>in</strong>itie het belang van de betrokken partijen na (koper en verkoper). Als deze betrokken<br />
partijen tot een corrupte elite behoren die haar eigenbelang nastreeft en de regels van de groep afwijst, zullen de<br />
transacties alleen het belang van de sterksten dienen en <strong>in</strong>gaan tegen het algemene belang. dat geldt des te meer<br />
als de machthebbers de vruchten plukken van de dwangarbeid van de lokale bevolk<strong>in</strong>g, zoals dat jarenlang het<br />
geval was met de mijnwerkers <strong>in</strong> de diamantconcessies. Zij werden door milities en soms ook door het nationale<br />
leger als slaven <strong>in</strong>gezet.<br />
Goud, diamanten, zeldzame ertsen … ellende<br />
dergelijke toestanden zijn altijd het schrijnendst <strong>in</strong> landen met veel natuurlijke rijkdommen. de rijkdom van zo’n<br />
land is niet recht evenredig met het ontwikkel<strong>in</strong>gs- en onderwijsniveau van de bevolk<strong>in</strong>g. als degenen die het<br />
economisch voor het zeggen hebben alleen gemotiveerd zijn door rendement en dus niet <strong>in</strong> het algemene belang<br />
<strong>handel</strong>en, hebben ze geen dw<strong>in</strong>gende reden om de opbrengsten van de rijkdommen op de <strong>in</strong>ternationale markten<br />
te delen met de betrokken bevolk<strong>in</strong>gsgroepen.<br />
Voor landen die stabiliteit zoeken om te groeien en zich te ontwikkelen, zijn natuurlijke rijkdommen – en<br />
zeker de kostbaarste – eerder een vloek dan een zegen. Ze wakkeren immers de hebzucht aan van gewetenloze<br />
buitenlandse spelers en geven de elite geen stimulans om te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong> onderwijs, met andere woorden <strong>in</strong> hun<br />
menselijk kapitaal als ultieme rijkdom.
De gebreken van het systeem<br />
de klassieke economische theorieën houden vol dat <strong>handel</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>g van de<br />
bevolk<strong>in</strong>g ten goede komt. Ze pleiten dan ook voor de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van de democratie die<br />
ontstaat dankzij een goed opgeleide elite die naar vrijheid en vrede streeft. Zoals blijkt<br />
uit talrijke voorbeelden is dat ook vaak het geval, zeker <strong>in</strong> europa en azië.<br />
anderzijds zijn bepaalde disfuncties eigen aan het wereldwijde economische systeem.<br />
door buitensporige speculatie toe te staan en zelfs aan te moedigen, gaat dit systeem<br />
vaak <strong>in</strong> tegen de belangen van de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g en het ontwikkel<strong>in</strong>gsbeleid.<br />
die vergen perspectieven op middellange termijn met de mogelijkheid om <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen<br />
te plannen gebaseerd op resultaatverwacht<strong>in</strong>gen.<br />
olivier de Schutter, Speciaal Vn-rapporteur voor het recht op voedsel, onderstreept<br />
die <strong>in</strong>compatibiliteit: “Als je de regels van de vrije markt volgt, zullen water en grond<br />
<strong>in</strong> handen komen van enkele kapitalistische krachten. (…) We leren nog altijd niet genoeg<br />
uit onze fouten. Ngo’s en boerenorganisaties weten al lang dat kle<strong>in</strong>schaligheid<br />
de toekomst is.” 3<br />
ook het systematisch openstellen van markten, zoals dat door de grote economische<br />
mogendheden wordt gepredikt (hoewel ze zelf de toegang voor bepaalde producten<br />
tot hun nationale markten blokkeren), kan een h<strong>in</strong>derpaal vormen voor de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
van de kwetsbaarste landen. Dit geldt <strong>in</strong> het bijzonder als ze met conflictsituaties<br />
en grootschalig geweld worden of werden geconfronteerd.<br />
al te vaak zijn die landen afhankelijk van <strong>in</strong>ternationale hulp en moeten ze hun opkomende<br />
economische sectoren kunnen afschermen voor ze <strong>in</strong> staat zijn om met<br />
geïndustrialiseerde landen te concurreren.<br />
de bl<strong>in</strong>de toepass<strong>in</strong>g van bepaalde dogma’s speelt <strong>in</strong> die gevallen niet <strong>in</strong> het voordeel<br />
van de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>gsgroepen die willen produceren en werken voor het welzijn<br />
van hun gez<strong>in</strong>nen en de ontwikkel<strong>in</strong>g van hun gemeenschappen.<br />
Haat als laatste struikelblok<br />
Het streven naar welzijn ligt uite<strong>in</strong>delijk aan de basis van alle economie. de mens<br />
probeert zijn gez<strong>in</strong> en zijn gemeenschap (clan, dorp, streek of land) welzijn en com<strong>for</strong>t<br />
te bieden. Voor zover de <strong>handel</strong> hem helpt om die doelstell<strong>in</strong>gen gemakkelijker te<br />
verwezenlijken dan door te roven of te stelen, zal hij geneigd zijn om aan het werk te<br />
gaan en rijkdom te verwerven.<br />
als het door gemeenschappelijke regels kan worden omkaderd, vormt dit “m<strong>in</strong>imale<br />
materialisme” een fundamenteel b<strong>in</strong>dmiddel van de menselijke samenlev<strong>in</strong>g.<br />
Toch zijn er situaties waar<strong>in</strong> deze menselijke neig<strong>in</strong>g het laat afweten. De haat<br />
voor de andere wordt dan zo sterk dat die het verlangen overstemt om <strong>in</strong> de eerste<br />
plaats <strong>in</strong> de behoeften van zijn naasten te voorzien. dat geldt <strong>in</strong> het bijzonder<br />
voor de aloude conflicten waarbij men bereid is het leven van zijn k<strong>in</strong>deren op het<br />
spel te zetten ter nagedachtenis van de vorige generaties die <strong>in</strong> de strijd gebleven zijn.<br />
als het geloof deel gaat uitmaken van de strijd, wordt de situatie vaak nog erger. dan<br />
ontzeggen <strong>in</strong>dividuen zichzelf en hun omgev<strong>in</strong>g het perspectief op com<strong>for</strong>t, vrede en<br />
welzijn <strong>in</strong> naam van religieuze dogma’s die vaak een beter leven na de dood voorspellen,<br />
<strong>in</strong> ruil voor de offers die mensen bereid zijn te brengen of van hun naasten<br />
te eisen.<br />
16
WAT EERLIJKE HANDEL BETREFT<br />
In de meest getroffen landen hebben oorlog, militaire bezett<strong>in</strong>g, aanslagen of onderdrukk<strong>in</strong>g de <strong>in</strong>frastructuur<br />
vernietigd, de dynamische krachten opgeëist, generaties kapotgemaakt, de gematigde elite verzwakt en een<br />
verkrampte vlucht <strong>in</strong> de eigen identiteit <strong>in</strong> de hand gewerkt.<br />
Het klassieke economische model is dan niet altijd de ideale oploss<strong>in</strong>g om de bevolk<strong>in</strong>g te motiveren om te<br />
werken aan projecten die leiden tot een gemeenschapsgevoel en stabiliteit.<br />
DE VOORDELEN VAN EERLIJKE EN DUURZAME HANDEL<br />
IN KWETSBARE OORLOGSGEBIEDEN<br />
In vergelijk<strong>in</strong>g met klassieke <strong>handel</strong> vertoont eerlijke en/of duurzame <strong>handel</strong> voordelen<br />
van economische, sociale of politieke aard die het engagement van de <strong>in</strong>ternationale<br />
spelers voor dit soort van <strong>in</strong>itiatieven verklaren.<br />
Responsabiliser<strong>in</strong>g van de lokale actoren<br />
“Externe partijen zoals buitenlandse reger<strong>in</strong>gen, <strong>in</strong>tergouvernementele organisaties en ngo’s kunnen een belangrijke<br />
rol spelen om de oploss<strong>in</strong>g van conflicten te bevorderen. Toch is bijna iedereen het erover eens dat de plaatselijke<br />
betrokkenen de grootste verantwoordelijkheid dragen <strong>in</strong> het vredesproces.” 4<br />
de meeste actoren van vredesprocessen en wederopbouw zullen bovenstaande opvatt<strong>in</strong>g onderschrijven. de actieve<br />
deelname van de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g veronderstelt evenwel dat zij een duidelijk beeld heeft van de voordelen die<br />
het proces haar oplevert.<br />
Goed, de wapens neerleggen, maar wat dan?<br />
Leven van het medelijden van het Westen?<br />
Mijn lot <strong>in</strong> handen leggen van mult<strong>in</strong>ationals die <strong>in</strong> Londen, Parijs of New York over mijn toekomst beslissen?<br />
doordat de spelers van eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> rechtstreeks met de lokale producenten werken, geven ze hen<br />
de kans om (opnieuw) hun lot <strong>in</strong> eigen handen te nemen. Ze krijgen immers zichtbare en haalbare perspectieven<br />
en aangepaste technische ondersteun<strong>in</strong>g aangeboden.<br />
17
Markttoegang<br />
Geen toegang hebben tot de markten vormt <strong>in</strong> door<br />
oorlog verzwakte landen en <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> het<br />
grootste obstakel voor de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g die<br />
haar producten wenst te commercialiseren.<br />
onveiligheid, militaire controleposten, adm<strong>in</strong>istratieve<br />
pesterijen, een vernietigde <strong>in</strong>frastructuur en <strong>in</strong> beslag<br />
genomen transportmiddelen vormen obstakels voor<br />
het <strong>handel</strong>sverkeer dat ervoor zou kunnen zorgen dat<br />
economische projecten zich ontwikkelen, productieve<br />
<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen plaatsv<strong>in</strong>den of sociale programma’s worden<br />
opgestart.<br />
ook <strong>in</strong> dit verband biedt eerlijke <strong>handel</strong> waardevolle<br />
en gunstige oploss<strong>in</strong>gen Harriet lamb vandaag aan<br />
het hoofd van Fairtrade <strong>in</strong>ternational, benadrukt dit:<br />
“De boeren <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> zoals Palest<strong>in</strong>a, de Democratische<br />
Republiek Congo en Afghanistan staan<br />
voor immense problemen alleen al om hun werk te<br />
doen, maar ook om afzetmarkten te v<strong>in</strong>den voor hun<br />
producten, zeker markten waar ze een eerlijke prijs krijgen.<br />
Daarom v<strong>in</strong>den wij het zo belangrijk dat de boeren<br />
de kans krijgen om hun producten onder het fairtradelabel<br />
te verkopen. Het opent daadwerkelijk meer deuren,<br />
ze krijgen een duurzamer <strong>in</strong>komen en de toekomstperspectieven<br />
van hun gemeenschappen verbeteren. (…)<br />
Wij brengen levensnoodzakelijke bevoorrad<strong>in</strong>gslijnen en<br />
<strong>handel</strong>sroutes tot stand, waarvan ook producenten uit<br />
andere regio’s kunnen profiteren. Zo hopen wij de economische<br />
basis voor vrede te scheppen.” 5<br />
18<br />
Realisatie van sociale en gezondheidsprojecten<br />
de productie- of sociale <strong>in</strong>frastructuur van deze landen<br />
heeft vaak geleden onder de gevechten.<br />
<strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> comb<strong>in</strong>eert commerciële activiteiten<br />
met productieve of sociale <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen. Dankzij<br />
specifieke premies bovenop de gehanteerde aankoopprijzen<br />
wordt er gegarandeerd dat een groot<br />
gedeelte van de <strong>in</strong>komsten naar projecten gaat die<br />
een reële en snelle impact hebben op het welzijn en<br />
het com<strong>for</strong>t van de bevolk<strong>in</strong>g.<br />
Harriet lamb citeert vooral fairtradeprojecten <strong>in</strong> irak en<br />
Pakistan en benadrukt dat “de label<strong>in</strong>g van producten<br />
uit eerlijke <strong>handel</strong> de kle<strong>in</strong>e producenten een eerlijke<br />
prijs garandeert en een <strong>in</strong>komen dat doorgaans wordt<br />
besteed aan de basisbehoeften van elke dag, zoals de<br />
aankoop van voed<strong>in</strong>g en kled<strong>in</strong>g maar ook de schol<strong>in</strong>g<br />
van de k<strong>in</strong>deren.” 6<br />
In Oost-Timor hebben de koffieproducenten coöperaties<br />
gevormd om een eengemaakte structuur tot stand<br />
te brengen. de Cooperativa Café timor heeft een netwerk<br />
van ziekenhuizen en mobiele gezondheidsposten<br />
<strong>in</strong> het leven geroepen. daarmee is de organisatie de<br />
belangrijkste zorgverstrekker <strong>in</strong> de landelijke gebieden<br />
van oost-timor. 7<br />
Fotocredits: uneSCoCaro gard<strong>in</strong>er j.
“Na een conflict zijn vrouwen vaak een<br />
drijvende kracht voor de economische groei.”<br />
Maria Livanos Cattaui,<br />
voormalig secretaris-generaal<br />
van de <strong>in</strong>ternationale kamer van koop<strong>handel</strong><br />
Respect voor vrouwen<br />
Vrouwen zijn vaak direct of <strong>in</strong>direct<br />
de grootste oorlogsslachtoffers.<br />
In de zwaarste conflicten zien ze<br />
hun mannen en zonen de wapens<br />
opnemen, worden ze zelf beroofd of<br />
worden ze het slachtoffer van verkracht<strong>in</strong>g<br />
en mis<strong>handel</strong><strong>in</strong>g. en zelfs<br />
wanneer de spann<strong>in</strong>g m<strong>in</strong>der hoog<br />
oploopt, bijvoorbeeld onder militaire<br />
bezett<strong>in</strong>g of kolonisatie, kan een<br />
verkrampt identiteitsgevoel ertoe<br />
leiden dat ze buiten het maatschappelijke<br />
leven gehouden worden en<br />
hun rechten verliezen. <strong>in</strong> Palest<strong>in</strong>a<br />
en israël “hebben ongeschoolde<br />
Arabische vrouwen af te rekenen<br />
met een driedubbele handicap: ze<br />
zijn Arabisch <strong>in</strong> een Joodse staat,<br />
vrouw <strong>in</strong> een mannenmaatschappij<br />
en arbeidster zonder enige vorm van<br />
opleid<strong>in</strong>g.” 8<br />
eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> bevordert<br />
de deelname van vrouwen aan<br />
het economisch leven, zodat ze<br />
actief kunnen meebouwen aan een<br />
vreedzame omgang tussen vroegere<br />
tegenstanders. gespecialiseerde<br />
organisaties erkennen “meer<br />
en meer de rol die vrouwen kunnen<br />
spelen <strong>in</strong> het vredesproces en hun<br />
bemiddelende rol op verschillende<br />
niveaus van de samenlev<strong>in</strong>g. Vaak<br />
nemen zakenvrouwen belangrijke<br />
<strong>in</strong>itiatieven en meer <strong>in</strong> het bijzonder<br />
stellen ze de genderproblematiek<br />
<strong>in</strong> het conflict aan de orde. De<br />
bestaande voorbeelden hiervan zijn<br />
onder meer een vrouwenverenig<strong>in</strong>g<br />
die over de etnische grenzen heen<br />
werkt aan <strong>in</strong>komstenopbouw en een<br />
19<br />
organisatie van zakenvrouwen die<br />
naar verzoen<strong>in</strong>g streeft door economische<br />
samenwerk<strong>in</strong>g tussen kle<strong>in</strong>e<br />
ondernem<strong>in</strong>gen.” 9<br />
Respect en waarder<strong>in</strong>g voor culturen<br />
en identiteiten<br />
Een van de belangrijkste uitdag<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> het normalisatieproces<br />
is het herstel van het gevoel van<br />
eigenwaarde bij gemeenschappen<br />
die door onderdrukk<strong>in</strong>g of geweld<br />
zijn getroffen. Het gevoel van verneder<strong>in</strong>g<br />
houdt de vicieuze cirkel<br />
van geweld <strong>in</strong> stand door de verhalen<br />
over gevangenissen, pesterijen<br />
en moordpartijen. Ze worden doorgegeven<br />
aan de volgende generaties<br />
die er hun drijfveer <strong>in</strong> v<strong>in</strong>den om<br />
de trots van de eigen gemeenschap<br />
te herstellen door zich te wreken.<br />
ngo’s die actief zijn <strong>in</strong> deze regio’s<br />
weten dat de psychocollectieve<br />
dimensie een van de meest complexe<br />
is. Massale f<strong>in</strong>anciële hulp is<br />
belangrijk voor de wederopbouw,<br />
maar helpt niet om de trots van een<br />
gemeenschap te herstellen.<br />
eerlijke <strong>handel</strong> is een geweldige<br />
oploss<strong>in</strong>g om de gemeenschappen<br />
te helpen hun culturele identiteit op<br />
een positieve manier weer op te<br />
bouwen en met het conflict te leren<br />
omgaan.<br />
nasser abufarha, oprichter van<br />
Canaan Fair trade en de Palestijnse<br />
verenig<strong>in</strong>g voor eerlijke <strong>handel</strong> (Palest<strong>in</strong>ian<br />
Fair trade association) benadrukt<br />
dit punt heel sterk <strong>in</strong> de con-<br />
Fotocredits: erik törner<br />
text van het Palestijns-israëlische<br />
conflict: “De mensen zijn enthousiast<br />
over het positieve beeld van Palest<strong>in</strong>a<br />
dat onze kwaliteitsproducten<br />
overbrengen. (…) Canaan Fair <strong>Trade</strong><br />
geeft een andere kijk op wat Palest<strong>in</strong>a<br />
is en wat de Palestijnen willen.<br />
Wij hebben niet voor dit conflict gekozen;<br />
het is ons opgedrongen. We<br />
betreuren het dat de meeste landen<br />
Palest<strong>in</strong>a en de Palestijnen enkel bekijken<br />
<strong>in</strong> de context van een conflict.<br />
We werken eraan om dat imago achter<br />
ons te laten. We willen een ander<br />
beeld geven van de producten van<br />
onze landbouw en onze artisanale<br />
sector, die qua kwaliteit niet moeten<br />
onderdoen voor die van pakweg Toscane<br />
of de Napa Valley. Dat is onze<br />
bijdrage tot de kwestie. We bieden<br />
een alternatief en een correcte voorstell<strong>in</strong>g<br />
van Palest<strong>in</strong>a.” 10<br />
“We hebben de boeren hoop gegeven<br />
dankzij eerlijke <strong>handel</strong> die hun<br />
rechten erkent en respect heeft<br />
voor wat grond echt betekent voor<br />
hen. Na de ontzegg<strong>in</strong>g van hun<br />
rechten ten gevolge van de Israëlische<br />
bezett<strong>in</strong>g is dat een grote verwezenlijk<strong>in</strong>g.”<br />
11 – Nasser Abufarha
Opvoed<strong>in</strong>g tot democratie<br />
Projecten van eerlijke <strong>handel</strong> hebben<br />
een krachtige, educatieve dimensie<br />
die de lokale producenten<br />
en hun gez<strong>in</strong>nen ten goede komt.<br />
deze educatieve componenten<br />
hebben betrekk<strong>in</strong>g op de beheers<strong>in</strong>g<br />
van productie- en market<strong>in</strong>gtechnieken<br />
maar ook op de pr<strong>in</strong>cipes<br />
van lokale en participatieve<br />
democratie.<br />
de overstap naar eerlijke <strong>handel</strong><br />
houdt <strong>in</strong> dat de producenten zich<br />
samen organiseren <strong>in</strong> een bepaalde<br />
structuur met besliss<strong>in</strong>gsmechanis-<br />
Respect en toenader<strong>in</strong>g tussen gemeenschappen<br />
20<br />
men die voldoen aan de pr<strong>in</strong>cipes<br />
van democratische besluitvorm<strong>in</strong>g<br />
en transparantie (regelmatige verkiez<strong>in</strong>gen,<br />
open kandidaturen, enz.).<br />
de <strong>in</strong>itiatiefnemers van de projecten<br />
verdedigen dat standpunt heel<br />
duidelijk: “Een van de strategische<br />
doelstell<strong>in</strong>gen van eerlijke <strong>handel</strong> is<br />
gemarg<strong>in</strong>aliseerde producenten en<br />
landarbeiders <strong>in</strong> staat stellen hun<br />
kwetsbare situatie om te zetten <strong>in</strong><br />
economische zekerheid, hen te laten<br />
deelnemen <strong>in</strong> de organisatie en<br />
hen te helpen om hun commerci-<br />
ele capaciteiten te ontwikkelen. (…)<br />
De producenten vormen democratische<br />
coöperaties en kiezen eigen<br />
leiders. Ze benoemen samen hun<br />
directeur en het personeel.” 12<br />
de toegang tot eerlijke ketens<br />
brengt meestal een hoger <strong>in</strong>komen<br />
met zich mee, maar eist ook dat de<br />
gemeenschappen – die zich door de<br />
oorlog noodgedwongen op zichzelf<br />
hebben teruggeplooid – zich collectieve<br />
werk<strong>in</strong>gsvormen eigen maken<br />
die de culturele basis vormen voor<br />
democratie.<br />
een verkrampt identiteitsbesef, gebaseerd op etnische, religieuze of culturele criteria, is vaak een doorslaggevende<br />
factor <strong>in</strong> het losbarsten of aanhouden van geweld tussen gemeenschappen. de geweldspiraal radicaliseert de standpunten<br />
en voedt haatgevoelens die uite<strong>in</strong>delijk <strong>in</strong>tegraal deel gaan uitmaken van de identiteit en de cultuur. Het is<br />
bekend dat <strong>in</strong> dergelijke omstandigheden het vaak generaties duurt om het radicalisme en de haat te overw<strong>in</strong>nen.<br />
als gemeenschappen kunnen worden gemotiveerd om samen te werken, kan eerlijke <strong>handel</strong> een bijdrage leveren<br />
om de spann<strong>in</strong>gen tussen geografisch nabijgelegen gemeenschappen te beperken. Volgend voorbeeld van Land<br />
of a thousand Hills 13 uit rwanda is bijzonder veelzeggend: “De organisatie helpt om het leven van duizenden, zo<br />
niet miljoenen Rwandese koffieproducenten te veranderen. Tijdens de genocide van 1994 werden 800 000 mensen<br />
gedood. Bijna de helft van de slachtoffers waren koffieboeren. Hele families hebben de rassenhaat met hun leven<br />
moeten bekopen. De tribale gemeenschappen die tijdens de oorlog tegenover elkaar stonden, de Hutu en de Tutsi,<br />
bewandelen nu de lange weg naar verzoen<strong>in</strong>g. De Hutu- en Tutsiproducenten werken zij aan zij om hun koffie te verkopen<br />
aan Land of a Thousand Hills. Mensen die anders elkaars vijanden zouden blijven, zien zich nu genoodzaakt om<br />
samen te werken om de levensomstandigheden van hun gemeenschappen te verbeteren. (…) Op die manier kunnen<br />
de gez<strong>in</strong>nen hun k<strong>in</strong>deren naar school sturen en gezondheidszorg geven. Voor elke pond koffie die wordt verkocht,<br />
gaat een dollar <strong>in</strong> een fonds dat microkredieten verstrekt aan de weduwen van de genocide.” 14<br />
Fotocredits: Small Farmers Big Change.coop
Opvoeden tot ecologisch denken en duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
Na een conflict is milieubehoud niet<br />
de eerste zorg voor de burgerbevolk<strong>in</strong>g<br />
die er woont. Veiligheid en<br />
de toegang tot de eerste levensbehoeften<br />
hebben voorrang. toch is<br />
milieubehoud cruciaal, aangezien<br />
het ecosysteem door de gevechten<br />
meestal ernstige schade heeft opgelopen.<br />
daarom is het volstrekt noodzakelijk<br />
om <strong>in</strong> deze verzwakte landen niet alleen<br />
aan stabilisatie, normalisatie en<br />
wederopbouw te werken, maar ook<br />
reken<strong>in</strong>g te houden met de milieuproblematiek<br />
en deze op te nemen<br />
<strong>in</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>gsprogramma’s.<br />
respect voor het milieu maakt deel<br />
uit van alle activiteiten van eerlijke<br />
<strong>handel</strong>.<br />
Handel drijven om te overleven<br />
21<br />
Het wordt immers beschouwd als<br />
een van de pijlers van de algemene<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
tal van voorbeelden beamen dit:<br />
“Green Action Israël bevordert actief<br />
de bescherm<strong>in</strong>g en hernieuw<strong>in</strong>g<br />
van de natuurlijke bodemrijkdommen<br />
en waakt over de sociale duurzaamheid<br />
van de achtergestelde<br />
gemeenschappen. Green Action<br />
werkt met Palestijnse boeren <strong>in</strong> drie<br />
kle<strong>in</strong>e dorpen nabij Nablus, op de<br />
Westelijke Jordaanoever. Ze helpt<br />
hen met de export van olijfolie die<br />
wordt gebruikt voor de productie<br />
van ‘Peace Oil’, <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g<br />
met Canaan Fair <strong>Trade</strong>.” 15<br />
Hoe kan men ervoor zorgen dat mensen die zich onrechtvaardig be<strong>handel</strong>d<br />
voelen hun frustratie op een andere manier uiten dan met wapens?<br />
Hoe kunnen zij (blijven) bestaan zonder bommen te leggen of mensen te<br />
gijzelen?<br />
eerbied en waarder<strong>in</strong>g voor tradities en culturen zijn essentiële aspecten<br />
van eerlijke en duurzame <strong>handel</strong>. Voed<strong>in</strong>gsproducten die via deze kanalen<br />
op de markt zijn gebracht, worden niet voorgesteld of ervaren als producten<br />
zonder herkomst. <strong>in</strong>tegendeel, bij eerlijke <strong>handel</strong> levert de hele keten<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen om zowel de producenten met hun geschiedenis en identiteit<br />
als het product zelf onder de aandacht te brengen.<br />
De wereld beg<strong>in</strong>t eerlijk of duurzaam produceren te zien als een manier<br />
van zijn.<br />
deze positieve actieve dimensie wordt door veel producenten fel benadrukt.<br />
Zo ook door de dZi-tibet Collection. de organisatie werkt rechtstreeks<br />
samen met tibetaanse, <strong>in</strong>diase en nepalese handarbeiders die de<br />
schoonheid en de cultuur van tibet <strong>in</strong> hun werk tot uit<strong>in</strong>g laten komen.<br />
“Als stichtend lid van de Fair <strong>Trade</strong> Federation leveren wij <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen<br />
om ethische relaties op te bouwen en ijveren we voor betere salarissen en<br />
arbeidsvoorwaarden voor de handwerkers. (…) We stimuleren ook ngo’s en<br />
andere onafhankelijke groepen die de Tibetaanse cultuur ondersteunen of<br />
promoten, zoals de International Campaign <strong>for</strong> Tibet <strong>in</strong> Wash<strong>in</strong>gton en het<br />
Tibet House <strong>in</strong> New York.” 17<br />
Dit specifieke aspect van eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> vormt zelfs een bijkomende<br />
motivatie voor de producenten, zoals voormalig directeur judeh<br />
jamal van de Palestijnse ngo Palest<strong>in</strong>ian agricultural relief Committees,<br />
bevestigt: “Het is belangrijk dat wij met elke verkochte fles de geschiedenis<br />
van onze Palestijnse boeren vertellen.” 18<br />
Producenten <strong>in</strong><strong>for</strong>meren over het<br />
belang van milieubehoud is een<br />
belangrijke stap voor de waarder<strong>in</strong>g<br />
van het patrimonium en het<br />
opnemen van de verantwoordelijkheid.<br />
Ook producenten <strong>in</strong> Sri<br />
Lanka hebben dat ervaren:<br />
“Wij willen een bloeiende samenlev<strong>in</strong>g<br />
opbouwen die respect heeft<br />
voor het milieu. Daartoe hebben<br />
we opleid<strong>in</strong>gsprogramma’s opgezet<br />
met zowel <strong>in</strong><strong>for</strong>matica- als<br />
landbouwcursussen. Er wordt onder<br />
meer uitgelegd hoe je bodemerosie<br />
bestrijdt, hoe je correct een<br />
plantage onderhoudt en hoe je<br />
composteert. Produceren zonder<br />
pesticiden heeft ook een positieve<br />
<strong>in</strong>vloed op onze gezondheid, want<br />
de chemische producten zijn erg<br />
agressief voor de ogen en de huid.<br />
(…) Wij willen de meest milieubewuste<br />
bioproducent van zuidelijk<br />
Azië worden.” 16<br />
Tijdens de burgeroorlog <strong>in</strong> Sri<br />
Lanka stond de reger<strong>in</strong>g met haar<br />
S<strong>in</strong>galese boeddhistische meerderheid<br />
tegenover de Tamiltijgers<br />
van de gelijknamige afscheid<strong>in</strong>gsbeweg<strong>in</strong>g<br />
Tamil Eelam, die<br />
vocht voor de opricht<strong>in</strong>g van een<br />
onafhankelijke staat <strong>in</strong> het oosten<br />
en het noorden van het land.<br />
Het conflict eiste s<strong>in</strong>ds 1972 meer<br />
dan 70 000 slachtoffers.<br />
Fotocredits: Forest People
OBSTAKELS Op DE WEG<br />
<strong>Eerlijke</strong> <strong>handel</strong> kent veel uitdag<strong>in</strong>gen, maar het resultaat maakt<br />
de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen de moeite waard.<br />
Met welke specifieke obstakels moet de sector van eerlijke<br />
of duurzame <strong>handel</strong> reken<strong>in</strong>g houden <strong>in</strong> zijn projecten ten<br />
voordele van de bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong>?<br />
Basisbehoeften vervullen<br />
ongeacht de beschikbare middelen of de knowhow van de lokale producenten <strong>in</strong> de<br />
kwetsbare gebieden moet een project <strong>in</strong> de eerste plaats voorzien <strong>in</strong> hun basisbehoeften<br />
(water, voedsel, kled<strong>in</strong>g, enz.) die humanitaire dimensie wordt erkend door<br />
fairtradeorganisaties die ze als basisvoorwaarde <strong>in</strong> hun aanpak hebben geïntegreerd.<br />
Een m<strong>in</strong>imum aan veiligheid<br />
een van de belangrijkste operationele obstakels is het gebrek aan veiligheid voor de<br />
betrokkenen en voor de <strong>in</strong>specteurs die belast zijn met de certificatie en de controle<br />
van de producten en productiesystemen.<br />
Bij tropical wholefoods kennen ze het probleem maar al te goed. de organisatie<br />
is opgericht <strong>in</strong> de jaren 90 en importeert fair trade en biologisch gecertificeerd<br />
gedroogd fruit <strong>in</strong> europa. Vertrag<strong>in</strong>gen aan de controlepunten, betwiste zones,<br />
risico’s voor <strong>in</strong>ternationale medewerkers en consultants, … al die aspecten kl<strong>in</strong>ken<br />
hen vertrouwd <strong>in</strong> de oren. kate Sebag, oprichtster van tropical wholefoods vertelt:<br />
“We zijn <strong>in</strong> de jaren 80 begonnen <strong>in</strong> Oeganda dat toen geteisterd werd door oorlog.<br />
We wilden markten creëren voor boeren die anders moesten vechten voor hun<br />
afzet.” 19<br />
Tropical Wholefoods importeert vandaag fairtradeproducten uit twee van de<br />
meest gemediatiseerde <strong>conflictgebieden</strong> <strong>in</strong> de wereld, Afghanistan en Pakistan.<br />
een groot aantal van de externe <strong>in</strong>specties waaraan de Pakistaanse producenten<br />
als partner van de ondernem<strong>in</strong>g onderworpen zijn, gebeurt door een expert uit Sri<br />
lanka die actief is <strong>in</strong> het hele <strong>in</strong>diase subcont<strong>in</strong>ent. Maar tot op vandaag wordt het<br />
te gevaarlijk geacht om een <strong>in</strong>specteur naar afghanistan te sturen om er de producenten<br />
van rozijnen en krenten <strong>in</strong> de vlakten van Shomali ten noorden van kaboel te<br />
controleren. 20<br />
22
De kostprijs van markttoegang<br />
de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van lokale productieketens <strong>in</strong> getroffen<br />
gebieden houdt <strong>in</strong> dat er vooraf wordt nagedacht over<br />
de aanzienlijke kosten die gepaard gaan met de markttoegang<br />
van de producten, zowel de directe kosten<br />
(vernieuwen van voertuigen, corruptie) als de <strong>in</strong>directe<br />
kosten (blokkades, militaire controles).<br />
nasser abufarha, verklaart de strategie die zijn organisatie<br />
hanteert om met deze problematiek om te gaan: “Het<br />
spreekt vanzelf dat werken onder een militaire bezett<strong>in</strong>g<br />
een h<strong>in</strong>dernis vormt die de logistieke en commercialiser<strong>in</strong>gskosten<br />
aanzienlijk opdrijft. Ons hoofdprobleem<br />
wordt dus uite<strong>in</strong>delijk de hoge prijs van onze producten,<br />
als gevolg van die specifieke kosten. We compenseren<br />
dat probleem door producten van superieure kwaliteit<br />
aan te bieden met een sociale en ecologische meerwaarde,<br />
die bovendien goed zijn voor de gezondheid<br />
van de consument.” 21<br />
Samenwerken om wantrouwen te overw<strong>in</strong>nen<br />
Anders dan bij traditionele <strong>handel</strong>, zet eerlijke <strong>handel</strong><br />
de lokale producenten er (sterk) toe aan om zich<br />
te organiseren <strong>in</strong> structuren met verkozen besliss<strong>in</strong>gsorganen<br />
en beheers<strong>in</strong>stanties met duidelijk<br />
omlijnde bevoegdheden. dat betekent wel dat ze<br />
moeten samenwerken en overleggen.<br />
Een van de allereerste opdrachten voor wie <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong><br />
werkt, is het herstel van het wederzijdse vertrouwen.<br />
dit geldt zeker als het geweld samengaat met<br />
conflicten tussen gemeenschappen.<br />
23<br />
Fotocredits: Max Havelaar<br />
<strong>in</strong> Zuid-libanon was het wachten tot <strong>in</strong> mei 2000 en op<br />
de terugtrekk<strong>in</strong>g van de israëlische troepen voor eerlijke<br />
<strong>handel</strong> er zijn opgang kon maken. Philippe adaime trekt<br />
<strong>in</strong> 2003 naar Zuid-libanon als lid van de hulporganisatie<br />
S<strong>in</strong>t V<strong>in</strong>centiusverenig<strong>in</strong>g (SSVP). “Onder de Israëlische<br />
bezett<strong>in</strong>g waren de <strong>in</strong>woners van deze regio volledig<br />
afgesneden van de rest van het land. Velen onder hen<br />
werkten <strong>in</strong> Israël. Na de Israëlische terugtrekk<strong>in</strong>g heeft<br />
de Libanese staat hen als collaborateurs bestempeld<br />
en de regio <strong>in</strong> de steek gelaten.” Hezbollah nam de rol<br />
van de staat over en werkte aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />
de sjiitische dorpen waar sociale centra, ziekenhuizen<br />
en scholen werden gebouwd. niemand bekommerde<br />
zich echter om de 15 000 tot 25 000 mensen <strong>in</strong> de<br />
christelijke dorpen. “Wij vonden dat we iets moesten<br />
doen om een vredelievend klimaat <strong>in</strong> te voeren”, her<strong>in</strong>nert<br />
Philippe adaime zich. “De christenen zagen hun<br />
buren vooruitgaan dankzij Hezbollah, terwijl zij gewoon<br />
met hun producten bleven zitten. Het wantrouwen, dat<br />
ervoor zorgde dat mensen niet eens onderl<strong>in</strong>g <strong>handel</strong><br />
dreven, moest worden weggenomen.”<br />
In 2004 wordt Fair <strong>Trade</strong> Lebanon opgericht. De<br />
organisatie staat open voor iedereen en stelt zich<br />
tot doel om via eerlijke <strong>handel</strong> de verschillende gemeenschappen<br />
dichter bij elkaar te brengen.<br />
“Door de verschillende gemeenschappen tot samenwerk<strong>in</strong>g<br />
te dw<strong>in</strong>gen, brengen we hen ertoe elkaar te<br />
ontmoeten en de discussie aan te gaan. Dat levert niet<br />
meteen hechte vriendschappen op, maar het is een beg<strong>in</strong>”,<br />
vat Philippe Adaime samen. En hij benadrukt met<br />
plezier dat net die diversiteit de rijkdom uitmaakt van<br />
het land. “Als Libanon wil blijven bestaan, moet er een<br />
levendige dialoog komen tussen de gemeenschappen.<br />
Wij dragen daar graag toe bij.” 22
Flexibiliteit van de fairtrademodellen<br />
Het laatste obstakel waarmee producenten en distributeurs <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong><br />
moeten afrekenen, is dat van de certificatiesystemen zelf.<br />
Ze zijn immers niet ontworpen voor dergelijke bijzondere omstandigheden. Cor<strong>in</strong>ne<br />
<strong>in</strong>gels beheert Mounta<strong>in</strong>s of the Moon, een ondernem<strong>in</strong>g die vanille en cacao produceert<br />
en verkoopt <strong>in</strong> noord-kivu <strong>in</strong> de democratische republiek Congo.<br />
“Oorspronkelijk waren wij geïnteresseerd <strong>in</strong> het FLO-label. Vanwege de onveilige<br />
situatie <strong>in</strong> het land bleek het echter onmogelijk om de <strong>in</strong>specties georganiseerd te<br />
krijgen. Daarop hebben we ons tot Fair <strong>for</strong> Life/IMO gericht dat onze biologische<br />
boerderij al certificeerde en een hulpprogramma voor kle<strong>in</strong>e biologische boeren<br />
heeft. Het label aanvaardt ook de boeren die bij ons onder contract staan. Bovendien<br />
legt het geen vaste aankoopprijs op voor de producenten. Al bij al zou ik<br />
dus zeggen dat Fair <strong>for</strong> Life zich pragmatischer en m<strong>in</strong>der dogmatisch opstelt<br />
dan FLO. (…)<br />
Als we willen werken volgens de pr<strong>in</strong>cipes van eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> is het<br />
een absolute must om correcte en fatsoenlijke prijzen te betalen aan de producenten.<br />
Daar komt nog de eis van een transparant beheer bij. Ik betreur evenwel<br />
de bekrompenheid en de monopoliepositie van FLO b<strong>in</strong>nen de <strong>in</strong>ternationale<br />
eerlijke <strong>handel</strong>. Dat model is ontworpen voor Latijns-Amerika en kan niet zonder<br />
meer worden overgeheveld naar andere gebieden.<br />
Fair <strong>for</strong> Life/IMO is veel flexibeler en zou er goed aan doen om aan een grotere<br />
wereldwijde bekendheid te werken.” 23<br />
24<br />
Fotocredits: CoMeQui
25<br />
Bestaande systemen kunnen nochtans wel degelijk soepelheid aan de dag leggen,<br />
zeker bij projecten voor eerlijke <strong>handel</strong> <strong>in</strong> risicogebieden.<br />
Adam Brett en Richard Friend van Tropical Wholefoods werken s<strong>in</strong>ds 2006 aan<br />
de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van een eerlijke productieketen voor rozijnen <strong>in</strong> Afghanistan.<br />
“De fairtradecertificatie verkrijgen voor onze druivenproducenten was een van<br />
onze belangrijkste doelstell<strong>in</strong>gen. Qua beheer is dat evenwel een delicate kwestie<br />
omdat de onveiligheid <strong>in</strong> de regio zo groot is dat de <strong>in</strong>specteurs van FLO niet naar<br />
Afghanistan konden komen. Daarom hebben we <strong>in</strong> nauwe samenwerk<strong>in</strong>g met de<br />
Fairtrade Foundation en Mercy Corps geprobeerd om een FLO-certificatiesysteem<br />
op te zetten dat kan worden gebruikt bij groepen boeren <strong>in</strong> kwetsbare en moeilijke<br />
gebieden als Afghanistan en de Democratische Republiek Congo. Er is een<br />
aanzienlijke vooruitgang geboekt <strong>in</strong> die richt<strong>in</strong>g.” 24<br />
kate Sebag, de vennoot van adam Brett en richard Friend, is optimistisch: “Tot aan<br />
de Sovjet<strong>in</strong>vasie hadden Afghaanse druiven de reputatie de beste ter wereld te<br />
zijn. (…) Maar reken<strong>in</strong>g houdende met de verkoopvolumes is het verkrijgen van<br />
een certificatie voor eerlijke <strong>handel</strong> van essentieel belang voor de commercialiser<strong>in</strong>g.<br />
Hoewel de <strong>in</strong>specteurs de producenten bij wie Tropical Wholefoods<br />
zich bevoorraadt nog niet hebben kunnen bezoeken, heeft de ondernem<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />
februari een vrijstell<strong>in</strong>g gekregen van Fairtrade Foundation zodat we dit uiterst<br />
belangrijke logo toch op het etiket van onze rozijnen mogen aanbrengen.” 25<br />
niet alle fairtrade<strong>in</strong>itiatieven <strong>in</strong> gevaarlijke gebieden genieten een dergelijke vrijstell<strong>in</strong>g,<br />
zoals we vernemen van Michel Verwilghen van de Belgische vzw Commerce<br />
equitable grands lacs (CoMeQui aSBl). deze Belgische vzw ondersteunt de coöperatie<br />
SoPaCdi <strong>in</strong> de democratische republiek Congo. “De grootste moeilijkheid<br />
waarmee wij geconfronteerd werden om SOPACDI uit Zuid-Kivu aan een certificatie<br />
te helpen, houdt verband met de adm<strong>in</strong>istratieve vereisten. De Congolese<br />
coöperaties zijn niet erg ontwikkeld, amper gestructureerd en hebben vaak<br />
geen adm<strong>in</strong>istratief beheer. Soms ontbreekt ook het lokale leiderschap om de<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten voor eerlijke <strong>handel</strong> te doen slagen.” 26<br />
Momenteel is er al veel veranderd voor SoPaCdi. de coöperatie brengt met de steun<br />
van Oxfam-Wereldw<strong>in</strong>kels s<strong>in</strong>ds 2011 haar fairtrade Kivu koffie op de markt.
26<br />
Fotocredits: CoMeQui
INITIATIEVEN<br />
VAN EERLIJKE HANDEL<br />
IN CONFLICTGEBIEDEN<br />
AFRIKA / MIDDEN-OOSTEN / AZIË / ZUID-AMERIKA<br />
27<br />
Momenteel zijn er wereldwijd honderden projecten<br />
voor eerlijke <strong>handel</strong>, voornamelijk <strong>in</strong> Latijns-Amerika,<br />
Afrika en Azië. In deze cont<strong>in</strong>enten concentreren<br />
zich s<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van de Koude Oorlog ook de<br />
belangrijkste conflicten.<br />
De complexiteit van de processen van wederopbouw wordt nog versterkt<br />
doordat deze landen zich snel moeten kunnen aanpassen aan het wereldwijde<br />
kader van de mondialiser<strong>in</strong>g, willen ze een duurzame economische<br />
start nemen. Dat betekent dat ze hun productiesystemen, hun hulpmiddelen<br />
en rijkdommen en hun arbeidskrachten moeten aanpassen aan de regels<br />
van het wereldwijde systeem, terwijl ze tegelijk de strategische sectoren<br />
van hun verzwakte economieën moeten beschermen.<br />
<strong>Eerlijke</strong> of duurzame <strong>handel</strong> biedt dynamische en orig<strong>in</strong>ele oploss<strong>in</strong>gen om<br />
dat te bereiken. Volgende projecten tonen dit aan.
IN AFRIKA<br />
S<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van de Tweede Wereldoorlog heeft Afrika onder tal<br />
van conflicten te lijden gehad.<br />
Vandaag komen nieuwe elites aan de macht waardoor een<br />
verantwoordelijke middenklasse ontstaat die zich <strong>in</strong>zet voor eerlijke<br />
of duurzame <strong>handel</strong>.<br />
28<br />
Fotocredits: CoMeQui
De Democratische Republiek Congo heeft met ongeveer 68 miljoen <strong>in</strong>woners de derde grootste bevolk<strong>in</strong>g<br />
van Afrika. Het land telt bovendien honderden verschillende etnieën en vormt dankzij zijn bodemrijkdommen<br />
een ware schatkist.<br />
IN DE DEMOCRATISCHE REpUBLIEK CONGO<br />
29<br />
diamanten, edelstenen, zeldzame metalen, ruwe olie… zijn bodemrijkdommen<br />
die buitenlandse mogendheden en mult<strong>in</strong>ationals aantrekken die niet aarzelen om<br />
geweld en corruptie te gebruiken. lange tijd werden ze gebruikt ten voordele van een<br />
regime dat alleen maar bedacht leek om de belangen te dienen van de historische<br />
leider, Mobutu Sese Seko. Zijn bew<strong>in</strong>d werd <strong>in</strong> 1997 tijdens de eerste Congo-oorlog<br />
omvergeworpen door laurent-désiré kabila.<br />
daarnaast krijgt het land, door zijn immense oppervlakte en zijn centrale ligg<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het<br />
hart van Afrika, aanzienlijke vluchtel<strong>in</strong>genstromen te verwerken uit <strong>conflictgebieden</strong><br />
<strong>in</strong> naburige landen (oeganda, angola, Soedan, rwanda, enz.). ook dat heeft bijgedragen<br />
tot de verstor<strong>in</strong>g van de wankele evenwichten tussen lokale etnieën en tot het<br />
ontstaan van tal van spann<strong>in</strong>gsgebieden.<br />
De burgeroorlog maakte meer dan vier miljoen slachtoffers en ontheemde nog<br />
eens twee miljoen mensen. Officieel is die dan wel afgelopen, <strong>in</strong> werkelijkheid<br />
blijven de doodstrijd en het verval verder gaan.<br />
Dit conflict is ongetwijfeld een van de meest verwaarloosde tragedies van onze<br />
generatie, hoewel het een van de bloedigste is s<strong>in</strong>ds de tweede wereldoorlog.<br />
decennia van hardnekkig geweld hebben geleid tot wat de Verenigde naties vandaag<br />
de grootste humanitaire uitdag<strong>in</strong>g van de wereld noemt. 27<br />
wellicht meer nog dan haar buren moet de democratische republiek Congo <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen<br />
leveren om te evolueren van een situatie van artificiële koloniale constructie,<br />
waar<strong>in</strong> tal van etnieën met heel uiteenlopende culturen vermengd werden, naar een<br />
natiestaat, samengesmolten uit verschillende lagen met een gemeenschappelijke<br />
identiteit. daarnaast moet het land een antwoord v<strong>in</strong>den op de <strong>in</strong>haligheid van we<strong>in</strong>ig<br />
scrupuleuze organisaties of staten die niet noodzakelijk belang hebben bij de eenmak<strong>in</strong>g<br />
van het land of bij vrede.<br />
In die omstandigheden biedt eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> <strong>in</strong>teressante perspectieven<br />
om de gemeenschappen dichter bij elkaar te brengen, de bevolk<strong>in</strong>g<br />
een beter <strong>in</strong>komen te geven en de producenten te kwalificeren en op te leiden.<br />
Dat alles <strong>in</strong> een land dat edelstenen, zeldzame metalen, ruwe olie en koffie uitvoert<br />
met we<strong>in</strong>ig of geen toegevoegde waarde.<br />
een hele uitdag<strong>in</strong>g voor het hart van afrika.
SOpACDI / OXFAM-WERELDWINKELS<br />
Geweld overstijgen<br />
Als gevolg van het jarenlange geweld <strong>in</strong> de Democratische Republiek Congo heeft<br />
fair trade <strong>in</strong> dit land niet hetzelfde succes gekend als <strong>in</strong> sommige buurlanden:<br />
Zuid-Afrika, Kenia, Tanzania of Oeganda bijvoorbeeld.<br />
Toch hebben de Congolese boeren de voordelen van eerlijke certificer<strong>in</strong>gsystemen<br />
hard nodig.<br />
30<br />
omwille van de etnische spann<strong>in</strong>gen, gebrekkige <strong>in</strong>frastructuur, verouderd materiaal…<br />
onderv<strong>in</strong>den de kle<strong>in</strong>e producenten enorme moeilijkheden om <strong>in</strong> hun eigen<br />
behoeften en die van hun gemeenschappen te voorzien. deze moeilijkheden zijn<br />
duidelijk aanwezig <strong>in</strong> de koffiesector die door de nationale overheden wordt erkend<br />
als een strategische activiteit. <strong>in</strong> Zuid-kivu, aan de grens met rwanda en oeganda,<br />
is het zo onveilig dat de boeren vaak verplicht zijn om te vluchten en hun plantages<br />
te verlaten omdat die worden geplunderd door rovers en milities. elk jaar verdr<strong>in</strong>ken<br />
honderden koffieboeren <strong>in</strong> hun pog<strong>in</strong>gen om het Kivumeer over te steken en zo <strong>in</strong><br />
rwanda te geraken waar ze hopen kopers te v<strong>in</strong>den voor hun oogst. 28<br />
Terwijl de fairtrade<strong>in</strong>itiatieven toenemen <strong>in</strong> de buurlanden, werd DRC – toch één<br />
van de grootste landen van het cont<strong>in</strong>ent – als te gevaarlijk beschouwd door de<br />
fairtradespelers (<strong>in</strong> het bijzonder door de certificer<strong>in</strong>gsagentschappen).<br />
Fotocredits: tim dirven / oxfam Fairtrade
De weg naar ontwikkel<strong>in</strong>g loopt vandaag ook door Kivu<br />
de zaken zijn aan het veranderen.<br />
In Zuid-Kivu zet de koffiecoöperatie<br />
SoPaCdi (Solidarité Paysanne pour<br />
la Promotion des Actions Café et<br />
Développement Intégral) zich s<strong>in</strong>ds<br />
jaren <strong>in</strong> voor een economische en<br />
sociale ontwikkel<strong>in</strong>g die gebaseerd<br />
is op solidariteit.<br />
SoPaCdi werd opgericht <strong>in</strong> 2003<br />
op <strong>in</strong>itiatief van joachim Munganga<br />
met de steun van CooPaC, een<br />
rwandese coöperatie die fairtradegecertificeerd<br />
is s<strong>in</strong>ds 2003. 29<br />
SoPaCdi werd opgericht om de negatieve<br />
spiraal te doorbreken waar<strong>in</strong><br />
de kle<strong>in</strong>e producenten uit de regio<br />
zich bevonden.<br />
Een nieuwe aanpak<br />
31<br />
omwille van de herhaaldelijke beschadig<strong>in</strong>gen<br />
aan hun bezitt<strong>in</strong>gen,<br />
het <strong>in</strong>teretnische geweld, de volatiliteit<br />
van de koffieprijs en de chantage<br />
door de we<strong>in</strong>ige <strong>handel</strong>aars die zich<br />
<strong>in</strong> dit gebied waagden, waren de boeren<br />
van Zuid-kivu vaak verplicht hun<br />
plantages achter te laten om zich aan<br />
te sluiten bij de stroom van vluchtel<strong>in</strong>gen<br />
of rovers. om dit lot af te wenden<br />
heeft SoPaCdi zich georganiseerd <strong>in</strong><br />
een coöperatie. Ze koopt de oogst<br />
op van haar ongeveer 3000 leden om<br />
deze door te verkopen tegen een betere<br />
prijs. daarnaast zet de organisatie<br />
ook ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten op. de<br />
uite<strong>in</strong>delijke ambitie bestaat er<strong>in</strong> de<br />
levensomstandigheden van deze duizenden<br />
arme gez<strong>in</strong>nen te verbeteren.<br />
dankzij de partnerschappen met CooPaC, de Britse ngo tw<strong>in</strong> trad<strong>in</strong>g en<br />
CoMeQui is de Congolese coöperatie er<strong>in</strong> geslaagd commerciële banden<br />
aan te gaan die veel rendabeler zijn en zo de <strong>in</strong>komsten van haar leden<br />
aanzienlijk heeft doen toenemen. de organisatie heeft bovendien geïnvesteerd<br />
<strong>in</strong> was<strong>in</strong>stallaties, hangars en materiaal voor de boeren. SoPaCdi<br />
begrijpt de noodzaak om te werken aan de kwaliteit van de koffiebonen en<br />
zette daarom voorlicht<strong>in</strong>gs- en vorm<strong>in</strong>gsprogramma’s op om de koffietelers<br />
de beste koffietechnieken aan te leren.<br />
En nu de certificer<strong>in</strong>g<br />
geïnspireerd door het voorbeeld van CooPaC is SoPaCdi zich al vlug<br />
gaan <strong>in</strong>teresseren <strong>in</strong> een fairtradecertificer<strong>in</strong>g voor haar koffie, een logische<br />
volgende stap voor de coöperatie. ondanks de contacten die reeds waren<br />
gelegd met organisaties uit de sector is deze ambitie gedurende jaren verstoord<br />
door de realiteit <strong>in</strong> Zuid-kivu.<br />
De certificer<strong>in</strong>gsagentschappen die werden aangesproken, wilden zich niet<br />
engageren uit onzekerheid over de veiligheid van hun vertegenwoordigers.<br />
Maar ook op dit vlak bewegen de zaken. de <strong>in</strong>ternationale spelers erkennen<br />
het werk dat SoPaCdi heeft verricht. Ze stellen de (relatieve) verm<strong>in</strong>der<strong>in</strong>g<br />
van het geweld vast <strong>in</strong> de regio en zien het belang <strong>in</strong> van deze <strong>in</strong>itiatieven<br />
<strong>in</strong> een van de meest fragiele regio’s ter wereld.<br />
Fotocredits: tim dirven / oxfam Fairtrade<br />
“De fairtrade-<br />
certificer<strong>in</strong>g en het<br />
engagement van onze<br />
partners hebben vele<br />
voordelen. Dankzij<br />
hen hebben we het<br />
onderhoud van<br />
toegangswegen<br />
en de opricht<strong>in</strong>g<br />
van scholen en<br />
polikl<strong>in</strong>ieken kunnen<br />
betalen en kunnen<br />
werken aan de<br />
bescherm<strong>in</strong>g van<br />
de gronden en aan de<br />
herbeboss<strong>in</strong>g van<br />
de koffieplantages.”<br />
Joachim Munganga,<br />
Voorzitter van SoPaCdi
Fotocredits: tim dirven / oxfam Fairtrade<br />
Fotocredits: tim dirven / oxfam Fairtrade<br />
32<br />
Momenteel scharen nieuwe organisaties zich aan de zijde van de Congolese<br />
coöperatie. Onder meer dankzij de commerciële en f<strong>in</strong>anciële steun<br />
van Oxfam-Wereldw<strong>in</strong>kels en Alterf<strong>in</strong> <strong>in</strong> België begon SOPACDI <strong>in</strong> 2009 aan<br />
het proces van fairtradecertificer<strong>in</strong>g. Na een laatste reeks verbeter<strong>in</strong>gen<br />
werd een aanzienlijk deel van de productie <strong>in</strong> juli 2011 door Flo als fair<br />
trade gecertificeerd. De eerste conta<strong>in</strong>ers van deze koffie werden geleverd<br />
aan Oxfam-Wereldw<strong>in</strong>kels. Zij verkopen de koffie s<strong>in</strong>ds september 2011<br />
onder de naam Lake Kivu-koffie.<br />
De steun van het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong> van BTC<br />
De fairtradecertificer<strong>in</strong>g beloont de moed van de SOPACDI-verantwoordelijken<br />
die er<strong>in</strong> slaagden een visie <strong>in</strong> werkelijkheid om te zetten. er zijn echter<br />
nog vele obstakels. terwijl het ledenaantal voortdurend toeneemt, moet de<br />
coöperatie opboksen tegen de dreig<strong>in</strong>g van de verouderde koffieplanten<br />
(die dateren uit de koloniale periode) en de achteruitgang van de grond<br />
(onder meer door ontboss<strong>in</strong>g). dit alles brengt een voortdurende dal<strong>in</strong>g van<br />
de productiviteit met zich mee.<br />
op verzoek van oxfam-wereldw<strong>in</strong>kels zet het trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong><br />
van BtC, het Belgisch ontwikkel<strong>in</strong>gsagentschap, zich s<strong>in</strong>ds beg<strong>in</strong> 2011 <strong>in</strong><br />
om SOPACDI te helpen met deze situatie om te gaan. Na afloop van een<br />
terre<strong>in</strong>studie heeft het Belgisch agentschap 150 000 euro ter beschikk<strong>in</strong>g<br />
gesteld voor de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g van een groot project dat werkt aan een algemene<br />
verbeter<strong>in</strong>g van het landbouw- en productiesysteem van de coöperatie,<br />
aan de versterk<strong>in</strong>g van haar organisatie en aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van<br />
haar commerciële sterkte.<br />
er worden acties opgezet om de plantages te vernieuwen, producenten te<br />
tra<strong>in</strong>en <strong>in</strong> duurzaam beheer van plantages, besluitvorm<strong>in</strong>gsstructuren te<br />
versterken, de rol van de vrouwen aan te scherpen, de coöperatie en haar<br />
producten op <strong>handel</strong>sbeurzen te vertegenwoordigen… op die manier<br />
wordt er vooruitgang geboekt op vele vlakken.<br />
Fotocredits: tim dirven / oxfam Fairtrade<br />
<strong>in</strong> enkele jaren tijd heeft SoPaCdi vele problemen<br />
overwonnen en op die manier duizenden erg arme<br />
gez<strong>in</strong>nen op het spoor gezet van ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
Meer lezen:<br />
www.oxfamwereldw<strong>in</strong>kels.be<br />
www.fairtrade.org.uk
Fotocredits: Cassandra nelson - Mercy Corps<br />
De vzw Commerce Equitable Grands Lacs<br />
De Belgische vzw Commerce Equitable Grands Lacs, afgekort<br />
COMEQUI ASBL, is opgericht <strong>in</strong> 2008 en ondersteunt kle<strong>in</strong>e<br />
boeren uit de streek van de Grote Meren door hun eerlijke<br />
en/of biologische landbouwproducten te promoten.<br />
Het sterke partnerschap van de Belgische organisatie en de koffiecoöperatie<br />
SoPaCdi komt tot uit<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zeer concrete acties:<br />
- lever<strong>in</strong>g van kle<strong>in</strong> gereedschap aan de producenten<br />
- verbeter<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>stallaties voor het wassen van de koffie<br />
- distributie van meer dan 200 000 koffiestruiken <strong>in</strong> 2009<br />
- opricht<strong>in</strong>g van een kwekerij met 500 000 koffieplanten bestemd<br />
voor de kle<strong>in</strong>e telers <strong>in</strong> 2010<br />
- opricht<strong>in</strong>g van een adm<strong>in</strong>istratieve organisatie om de Fairtradecertificatie<br />
aan te vragen en voor te bereiden<br />
- promotie van de producten van de coöperatie bij de grote Belgische<br />
en europese <strong>in</strong>voerders<br />
- bewustmak<strong>in</strong>g van het Belgische publiek van de noodzaak van<br />
steun aan de landbouwsector <strong>in</strong> de regio van de grote Meren<br />
“Landbouw is zonder twijfel de activiteit die het snelst en aan de grootste groep de<br />
mogelijkheid biedt om een fatsoenlijk <strong>in</strong>komen te krijgen. Het is een onmisbare stap <strong>in</strong><br />
het stabiliseren van de regio en de weg naar vrede op lange termijn.”<br />
Michel Verwilghen - Commerce equitable grands lacs (CoMeQui aSBl) - www.comequi.org<br />
33<br />
LEVENS EN BOMEN REDDEN<br />
<strong>in</strong> 2009 verbleven meer dan twee miljoen ontheemden <strong>in</strong> de oostelijke regio’s<br />
van de democratische republiek Congo, <strong>in</strong> de grensgebieden met<br />
rwanda, Burundi en oeganda.<br />
Het geweld en de ongezonde omstandigheden <strong>in</strong> de vluchtel<strong>in</strong>genkampen<br />
dwongen duizenden mannen, vrouwen en k<strong>in</strong>deren om <strong>in</strong> de bossen te<br />
vluchten om zo te ontsnappen aan de aanvallen van de milities en de oorlogvoerende<br />
partijen. Ze organiseerden raids om de konvooien met humanitaire<br />
hulp te overvallen en om mensen onder dwang te rekruteren. als<br />
gevolg daarvan dwalen nog steeds kle<strong>in</strong>e groepen vluchtel<strong>in</strong>gen door de<br />
bossen van oost-Congo. Ze leven er zo goed en zo kwaad als mogelijk van<br />
wat het woud te bieden heeft.<br />
<strong>in</strong> veel getuigenissen wordt gesproken over verkracht<strong>in</strong>gen van vrouwen en<br />
meisjes die de noodnederzett<strong>in</strong>gen verlaten om op zoek te gaan naar hout<br />
om te koken.<br />
<strong>in</strong> die bossen <strong>in</strong> het oosten van de drC, werkt de ngo Mercy Corps. deze<br />
organisatie biedt wereldwijd hulp aan bevolk<strong>in</strong>gsgroepen die getroffen zijn<br />
door geweld en natuurrampen. Ze helpt er de behoeftige gemeenschappen<br />
en heeft onder andere een opleid<strong>in</strong>gsprogramma opgezet voor bedreigde<br />
vrouwen en meisjes. daar leren zij ovens bouwen met een laag brandstofverbruik<br />
en briketten maken van biomassa. Zo moeten ze m<strong>in</strong>der vaak <strong>in</strong><br />
onveilige zones op zoek naar hout. dankzij de hoogrendementskachels en<br />
biomassabriketten wordt ook de massale ontboss<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de streek een halt<br />
toegeroepen. 30<br />
Meer lezen: www.mercycorps.org.uk<br />
Fotocredits: CoMeQui
IN RWANDA<br />
Rwanda vormt het hart van Oost-Afrika, tussen<br />
Tanzania en Oeganda. In 1994 kende het land een<br />
genocide die meer dan een miljoen <strong>in</strong>woners uitroeide<br />
omdat ze als Tutsi geboren waren of doorg<strong>in</strong>gen<br />
voor tegenstanders van de dictatuur.<br />
Vandaag is het land van duizend heuvels op een waardige<br />
wijze aan zijn wederopbouw bezig. de terugkeer<br />
van de veiligheid, de relatief beperkte corruptie en het<br />
goede, stipte transport zijn troeven voor de bezoeker en<br />
voor de ontwikkel<strong>in</strong>g van eerlijke en duurzame <strong>handel</strong>.<br />
<strong>in</strong> rwanda werkt ongeveer 90% van de bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />
de landbouw, voornamelijk <strong>in</strong> de koffie- en theeteelt.<br />
ook voed<strong>in</strong>gsgewassen als bonen, bananen, erwten,<br />
maniok en zoete aardappelen worden veel verbouwd.<br />
“Mensen die zich<br />
aansluiten bij<br />
een verenig<strong>in</strong>g<br />
of coöperatie<br />
beoefenen een<br />
gemeenschappelijke<br />
activiteit die<br />
<strong>in</strong>komsten oplevert.<br />
Dat maakt het<br />
gemakkelijker om<br />
zich te verzoenen.”<br />
François Habimana,<br />
directeur van de koffiecoöperatie<br />
abahuzamugambi Ba kawa 39<br />
34<br />
Samenwerken: DE COÖpERATIE<br />
ABAHUZAMUGAMBI BA KAWA<br />
Tot <strong>in</strong> de jaren 70 behoorde de Rwandese koffie tot de beste van de wereld.<br />
Rwandese koffie<br />
<strong>in</strong> 2000 lanceerde de rwandese overheid Vision 2020.<br />
dit ambitieuze programma wil de verzoen<strong>in</strong>g tussen<br />
slachtoffers en daders bevorderen via de economische<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van het land. Het moedigt ondernemerschap<br />
aan, moderniseert landbouw en trekt buitenlandse<br />
<strong>in</strong>vesteerders aan, voornamelijk uit europa en<br />
amerika.<br />
In die context van wederopbouw danken de <strong>in</strong>itiatieven<br />
voor duurzame en eerlijke <strong>handel</strong> hun volle bestaansreden<br />
aan de manier waarop ze de gemeenschappen<br />
dichter bij elkaar brengen. 31<br />
S<strong>in</strong>dsdien is het met die reputatie langzaam maar zeker achteruitgegaan.<br />
de oorzaak is de prijs<strong>in</strong>stort<strong>in</strong>g op de <strong>in</strong>ternationale markten en de liberaliser<strong>in</strong>g<br />
van de sector. die g<strong>in</strong>g vanzelfsprekend gepaard met een <strong>for</strong>se<br />
dal<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>komsten uit de export. 32<br />
Veel boeren verlieten tijdens de burgeroorlog om evidente redenen hun<br />
velden of rooiden hun struiken om ze te vervangen door teelten die belangrijker<br />
waren om te overleven. “Voor de genocide waren 52 000 hectaren<br />
beplant met koffie. Vier jaar later, <strong>in</strong> 1998, waren het er naar schatt<strong>in</strong>g nog<br />
maar 24 000.” 33<br />
Fotocredits: Borlaug <strong>in</strong>stitute
“Een kwaliteitskoffie produceren <strong>in</strong> een van de armste streken van het land om de natie aan te moedigen.”<br />
dit was <strong>in</strong> 2001 de uitdag<strong>in</strong>g van de dienst voor <strong>in</strong>dustriegewassen <strong>in</strong> rwanda (oCir) die rechtstreeks afhankelijk<br />
is van het m<strong>in</strong>isterie van landbouw. Het district Maraba <strong>in</strong> de prov<strong>in</strong>cie Butare geldt als een van de armste van<br />
Rwanda. Het werd geselecteerd als vestig<strong>in</strong>gsplaats voor een koffiewasstation, gebouwd <strong>in</strong> het kader van het<br />
Pearl-project (Partnership <strong>for</strong> enhanc<strong>in</strong>g agriculture <strong>in</strong> rwanda through l<strong>in</strong>kages).<br />
dit pilootproject loopt <strong>in</strong> samenwerk<strong>in</strong>g met de Michigan State university en texas a&M university en wordt mee<br />
gef<strong>in</strong>ancierd door USAID, het Amerikaanse agentschap voor <strong>in</strong>ternationale ontwikkel<strong>in</strong>g. 34 “Het richt zich op de<br />
verbeter<strong>in</strong>g van de productie en de kwaliteit van de koffie uit dit district om op de gespecialiseerde koffiemarkt te<br />
kunnen verkopen. Het project zorgt voor een betere omkader<strong>in</strong>g en organisatie van de producenten, betere teeltpraktijken<br />
en een betere verwerk<strong>in</strong>g van de koffie.” 35<br />
Een van de eerste organisaties die gebruik konden maken van het programma was de coöperatie<br />
Abahuzamugambi Ba Kawa, waarvan de naam perfect de filosofie verwoordt:<br />
“Zij die gemeenschappelijke doelstell<strong>in</strong>gen hebben”.<br />
na de genocide richtten 300 kle<strong>in</strong>e producenten de organisatie op om hun levensomstandigheden te verbeteren.<br />
Ze telt vandaag bijna 2000 leden en zorgt er merkwaardig genoeg voor dat tutsi en Hutu zij aan zij werken <strong>in</strong> de<br />
groene heuvels rond Butare.<br />
etienne Bihogo, een van de verantwoordelijken van de coöperatie, geeft het graag toe: “Het klopt dat deze coöperatie<br />
bijdraagt tot de verzoen<strong>in</strong>g. Vooral <strong>in</strong> de koffiewasstations zien we dat mensen zich aan dezelfde taken zetten.<br />
Ze redeneren voortaan <strong>in</strong> termen van w<strong>in</strong>st en denken niet meer aan wat hen uiteen zou kunnen drijven.” 36<br />
De koffie van de coöperatie wordt s<strong>in</strong>ds oktober 2002 verdeeld door Union Hand-Roasted Coffee en gecommercialiseerd<br />
<strong>in</strong> de Verenigde Staten en het Verenigd kon<strong>in</strong>krijk, onder meer <strong>in</strong> de 350 w<strong>in</strong>kels van de Sa<strong>in</strong>sbury’s-keten.<br />
Dankzij haar kwaliteit heeft de ondernem<strong>in</strong>g ongeveer € 20 000 w<strong>in</strong>st kunnen maken. Ze verkoopt haar koffie<br />
nu voor het drievoud van de prijs dan diegene die andere rwandese producenten ontvangen. Volgende cijfers<br />
illustreren duidelijk de weg die de coöperatie heeft afgelegd: een pond koffie werd <strong>in</strong> 2004 verkocht voor $ 1,36<br />
(€ 0,90), tegenover $ 0,14 (€ 0,09) <strong>in</strong> 2001. 37<br />
Vandaag heeft Abahuzamugambi Ba Kawa veel weduwen <strong>in</strong> dienst. Met het geld van de koffieverkoop kopen ze<br />
koeien en sturen ze hun k<strong>in</strong>deren naar school. “Het is veelzeggend dat de honderden k<strong>in</strong>deren van producenten <strong>in</strong><br />
de streek van Maraba allemaal schoollopen, dat er geneesmiddelen voorhanden zijn <strong>in</strong> de gezondheidsposten en<br />
vooral dat de huizen heropgebouwd of gerenoveerd zijn. En daar zal het niet bij blijven.” 38<br />
Meer lezen:<br />
www.befair.be<br />
35<br />
Fotocredits: alter eco<br />
S<strong>in</strong>ds het beg<strong>in</strong> van de jaren 2000 herstelt de sector<br />
zich beetje bij beetje. rwanda plant 4 tot 6 miljoen nieuwe<br />
koffiestruiken per jaar en kan tegelijk profiteren van<br />
heroplevende prijzen op de wereldmarkt en een dal<strong>in</strong>g<br />
van de muntkoers waardoor de competitiviteit stijgt.<br />
ook de komst van het <strong>in</strong>ternet heeft grote verander<strong>in</strong>gen<br />
teweeggebracht. de consumenten kunnen hun producten<br />
nu kiezen <strong>in</strong> functie van de kwaliteit en geven <strong>in</strong> het geval<br />
van de Rwandese koffie voorrang aan koffie uit streken<br />
met een bekende en erkende kwaliteit. dat nieuwe<br />
gegeven heeft de mentaliteit bij de planters veranderd.<br />
Zij beg<strong>in</strong>nen meer te mikken op kwaliteit dan op kwantiteit.<br />
<strong>in</strong> die context ontstaan de eerste bescheiden fairtrade<strong>in</strong>itiatieven<br />
<strong>in</strong> rwanda.
36<br />
Fotocredits: Bead <strong>for</strong> life
Europese avonturiers die op zoek waren naar de mythische Nijlbronnen ontdekten<br />
Oeganda. Aangetrokken door zijn prachtige en fasc<strong>in</strong>erende landschappen en zijn<br />
geavanceerd politiek systeem noemde Sir W<strong>in</strong>ston Churchill het kon<strong>in</strong>krijk<br />
de “parel van Afrika”.<br />
Schitterende landschappen, een rijk gevarieerde fauna en flora, een vruchtbare bodem, bloeiende plantages<br />
en welstellende boeren: toen Oeganda <strong>in</strong> 1962 onafhankelijk werd, had het sterke troeven om zich tot een<br />
modern land te ontwikkelen.<br />
37<br />
IN OEGANDA<br />
De dekolonisatie<br />
ondanks de sterke aanwezigheid van katholieke en protestantse missionarissen<br />
heeft oeganda nooit een massale <strong>in</strong>wijk<strong>in</strong>g van Britse of europese<br />
kolonisten gekend. Zoals <strong>in</strong> de meeste kolonies beg<strong>in</strong>t de onafhankelijkheidsoorlog<br />
zich ook hier vooral na de tweede oorlog te manifesteren.<br />
na lange en moeizame onder<strong>handel</strong><strong>in</strong>gen wordt oeganda op 9 oktober 1962<br />
erkend als een onafhankelijke staat. Zeer snel stellen zich echter problemen<br />
rond de politieke en territoriale organisatie van de nieuwe staat.<br />
Van de postkoloniale crisissen tot nu<br />
In 1971 grijpt Idi Am<strong>in</strong> Dada de macht met een bloedige staatsgreep.<br />
Hij breidt het leger uit, laat zijn politieke tegenstanders vermoorden<br />
en voert een terreurbew<strong>in</strong>d zowel tegen de Baganda, de belangrijkste<br />
volksgroep <strong>in</strong> Buganda, als tegen de Nijlvolkeren <strong>in</strong> het noorden.<br />
Het aantal slachtoffers van zijn bloedig regime – mannen, vrouwen en<br />
k<strong>in</strong>deren – wordt op 200 000 geraamd.<br />
<strong>in</strong> november 1978 valt het tanzaniaanse leger oeganda b<strong>in</strong>nen als vergeld<strong>in</strong>g<br />
voor oegandese strooptochten <strong>in</strong> het grensgebied. Het schaart zich<br />
achter de oegandese rebellen en verjaagt dictator idi am<strong>in</strong> dada, die naar<br />
Saoedi-arabië vlucht. de onlusten blijven echter duren en nieuwe dictaturen<br />
volgen elkaar op. De <strong>in</strong>flatie bereikt een recordhoogte, een vreselijke<br />
hongersnood decimeert de bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het noorden en de oppositie wordt<br />
brutaal onderdrukt.<br />
<strong>in</strong> januari 1986 komt Yoweri Museveni, chef van het nationale Verzetsleger,<br />
aan de macht. Hij beg<strong>in</strong>t met de wederopbouw van het land. de nieuwe<br />
reger<strong>in</strong>g lanceert allerlei hervorm<strong>in</strong>gen om het land de weg van de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
te laten <strong>in</strong>slaan. op economisch vlak kent het land enorme verbeter<strong>in</strong>gen:<br />
stabilisatie van de <strong>in</strong>flatie, duurzame groei, … De toestand <strong>in</strong> de regio blijft<br />
echter <strong>in</strong>stabiel. de gewelddadige rebellie van het lord’s resistance army<br />
<strong>in</strong> het noorden houdt aan en zaait terreur met steun van het islamitische<br />
Soedan. op politiek niveau is er een pluri-etnische reger<strong>in</strong>g van nationale<br />
eenheid gevormd die zich <strong>in</strong>spant om het machtsevenwicht tussen de<br />
oude kon<strong>in</strong>krijken te stabiliseren.
MIREMBE KAWOMERA: Heerlijke vrede<br />
Het verbaz<strong>in</strong>gwekkende verhaal<br />
van de coöperatie Mirembe<br />
Kawomera is het gevolg<br />
van de bijzonder religieuze<br />
geschiedenis van Oeganda.<br />
Mirembe kawomera<br />
38<br />
EERLIJKE, BIOLOGISCHE, KOOSJERE EN HALAL KOFFIE<br />
kakungulu is een charismatische krijgsheer uit de stad Mbalé. S<strong>in</strong>ds zijn<br />
k<strong>in</strong>derjaren staat hij aan de zijde van de Britse kolonisatoren, <strong>in</strong> de hoop<br />
onderkon<strong>in</strong>g van Buganda te kunnen worden. tijdens een grootschalige<br />
kersten<strong>in</strong>g van de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g door Britse protestantse zendel<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> 1919, ontvangt Semei kakungulu een bijbel. Het verhaal gaat<br />
verder dat hij na het lezen van de Heilige Schrift besloot dat hij dichter<br />
stond bij de lessen van het oude dan bij die van het nieuwe testament.<br />
“In dat geval bent u geen christen maar een jood”, moet een pater hebben<br />
geantwoord.<br />
Semei kakungulu – ondertussen uit de gratie gevallen bij de Britse bezetters<br />
– besluit om jood te worden en bekeert zich samen met 3 000<br />
volgel<strong>in</strong>gen en hun gez<strong>in</strong>nen. gedurende jaren probeert de nieuwe<br />
gemeenschap de voorschriften van de thora te volgen zonder contact te<br />
hebben met het volk van israël. Pas <strong>in</strong> 1926 ontmoet Semei kakungulu <strong>in</strong><br />
kampala een joodse <strong>handel</strong>aar die hem de werkelijk beoefende rituelen<br />
en praktijken aanleert.<br />
De gemeenschap leeft teruggetrokken <strong>in</strong> de streek van Abayudaya<br />
en vormt het enige geval van een endogene verdwijn<strong>in</strong>g van een<br />
joodse religieuze gemeenschap <strong>in</strong> de geschiedenis. doorheen haar<br />
bestaan kent ze moeilijke periodes, zoals de dood van haar historische<br />
leider, maar vooral tijdens het terreurbew<strong>in</strong>d van idi am<strong>in</strong> dada. Hij laat<br />
de gemeenschap vervolgen en dw<strong>in</strong>gt een groot aantal leden zich te<br />
bekeren tot de islam of het christendom. <strong>in</strong> 1979 zijn ze nog met 300,<br />
maar met de steun van de staat israël – die toch wel wat moeite had om<br />
deze volstrekt unieke gemeenschap te erkennen – en de joodse diaspora<br />
herleeft de gemeenschap en verwerft ze religieuze erkenn<strong>in</strong>g en steun<br />
door israëlische en amerikaanse rabbijnen. de opricht<strong>in</strong>g van de coöperatie<br />
Mirembe kawomera is een nieuwe episode <strong>in</strong> deze buitengewone<br />
geschiedenis.<br />
EEN COÖpERATIE VOOR DE VREDE<br />
S<strong>in</strong>ds het beg<strong>in</strong> van de jaren 2000 klopt de leider van de joodse gemeenschap joab jonadav keki aan bij alle producenten<br />
uit de regio Mbalé. Hij wil samen met hen, ongeacht hun religieuze overtuig<strong>in</strong>g, een oploss<strong>in</strong>g v<strong>in</strong>den voor<br />
de crisis die al enkele jaren <strong>in</strong> de koffiesector woedt. De mondiale koffiecrisis heeft het leven van de Oegandese koffietelers<br />
erg aangetast. Sommigen zagen zich verplicht hun land te verkopen of hun k<strong>in</strong>deren van school te halen om<br />
mee te werken op de plantages. “Toch is het geloof ons grootste probleem.” joab jonadav keki wijst op de hevige<br />
spann<strong>in</strong>gen tussen de gemeenschappen s<strong>in</strong>ds de periode onder idi am<strong>in</strong> dada: de joden werden veracht, gepest en<br />
openlijk beschuldigd als “Christusmoordenaars” door de christenen en “godvergeten” genoemd door de moslims. 40<br />
de open en tolerante aanpak van joab jonadav keki werpt <strong>in</strong> 2002 uite<strong>in</strong>delijk vruchten af. Met de steun van de<br />
drie religieuze gemeenschappen die <strong>in</strong> hem een geloofwaardig leider zien, wordt hij verkozen <strong>in</strong> de raad van het<br />
ondergraafschap namanyonyi.<br />
In 2004 wordt na lange gemeenschappelijke beraadslag<strong>in</strong>gen de coöperatie Mirembe Kawomera opgericht,<br />
wat heerlijke vrede betekent <strong>in</strong> het Luganda, een van de Oegandese talen. Het doel van de coöperatie is de<br />
gemeenschappen dichter bijeen te brengen en bij te dragen tot hun ontwikkel<strong>in</strong>g. “We hebben lang nagedacht<br />
en ons vooral toegelegd op wat ons verenigt”, zo vertelt joab jonadav keki. “We zijn <strong>in</strong> onze heilige geschriften op<br />
zoek gegaan naar overeenkomsten. Zo hebben we ontdekt dat we allemaal groeten met het woord vrede: Shalom,<br />
Salaam, Mirembé.”
39<br />
“Ik koop alles. Ik wil de hele geschiedenis.”<br />
nadat de gemeenschappelijke waarden waren erkend en aanvaard door<br />
de leden van de coöperatie moest een economisch project worden uitgewerkt<br />
en moest worden gezocht naar nieuwe markten. de coöperatie<br />
kreeg daarbij heel wat steun van onder meer Paul katzeff, de directeur van<br />
de thanksgiv<strong>in</strong>g Coffee Company. Hij besloot een meerprijs van 30% te<br />
betalen voor de productie ten opzichte van de marktprijs. Bovendien wilde<br />
hij de coöperatie begeleiden op de weg naar certificatie. “Ik koop alles.<br />
Alles of niets. Ik wil het hele verhaal. De wereld moet dit weten”, aldus<br />
Paul katzeff.<br />
de coöperatie Mirembe kawomera verenigt momenteel bijna 1000 kle<strong>in</strong>e<br />
producenten en hun gez<strong>in</strong>nen. Ze maakt op haar beurt deel uit van de<br />
grotere coöperatie gumut<strong>in</strong>do.<br />
“Wij willen onze coöperatie nu laten uitgroeien tot een model voor<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten”, vertelt hij “we hopen ook dat nog coöperaties<br />
het model van Mirembe zullen overnemen om vreedzaam samen te leven.<br />
We komen nu zoveel beter overeen. Het is ongelooflijk wat een harmonie<br />
en vrede deze gemeenschap kent s<strong>in</strong>ds de coöperatie werd opgericht.”<br />
Joab Jonadav Keki, oprichter van Mirembe kawomera<br />
Het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong><br />
<strong>Centre</strong> van BTC ondersteunt de<br />
activiteiten van de organisatie<br />
Gumut<strong>in</strong>do, waar Mirembe<br />
Kawomera deel van uitmaakt.<br />
Het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong><br />
<strong>Centre</strong> werkt samen met de<br />
Britse fairtrade-ngo Tw<strong>in</strong> aan<br />
een programma dat koffie van de<br />
beste kwaliteit wil produceren<br />
en op de markt brengen.<br />
Het project krijgt hiervoor<br />
een f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g van € 26 250.<br />
www.befair.be<br />
<strong>in</strong> de raad van bestuur zijn de drie grote religieuze gemeenschappen vertegenwoordigd.<br />
Momenteel is de voorzitter joods, de ondervoorzitter christen<br />
en de schatbewaarder moslim.<br />
De plantages van de leden zijn gelegen op de flanken van de Mount Elgon,<br />
een uitgedoofde vulkaan <strong>in</strong> het oosten van het land nabij de grens met kenia.<br />
Daar kweken ze een zachte variant van de arabica die gecertificeerd<br />
is als fair trade, bio, koosjer en halal.<br />
Hoewel de productie van Mirembe kawomera relatief beperkt is (zo’n 50 ton),<br />
staat ze bekend om haar kwaliteit, zachtheid en smaak. dankzij fairtrade- en<br />
biocertificaties brengt de verkoop van de koffie genoeg op om fatsoenlijk<br />
te leven. daarnaast kan de coöperatie ook een gedeelte her<strong>in</strong>vesteren<br />
<strong>in</strong> sociale en economische ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten, <strong>in</strong> opleid<strong>in</strong>g van<br />
de koffietelers en <strong>in</strong> duurzame projecten. De fairtradecertificatie geeft de<br />
producenten bovendien toegang tot krediet en betaalt een deel van hun<br />
productie voor de oogst.<br />
Zo hebben de leden van de coöperatie de voorbije jaren samen een<br />
dynamische gemeenschap ontwikkeld en een hele reeks concrete acties<br />
ondernomen voor de boeren en hun gez<strong>in</strong>nen. er werden scholen<br />
gebouwd, elektriciteit aangelegd <strong>in</strong> de dorpen en er is een verbeterde<br />
toegang tot dr<strong>in</strong>kbaar water.<br />
Meer lezen:<br />
www.mirembekawomera.com<br />
www.thanksgiv<strong>in</strong>gcoffee.com
De ngo Bead<strong>for</strong>Life (parel voor het leven) is <strong>in</strong> 2004 opgericht door drie Amerikaanse dames die<br />
onder de <strong>in</strong>druk waren van de schoonheid en kwaliteit van de papieren parels die de Oegandese<br />
vrouwen maakten. De organisatie wil het levenspeil van de armste vrouwen opkrikken. Dat zijn vaak<br />
oorlogsweduwen, verlaten of met een hiv-besmett<strong>in</strong>g. Bead<strong>for</strong>Life helpt hen door de producten van<br />
hun handenarbeid te verkopen op de lokale markten en <strong>in</strong> w<strong>in</strong>kels die de organisatie <strong>in</strong> april 2009<br />
opende <strong>in</strong> de Verenigde Staten (Boulder Colorado) en <strong>in</strong> Europa (Montpellier).<br />
BEADFORLIFE<br />
Het werk van Bead<strong>for</strong>Life past duidelijk <strong>in</strong> de doelstell<strong>in</strong>g<br />
van armoedebestrijd<strong>in</strong>g en zorg voor de<br />
Oegandese vrouwen die slachtoffers zijn van de<br />
oorlog. Het voorziet een opleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het maken van<br />
juwelen en tassen met geschilderde of verniste parels<br />
van gerecycleerd papier.<br />
Zodra de vrouwen voldoende vaardigheid en knowhow<br />
hebben, begeleidt Bead<strong>for</strong>life hen bij de opricht<strong>in</strong>g<br />
van een ondernem<strong>in</strong>g. de organisatie garandeert ook<br />
de afzet van hun productie tegen prijzen waarmee ze<br />
kunnen voorzien <strong>in</strong> hun behoeften en die van hun gez<strong>in</strong>.<br />
de organisatie verzorgt commerciële opleid<strong>in</strong>gen<br />
en ontwerpcursussen en geeft toegang tot bijkomende<br />
f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g voor het oprichten en ontwikkelen van<br />
micro-ondernem<strong>in</strong>gen.<br />
Het werk van de creatieve oegandese vrouwen ziet<br />
er prachtig uit. Ze maken uit gekleurd papier parels<br />
van allerlei grootte. die beschilderen of vernissen ze<br />
met natuurlijke kleurstoffen alvorens er halssnoeren,<br />
tassen, armbanden en oorbellen van te maken.<br />
de vervaardig<strong>in</strong>g van de parels, waarvoor uitsluitend<br />
gerecycleerd papier wordt gebruikt, draagt op een<br />
heel concrete manier bij tot het behoud van het milieu.<br />
de parelmaaksters knippen de driehoeken papier<br />
uit glossy tijdschriften en magaz<strong>in</strong>es, oude kalenders,<br />
strooibiljetten of dozen van ontbijtgranen. Ze worden<br />
vervolgens met de hand gerold en gelijmd alvorens<br />
met een ecologische en geurloze acrylvernis te worden<br />
versierd en afgewerkt.<br />
jennifer rowell-gastard is de coörd<strong>in</strong>atrice van Bead<strong>for</strong>Life<br />
<strong>in</strong> Europa. Zij vat de filosofie van haar organisatie<br />
als volgt samen: “Bead<strong>for</strong>Life werkt aan het uitroeien<br />
van extreme armoede door bruggen te bouwen van<br />
begrip en <strong>handel</strong>sverkeer tussen de armste Afrikanen<br />
en betrokken burgers overal ter wereld. De Oegandese<br />
vrouwen verwerken gekleurd papier tot mooie parels<br />
en attente mensen openen hun hart, hun huis en hun<br />
gemeenschap om die parels te kopen en te verkopen.”<br />
40<br />
“Zo worden die parels een <strong>in</strong>komen, eten,<br />
gezondheidszorg, een plaats op school en de bijbehorende<br />
hoop. Dat is een kle<strong>in</strong> mirakel waar<br />
we allemaal beter van worden.” 41 Ze voegt er<br />
nog aan toe: “Onze parelmaaksters en naaisters<br />
zijn zeer arme vrouwen die heel hard werken<br />
en leven van m<strong>in</strong>der dan twee dollar per dag.<br />
Ze zijn <strong>in</strong>telligent en hebben een enorme kracht<br />
en wil om vooruit te komen.”<br />
Bead<strong>for</strong>life koopt en verkoopt niet alleen de parels van<br />
de vrouwen. de organisatie ondersteunt ook tal van lokale<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten <strong>in</strong> de gezondheidszorg, onderwijs,<br />
huisvest<strong>in</strong>g en zelfs <strong>in</strong> de beroepsopleid<strong>in</strong>g van<br />
jongeren. De projecten worden volledig gef<strong>in</strong>ancierd<br />
door de parelverkoop en verbeteren niet alleen het bestaan<br />
van de maaksters zelf maar ook die van andere<br />
mensen <strong>in</strong> armoede. Bead<strong>for</strong>life heeft daartoe een subsidieprogramma<br />
<strong>in</strong> het leven geroepen dat steun verleent<br />
aan andere non-profitorganisaties die actief zijn <strong>in</strong><br />
de armoedebestrijd<strong>in</strong>g.<br />
jennifer rowell-gastard onderstreept dit: “Al onze w<strong>in</strong>st<br />
wordt opnieuw geïnvesteerd <strong>in</strong> onze ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten<br />
(Community <strong>Development</strong> Projects). Bead<strong>for</strong>Life<br />
heeft een eigen programma voor de steun aan andere<br />
ngo’s die zich <strong>in</strong>zetten om de armoede uit te bannen.<br />
Via die samenwerk<strong>in</strong>g kunnen wij onze <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen <strong>in</strong><br />
de strijd tegen de extreme armoede exponentieel uitbreiden.<br />
Momenteel ondersteunen wij f<strong>in</strong>ancieel een<br />
twaalftal organisaties.”<br />
Fotocredits: Bead For life
Fotocredits: Bead For life<br />
41<br />
Fotocredits: Bead For life<br />
Meer lezen:<br />
www.bead<strong>for</strong>life.org<br />
www.bead<strong>for</strong>lifestore.org<br />
Terug leven<br />
In de Seattle Times 42 vertelt journaliste Theresa Morrow het verhaal<br />
van Fatuma, een van de parelvrouwen van Bead<strong>for</strong>Life. Haar verhaal<br />
is slechts een voorbeeld van de tragische lotgevallen die veel Oegandese<br />
vrouwen te beurt vielen en van het belang van organisaties als<br />
Bead<strong>for</strong>Life die de hand reiken naar zij die door iedereen worden verworpen.<br />
Fatuma werd ontvoerd toen ze 13 was en het lord’s resistance army haar<br />
dorp <strong>in</strong> het noorden van het land b<strong>in</strong>nenviel. Zij en de andere k<strong>in</strong>deren zaten<br />
op dat moment op school. “Ze kwamen aan toen we <strong>in</strong> de klas zaten. Het<br />
was 10 uur ’s morgens. Toen de bel g<strong>in</strong>g voor de ochtendspeeltijd, merkte<br />
een van de onderwijzers op dat we waren oms<strong>in</strong>geld”. de rebellen lieten de<br />
jongste k<strong>in</strong>deren ter plaatse maar namen de ouderen, waaronder Fatuma,<br />
mee. “Dat is als doodgaan. Je verdort, je laat het leven voor wat het is. Er<br />
zijn ook heel wat k<strong>in</strong>deren gedood. Zij die zich hebben verzet of hebben<br />
geprobeerd om te vluchten. Ze zijn op een afgrijselijke manier omgebracht.”<br />
Fatuma blijft twee jaar onder het juk van de rebellen tot de dag dat ze<br />
de kans ziet om de benen te nemen. Ze is dan 15 en zwanger van een<br />
van de talrijke rebellen die haar hebben verkracht. Haar familie dreigt ermee<br />
de baby te doden, dus vlucht ze opnieuw. later trouwt ze, maar haar man<br />
sterft als ze opnieuw zwanger is. Zo blijft ze alleen achter met haar vier<br />
k<strong>in</strong>deren.<br />
daarop wordt ze opgevangen door Bead<strong>for</strong>life. Fatuma leert er juwelen<br />
maken. Ze krijgt onderdak <strong>in</strong> het “Vriendschapsdorp”, een woonproject beheerd<br />
door Bead<strong>for</strong>life en Habitat <strong>for</strong> Humanity, een andere ngo die zich<br />
specialiseert <strong>in</strong> de bouw van huizen voor de armste bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gslanden.<br />
Met die steun heeft Fatuma een eigen huis kunnen bouwen,<br />
waar ze nog steeds woont met haar gez<strong>in</strong>. Haar vier k<strong>in</strong>deren gaan naar<br />
school.<br />
Bead<strong>for</strong>life is lid van de Federatie voor eerlijke <strong>handel</strong> (Fairtrade Federation).
Somalië kende s<strong>in</strong>ds zijn<br />
onafhankelijkheid <strong>in</strong> 1959<br />
nauwelijks perioden van<br />
stabiliteit.<br />
De democratische ambities van de<br />
eerste jaren (1960 – 1969) hebben<br />
nooit ergens toe geleid en s<strong>in</strong>ds de<br />
staatsgreep van Siad Barré <strong>in</strong> 1970<br />
leeft Somalië onder een dictatuur.<br />
In 1991 doet een burgeroorlog het<br />
land <strong>in</strong> totale chaos verzeilen.<br />
S<strong>in</strong>dsdien heeft Somalië geen<br />
centrale reger<strong>in</strong>g meer. De macht<br />
is <strong>in</strong> handen van krijgsheren<br />
en milities. Die ondanks de<br />
humanitaire <strong>in</strong>terventies van de<br />
Verenigde Naties (Operatie van<br />
de Verenigde Naties <strong>in</strong> Somalië –<br />
UNOSOM) <strong>in</strong> 1992 en de operatie<br />
Restore Hope van de Verenigde<br />
Staten een jaar later. 43<br />
42<br />
Fotocredits: Charles reger uS gov.<br />
IN SOMALIË<br />
nicolas Vercken is voor het CCFd (Comité Catholique contre la Faim et<br />
pour le développement) verantwoordelijk voor de Hoorn van afrika en vat<br />
de situatie <strong>in</strong> het oost-afrikaanse land als volgt samen: “Somalië is een<br />
schoolvoorbeeld van een falende staat”. een land op drift, waar s<strong>in</strong>ds de<br />
omverwerp<strong>in</strong>g van de dictatuur van Siad Barré door facties en clans <strong>in</strong> 1991<br />
de burgeroorlog woedt. een land <strong>in</strong> volle chaos dat tot op vandaag onder<br />
het juk van zijn krijgsheren leeft, “groepen schurken die zich beperken tot<br />
de controle van bepaalde wijken en regio’s, zonder enig politiek project voor<br />
ogen”, benadrukt nicolas Vercken nog. 44<br />
Somalië is <strong>in</strong> de steek gelaten door de <strong>in</strong>ternationale gemeenschap en behoort<br />
dan ook tot de acht landen die het meest vatbaar zijn voor hongersnood: 71%<br />
van de bevolk<strong>in</strong>g heeft af te rekenen met voedseltekorten. 45<br />
<strong>in</strong> juni 2010 kon de amerikaanse journalist van keniaanse afkomst Charles<br />
kituku de hoofdstad Mogadishu bezoeken. Hij was er getuige van de<br />
nieuwste absurditeiten van de islamisten die de meeste wijken van de stad<br />
controleren. Mannen zijn verplicht om een baard te laten groeien. klokgelui<br />
is verboden <strong>in</strong> scholen, bioscopen, tijdens folkloristische dansen, <strong>in</strong> de<br />
muziek en <strong>in</strong> het voetbal. Het ergste is evenwel het lot dat de vrouwen is<br />
beschoren. elk verzet tegen mannen wordt als een politieke daad gezien.<br />
op bevel van de fundamentalistische militieleden moeten ze een sluier dragen<br />
en de beha afzweren. 46<br />
de verantwoordelijke van Cogwo (Coalition of grassroots women organizations)<br />
getuigde onlangs via amnesty <strong>in</strong>ternational: “Vrouwen zijn duidelijk<br />
het doelwit. Aan mijn collega’s en mezelf is gevraagd om ons werk ten bate<br />
van vrouwen publiekelijk af te zweren als een crim<strong>in</strong>ele activiteit. We hebben<br />
bedreig<strong>in</strong>gen ontvangen en verscheidene van mijn collega’s zijn vermoord.” 47<br />
<strong>in</strong> dergelijke omstandigheden is eerlijke <strong>handel</strong> niet eens een optie. de toestand van verval, onveiligheid en geweld<br />
is te ernstig. Men zal eerst aan de basisbehoeften van de bevolk<strong>in</strong>g moeten voldoen en het land veiliger maken<br />
voor de lancer<strong>in</strong>g van dergelijke <strong>in</strong>itiatieven zelfs maar kan worden overwogen.<br />
En toch worden zelfs <strong>in</strong> die extreme omstandigheden, die van Somalië een van de gevaarlijkste gebieden<br />
ter wereld maken, enkele zeldzame projecten opgezet. Het zijn pog<strong>in</strong>gen om bepaalde gemeenschappen<br />
uit hun isolement te halen door de resultaten van hun kennis en kunde te ver<strong>handel</strong>en.
GECERTIFICEERDE BIOLOGISCHE WIEROOK UIT SOMALIË<br />
weg van de door geweld geteisterde steden, <strong>in</strong> de extreme hitte en de dorre en brandende omgev<strong>in</strong>g van de<br />
Somalische woestijn, leeft het Samburuvolk. Het bestaat uit semipastorale nomadenstammen die leven van hun<br />
magere kudden koeien, geiten en kamelen.<br />
de vrouwen vangen <strong>in</strong> de woestijn het hars op van de doornige boswelliastruiken. op basis daarvan maken ze<br />
arabische gom die ze met stoom distilleren om etherische wierookolie te verkrijgen.<br />
de Britse ondernem<strong>in</strong>g S & d aroma ltd die duurzame cosmetische fairtradeproducten ver<strong>handel</strong>t, werkt <strong>in</strong> het<br />
kader van haar steun aan de afgelegen plattelandsgemeenschappen bij wie ze <strong>in</strong>koopt samen met de nomadische<br />
volkeren om een biocertificatie voor hun essentiële wierookolie te verkrijgen.<br />
<strong>in</strong> 2009 zijn ze daar ook <strong>in</strong> geslaagd. Vandaag wordt de essentiële wierookolie van de Samburuvrouwen verkocht<br />
als afgewerkt product of als <strong>in</strong>grediënt voor cosmetica en schoonheidsproducten, met name door neal’s Yard<br />
remedies. 48<br />
Meer lezen:<br />
www.nealsyardremedies.com<br />
DE EERLIJKE HANDEL<br />
SNELT SOMALISCHE VLUCHTELINGEN TE HULp<br />
we bev<strong>in</strong>den ons niet meer <strong>in</strong> Somalië,<br />
maar <strong>in</strong> Spr<strong>in</strong>gfield, Massachusetts<br />
<strong>in</strong> de Verenigde Staten.<br />
Verscheidene tientallen vluchtel<strong>in</strong>gen<br />
uit Somalië belandden hier <strong>in</strong><br />
2009. Ze hebben het ene land na<br />
het andere doorkruist. Ze staken<br />
illegaal de Middellandse Zee over<br />
om na veel omzwerv<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de<br />
Verenigde Staten te belanden, het<br />
voorlopige e<strong>in</strong>de van de nachtmerrie.<br />
Maar door de culturele en taalbarrières<br />
is <strong>in</strong>tegratie geen haalbare<br />
kaart. om uit die situatie te geraken,<br />
hebben de gevluchte Somalische<br />
vrouwen zich georganiseerd. Hun<br />
verenig<strong>in</strong>g de walaalo Sisters vertegenwoordigt<br />
hen bij de overheid.<br />
de verantwoordelijken van dean’s<br />
Beans, een van de bekendste <strong>in</strong>-<br />
43<br />
voerders van fairtrade- en biologische<br />
koffie <strong>in</strong> de Verenigde Staten,<br />
waren geraakt door de hele toestand<br />
en besloten hen op te zoeken<br />
<strong>in</strong> een pog<strong>in</strong>g “om een manier te<br />
v<strong>in</strong>den om hen te helpen, zoals we<br />
dat ook doen met de koffieproducenten<br />
<strong>in</strong> elk van de landen waar we<br />
actief zijn.” 49<br />
uit de ontmoet<strong>in</strong>g is een project<br />
ontstaan voor het maken van orig<strong>in</strong>ele<br />
boodschappentassen uit gerecycleerd<br />
jute. de tassen worden<br />
door de vrouwen ontworpen en genaaid.<br />
“Ze spreken elke week af om samen<br />
te naaien en verhalen uit te wisselen<br />
over hun dramatische levens en<br />
hun strijd”, aldus dean op zijn site.<br />
“Mijn vrouw Annette heeft bepaal-<br />
<strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong> verbeteren niet alleen het lot van<br />
de bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de <strong>conflictgebieden</strong> zelf, maar bieden ook de<br />
mogelijkheid om de duizenden vluchtel<strong>in</strong>gen die door oorlogen<br />
en geweld bij ons terechtkomen beter op te vangen en te <strong>in</strong>tegreren.<br />
Het gaat daarbij niet om liefdadigheid, maar om <strong>handel</strong>.<br />
Mensen krijgen hun waardigheid terug.<br />
de van die bijeenkomsten bijgewoond.<br />
Dankzij haar vaardigheden<br />
als begeleidster, opgedaan <strong>in</strong> haar<br />
organisatie MotherWoman, heeft ze<br />
die vrouwen geholpen. We stellen<br />
oude naaimach<strong>in</strong>es ter beschikk<strong>in</strong>g<br />
zodat ze kunnen leren naaien. Twee<br />
van de vrouwen, Yasm<strong>in</strong> en Nasra,<br />
hebben b<strong>in</strong>nen MotherWoman ook<br />
een opleid<strong>in</strong>g gekregen tot begeleidster<br />
en gebruiken die nieuw<br />
verworven competenties nu b<strong>in</strong>nen<br />
de vrouwengroep. Na enkele tests<br />
begonnen ze kisten en boodschappentassen<br />
te maken. Ze bewaren<br />
de kwaliteit van de voed<strong>in</strong>gsmiddelen,<br />
ze zijn sterk, herbruikbaar<br />
en vervaardigd uit gerecycleerde<br />
koffiezakken. De w<strong>in</strong>st gaat volledig<br />
naar de groep, zodat de vrouwen<br />
hun gez<strong>in</strong>nen kunnen onderhouden.”<br />
50<br />
www.deansbeans.com
Sierra Leone is een kle<strong>in</strong> land <strong>in</strong> West-Afrika.<br />
In 1961 werd het onafhankelijk, maar het kende s<strong>in</strong>ds die tijd nog niet veel stabiliteit.<br />
44<br />
IN SIERRA LEONE<br />
de geschiedenis van Sierra leone is onlosmakelijk verbonden met de<br />
exploitatie van zijn uitzonderlijke diamantmijnen. Vaak weerhielden die<br />
de politieke en economische elite ervan de noodzakelijke structurele<br />
her vorm<strong>in</strong>gen door te voeren om tot een democratie te komen en een<br />
meerwaarde-economie op poten te zetten <strong>in</strong> de plaats van of aanvullend<br />
op de diamantopbrengsten die maar een heel kle<strong>in</strong>e m<strong>in</strong>derheid van de<br />
bevolk<strong>in</strong>g verrijken.<br />
tussen 1991 en 2002 kende het land een bloedige burgeroorlog met enkele<br />
van de afschuwelijkste wreedheden uit de recente geschiedenis. de oorlog,<br />
die voornamelijk draaide rond de controle over de diamantontg<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g, eiste<br />
bijna 200 000 levens en verdreef ruim twee miljoen mensen, omgerekend<br />
een derde van de toenmalige bevolk<strong>in</strong>g, uit hun huizen. Mensen werden<br />
op grote schaal verm<strong>in</strong>kt en de strijdende partijen schakelden massaal<br />
k<strong>in</strong>dsoldaten <strong>in</strong>.<br />
Momenteel leeft het land <strong>in</strong> vrede. de maatregelen van de Vn worden geleidelijk<br />
teruggeschroefd en zelfs <strong>in</strong>getrokken. Zo is het embargo op de<br />
uitvoer van bloeddiamanten opgeheven. toch werken om economische<br />
redenen nog altijd heel wat k<strong>in</strong>deren <strong>in</strong> zeer gevaarlijke omstandigheden<br />
<strong>in</strong> de mijnen. ook de verspreid<strong>in</strong>g van aids is een groot probleem: 16 000<br />
k<strong>in</strong>deren jonger dan 15 zijn seropositief.<br />
<strong>in</strong> 2000 maakte de ontwikkel<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>dex (de Human development <strong>in</strong>dex of<br />
Hdi) van Sierra leone het m<strong>in</strong>st ontwikkelde land van de wereld. S<strong>in</strong>dsdien<br />
is er vooruitgang geboekt maar het ontwikkel<strong>in</strong>gsniveau blijft zwak.<br />
Sierra leone stond <strong>in</strong> 2011 op de 180 ste plaats van de 187 landen. 51<br />
DE GODDELIJKE CHOCOLADE VAN SIERRA LEONE<br />
B<strong>in</strong>nen de producentengemeenschappen van eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> geldt<br />
kuapa kokoo als een pionier en een toonbeeld.<br />
deze ghanese coöperatie kiest <strong>in</strong> 1998 als cacaoproducent voor een geïntegreerde<br />
commerciële aanpak. Ze richt <strong>in</strong> het Verenigd kon<strong>in</strong>krijk het <strong>handel</strong>smerk day Chocolate<br />
en haar eigen chocolademerk div<strong>in</strong>e Chocolate op en verdeelt rechtstreeks op de<br />
engelse markt. deze controle van de volledige waardeketen van het product betekent<br />
een grote vooruitgang voor de ghanese cacaoproducenten van kuapa kokoo.<br />
Div<strong>in</strong>e Chocolate beg<strong>in</strong>t ook te werken met producenten uit Sierra Leone.<br />
Beg<strong>in</strong> 2010 laat Kuapa Kokoo trots weten dat met de ondersteun<strong>in</strong>g van Tw<strong>in</strong>,<br />
een eerste conta<strong>in</strong>er gecertificeerde fairtradecacao van de productiecoöperatie<br />
Kpeya Agricultural Enterprise (KAE) <strong>in</strong> de boeken van het goddelijke chocolademerk<br />
is <strong>in</strong>geschreven. 52
Fotocredits: transFair uSa Fotocredits: div<strong>in</strong>e Chocolate<br />
Meer lezen:<br />
www.div<strong>in</strong>echocolate.com<br />
www.tw<strong>in</strong>.org.uk<br />
www.kuapakokoo.com<br />
45<br />
Fotocredits: kennet Havgaard -Max Havelaar<br />
DE COÖpERATIE KpEyA AGRICULTURAL ENTERpRISE<br />
kae bev<strong>in</strong>dt zich <strong>in</strong> kenema op bijna 300 kilometer van de hoofdstad Freetown<br />
en telt ruim 1200 leden die georganiseerd zijn <strong>in</strong> 50 dorpscomités. de coöperatie is<br />
opgericht <strong>in</strong> 1996 tijdens de burgeroorlog. de groei van de organisatie is grotendeels<br />
het werk van één man, ibrahim Moseray, cacaoboer en algemeen directeur van de<br />
coöperatie. Moseray is er<strong>in</strong> geslaagd zijn medeproducenten ervan te overtuigen dat<br />
het voordelig is lid te zijn van een coöperatie die zich bekommert om het welzijn van<br />
haar leden.<br />
Met de hulp van TWIN, het FAO en de Duitse <strong>in</strong>stantie Agro Action leerde KAE de<br />
producenten hoe cacao van een betere kwaliteit te telen en te commercialiseren<br />
en hoe ze zich moeten organiseren op basis van democratische en multi-etnische<br />
structuren.<br />
de problemen om <strong>in</strong> Sierra leone een coöperatie uit te bouwen zijn veel groter dan<br />
die van de coöperatie kuapa kokoo <strong>in</strong> ghana. de markt is geliberaliseerd met hevigere<br />
concurrentie tot gevolg. Bovendien waren de producenten vroeger afhankelijk<br />
van marktoperatoren die hun cacao tegen extreem lage prijzen opkochten nog vóór<br />
hij geoogst was.<br />
ibrahim Moseray legt uit dat net die situatie aan de basis ligt van zijn project: “Ik ben<br />
een cacaoboer, net als mijn ouders. Tijdens de oorlog heb ik mijn broers zien vechten,<br />
terwijl wij door de <strong>in</strong>kopers werden bedrogen. Ik wou iets ondernemen om ons aan<br />
een beter leven te helpen.” 53<br />
andere boeren die zich van de toestand bewust waren, sloten zich aan bij kae<br />
om van dezelfde hogere prijzen en steunmaatregelen voor producenten te genieten.<br />
Cacao uit Sierra leone is lange tijd beschouwd als van m<strong>in</strong>dere kwaliteit, maar de<br />
leden van kae hebben geleerd om een betere kwaliteit te produceren door aan hun<br />
fermentatie- en droogtechnieken te werken. daardoor genieten ze van de fairtradepremies<br />
die div<strong>in</strong>e Chocolate hen toekent.<br />
door die nieuwe bronnen van <strong>in</strong>komsten heeft de coöperatie kpeya agricultural<br />
enterprise een school kunnen bouwen en betaalt ze een leerkracht op dagelijkse basis.<br />
de opslagplaatsen voor cacao werden vernieuwd en de coöperatie heeft <strong>in</strong> kenema<br />
ook nieuwe kantoren en een magazijn laten bouwen. 54
Soedan is het grootste land van Afrika. S<strong>in</strong>ds zijn onafhankelijkheid <strong>in</strong> 1956,<br />
kende het niets dan burgeroorlogen en staatsgrepen.<br />
Tussen 1983 en 1989 eiste de<br />
burgeroorlog 2 miljoen levens<br />
en werden meer dan 4 miljoen<br />
<strong>in</strong>woners uit hun dorpen<br />
verdreven.<br />
46<br />
Fotocredits: uniterre<br />
IN SOEDAN<br />
de gewapende groepen <strong>in</strong> de door animistische en christelijke stammen<br />
overheerste gebieden <strong>in</strong> het zuiden van het land komen <strong>in</strong> opstand tegen<br />
de reger<strong>in</strong>g van islamisten <strong>in</strong> khartoem. die besloot <strong>in</strong> 1983 om de sharia<br />
of het islamitische recht uit te breiden tot het hele land met stenig<strong>in</strong>g en<br />
amputatie als gangbare straffen.<br />
Bovenop die bloedige conflicten kwam de droogte die <strong>in</strong> het zuiden en het<br />
westen van het land schaarste en regelrechte hongersnood bracht.<br />
Sommigen vluchtten naar de steden <strong>in</strong> het zuiden of naar het noorden tot<br />
<strong>in</strong> khartoem. anderen zochten hun heil over de grens <strong>in</strong> ethiopië, kenia,<br />
oeganda of egypte. als slachtoffers van ondervoed<strong>in</strong>g of hongersnood<br />
vallen die bevolk<strong>in</strong>gsgroepen onder wat <strong>in</strong>ternationale humanitaire organisaties<br />
een “verloren generatie” noemen; zonder opleid<strong>in</strong>g, zonder toegang<br />
tot basiszorgen en zonder ernstige kans om ook maar ergens aan de slag<br />
te kunnen.<br />
Beg<strong>in</strong> 2003 begon <strong>in</strong> de westelijke prov<strong>in</strong>cie darfur een nieuwe rebellie.<br />
Zowel reger<strong>in</strong>g als rebellen werden tijdens deze oorlog beschuldigd van<br />
wreedheden, vooral de arabische janjawid-militie die werd betaald door de<br />
met de islam sympathiserende reger<strong>in</strong>g. op drie jaar tijd heeft deze oorlog<br />
aan meer dan 300 000 mensen het leven gekost en het tienvoud ervan als<br />
vluchtel<strong>in</strong>gen uit hun dorpen verdreven.<br />
Het Soedanese staatshoofd omar al-Bashir bev<strong>in</strong>dt zich s<strong>in</strong>ds 2010 onder<br />
<strong>in</strong>ternationaal aanhoud<strong>in</strong>gsmandaat omdat hij door het <strong>in</strong>ternationaal<br />
Strafhof (iCC) beschuldigd wordt van oorlogsmisdaden, misdaden tegen<br />
de menselijkheid en genocide tijdens de burgeroorlog <strong>in</strong> darfur. de splits<strong>in</strong>g<br />
van het land <strong>in</strong> 2011 heeft de problemen niet opgelost.<br />
de lokale bevolk<strong>in</strong>g is meermaals slachtoffer van afpers<strong>in</strong>g aan de betwiste<br />
grenzen tussen noord- en Zuid-Soedan. 55<br />
Fotocredits: uneP
Fotocredits: uneP<br />
47<br />
SOEDANESE GECERTIFICEERDE ARABISCHE GOM<br />
UIT DE EERLIJKE HANDEL<br />
Arabische gom wordt gekweekt <strong>in</strong> Soedan, Somalië en Senegal. Het is een hars dat<br />
dienst doet <strong>in</strong> de farmaceutische <strong>in</strong>dustrie of als <strong>in</strong>grediënt voor de bereid<strong>in</strong>g van<br />
snoep en frisdrank. Het is een belangrijk opbrengstgewas voor duizenden Afrikaanse<br />
boeren die leven <strong>in</strong> de dorre en semi-aride gebieden ten zuiden van de Sahara.<br />
Soedan is de grootste producent ter wereld van arabische gom. Volgens het <strong>in</strong>ternationaal<br />
Fonds voor landbouwontwikkel<strong>in</strong>g (iFad) garandeert die sector het voortbestaan<br />
van ruim vijf miljoen mensen <strong>in</strong> het Afrikaanse land.<br />
Beg<strong>in</strong> 2010 hebben de Britse fairtrade-ngo traidcraft exchange, het europese netwerk<br />
euclid 56 en de Nederlandse organisatie ASDF BV f<strong>in</strong>anciële steun verkregen van de<br />
Verenigde naties om een voor Soedan vernieuwend programma van armoedebestrijd<strong>in</strong>g<br />
te lanceren, gebaseerd op het uitwerken van de eerste norm voor fairtradecertificatie<br />
van Arabische gom. de <strong>in</strong>zet is niet ger<strong>in</strong>g, zeker als je je realiseert dat<br />
de Soedanese boeren volgens een studie van de wereldbank m<strong>in</strong>der dan 15% krijgen<br />
van de uite<strong>in</strong>delijke prijs van hun product. 57<br />
Filippo addarii is lid van het europese euclid-netwerk. Hij benadrukt het belang van dit<br />
project: “Dit is een van de <strong>in</strong>teressantste <strong>in</strong>itiatieven waaraan we deelnemen, aangezien<br />
we <strong>in</strong> de hele sector actief zijn en onze competenties, expertise en passie ter beschikk<strong>in</strong>g<br />
stellen. We hopen op echte verander<strong>in</strong>gen en toekomstperspectieven <strong>in</strong> een van<br />
de meest ontwrichte regio’s van de wereld. Ons f<strong>in</strong>ancieel model kan de <strong>in</strong>ternationale<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gswereld zoals wij die zien op zijn kop zetten en ondertussen aantonen dat<br />
transversale partnerschapsrelaties <strong>in</strong> deze sector wel degelijk werken.” 58<br />
<strong>in</strong>ternationaal directeur bij traidcraft exchange geoff Bockett is niet m<strong>in</strong>der enthousiast:<br />
“Dit project is erg belangrijk omdat het zo vernieuwend is voor eerlijke <strong>handel</strong><br />
en <strong>in</strong>tussen de Soedanese producenten van Arabische gom de kans geeft om<br />
dankzij eerlijke <strong>handel</strong> hun levensomstandigheden te verbeteren. Traidcraft geeft<br />
alle steun aan dit project dat zowel een sociale, ecologische als commerciële meerwaarde<br />
biedt. Wij zijn blij dat we met <strong>in</strong>vloedrijke partners eerlijke <strong>handel</strong> kunnen<br />
uitbreiden tot een nieuwe sector.” 59<br />
Projectcoörd<strong>in</strong>ator en algemeen directeur van aSdF giulio Franz<strong>in</strong>etti situeert de<br />
impact van het project dan weer door uit te leggen dat “de marktspelers zich bewust<br />
zijn van het immense potentieel van dit project. Het kan het leven van miljoenen<br />
boeren <strong>in</strong> de Sahel ten zuiden van de Sahara veranderen omdat het uitzicht geeft<br />
op van een duurzame en langetermijnverander<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een van de moeilijkste regio’s<br />
van de wereld.” 60<br />
Euclid Network, Traidcraft Exchange en ASDF BV willen een<br />
commercieel plat<strong>for</strong>m <strong>in</strong>voeren om meer markttransparantie<br />
te verkrijgen en leggen ook fondsen aan voor de promotie<br />
van de gecertificeerde Soedanese Arabische gom uit eerlijke <strong>handel</strong>.<br />
Meer lezen:<br />
www.gumarabic.org<br />
www.EuclidNetwork.eu<br />
www.traidcraft.co.uk<br />
http://capacity4dev.ec.europa.eu
EERLIJKE HANDEL IN DE<br />
LANDEN VAN DE ARABISCHE LENTE<br />
Op 17 december 2010 maakt Mohammed Bouazizi, een jonge straatventer <strong>in</strong> het<br />
Tunesische Sidi Bouzid, een e<strong>in</strong>de aan zijn leven door zichzelf <strong>in</strong> brand te steken<br />
nadat de politie zijn koopwaar <strong>in</strong> beslag heeft genomen. Het <strong>in</strong>cident steekt de lont<br />
<strong>in</strong> het kruitvat: het Tunesische volk heeft genoeg van de pesterijen en de corruptie<br />
en komt <strong>in</strong> opstand tegen het bew<strong>in</strong>d van president Z<strong>in</strong>e el-Abid<strong>in</strong>e Ben Ali.<br />
Betog<strong>in</strong>gen worden rellen, rellen worden oproer. De volksopstand slaat over naar<br />
de rest van het land. Op 14 januari 2011 slaat de president na 23 jaar heerschappij<br />
op de vlucht.<br />
De overw<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g van het Tunesische volk werkt als een olievlek en zet andere<br />
Arabische volkeren ertoe aan om op hun beurt te rebelleren.<br />
Het <strong>in</strong>ternet en de sociale netwerken schrijven geschiedenis als wapens van de<br />
vrijheid en vertolkers van de volkswil. De dictators kunnen alleen met repressie<br />
reageren op een volk dat meer democratie en m<strong>in</strong>der armoede wil.<br />
In het Nabije en het Midden-Oosten waait een nieuwe w<strong>in</strong>d.<br />
Algerije, Jemen, Jordanië, Oman, Egypte, Syrië, Marokko, Bahre<strong>in</strong>, Libië ...<br />
De Arabische jeugd neemt het voortouw <strong>in</strong> de volksbeweg<strong>in</strong>gen en eist meer<br />
vrijheid en toekomstperspectieven.<br />
48<br />
Fotocredits: jonathan rashad
EERLIJKE HANDEL: EEN RECHTVAARDIG ANTWOORD<br />
als er één model het perfecte antwoord biedt op die maatschappelijke eis, is het wel eerlijke <strong>handel</strong>. de kracht<br />
ervan zit <strong>in</strong> de comb<strong>in</strong>atie van ondernem<strong>in</strong>gsdynamiek met responsabiliser<strong>in</strong>g van lokale spelers en met ontwikkel<strong>in</strong>gsperspectieven.<br />
eerlijke <strong>handel</strong> opent de weg naar participatieve democratie. Het is nog te vroeg om de<br />
mogelijke rol van de organisaties voor eerlijke <strong>handel</strong> <strong>in</strong> deze woelige landen te beoordelen. worden ze haarden<br />
van verzet, <strong>in</strong>spiratiebronnen, stabiliserende elementen of een toevluchtsoord voor de meest kwetsbare mensen?<br />
In afwacht<strong>in</strong>g van meer duidelijkheid over hun toekomst, is het tijd voor een kennismak<strong>in</strong>g met eerlijke<br />
organisaties <strong>in</strong> de landen van de Arabische Lente.<br />
49<br />
IN TUNESIË<br />
tunesië is een beetje een vreemde eend <strong>in</strong> de bijt <strong>in</strong> het nabije-oosten.<br />
Met zijn hooggeschoolde bevolk<strong>in</strong>g beschouwde het westen het land lang<br />
als een voorbeeld. Het waardeerde zijn stabiliteit (ondanks het autoritaire<br />
regime), zijn sociale evenwicht (en vooral de plaats van de vrouw), zijn economisch<br />
dynamisme en zijn vreedzame, open cultuur.<br />
Maar dat beeld weerspiegelde niet de volledige realiteit van het land.<br />
tunesië kende immers sterke culturele breuklijnen, <strong>in</strong> het bijzonder tussen<br />
de rijke steden van het noorden en de rest van het grondgebied. Vandaag is<br />
de politieke <strong>in</strong>stabiliteit nog groter door een ongeziene economische crisis.<br />
terwijl de sociale eisen alsmaar luider kl<strong>in</strong>ken, ontvluchten de buitenlandse<br />
<strong>in</strong>vesteerders het land. <strong>in</strong> 2011 daalden de directe buitenlandse <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> hun geheel met 30 %, met een duizel<strong>in</strong>gwekkende val <strong>in</strong> de meest<br />
strategische sectoren van het land (-83 % <strong>in</strong> het toerisme, -42 % <strong>in</strong> de<br />
<strong>in</strong>dustrie, -19 % <strong>in</strong> de energiesector). de economie is <strong>in</strong> recessie en bijna<br />
een kwart van de bevolk<strong>in</strong>g moet rondkomen met m<strong>in</strong>der dan twee dollar<br />
per dag. 61<br />
Fotocredits: Beni ghreb
Fotocredits: Claro.ch Fotocredits: Beni ghreb<br />
Fotocredits: Beni ghreb<br />
50<br />
ZIJ AAN ZIJ MET DE TUNESISCHE pRODUCENTEN<br />
Maar niet alle economische actoren laten Tunesië <strong>in</strong> de steek midden <strong>in</strong> de<br />
storm.<br />
<strong>in</strong> november 2011 opende Fairtrade africa, de onafhankelijke organisatie die alle<br />
Afrikaanse producenten met Fairtradecertificer<strong>in</strong>g (Max Havelaar) vertegenwoordigt,<br />
een kantoor <strong>in</strong> tunis. er waren al kantoren <strong>in</strong> het tanzaniaanse Moshi, het ghanese<br />
accra en <strong>in</strong> kaapstad <strong>in</strong> Zuid-afrika. de noord-afrikaanse vertegenwoordig<strong>in</strong>g van<br />
de organisatie voor eerlijke <strong>handel</strong> wil vooral de gecertificeerde producenten van de<br />
arabische landen van afrika begeleiden en een ruimte creëren waar<strong>in</strong> zij “veel hechter<br />
kunnen samenwerken, goede praktijken kunnen uitwisselen, het Fairtradesysteem <strong>in</strong><br />
hun land bekendheid kunnen geven en een waardeketen voor dadels kunnen creëren.” 62<br />
de delicate politieke en economische toestand van de Maghreblanden schrikt de<br />
actoren van de organisatie voor eerlijke <strong>handel</strong> niet af. Ze loven “de nieuwe reger<strong>in</strong>g<br />
die een wetgevend systeem heeft <strong>in</strong>gevoerd dat de registratie van nieuwe organisaties<br />
vereenvoudigt” en voegen eraan toe dat “Tunis de meest rendabele stad gebleken<br />
is.” 63<br />
Met zijn 13 fairtradegecertificeerde organisaties (6 <strong>in</strong> Egypte, 5 <strong>in</strong> Tunesië en 2 <strong>in</strong> Marokko)<br />
overkoepelt het regionale bureau van Fairtrade africa ongeveer 9300 producenten<br />
van dadels, vers fruit en specerijen. najah labcheg van Hazoua Palm is een van de<br />
leden. Hij benadrukt het belang van het <strong>in</strong>itiatief: “Een netwerk <strong>in</strong> Noord-Afrika zal<br />
onze positie versterken en ons sterker betrekken bij het Fairtradesysteem. Op die<br />
manier zullen wij onze sterke en zwakke punten beter herkennen en kunnen aanpakken.<br />
Kortom, onze recente toetred<strong>in</strong>g tot de organisatie zal ons helpen om onze regio te<br />
ontwikkelen.” 64<br />
BENI GHREB<br />
Hazoua ligt aan de rand van de uitgestrekte woestijn, ver van de stranden<br />
van Monastir en van de drukte van de grote steden <strong>in</strong> het noorden van het land.<br />
Hier vlakbij de stad Tozeur <strong>in</strong> het hart van het landelijke, traditionele Tunesië<br />
ontstond Beni Ghreb, een pionier <strong>in</strong> de verbouw<strong>in</strong>g en de productie van biologische<br />
en eerlijke dadels.<br />
Beni ghreb werd gesticht <strong>in</strong> 2002 en staat aan de wieg van de Groupement de<br />
Développement de l’Agriculture Biodynamique, een groeper<strong>in</strong>g van sedentaire bedoeïenenfamilies<br />
van de Beni ghrebstam. deze gemeenschappen leven al tientallen<br />
jaren <strong>in</strong> de omgev<strong>in</strong>g van het zoutmeer Chott el dierid. de groeper<strong>in</strong>g geeft de families<br />
<strong>in</strong> de streek de kans nieuwe en duurzame bronnen van <strong>in</strong>komsten aan te boren<br />
dankzij de toegang tot middelen voor de opslag, de verwerk<strong>in</strong>g, de verpakk<strong>in</strong>g en het<br />
vervoer van hun oogst. Bovendien wil Beni ghreb de bodemerosie en het oprukken<br />
van de woestijn tegengaan door de herwaarder<strong>in</strong>g van oude landbouwpraktijken te<br />
bevorderen. Vooral het gebruik van de ecologische techniek “<strong>in</strong> drie verdiep<strong>in</strong>gen”.<br />
die techniek baseert zich op de comb<strong>in</strong>atie van drie groepen: dadelpalmen, fruitbomen<br />
(bananen, citroenen, vijgen) en op grondniveau groenten en granen. 65
Meer lezen:<br />
www.ecohazoua.org<br />
www.fairtradeconnection.org<br />
Tunisie Equitable, de onl<strong>in</strong>e shop<br />
Het project Tunisieequitable.com is <strong>in</strong> 2010 ontstaan<br />
uit een ruime samenwerk<strong>in</strong>g tussen producentengroeper<strong>in</strong>gen,<br />
openbare organisaties en de Afrikaanse<br />
ngo Enda. Het programma wil “<strong>in</strong>itiatieven<br />
van hoge kwaliteit <strong>in</strong> Tunesië die dicht bij de mensen<br />
staan” <strong>in</strong> de kijker zetten en doet dit onder de vorm<br />
van een webw<strong>in</strong>kel die eerlijke producten uit Tunesië<br />
verkoopt met de nadruk op traditionele ambachtelijke<br />
creaties.<br />
De aangeboden producten zijn het werk van verschillende<br />
groeper<strong>in</strong>gen uit eerlijke <strong>handel</strong>.<br />
51<br />
Beni Ghreb kreeg voor zijn dadelproductie de Fairtrade-certificer<strong>in</strong>g en de biologische<br />
certificer<strong>in</strong>g van Demeter dankzij het gebruik van traditionele agrobiologische<br />
methoden en de goede arbeidsomstandigheden voor het personeel. Het personeel<br />
bestaat bijna uitsluitend uit vrouwen die <strong>in</strong> deze streek we<strong>in</strong>ig kansen hebben om<br />
geld te verdienen.<br />
de directeur van de producentengroeper<strong>in</strong>g Saïd legt uit dat Beni ghreb een erg grote<br />
economische en sociale impact heeft op de bevolk<strong>in</strong>g: “In deze streek, ver van de<br />
steden, had je alleen werk als je een stukje grond bezat. Wie dat niet had, kon slechts<br />
heel korte perioden van het jaar werken. Meestal maar twee maanden, tijdens de<br />
oogst. De streek heeft een hoge werkloosheid. Met ons project willen wij de natuurlijke<br />
hulpbronnen exploiteren. We hebben nieuwe gewassen geïntroduceerd, vooral<br />
<strong>in</strong> de tu<strong>in</strong>bouw: pepers, knoflook, uien, wortelen en alle soorten fruit en groenten.<br />
Op die manier geven wij de boeren de kans om veel langere perioden van het jaar te<br />
werken.” 66<br />
Hoewel de streek van tozeur zich ver van de grote stedelijke centra bev<strong>in</strong>dt, hebben<br />
de tunesische revolutie en haar nasleep er een grote impact. Sommige vertegenwoordigers<br />
van de overheid zijn gevlucht, w<strong>in</strong>kels zijn geplunderd en er heerst onrust<br />
bij de bevolk<strong>in</strong>g, die niet weet wat de toekomst <strong>in</strong> petto heeft. ondanks de onrust en<br />
de onstabiliteit blijven de tunesische actoren van eerlijke <strong>handel</strong> zich <strong>in</strong>zetten om de<br />
levensomstandigheden van de plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g te verbeteren door <strong>in</strong>heemse<br />
economische activiteiten te ontwikkelen die goede resultaten opleveren en de natuurlijke<br />
hulpbronnen en traditionele kennis respecteren.<br />
De organisatie Zazia Artisanat, die sterk bij het <strong>in</strong>itiatief<br />
betrokken is, verzamelt designers en specialisten<br />
die ambachtelijke Berberproducten maken van alfagras,<br />
een natuurlijke vezel. Ze wil “de lokale tradities<br />
bewaren, herwaarderen en vernieuwen. Ze ambieert<br />
om de ambachtslieden van de streek toegang te geven<br />
tot regelmatige, fatsoenlijke <strong>in</strong>komsten.” 67<br />
Kenmerkend voor dit project is de comb<strong>in</strong>atie van<br />
elektronische <strong>handel</strong> en traditionele creaties, dat alle<br />
schatten van het Tunesische erfgoed aanbiedt met<br />
respect voor de mannen en vrouwen die ze maken.<br />
Fotocredits: Beni ghreb
Fotocredits: Fair trade <strong>in</strong> egypt<br />
Geïnspireerd door de moed van de Tunesiërs zijn de Egyptenaren<br />
op hun beurt <strong>in</strong> opstand gekomen tegen het bew<strong>in</strong>d van president Hosni Moebarak.<br />
S<strong>in</strong>ds de moord op Anwar el-Sadat <strong>in</strong> oktober 1981 was hij onafgebroken aan de macht.<br />
52<br />
IN EGypTE<br />
Vanaf het e<strong>in</strong>de van januari 2011 betoogden tienduizenden mensen <strong>in</strong> de<br />
grote steden van het land.<br />
ondanks de repressie van politie en leger verzamelden op 1 februari bijna<br />
2 miljoen mensen <strong>in</strong> de hoofdstad op en rond het tahrirple<strong>in</strong>, het symbool<br />
van de arabische protestbeweg<strong>in</strong>g. na dagen van <strong>in</strong>tense volksmobilisatie<br />
en confrontaties vluchtten Hosni Moebarak en zijn familie uit Caïro kort voor<br />
ze werden gearresteerd.<br />
S<strong>in</strong>dsdien wordt egypte heen en weer gesl<strong>in</strong>gerd tussen hoop en angst.<br />
de historische grootmacht van de arabische wereld heeft een onzekere<br />
weg <strong>in</strong>geslagen. de keuzes die de verschillende actoren en het volk zullen<br />
maken, zullen nog veel meer dan <strong>in</strong> tunesië het lot van het Midden-oosten<br />
beïnvloeden. Met Mursi heeft egypte voor het eerst <strong>in</strong> 30 jaar een democratisch<br />
gekozen president die moet opkomen tegen het machtsregime.<br />
FAIR TRADE EGypT<br />
Egypte is het land met het grootste aantal Fairtrade-gecertificeerde organisaties<br />
<strong>in</strong> noord-afrika. Het betreft vooral producenten van gedroogde<br />
vruchten, specerijen, groenten en fruit. toch zijn de ketens van eerlijke <strong>handel</strong><br />
<strong>in</strong> de ambachtssector het bekendst.<br />
Fair trade egypt werd opgericht <strong>in</strong> 1998 op <strong>in</strong>itiatief van egyptische en<br />
italiaanse ngo’s met steun van de Verenigde Staten. Ze wil de armoede<br />
van de meest marg<strong>in</strong>ale bevolk<strong>in</strong>gsgroepen van het land (<strong>in</strong> het bijzonder<br />
de vrouwen) verm<strong>in</strong>deren door de ambachtslieden van de lokale<br />
gemeenschappen commercieel, technisch en f<strong>in</strong>ancieel te steunen. De<br />
organisatie doet dit met respect voor de pr<strong>in</strong>cipes en de waarden van<br />
eerlijke <strong>handel</strong>.<br />
Fair trade egypt is lid van de world Fair trade organisation (wFto) en<br />
van CoFta (de afrikaanse afdel<strong>in</strong>g van wFto). Ze levert diensten aan een<br />
veertigtal lokale groeper<strong>in</strong>gen die meer dan 2500 ambachtslui (mannen en<br />
vrouwen) vertegenwoordigen, zodat zij de eeuwenoude kennis en technieken<br />
van vooral het (tapijt)weven, het smeedwerk en de juwelierskunst kunnen<br />
voortzetten.<br />
Ze verkoopt bijna duizend producten aan <strong>in</strong>ternationale <strong>in</strong>kopers van eerlijke<br />
<strong>handel</strong> of rechtstreeks <strong>in</strong> haar w<strong>in</strong>kels <strong>in</strong> egypte. de organisatie mikt<br />
sterk op de verkoop van ambachtelijke producten <strong>in</strong> eigen land zodat de<br />
egyptenaren hun cultureel erfgoed zelf kunnen leren kennen en de verdere<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g ervan aanmoedigen. tot beg<strong>in</strong> 2011 kwam ongeveer 65% van<br />
de omzet uit de detail<strong>handel</strong> <strong>in</strong> egypte. 68
Fotocredits: Fair trade <strong>in</strong> egypt<br />
Fotocredits: open oil<br />
Fotocredits: open oil<br />
Meer lezen:<br />
www.fairtradeegypt.org<br />
53<br />
de zware economische crisis heeft echter niet alleen een weerslag op<br />
de buitenlandse <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen maar ook op het b<strong>in</strong>nenlandse verbruik<br />
en op het toerisme. Ze vormen de belangrijkste <strong>in</strong>komstenbronnen voor de<br />
egyptische organisatie voor eerlijke <strong>handel</strong> en de ambachtslieden die zij<br />
overkoepelt. de verkoop <strong>in</strong> de detail<strong>handel</strong> is s<strong>in</strong>ds het beg<strong>in</strong> van de revolutie<br />
sterk achteruitgegaan. Fair trade egypt verwacht dat het nog maanden zal<br />
duren voor het weer beter gaat, zodat de leden en hun families veel <strong>in</strong>komsten<br />
dreigen te verliezen.<br />
toch laten de teams van Fair trade egypte de moed niet zakken en werken<br />
ze met nog meer enthousiasme voort. Ze richten zich tot de <strong>in</strong>ternationale<br />
importeurs van eerlijke <strong>handel</strong> en openden beg<strong>in</strong> 2012 zelfs een nieuwe<br />
w<strong>in</strong>kel <strong>in</strong> Zamalek, een wijk <strong>in</strong> Caïro.<br />
<strong>Eerlijke</strong> olie <strong>in</strong> Libië?<br />
Na de val van kolonel Moammar Kadhafi ontstond een van de orig<strong>in</strong>eelste<br />
<strong>in</strong>itiatieven voor eerlijke <strong>handel</strong> s<strong>in</strong>ds de Fairtradecertificer<strong>in</strong>g van<br />
Boliviaans goud beg<strong>in</strong> 2011.<br />
Het <strong>in</strong> Berlijn gevestigde Open Oil is een agentschap dat ijvert voor<br />
meer transparantie en een beter bestuur <strong>in</strong> de petroleumsector. E<strong>in</strong>d<br />
2011 nam het contact op met de Libische leiders <strong>in</strong> Tripoli en Misrata.<br />
De verantwoordelijken van de organisatie vonden dat de tijd rijp was<br />
om de haalbaarheid van een eerlijke certificer<strong>in</strong>g van Libische olie te<br />
onderzoeken. Johnny West, de stichter van Open Oil, benadrukt dat<br />
het onderzoek nog <strong>in</strong> k<strong>in</strong>derschoenen staat. Hij legt uit dat “na de revolutie<br />
<strong>in</strong> Libië aan de voorwaarden is voldaan om een dergelijk onderzoek<br />
te starten. De sterke geïntegreerde <strong>in</strong>dustriële structuur van de<br />
productieketen (van de w<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g tot de distributie) zou ons <strong>in</strong> staat stellen<br />
om alle actoren van de sector rond de tafel te krijgen. De Libische<br />
staat, die op alle niveaus van de keten vertegenwoordigd is, zoekt<br />
oploss<strong>in</strong>gen om de oliemiddelen beter te beheren en een algemene<br />
economische en sociale ontwikkel<strong>in</strong>g te starten. Libië wil bovendien<br />
zijn <strong>in</strong>ternationale imago verbeteren dat na het geweld en de dood van<br />
Kadhafi ernstig is aangetast.” 69<br />
De eerste gesprekken met de Libische reger<strong>in</strong>g en met Fairtrade<br />
International <strong>in</strong> Bonn waren erg positief. Als zou blijken dat het<br />
project haalbaar is, zal men echter nog een heleboel obstakels moeten<br />
overw<strong>in</strong>nen.<br />
Er staat hier immers buitengewoon veel op het spel en de potentiële<br />
voordelen voor het volk en het milieu van de producerende landen zouden<br />
enorm zijn. Misschien zullen we over enkele jaren eerlijke brandstof<br />
kunnen tanken. En op die manier bijdragen tot de verbeter<strong>in</strong>g van de<br />
levensomstandigheden van miljoenen mensen.<br />
Een echte revolutie.
Het Midden-Oosten is als wieg van de grote monotheïstische<br />
godsdiensten een van de gebieden waar zich de spann<strong>in</strong>gen uit de hele<br />
wereld kristalliseren.<br />
54<br />
IN HET MIDDEN-OOSTEN<br />
De Arabisch-Israëlische oorlogen, de controle over de oliestromen, het spel van<br />
de grote mogendheden tijdens de koude oorlog en de nalatigheid van bepaalde<br />
Arabische reger<strong>in</strong>gen hebben van deze regio een van de meest gevoelige van<br />
de hele wereld gemaakt.<br />
De opkomst van vormen van religieus fundamentalisme de voorbije tw<strong>in</strong>tig jaar<br />
heeft deze situatie nog <strong>in</strong>gewikkelder gemaakt omdat extremistische beweg<strong>in</strong>gen<br />
aan de macht kwamen die nog radicalere posities <strong>in</strong>namen dan hun voorgangers.<br />
Vanuit een louter humanitair oogpunt zijn de spann<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het Midden-oosten<br />
(tussen israëli’s en Palestijnen, tussen de gemeenschappen <strong>in</strong> libanon, tussen de<br />
omr<strong>in</strong>gende Arabische landen) nooit zo moordend geweest als de conflicten <strong>in</strong> Afrika<br />
(rwanda, oeganda, angola, Soedan, enz.) of de massamoorden <strong>in</strong> Zuidoost-azië<br />
(Cambodja, tibet,…) maar hun symbolische draagwijdte en <strong>in</strong>ternationale weerklank<br />
waren altijd veel groter.<br />
De hele wereld, van Indonesië tot de Verenigde Staten,<br />
heeft aandacht voor de stuiptrekk<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> deze regio.<br />
west staat er tegenover oost, het Sovjetblok tegenover de bondgenoten van de<br />
Verenigde Staten, de islam tegenover het christen- en het jodendom en democratieën<br />
tegenover dictaturen. <strong>in</strong> de <strong>in</strong>ternationale politiek wordt het Midden-oosten effectief<br />
beschouwd als het kruitvat waar de grote blokken tegenover elkaar staan, tot spijt<br />
van zij die moeite doen om de verschillende gemeenschappen rond concrete projecten<br />
te verenigen.<br />
Zoals we zullen zien bieden eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> zeer <strong>in</strong>teressante werkpistes<br />
door voor dergelijke projecten coherente en geloofwaardige kaders te creëren.<br />
Zulke <strong>in</strong>itiatieven werken niet alleen mobiliserend voor de actieve bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de<br />
gebieden, maar dragen ook bij tot de erkenn<strong>in</strong>g en een positieve identiteit <strong>in</strong> de ogen<br />
van de hele wereld. Ze versterken de hoop op een toekomst zonder soldaten of<br />
terroristen.
55<br />
DE pALESTIJNSE GEBIEDEN<br />
De beide Palestijnse gebieden hebben een heel verschillend profiel.<br />
Fotocredits: joi ito - wikimedia<br />
<strong>in</strong> het oosten, tussen jordanië en israël, bev<strong>in</strong>dt zich de Westelijke Jordaanoever.<br />
dat is een verspl<strong>in</strong>terd geheel van door Palestijnse autoriteiten beheerde gebieden,<br />
joodse nederzett<strong>in</strong>gen en zones onder controle van het israëlische leger. ondertussen<br />
kent dit deel van Palest<strong>in</strong>a s<strong>in</strong>ds 2009 een relatieve stabiliteit en worden er tal van<br />
grote economische projecten opgezet met steun van de reger<strong>in</strong>g van de Palestijnse<br />
premier Salam Fayyad. een rapport van het iMF van april 2010 schat de groei op de<br />
westelijke jordaanoever voor 2009 op 8,5%. deze goede resultaten zijn een gevolg<br />
van de hervorm<strong>in</strong>gen opgezet door de Palestijnse autoriteiten (met name de verbeter<strong>in</strong>g<br />
van de veiligheid, de saner<strong>in</strong>g van de overheidsf<strong>in</strong>anciën, corruptiebestrijd<strong>in</strong>g<br />
en goed bestuur). deze hervorm<strong>in</strong>gen hebben het vertrouwen van de private sector<br />
versterkt. 70<br />
Salam Fayyad maakt er geen geheim van: via de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van een dynamische<br />
economie, transparante organisaties en een geïntegreerde <strong>in</strong>frastructuur wil hij snel<br />
komen tot een Palestijnse staat die <strong>in</strong> de ogen van de hele wereld geloofwaardig<br />
overkomt.<br />
de Gazastrook <strong>in</strong> het zuidwesten is een heel ander lot beschoren. nadat israël het<br />
gebied had verlaten en de aanwezige nederzett<strong>in</strong>gen ontmanteld, braken <strong>in</strong> juni 2007<br />
gevechten uit tussen Fatah, de historisch Palestijnse nationalistische beweg<strong>in</strong>g die<br />
de meerderheid b<strong>in</strong>nen de Palestijnse reger<strong>in</strong>g vormt en Hamas, de fundamentalistische<br />
islamitische partij die de steun geniet van iran en Syrië. S<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van<br />
deze <strong>in</strong>terne strijd besturen de <strong>in</strong>tegristen van Hamas het m<strong>in</strong>uscule gebied waar<br />
meer dan een miljoen Palestijnen leven. de verantwoordelijken van Hamas hebben<br />
niet dezelfde prioriteiten als de leiders van de westelijke jordaanoever. Ze weigeren<br />
expliciet vrede met israël en mobiliseren alle krachten voor het <strong>in</strong> stand houden en<br />
ontwikkelen van hun “<strong>in</strong>dustrie van de dood”. 71 de gazastrook, onderworpen aan<br />
de militaire blokkade door israël en haar fanatieke religieuze leiders, lijkt momenteel<br />
niet echt geschikt om economische ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten op te zetten ondanks de<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen die <strong>in</strong>ternationale en humanitaire organisaties er aan de dag leggen.
EERLIJKE HANDEL<br />
IN DE pALESTIJNSE GEBIEDEN<br />
De grootste obstakels voor de palestijnse producenten hangen nauw samen met de<br />
militaire bezett<strong>in</strong>g en de talrijke pesterijen en onrechtvaardigheden die ze met zich<br />
mee brengt: versperr<strong>in</strong>gen, controlepunten, ongelijke waterverdel<strong>in</strong>g, enz.<br />
In een pog<strong>in</strong>g om de moeilijkheden te omzeilen, werden de voorbije jaren op de<br />
Westelijke Jordaanoever tal van <strong>in</strong>itiatieven voor eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> gestart.<br />
Dat gebeurde met de steun van de belangrijkste erkende organisaties <strong>in</strong> de sector<br />
(Oxfam, Ten Thousand Villages, Global Exchange, enz.) maar ook met de steun van de<br />
religieuze gemeenschappen. De twee voornaamste sectoren waar die projecten tot<br />
stand kwamen zijn artisanaat en landbouw.<br />
pALESTINE FAIR TRADE ASSOCIATION EN CANAAN FAIR TRADE<br />
<strong>in</strong> 2003 keert nasser abufarha na zijn studies antropologie<br />
<strong>in</strong> de Verenigde Staten <strong>in</strong> 2003 terug naar zijn<br />
geboorteland. wat aanvankelijk slechts een studiebezoek<br />
is, wordt al snel een <strong>in</strong>itiatief dat geschiedenis zal<br />
schrijven als abufarha zich bewust wordt van de situatie<br />
van de Palestijnse boeren. Hij her<strong>in</strong>nert zich: “Volgens<br />
wat ik van de Palestijnse gebieden onder Israëlische<br />
bezett<strong>in</strong>g wist, was het probleem vooral de toegang tot<br />
de markt. Ik heb <strong>in</strong> de Verenigde Staten veel geleerd,<br />
met name hoe een moderne economie functioneert.<br />
Ik bewaar echter ook een sterke band met het Palestijnse<br />
volk omdat ik daar ben opgegroeid. Daarom heb ik me<br />
altijd afgevraagd hoe ik mijn kennis zou kunnen gebruiken<br />
om een volk te helpen dat gegijzeld wordt door<br />
dit conflict. De boerderijen <strong>in</strong> de Palestijnse gebieden<br />
zijn voornamelijk <strong>in</strong> handen van families uit de regio die<br />
op die manier doorheen de eeuwen hebben weten te<br />
overleven. Zo kwam ik op het idee dat de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
van eerlijke <strong>handel</strong> de Palestijnse boeren zou kunnen<br />
helpen om de problemen met de afzet van hun producten<br />
op te lossen.” 72<br />
Een jaar later richt Nasser Abufarha de Palestijnse<br />
verenig<strong>in</strong>g voor eerlijke <strong>handel</strong> op (Palest<strong>in</strong>e Fair<br />
trade association, PFta) die een netwerk van coöperaties<br />
overkoepelt, en Canaan Fair <strong>Trade</strong> dat <strong>in</strong>staat<br />
voor het commercialiseren van hun producten.<br />
PFta verzorgt het organisatorische gedeelte door de<br />
kle<strong>in</strong>e producenten te helpen om zich <strong>in</strong> coöperaties<br />
te structureren en begeleidt hen bij de voorbereidende<br />
stappen om een fairtrade- of biocertificatie rond te krijgen.<br />
Canaan Fair trade koopt ondertussen hun productie<br />
op tegen de beste prijs en verkoopt deze door aan de<br />
<strong>in</strong>voerders.<br />
56<br />
op vier jaar tijd is de kiloprijs van de olie gestegen van<br />
2 naar 5,5 amerikaanse dollar dankzij de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen van<br />
Canaan Fair trade. 73 Het systeem heeft goed gewerkt,<br />
zoals nasser abufarha uitlegt: “Om goede voorwaarden<br />
te kunnen garanderen, moeten de kle<strong>in</strong>e producenten<br />
zich <strong>in</strong> een netwerk van coöperaties verenigen. Als ze<br />
dat niet doen, krijgen ze geen toegang tot de markten.<br />
Daarom hebben wij hun producten gegroepeerd en hen<br />
geholpen een fairtrade- en biologische certificer<strong>in</strong>g te<br />
krijgen, wat hun productie een ecologische en maatschappelijke<br />
meerwaarde geeft.” 74<br />
palest<strong>in</strong>e Fair <strong>Trade</strong> Association<br />
telt momenteel 1200 leden,<br />
49 coöperaties en 20 eigenaars van<br />
oliepersen die meewerken aan de<br />
activiteiten van Canaan Fair <strong>Trade</strong> en<br />
daarvoor een gepast <strong>in</strong>komen krijgen.<br />
Het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong> van BTC en het<br />
Nederlandse bureau EVD hebben hun steun toegekend<br />
aan het programma van Canaan Fair <strong>Trade</strong> voor de<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van een ISO 22000-kwaliteitscontrolesysteem.
Fotocredits: alter eco<br />
57<br />
EERLIJKE OLIJFOLIE UIT pALESTINA<br />
Al deze <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen hebben resultaten opgeleverd.<br />
Zo werd <strong>in</strong> februari 2009 met veel succes de eerste gecertificeerde<br />
fairtradeolijfolie uit Palest<strong>in</strong>a op de Westerse markt gebracht. de toenmalige<br />
Britse premier gordon Brown betuigde als gast op de <strong>handel</strong>sbeurs<br />
Fairtrade Fortnight zijn steun aan het <strong>in</strong>itiatief: “De productie van olijfolie is<br />
een essentieel onderdeel van de economie van de Westelijke Jordaanoever.<br />
Door deze olie te kopen, helpen de Britse consumenten de Palestijnse<br />
producenten hun levensomstandigheden te verbeteren.” 75 Harriet lamb,<br />
directrice van Fairtrade <strong>in</strong>ternational onderstreept de voorbeeldfunctie van<br />
het project: “Wij hopen dat dit het eerste is <strong>in</strong> een lange reeks fairtradeproducten<br />
afkomstig uit <strong>conflictgebieden</strong> en uit de m<strong>in</strong>st ontwikkelde landen<br />
van de wereld. Als dat lukt, dragen we bij tot het overtuigen van de markten<br />
en kunnen we op economisch niveau een reëel verschil maken voor de<br />
gemeenschappen die er het meest behoefte aan hebben.” 76<br />
TREES FOR LIFE EN DE DUURZAME ONTWIKKELING IN pALESTINA<br />
Nasser Abufarha ligt ook aan de basis van het project Trees <strong>for</strong> Life waarmee hij wil herbebossen <strong>in</strong> de<br />
gebieden die door het Israëlisch-Palestijnse conflict werden vernietigd. Het project past <strong>in</strong> de visie waarbij<br />
duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g moet worden opgenomen <strong>in</strong> de heropbouw van het land: “Dankzij onze vernieuwende<br />
productiemethoden zijn we er<strong>in</strong> geslaagd op een positieve manier economische en sociale ontwikkel<strong>in</strong>g te brengen<br />
<strong>in</strong> de Palestijnse gebieden. De Palestijnen maken deel uit van een <strong>in</strong>ternationale beweg<strong>in</strong>g voor duurzaamheid en<br />
kunnen ondertussen ook hun stem laten horen. Duurzaamheid moet tegelijk vanuit een ecologisch en een sociaal<br />
perspectief worden bekeken. We moeten dezelfde zorg besteden aan het milieu, aan deze aarde die ons het<br />
voedsel verschaft waarvan we leven als aan de gemeenschappen waar<strong>in</strong> onze producenten leven. Ook zij moeten<br />
zich kunnen herstellen en vernieuwen.” 77<br />
S<strong>in</strong>ds de start van het project zijn al 40 000 olijfbomen heraangeplant.
De toename van het aantal fairtradeprojecten <strong>in</strong> palest<strong>in</strong>a draagt ontegensprekelijk<br />
bij tot de ontwikkel<strong>in</strong>g van de lokale economie en het vredesproces <strong>in</strong> de regio.<br />
Laten we nu een blik werpen op de projecten die samen door palestijnen en Israëli’s<br />
worden gedragen en die de twee volkeren dichter bij elkaar brengen.<br />
ISRAËLISCH-pALESTIJNSE<br />
INITIATIEVEN VOOR DE VREDE<br />
58<br />
De fairtradeorganisatie S<strong>in</strong>dyanna of Galilee is <strong>in</strong> 1996 opgericht door twee<br />
vrouwen: Hadas Lahav, een Israëlische joodse journaliste, en Samia Nasser, een<br />
Palestijnse leerkracht, met de steun van uitgeverij Hanitzotz die vredesmilitanten<br />
van beide gemeenschappen groepeert.<br />
SINDyANNA OF GALILEE<br />
Aan de zijde van de producenten<br />
S<strong>in</strong>dyanna of galilee ontwikkelt activiteiten om de producenten te ondersteunen en<br />
hun Palestijnse producten te verkopen aan de economische spelers en consumenten<br />
<strong>in</strong> israël en <strong>in</strong> Palest<strong>in</strong>a, maar ook <strong>in</strong> europa en de Verenigde Staten. 78 de verenig<strong>in</strong>g<br />
werkt hiervoor samen met producenten van olijven, zeep en kruiden, overwegend<br />
kle<strong>in</strong>e arabische boeren die voor hun activiteit geen staatssteun of economische<br />
hulp ontvangen <strong>in</strong> tegenstell<strong>in</strong>g tot andere landbouwsectoren. Ze biedt hen betere<br />
prijzen voor hun producten, organiseert opleid<strong>in</strong>gen en f<strong>in</strong>anciert uiteenlopende<br />
sociale projecten. S<strong>in</strong>ds oktober 2003 is de organisatie lid van wFto.<br />
Militanten voor de vrede<br />
Samen met de uitgeverij en de Palestijnse vakbond workers’ advice Center (waC)<br />
strijdt S<strong>in</strong>dyanna of galilee voor de erkenn<strong>in</strong>g van de rechten van de arabische<br />
bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> israël en gaat ze op zoek naar alternatieve oploss<strong>in</strong>gen voor het<br />
Israëlisch-Palestijns conflict.<br />
daarnaast b<strong>in</strong>den joden, arabieren en<br />
<strong>in</strong>ternationale vrijwilligers samen de strijd<br />
aan tegen landonteigen<strong>in</strong>g en ontboss<strong>in</strong>g<br />
met hun aanplantacties van olijfbomen<br />
onder de vlag van S<strong>in</strong>dyanna.<br />
de organisatie levert ook aanzienlijke<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen om landbouw<strong>in</strong>frastructuur<br />
te ontwikkelen en de boeren te helpen bij<br />
de kwaliteitsverbeter<strong>in</strong>g van hun olijfolieproductie.<br />
79
Fotocredits: S<strong>in</strong>dyanna of galilee<br />
Met de steun van het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong> van BTC<br />
Dankzij de steun van het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong> van BTC heeft S<strong>in</strong>dyanna of Galilee een voed<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>genieur<br />
kunnen aanwerven om handleid<strong>in</strong>gen te schrijven, personeel op te leiden en het systeem voor<br />
kwaliteitscontrole verder uit te werken. De f<strong>in</strong>anciële steun toegekend door het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong><br />
<strong>Centre</strong> van BTC bedraagt € 7500.<br />
59<br />
Door en voor vrouwen<br />
Fotocredits: S<strong>in</strong>dyanna of galilee - ross Stirl<strong>in</strong>g<br />
Hadas lahav en Samia nasser<br />
S<strong>in</strong>dyanna of galilee ondersteunt zowel israëlische als Palestijnse vrouwenverenig<strong>in</strong>gen.<br />
Ze wil hiermee de toenader<strong>in</strong>g tussen beide gemeenschappen bevorderen en de<br />
moeilijke levensomstandigheden van de Palestijnse vrouwen aan de kaak stellen,<br />
want zij gaan zowel gebukt onder de israëlische bezett<strong>in</strong>g als onder de starre regels<br />
van de traditionele arabische samenlev<strong>in</strong>g.<br />
“Een m<strong>in</strong>derheid van de vrouwen werkt <strong>in</strong> de landbouw. Ze moeten heel vaak beroep<br />
doen op tussenpersonen die hen naar het werk brengen en hun salaris <strong>in</strong>nen, maar<br />
die houden geregeld tot 40% commissie af ” 80 , vertellen Michal Schwartz en asma<br />
agbarieh-Zahalka, twee bestuurders van het waC die samenwerken met S<strong>in</strong>dyanna<br />
of galilee.<br />
Michal Schwartz gaat zelfs verder en denkt dat vrouwen de drijvende kracht kunnen<br />
worden voor de evolutie naar een vrijere samenlev<strong>in</strong>g en dat ze kunnen bijdragen tot<br />
een grotere solidariteit tussen arabische en joodse arbeiders.<br />
de steun die S<strong>in</strong>dyanna of galilee verleent is zeer concreet. Zo krijgen de arabische<br />
vrouwen de mogelijkheid om mee te werken aan educatieve projecten van culturele<br />
centra die worden beheerd door zowel joodse als Palestijnse vrijwilligers. er is<br />
ook een atelier opgezet waar rieten manden worden gemaakt zodat vrouwen uit de<br />
achtergestelde gemeenschappen een beroep kunnen uitoefenen zonder hun dorp<br />
te verlaten en dus hun velden kunnen blijven bewerken en voor hun gez<strong>in</strong> zorgen. 81<br />
Meer lezen:<br />
www.s<strong>in</strong>dyanna.com<br />
www.oxfammagas<strong>in</strong>sdumonde.be<br />
www.wac-maan.org.il<br />
www.befair.be
60<br />
VREDESOLIE<br />
Het Peace Oil-project is een gezamenlijk <strong>in</strong>itiatief van de voornaamste<br />
spelers van de eerlijke <strong>handel</strong> <strong>in</strong> Israël en Palest<strong>in</strong>a: S<strong>in</strong>dyanna of Galilee,<br />
Green Action en Canaan Fair <strong>Trade</strong>. de drie hebben <strong>in</strong> 2005 de handen <strong>in</strong><br />
elkaar geslagen om de amerikaanse en europese consumenten olijfolie<br />
van superieure kwaliteit van israëlische en Palestijnse producenten aan te<br />
bieden.<br />
de Vredesolie wordt op de markt gebracht door olive Branch entreprise,<br />
een Palestijnse organisatie op de westelijke jordaanoever. Ze kadert <strong>in</strong> een<br />
krachtige visie: “Bouwen aan de onderl<strong>in</strong>ge afhankelijkheid van beide volkeren<br />
door samenwerk<strong>in</strong>gsbanden te scheppen die voor beide partijen voordelig<br />
zijn en een praktische en concrete stimulans voor vrede vormen”. 82<br />
Meer lezen: www.peaceoil.org<br />
HET FAIR TRADE DEVELOpMENT CENTRE VAN DE UNIVERSITEIT<br />
VAN BETLEHEM<br />
Heel wat obstakels<br />
de Palestijnse economie bestaat voor bijna 99% uit zeer kle<strong>in</strong>e ondernem<strong>in</strong>gen van m<strong>in</strong>der dan tien werknemers.<br />
deze zijn vooral actief <strong>in</strong> de landbouw (olijven, fruit en groenten) en <strong>in</strong> de ambachtelijke sector. als gevolg van de<br />
bezett<strong>in</strong>g krijgen deze ondernem<strong>in</strong>gen erg moeilijk toegang tot afzetmarkten voor hun producten. de obstakels<br />
houden uiteraard verband met de geopolitieke toestand <strong>in</strong> de regio maar ook andere <strong>in</strong>terne (organisatorische en<br />
f<strong>in</strong>anciële) factoren spelen mee. Volgens de economen van de Universiteit van Bethlehem op de Westelijke<br />
jordaanoever beschikt het grootste deel van de Palestijnse producenten niet over de gepaste structuren, de<br />
commerciële vaardigheden of de netwerken die nodig zijn om zelf rechtstreeks contact te leggen met mogelijke<br />
<strong>in</strong>ternationale kopers. de vaak lange betal<strong>in</strong>gstermijnen bezorgen deze bedrijven bovendien liquiditeitsproblemen<br />
die dan weer hun commerciële <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gscapaciteiten aanzienlijk beperken.<br />
Een bedrijvencentrum voor eerlijke <strong>handel</strong><br />
deze vaststell<strong>in</strong>gen liggen aan de basis van het Fair trade development <strong>Centre</strong> dat <strong>in</strong> 2006 aan de universiteit van<br />
Bethlehem door het <strong>in</strong>stitute <strong>for</strong> Community Partnership werd opgericht. dit gebeurde met de ondersteun<strong>in</strong>g van<br />
het Zwitserse agentschap voor samenwerk<strong>in</strong>g en ontwikkel<strong>in</strong>g en oxfam groot-Brittannië.<br />
als expertisecentrum heeft het Fair trade development <strong>Centre</strong> zich de volgende doelstell<strong>in</strong>gen gesteld:<br />
- de pr<strong>in</strong>cipes en werk<strong>in</strong>g van eerlijke <strong>handel</strong> bij de Palestijnse producenten promoten.<br />
- Palestijnse coöperaties en bedrijvenconcerns die lid willen worden van de <strong>in</strong>ternationale fairtradeorganisatie<br />
wFto hier<strong>in</strong> ondersteunen en begeleiden.<br />
- De Palestijnse producenten <strong>in</strong> staat stellen om profijt te halen uit de wereldwijde groei van de eerlijke sector en<br />
een netwerk ontwikkelen tussen de Palestijnse beweg<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>ternationale en regionale organisaties voor eerlijke<br />
<strong>handel</strong>.<br />
- Strategische en operationele steun verlenen aan de Palestijnse spelers <strong>in</strong> gebieden waar de behoeften het grootst<br />
zijn (management, strategische plann<strong>in</strong>g, market<strong>in</strong>g enz.).
als lid van wFto presenteert het Fair trade development <strong>Centre</strong> dus een heus centrum voor bedrijfsondersteun<strong>in</strong>g.<br />
Het vormt een effectief kader voor de realisatie van collectieve acties en de lancer<strong>in</strong>g van <strong>in</strong>noverende projecten.<br />
Het STEPS-project van het Palestijnse Fair <strong>Trade</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong><br />
<strong>in</strong> 2008 startte het Fair trade development <strong>Centre</strong> van Bethlehem een ambitieus project (StePS – Strenghten<strong>in</strong>g<br />
Palest<strong>in</strong>ian Farmers and Small Producers). Het wil algemene begeleid<strong>in</strong>g verstrekken aan een groep van twaalf coöperaties<br />
en producentenverenig<strong>in</strong>gen die ongeveer 500 arbeiders van de westelijke jordaanoever vertegenwoordigen.<br />
de orig<strong>in</strong>aliteit van het project ligt <strong>in</strong> het feit dat het om een heus geïntegreerd <strong>in</strong>itiatief gaat. de weerhouden<br />
verenig<strong>in</strong>gen (waaronder m<strong>in</strong>stens drie vrouwenproducentenorganisaties) zullen dus drie jaar lang kunnen genieten<br />
van een volledig en coherent pakket van steunmaatregelen, waaronder:<br />
- opleid<strong>in</strong>g van de commercieel verantwoordelijken <strong>in</strong> bedrijfsbeheer, market<strong>in</strong>g en zakelijk engels;<br />
- opleid<strong>in</strong>g van de landbouwtechnici <strong>in</strong> biologische en duurzame landbouwpraktijken;<br />
- organisatie van workshops om de teams te sensibiliseren voor de concepten en voordelen van eerlijke <strong>handel</strong>;<br />
- toekenn<strong>in</strong>g van subsidies en kredieten voor de moderniser<strong>in</strong>g van de productie-<strong>in</strong>frastructuur;<br />
- begeleid<strong>in</strong>g bij het <strong>in</strong>voeren van procedures voor eerlijke certifiër<strong>in</strong>g (plann<strong>in</strong>g, organisatie);<br />
- organisatie van workshops om te sensibiliseren voor <strong>in</strong>novatiebeheer;<br />
- consultancy op maat <strong>in</strong> market<strong>in</strong>g en <strong>in</strong>ternationale <strong>handel</strong>;<br />
- ondersteun<strong>in</strong>g bij het uitdenken van communicatietools voor de coöperaties en deelnemende verenig<strong>in</strong>gen;<br />
- deelname aan de wFto-conferentie en aan fairtrade<strong>handel</strong>sbeurzen.<br />
Voor de algemene begeleid<strong>in</strong>g van deze Palestijnse coöperaties en producentenverenig<strong>in</strong>gen wordt gerekend op<br />
<strong>in</strong>ternationale experts uit de sector. deze ondersteun<strong>in</strong>g streeft dus heel duidelijk naar de opricht<strong>in</strong>g van een eerste<br />
groep modelbedrijven die zeer snel zullen kunnen <strong>in</strong>spelen op de groei van de eerlijke markten <strong>in</strong> de wereld.<br />
Maar er is meer dan alleen de directe economische doelstell<strong>in</strong>gen. Het StePS-project illustreert ook de mogelijkheden<br />
die eerlijke <strong>handel</strong> biedt om het sociale weefsel van een gebied dat gebukt gaat onder <strong>in</strong>ternationale spann<strong>in</strong>gen<br />
te verstevigen, te moderniseren en te stimuleren.<br />
Met de steun van het <strong>Trade</strong> <strong>for</strong> <strong>Development</strong> <strong>Centre</strong> van BTC, de Belgisch ontwikkel<strong>in</strong>gsagentschap<br />
<strong>in</strong> 2009 besloot het trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong> op basis van het ambitieuze dossier van het Fair trade development<br />
Center om het project een f<strong>in</strong>anciële bijdrage te geven van 208 420 euro (ofwel 74% van de voorziene<br />
totaalkost). Met deze steun was het mogelijk een team van gespecialiseerde consultants te rekruteren, de productie<strong>in</strong>frastructuur<br />
te moderniseren en de Palestijnse producten op de <strong>in</strong>ternationale markten te promoten.<br />
Meer lezen: http://ftdc.bethlehem.edu<br />
61<br />
Fotocredits: FtdC
Tussen zijn onafhankelijkheid<br />
<strong>in</strong> 1943 en het beg<strong>in</strong> van de<br />
burgeroorlog <strong>in</strong> 1975 kende<br />
Libanon een periode van<br />
stabiliteit en bloei. Het land werd<br />
toen het “Zwitserland van het<br />
Midden-Oosten” genoemd.<br />
Libanon is een multicultureel land<br />
met verschillende godsdiensten.<br />
Het machtsevenwicht berust er<br />
op een m<strong>in</strong> of meer evenredige<br />
verdel<strong>in</strong>g volgens het gewicht<br />
van de verschillende religieuze<br />
gemeenschappen.<br />
62<br />
IN LIBANON<br />
<strong>in</strong> 1975 steken de eerste problemen de kop op met de massale komst<br />
van duizenden Palestijnse vluchtel<strong>in</strong>gen en Plo-strijders die jordanië ontvluchten.<br />
de politieke, militaire en culturele <strong>in</strong>frastructuur van de ball<strong>in</strong>gen<br />
verstoort het evenwicht tussen de gemeenschappen <strong>in</strong> libanon. de libanese<br />
soennieten die de vluchtel<strong>in</strong>gen goedgez<strong>in</strong>d zijn, komen tegenover de<br />
christenen en de sjiieten te staan die zich tegen hun naturalisatie verzetten.<br />
de Palestijnen worden verspreid over een veertigtal kampen waar ze <strong>in</strong><br />
bijzonder precaire omstandigheden moeten leven.<br />
uit die tegenstell<strong>in</strong>g zal de oorlog <strong>in</strong> libanon ontstaan, waar<strong>in</strong> gedurende<br />
15 jaar conservatieve libanese christenen het opnemen tegen arabisch-<br />
Palestijnse soennitische progressieven.<br />
<strong>in</strong> het beg<strong>in</strong> van de jaren 80 valt het israëlische leger Zuid-libanon b<strong>in</strong>nen<br />
om een e<strong>in</strong>de te maken aan de terroristische <strong>in</strong>vallen van de Palestijnse<br />
Bevrijd<strong>in</strong>gsorganisatie Plo, die libanon als uitvalsbasis gebruikt. de sjiitische<br />
meerderheid van het gebied wordt het grootste slachtoffer van de<br />
conflicten en de bezett<strong>in</strong>g, ook al omdat de Libanese staat haar lange tijd<br />
aan haar lot heeft overgelaten en we<strong>in</strong>ig heeft gedaan om haar tegen de<br />
bezett<strong>in</strong>g te beschermen. de macht werd immers grosso modo verdeeld<br />
tussen christenen en soennieten volgens het nationaal Pact van 1943.<br />
de libanese staat komt <strong>in</strong> het gedrang: zijn soevere<strong>in</strong>iteit is nagenoeg<br />
onbestaande, zijn grenzen worden geschonden, zijn grondgebied onder de<br />
voet gelopen, en zijn bevolk<strong>in</strong>g verdeeld. Het land blijft levenloos achter,<br />
beroofd van ongeveer 10% van zijn grondgebied tot de israëlische terugtrekk<strong>in</strong>g<br />
<strong>in</strong> 2000. Syrië, dat het oosten van het land bezet, oefent een sterke<br />
druk uit door de “politieke voogdij” naar zich toe te trekken en libanon<br />
onder zijn feitelijke <strong>in</strong>vloed te brengen. 83<br />
onmiddellijk na het e<strong>in</strong>de van de burgeroorlog <strong>in</strong>vesteert de reger<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de<br />
wederopbouw. Het land bereikt weer een zekere stabiliteit tot de israëlischlibanese<br />
oorlog van 2006. die richt aanzienlijke schade aan en leidt<br />
opnieuw tot een economische achteruitgang.<br />
Bovendien boezemt de door iran gesteunde bewapen<strong>in</strong>g van Hezbollah<br />
heel wat libanezen (soennitische moslims, druzen en christenen) angst <strong>in</strong><br />
omdat ze moeilijk kunnen accepteren dat de sjiitische militie zich onttrekt<br />
aan het gezag van de staat.<br />
Fotocredits: Bertil Videt gnu license
FAIR TRADE LEBANON<br />
S<strong>in</strong>ds het vertrek van de israëlische troepen <strong>in</strong> 2000<br />
maakt het idee van eerlijke <strong>handel</strong> opgang <strong>in</strong> Zuidlibanon<br />
als antwoord op de problemen die voornamelijk<br />
de lokale christelijke <strong>in</strong>woners ervaren. Ze worden door<br />
de libanese staat en de voornaamste gemeenschappen<br />
beschouwd als collaborateurs met de israëlische<br />
bezett<strong>in</strong>gsmacht. <strong>in</strong> tegenstell<strong>in</strong>g tot de sjiitische bevolk<strong>in</strong>g<br />
die steun krijgt van Hezbollah en haar netwerk zijn<br />
de ontwikkel<strong>in</strong>gsperspectieven van de 15 000 à 25 000<br />
<strong>in</strong>woners van de christelijke dorpen eerder somber. Ze<br />
kunnen niet rekenen op dezelfde steun en afzetmarkt<br />
voor hun producten. dit leidt tot wantrouwen en vijandigheid<br />
tussen de gemeenschappen. 84<br />
Philippe adaime, vertegenwoordiger van de religieuze<br />
liefdadigheidsorganisatie S<strong>in</strong>t V<strong>in</strong>centiusverenig<strong>in</strong>g,<br />
nam deel aan de dorpsbijeenkomsten die tot de opricht<strong>in</strong>g<br />
van Fair trade lebanon hebben geleid. de nieuwe<br />
organisatie is volgens hem geboren “uit de wil van een<br />
handvol Libanezen om het leven van de armste plattelandsbevolk<strong>in</strong>g<br />
<strong>in</strong> Libanon te verbeteren. We stelden<br />
vast dat <strong>in</strong> die gebieden een onderbenutte <strong>in</strong>frastructuur<br />
en traditionele knowhow voor landbouwproductie aanwezig<br />
is. Er is gekozen voor eerlijke <strong>handel</strong> als middel<br />
om een afzetmarkt <strong>in</strong> het buitenland te creëren voor de<br />
kle<strong>in</strong>e producenten en de verwerkende coöperaties.” 85<br />
<strong>in</strong> 2005 leiden de contacten met de Franse <strong>in</strong>voerder<br />
Sel tot de onderteken<strong>in</strong>g van een partnerschapsakkoord<br />
dat beslissend zal zijn voor de toekomst van<br />
de nieuwe organisatie. <strong>in</strong> maart 2006, enkele maanden<br />
voor de oorlog, ziet Fair <strong>Trade</strong> Lebanon officieel het<br />
daglicht. doelstell<strong>in</strong>g is “een koepel te worden van producentennetwerken<br />
(coöperaties en kle<strong>in</strong>e familiebedrijven)<br />
die wensen deel te nemen en bij te dragen aan de<br />
dynamiek van eerlijke <strong>handel</strong>.” 86<br />
Vanaf het beg<strong>in</strong> ligt het voortbestaan van de rijke<br />
cul<strong>in</strong>aire en artisanale traditie, die door de jarenlange<br />
conflicten fl<strong>in</strong>ke klappen had gekregen, de fairtradeorganisatie<br />
na aan het hart: “De Libanese keuken heeft<br />
<strong>in</strong> alle hoeken van de wereld een uitstekende reputatie.<br />
In de Libanese dorpen wemelt het echter van de cul<strong>in</strong>aire<br />
schatten die <strong>in</strong> de vergetelheid dreigen te geraken.<br />
Door de oorlog en de plattelandsvlucht gaan de<br />
recepten en de cul<strong>in</strong>aire traditie verloren. De mensen en<br />
vooral de jongeren verlaten vanwege de economische<br />
situatie hun dorpen en vervolgens ook het land.” 87<br />
63<br />
Fotocredits: Mzaa Soap<br />
net als <strong>in</strong> de Palestijnse gebieden is olijfolie het sterproduct<br />
van eerlijke <strong>handel</strong> <strong>in</strong> libanon. Het staat symbool<br />
voor het voortbestaan van het land en zijn verzet tegen<br />
de militaire overheers<strong>in</strong>g. Fair trade lebanon commercialiseert<br />
naast olijfolie ook producten uit alle hoeken<br />
van het land: jam van de berg Hermon, zeep van Byblos,<br />
fleur de sel van Anfeh…<br />
De producten worden momenteel <strong>in</strong> enkele honderden<br />
Europese en Canadese verkooppunten verdeeld onder<br />
het label “Saveurs équitables/Terroirs du Liban”.<br />
Bijna 350 rechtstreeks begunstigden leven momenteel<br />
van die <strong>handel</strong> met als gevolg dat “hun sociale<br />
toestand er beduidend op is verbeterd”, zegt<br />
Benoît Berger , een van de verantwoordelijken.<br />
Hij voegt eraan toe dat “de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen van Fair<br />
<strong>Trade</strong> Lebanon bekroond werden met de toetred<strong>in</strong>g<br />
van de organisatie tot het <strong>in</strong>ternationale netwerk<br />
van eerlijke <strong>handel</strong> WFTO”. 88<br />
de libanese organisatie is <strong>in</strong>tussen een volwaardig lid<br />
van dit <strong>in</strong>ternationaal gerenommeerde netwerk. Ze is er<br />
ook <strong>in</strong> geslaagd s<strong>in</strong>ds het voorjaar van 2010 haar producten<br />
<strong>in</strong> het land zelf op de markt te brengen. Hiervoor<br />
waren de 14 libanese landbouwcoöperaties uitsluitend<br />
aangewezen op de export.<br />
Het meest recente <strong>in</strong>itiatief van Fair trade lebanon is<br />
haar steun aan de voormalige hasjproducenten uit de<br />
Bekaavallei. een groot aantal onder hen viel zonder<br />
<strong>in</strong>komen na de reger<strong>in</strong>gsbesliss<strong>in</strong>g om cannabis te verbieden.<br />
om hen een alternatieve bron van <strong>in</strong>komsten te<br />
bieden, sloot de libanese fairtradeorganisatie zich aan<br />
bij een project dat ondersteun<strong>in</strong>g biedt bij de omschakel<strong>in</strong>g<br />
naar de wijnbouw. die moet een beter <strong>in</strong>komen<br />
garanderen dan de verboden cannabisteelt. 89<br />
Meer lezen:<br />
www.fairtradelebanon.org<br />
http://blogg<strong>in</strong>gfairtradelebanon.blogspot.com<br />
www.artisanatsel.com
IN AZIË<br />
Azië vertoont veel verschillende gezichten, van de Turkse Middellandse<br />
Zeekust tot de eilandengroepen <strong>in</strong> het Verre Oosten.<br />
Elk deel weerspiegelt de erfenis van een lange traditie.<br />
Kle<strong>in</strong>-Azië, Oost-Rusland, het Arabische schiereiland, het Indiase<br />
subcont<strong>in</strong>ent, de honderden eilanden <strong>in</strong> de archipels van Indonesië en de<br />
Filippijnen, Ch<strong>in</strong>a, Japan, … het zijn stuk voor stuk subregio’s met een<br />
eigen cultuur, ontstaan <strong>in</strong> sterke en eeuwenoude beschav<strong>in</strong>gen.<br />
S<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van de Tweede Wereldoorlog was het Aziatische cont<strong>in</strong>ent<br />
het strijdtoneel van talrijke bloedige conflicten die samenh<strong>in</strong>gen met de<br />
Koude Oorlog (Korea, Vietnam, Cambodja, …), de stuiptrekk<strong>in</strong>gen van de<br />
dekolonisatie (India, pakistan, …) en/of het politieke expansionisme van<br />
de grote regionale mogendheden (Tibet, Afghanistan, …).<br />
Verscheidene van die conflicten blijven tot op de dag van vandaag duren<br />
of vormen nog altijd een bron van spann<strong>in</strong>gen.<br />
Historisch gezien ontstonden <strong>in</strong> Azië enkele van de eerste <strong>in</strong>itiatieven <strong>in</strong><br />
eerlijke <strong>handel</strong>. Vaak werden ze opgestart om een antwoord te bieden aan<br />
de noden van de burgerbevolk<strong>in</strong>g die het slachtoffer was van conflicten.<br />
64<br />
Fotocredits: ashden awards
Fotocredits: ISAF Headquarters Public Affairs Office<br />
Anders dan veel ontwikkel<strong>in</strong>gslanden die uit de dekolonisatie ontstonden, is Afghanistan al heel lang een<br />
onafhankelijke en soevere<strong>in</strong>e entiteit. Dit ondanks de druk van de grote mogendheden die belangstell<strong>in</strong>g<br />
toonden voor de controle van de oude zijderoutes.<br />
Afghanistan is b<strong>in</strong>nenkort veertig<br />
jaar onafgebroken <strong>in</strong> oorlog.<br />
In deze uiterst onveilige<br />
omstandigheden houden<br />
<strong>in</strong>ternationale organisaties en<br />
ngo’s zich hoofdzakelijk bezig<br />
met humanitaire hulp.<br />
Toch zetten dappere<br />
<strong>in</strong>itiatiefnemers er projecten<br />
op voor eerlijke of duurzame<br />
<strong>handel</strong>.<br />
65<br />
IN AFGHANISTAN<br />
tussen 1933 en 1973 kende het kon<strong>in</strong>krijk afghanistan een periode van grote<br />
stabiliteit. de Sovjet<strong>in</strong>vasie van 1979 voorafgegaan door een staatsgreep<br />
<strong>in</strong> 1973 deed het land <strong>in</strong> de chaos belanden.<br />
de confrontaties tussen het rode leger en het nationale afghaanse verzet<br />
gesteund door de Verenigde Staten, Pakistan en Saoedi-arabië vernietigden<br />
zo goed als de hele <strong>in</strong>frastructuur van het land. ondanks de militaire middelen<br />
die het Sovjetleger <strong>in</strong>zette, was de weerstand van de moedjahedien<br />
zo sterk dat de russen <strong>in</strong> 1989 besloten zich terug te trekken.<br />
de verschillende strekk<strong>in</strong>gen b<strong>in</strong>nen het afghaanse verzet konden het<br />
vervolgens niet eens worden over de samenstell<strong>in</strong>g van een reger<strong>in</strong>g van<br />
nationale eenheid. Het land dat nog maar pas was bevrijd van de Sovjetbezett<strong>in</strong>g<br />
werd het strijdtoneel van een bloedige burgeroorlog. daar<strong>in</strong> stonden<br />
de troepen van commandant Massoud tegenover de taliban, volgel<strong>in</strong>gen<br />
van een fundamentalistische soennitische islam en voortkomend uit de<br />
madrasa’s (religieuze scholen) <strong>in</strong> het grensgebied met Pakistan.<br />
de taliban namen <strong>in</strong> 1997 de controle van het land over en wisten na jaren<br />
van oorlog een relatieve vrede te handhaven, gebaseerd op een strikte toepass<strong>in</strong>g<br />
van de sharia en de ambitie om “de zuiverste islamitische staat ter<br />
wereld” te vestigen.<br />
de Verenigde Staten begonnen een nieuwe oorlog <strong>in</strong> afghanistan omdat ze<br />
de leider van al Qaeda osama B<strong>in</strong> laden die zijn toevlucht had gezocht bij<br />
de taliban verantwoordelijk stelden voor de aanslagen van 11 september<br />
2001. enkele maanden later waren de taliban verdreven en werd Hamid<br />
karzaï de nieuwe president van het land.<br />
de naVo kreeg <strong>in</strong> augustus 2003 de leid<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>ternational Security<br />
assistance Force (iSaF) en levert <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen om de autoriteit van het<br />
centrale gezag uit te breiden en bij te dragen tot de wederopbouw van het<br />
land. Maar de rebellen blijven actief en s<strong>in</strong>ds 2005 is de situatie weer ernstiger<br />
geworden terwijl de taliban <strong>in</strong> verschillende regio’s <strong>in</strong>filtreren. 90<br />
de toestand is s<strong>in</strong>dsdien amper veranderd.
TROpICAL WHOLEFOODS EN DE FAIRTRADEROZIJNEN VAN AFGHANISTAN<br />
66<br />
Fotocredits: tropical wholefoods<br />
Voor de Sovjet<strong>in</strong>vasie<br />
van 1979 stonden de<br />
Afghaanse druiven bekend<br />
als de beste ter wereld.<br />
Door het geweld dat er s<strong>in</strong>dsdien woedde, is er van deze activiteit nauwelijks<br />
iets overgebleven.<br />
Tropical Wholefoods start er met Mercy Corps een project dat fairtraderozijnen wil<br />
commercialiseren. Beide organisaties hebben reeds de nodige ervar<strong>in</strong>g <strong>in</strong> dit dome<strong>in</strong>.<br />
tropical wholefoods werd opgericht <strong>in</strong> oeganda <strong>in</strong> 1980 door kate Sebag en adam<br />
Brett. Mercy Corps is een ngo die wereldwijd hulp biedt aan bevolk<strong>in</strong>gsgroepen die<br />
getroffen zijn door geweld en natuurrampen.<br />
Het afghaanse avontuur van tropical wholefoods beg<strong>in</strong>t <strong>in</strong> 2005 terwijl de taliban na<br />
de offensieven van de naVo opnieuw terre<strong>in</strong> w<strong>in</strong>nen.<br />
richard Friend, een vriend van adam Brett, staat aan het hoofd van de ondernem<strong>in</strong>g<br />
Fullwell Mill met fairtrade- en biolabel die producten van tropical wholefoods<br />
verpakt. Hij schetst de situatie <strong>in</strong> kandahar <strong>in</strong> het zuiden van het land waar hij de<br />
aankoopmogelijkheden van de druiven onderzocht: “Tijdens onze eerste bezoeken<br />
<strong>in</strong> 2006 vonden we producentengroepen waarmee we hadden kunnen samenwerken<br />
en zelfs twee of drie productievestig<strong>in</strong>gen. We probeerden 10 ton druiven te verwerken,<br />
maar de toestand was werkelijk te gespannen. We mochten niets doen dat de<br />
plaatselijke bevolk<strong>in</strong>g ook niet deed, zoals een zonnebril opzetten of <strong>in</strong> de wagen onze<br />
veiligheidsgordel vastmaken. We hadden geen terre<strong>in</strong>wagens ter beschikk<strong>in</strong>g en we<br />
zaten opgesloten <strong>in</strong> het kamp van Mercy Corps, omr<strong>in</strong>gd door een enorme muur van<br />
zandzakjes.” 91<br />
Ondanks de veelbelovende eerste contacten werd het vooral duidelijk dat ze<br />
deze enorme obstakels zouden moeten overw<strong>in</strong>nen.<br />
richard Friend: “Wij maakten geen beloftes, maar ontmoetten boeren en stelden zelfs<br />
een reeks plannen op. We vonden bijvoorbeeld terre<strong>in</strong>en buiten de veiligheidszone<br />
waar we zouden kunnen werken als de toestand kritiek werd. Maar het werd nog erger<br />
dan ik had verwacht, dus zelfs dat g<strong>in</strong>g niet. Kandahar is een streek waar papaver<br />
wordt gekweekt. (…) Dus ja, het was frustrerend, want we hadden hier een echt alternatief<br />
kunnen aanbieden voor de opiumteelt.” 92
67<br />
kate Sebag, adam Brett en een aantal vrienden geven echter niet op. Ze ontwikkelen<br />
hun projecten <strong>in</strong> gebieden die m<strong>in</strong>der te lijden hebben, <strong>in</strong> de vlakten van Shomali ten<br />
noorden van kaboel. Met de hulp van Mercy Corps verbeteren ze de landbouwtechnieken<br />
<strong>in</strong> de dorpen en renoveren ze een droog<strong>in</strong>stallatie voor fruit. ook dat was niet<br />
eenvoudig her<strong>in</strong>nert richard Friend zich: “De eigenares van de droogfabriek moest<br />
deze eerst terug zien te krijgen van een lokale krijgsheer. Overal lagen oude mortieren<br />
en ventielen.” 93<br />
geleidelijk aan komt een productieketen op gang volgens de pr<strong>in</strong>cipes van eerlijke<br />
<strong>handel</strong>. de eerste rozijnen worden geëxporteerd naar groot-Brittannië en er op de<br />
markt gebracht door tropical wholefoods. “We hebben <strong>in</strong> het voorjaar 70 ton <strong>in</strong>gevoerd”,<br />
vertelt adam Brett, “maar met een fairtradecertificatie had het jaarlijks een<br />
duizendtal ton kunnen zijn. De markt voor rozijnen is bijzonder groot. Momenteel<br />
wordt <strong>in</strong> Groot-Brittannië jaarlijks bijna 100 000 ton <strong>in</strong>gevoerd en voor de Europese<br />
Unie is dat 600 000 ton. (…) Met de volumes die we <strong>in</strong> Afghanistan hadden kunnen<br />
produceren, zouden hele dorpen en gemeenschappen <strong>in</strong> hun behoeftes kunnen voorzien<br />
en <strong>in</strong> staat zijn om zelf scholen en andere <strong>in</strong>frastructuur te bouwen.” 94<br />
Hier liggen dus enorme uitdag<strong>in</strong>gen voor de ontwikkel<strong>in</strong>g van het land en de<br />
verbeter<strong>in</strong>g van de levensomstandigheden van de afghaanse bevolk<strong>in</strong>g. toch blijft<br />
het grootste probleem voor de verwezenlijk<strong>in</strong>g van die projecten de certificatie zelf.<br />
uite<strong>in</strong>delijk is er nu een oploss<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen handbereik. tot op heden is de Fair trade<br />
foundation nog niet ter plaatse kunnen gaan om de productie te controleren. toch<br />
besliste ze om een vrijstell<strong>in</strong>g te verlenen zodat tropical wholefoods het kostbare<br />
Max Havelaar fairtradelogo op de heerlijke rozijnen uit afghanistan kan aanbrengen. 95<br />
Meer lezen:<br />
www.tropicalwholefoods.co.uk<br />
www.mercycorps.org<br />
Fotocredits: tropical wholefoods
Fotocredits: Samantha lille - Fr gouv.<br />
pakistan is ontstaan uit de verdel<strong>in</strong>g van Brits India <strong>in</strong> 1947 en leefde van meet af aan op<br />
gespannen voet met India, vanwege een grensconflict over Kashmir.<br />
De beide landen hebben al drie oorlogen uitgevochten.<br />
“Deze catastrofe is erger<br />
dan de tsunami van 2004,<br />
de aardbev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> pakistan<br />
<strong>in</strong> 2005 of de recente<br />
aardbev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> Haïti.”<br />
Maurizio Giulano<br />
woordvoerder van het<br />
Coörd<strong>in</strong>atiebureau voor humanitaire<br />
zaken van de Vn 97<br />
68<br />
IN pAKISTAN<br />
ondanks opmerkelijke diplomatieke <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen blijven de relaties met<br />
grote buur <strong>in</strong>dia gespannen, voornamelijk vanwege gewelddadige <strong>in</strong>vallen<br />
van groepjes Pakistaanse moslimextremisten <strong>in</strong> <strong>in</strong>diaas kashmir.<br />
de <strong>in</strong>diaas-Pakistaanse grens wordt door tal van experts als een van de<br />
meest delicate zones ter wereld beschouwd, ook al omdat beide landen<br />
over kernwapens beschikken.<br />
Het Pakistaanse leger wordt al s<strong>in</strong>ds het e<strong>in</strong>de van de jaren 90 geconfronteerd<br />
met <strong>in</strong>vallen van afghaanse taliban <strong>in</strong> de grensstreek <strong>in</strong> het noordwesten.<br />
Het heeft zich tot de tanden bewapend, <strong>in</strong> een pog<strong>in</strong>g om te vermijden dat<br />
moslimstrijders het land gebruiken als uitvalsbasis voor aanvallen tegen de<br />
naVo en het afghaanse leger. <strong>in</strong> een reactie op die offensieven v<strong>in</strong>den <strong>in</strong><br />
het noorden van het land en voornamelijk <strong>in</strong> Peshawar, lahore of rawalp<strong>in</strong>di<br />
regelmatig terroristische aanslagen plaats die niet zelden worden opgeëist<br />
door Pakistaanse taliban. 96<br />
de Pakistaanse overheid staat onder verschillende soorten externe en vaak<br />
tegengestelde druk: vanwege de Verenigde Staten die een veel grotere militaire<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g vragen om de grens met afghanistan te bewaken, vanwege<br />
volksnationalisten die vaak een felle haat tegen het westen koesteren, vanwege<br />
<strong>in</strong>dia waarmee het land op gespannen voet blijft leven en vanwege<br />
de geheime diensten die niet altijd op dezelfde lijn zitten als de reger<strong>in</strong>g en<br />
soms van steun aan talibanbeweg<strong>in</strong>gen worden beschuldigd, enzovoort.<br />
Bovendien werd het land <strong>in</strong> augustus 2010 getroffen door uiterst zware<br />
overstrom<strong>in</strong>gen. de balans is dramatisch: ruim 20 miljoen getroffenen, 1600<br />
doden, 6 miljoen daklozen.<br />
Met bijna 180 miljoen <strong>in</strong>woners en de op een na grootste moslimmeerderheid<br />
ter wereld speelt Pakistan een belangrijke rol <strong>in</strong> het geopolitieke<br />
evenwicht <strong>in</strong> het Midden-oosten en <strong>in</strong> Zuidoost-azië. de eigen bevolk<strong>in</strong>g<br />
is er regelmatig het slachtoffer van de botsende belangen van de militaire<br />
mogendheden en de extremisten.<br />
<strong>in</strong> dergelijke omstandigheden biedt eerlijke <strong>handel</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gskansen die<br />
moeten worden verkend en uitgebreid.<br />
MOUNTAIN FRUITS LTD, TROpICAL WHOLEFOODS<br />
EN FAIRTRADEFRUIT UIT pAKISTAN<br />
Verloren <strong>in</strong> de bergen<br />
Chitral en karakoram liggen <strong>in</strong> het uiterste noorden van Pakistan op een van de hoogste plaatsen ter wereld omr<strong>in</strong>gd<br />
door de bergen van tadzjikistan <strong>in</strong> het noorden, de Himalaya <strong>in</strong> het oosten en het afghaanse H<strong>in</strong>du kush <strong>in</strong> het westen.<br />
Het gebied is zeer dun bevolkt en bleef tot het openstellen van de karakoram Highway <strong>in</strong> 1972, die Beij<strong>in</strong>g en karachi<br />
met elkaar verb<strong>in</strong>dt, erg geïsoleerd van de rest van de wereld. S<strong>in</strong>ds de verdel<strong>in</strong>g van <strong>in</strong>dia en Pakistan <strong>in</strong> 1948 maakt<br />
deze regio deel uit van de betwiste gebieden van Kashmir die bij gebrek aan <strong>in</strong>ternationaal akkoord geen officieel statuut<br />
hebben en niet vertegenwoordigd zijn bij de centrale overheid. de bevolk<strong>in</strong>g geniet niet dezelfde burger- en politieke<br />
rechten als de andere Pakistani. er is nauwelijks <strong>in</strong>dustrie en de mensen leven <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e dorpjes, verspreid over de<br />
besneeuwde vlakten. Ze behelpen zich met overlev<strong>in</strong>gslandbouw en hebben zelden toegang tot sociale basisdiensten.<br />
Stromend water is er zo goed als onbestaande en slechts een m<strong>in</strong>derheid van de bevolk<strong>in</strong>g heeft elektriciteit.<br />
de politieke <strong>in</strong>stabiliteit, de beperk<strong>in</strong>gen die buitenlanders krijgen opgelegd en het gebrek aan overheids<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen<br />
gijzelen de <strong>in</strong>woners van een streek die als een van de mooiste van de planeet wordt beschouwd. 98
Het beste fruit ter wereld<br />
de boomgaarden op de afgelegen hell<strong>in</strong>gen krijgen<br />
smeltwater uit de Himalaya. abrikozen, appelen, kersen,<br />
bramen, noten, amandelen, pijnboompitten, … de boeren<br />
uit noord-Pakistan oogsten allerhande soorten fruit,<br />
waaronder de Hunza-abrikoos die <strong>in</strong> de hele wereld bekend<br />
staat om haar rijke smaak en waarvan de pit naar<br />
verluidt smaakt als de heerlijkste hazelnoot.<br />
als gevolg van de overproductie, de lamentabele staat<br />
van de wegen en de onveiligheid door de strijd tussen<br />
leger en rebellen kan een groot gedeelte van de productie<br />
niet worden getransporteerd zodat het rot is voor<br />
men het kan verkopen of verbruiken. 99<br />
De oorsprong …<br />
Sher ghazi is geboren <strong>in</strong> de Hunzavallei, <strong>in</strong> de bergen<br />
van karakoram. na zijn studies voed<strong>in</strong>gstechnologie<br />
gaat hij voor het aga khan rural Support Programme<br />
werken, een sticht<strong>in</strong>g die ijvert voor de verbeter<strong>in</strong>g van<br />
de levensomstandigheden van de bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de bergen<br />
van karakoram. Sher ghazi denkt na over wat hij zou<br />
kunnen doen om het bestaan van de arme boerengemeenschappen<br />
<strong>in</strong> de bergen te verbeteren.<br />
… Tropical Wholefoods<br />
<strong>in</strong> 1997 krijgt Sher ghazi steun van tropical wholefoods<br />
<strong>in</strong> het kader van het drogevruchtenproject gef<strong>in</strong>ancierd<br />
door het aga khan rural Support Programme. de eerste<br />
jaren van het programma zijn gewijd aan het verbeteren<br />
van de traditionele droogmethoden onder de zon en<br />
aan de opleid<strong>in</strong>g van de producenten <strong>in</strong> wastechnieken<br />
zodat de productieprocessen compatibel kunnen worden<br />
gemaakt met de <strong>in</strong>ternationale normen.<br />
<strong>in</strong> 2002 wordt een eerste fabriek gebouwd die de<br />
geoogste vruchten uit een gebied met een straal van<br />
300 km kan verwerken, wassen, sorteren en verpakken.<br />
de <strong>in</strong>stallatie heeft een capaciteit van 100 ton droge<br />
vruchten per seizoen.<br />
Mounta<strong>in</strong> Fruits Ltd<br />
<strong>in</strong> 2004 wordt het drogevruchtenproject van het aga<br />
khan rural Support Programme geregistreerd uitvoerder<br />
van droge vruchten en wordt het omgedoopt tot Mounta<strong>in</strong><br />
Fruits ltd. de ondernem<strong>in</strong>g leidt de producenten op <strong>in</strong><br />
de technieken voor het drogen van de vruchten die door<br />
tropical wholefoods en andere <strong>in</strong>voerders worden<br />
opgekocht en gecommercialiseerd. anders dan bij de<br />
traditionele droogmethoden verkrijgt men dankzij de<br />
moderne technieken een commercialiseerbaar product<br />
dat perfect voldoet aan de <strong>in</strong>ternationale normen.<br />
Mounta<strong>in</strong> Fruits ltd werkt momenteel samen met meer<br />
dan 2000 boerenfamilies. de fabriek biedt werk aan<br />
ongeveer honderd vrouwen. als enige werkgever <strong>in</strong> de<br />
streek schept ze een unieke kans voor de vrouwen om<br />
bij te dragen tot het gez<strong>in</strong>s<strong>in</strong>komen en zich iets of wat<br />
te bevrijden van het juk van de traditie. de arbeidsters<br />
69<br />
drogen en verpakken de vruchten en noten en worden<br />
betaald volgens de loonwetgev<strong>in</strong>g.<br />
na deze eerste successen is Mounta<strong>in</strong> Fruits ook<br />
gestart met een nieuw opleid<strong>in</strong>gsproject voor boeren <strong>in</strong><br />
de biologische landbouw. er is geïnvesteerd <strong>in</strong> nieuwe<br />
notenkraakmach<strong>in</strong>es die een aanzienlijke tijdw<strong>in</strong>st<br />
opleveren.<br />
Met de steun van tropical wholefoods kon Mounta<strong>in</strong><br />
Fruits ltd <strong>in</strong>noveren en een model ontwikkelen van een<br />
mobiele elektrische droog<strong>in</strong>stallatie op zonne-energie<br />
die <strong>in</strong> verschillende dorpen kan worden geïnstalleerd.<br />
Het toestel ziet eruit als een soort oven met rijen van<br />
gesloten schalen waar<strong>in</strong> de vruchten rustig kunnen drogen,<br />
beschermd tegen <strong>in</strong>secten, stof en regen. door<br />
dergelijke ontwikkel<strong>in</strong>gen is de productie aanzienlijk<br />
uitgebreid en kan men experimenteren met nieuwe<br />
processen voor het bewaren en commercialiseren van<br />
andere producten, zoals hon<strong>in</strong>g en paddenstoelen. 100<br />
Fairtradecertificatie<br />
Om de Pakistaanse producenten volop te laten profiteren<br />
van de voordelen van eerlijke <strong>handel</strong> heeft Mounta<strong>in</strong><br />
Fruits zijn steun toegezegd aan de opricht<strong>in</strong>g van de<br />
Mounta<strong>in</strong> areas Fruit Farmers’ association (Verenig<strong>in</strong>g<br />
van fruitproducenten uit de berggebieden). die werkt<br />
volgens de democratische criteria die vereist zijn voor<br />
Fairtrade-certificatie.<br />
<strong>in</strong> 2005 heeft de verenig<strong>in</strong>g haar eerste fairtradepremies<br />
ontvangen en daarmee <strong>in</strong> de dorpen een aantal<br />
projecten gerealiseerd: de <strong>in</strong>stallatie van een generator,<br />
de aankoop van een computer voor de nieuwe bibliotheek,<br />
de bouw van een dorpsschooltje, de betal<strong>in</strong>g van<br />
het schoolgeld van de armste k<strong>in</strong>deren, de aanleg van<br />
een speelterre<strong>in</strong>, de aankoop van naaimach<strong>in</strong>es en stof<br />
voor beroepsopleid<strong>in</strong>gscentra voor vrouwen, enz. 101<br />
Meer lezen:<br />
www.tropicalwholefoods.co.uk<br />
www.fairtrade-dryfruits.com<br />
www.fairtrade.org.uk<br />
Fotocredits: ashden awards
70<br />
IN TIBET<br />
<strong>in</strong> 1950 valt het Ch<strong>in</strong>ese leger tibet b<strong>in</strong>nen. ondanks de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen van<br />
de dalai lama om het voortbestaan van de cultuur en het erfgoed van het<br />
land te garanderen, breken <strong>in</strong> 1959 onlusten uit. de dalai lama moet vluchten<br />
naar <strong>in</strong>dia. Zo’n 100 000 tibetanen volgen zijn voorbeeld. de Ch<strong>in</strong>ese<br />
reger<strong>in</strong>g kiest voor een brutale onderdrukk<strong>in</strong>g van de opstand en start ook<br />
een reeks hervorm<strong>in</strong>gen die zullen uitmonden <strong>in</strong> keiharde repressie.<br />
tijdens de Culturele revolutie tussen 1966 en 1976 worden duizenden<br />
kloosters en tempels leeggeroofd en vernietigd. tienduizenden tibetanen<br />
moeten <strong>in</strong> werkkampen leven. Het afsluiten van traditionele routes en <strong>handel</strong>swegen<br />
en het autoritaire landbouwbeleid van de Ch<strong>in</strong>ese autoriteiten leiden<br />
tot massale hongersnood. 102<br />
Het aantal Tibetaanse slachtoffers van het conflict wordt doorgaans op<br />
verscheidene tienduizenden geschat en is een belangrijk twistpunt tussen<br />
Ch<strong>in</strong>a en de tibetaanse reger<strong>in</strong>g <strong>in</strong> ball<strong>in</strong>gschap. 103<br />
Fotocredits: jan reur<strong>in</strong>k - ganden gompa tibet
Fotocredits: tibet Collection<br />
Fotocredits: tibet Collection<br />
71 Meer lezen:<br />
DZI-TIBET COLLECTION<br />
<strong>in</strong> 1987 laat de tibetaanse reger<strong>in</strong>g <strong>in</strong> ball<strong>in</strong>gschap een<br />
studie uitvoeren naar het ontwikkel<strong>in</strong>gspotentieel van<br />
de vluchtel<strong>in</strong>gengemeenschappen <strong>in</strong> nepal en <strong>in</strong> <strong>in</strong>dia.<br />
twee jaar later lanceert de Plann<strong>in</strong>g Council die is opgericht<br />
om de economische <strong>in</strong>itiatieven te coörd<strong>in</strong>eren<br />
het ontwikkel<strong>in</strong>gsproject voor tibetaans artisanaat.<br />
Het doel hiervan is de commercialiser<strong>in</strong>g van de creaties<br />
van tibetaanse handarbeiders <strong>in</strong> de Verenigde Staten<br />
te stimuleren en tegelijk aandacht te vragen voor de<br />
politieke strijd die wordt gevoerd ter verdedig<strong>in</strong>g van<br />
de tibetaanse cultuur.<br />
drie jaar later wordt <strong>in</strong> wash<strong>in</strong>gton dZi-tibet Collection<br />
opgericht die dienst doet als l<strong>in</strong>k tussen de handwerkers<br />
<strong>in</strong> tibet en de <strong>in</strong>kopers op de amerikaanse markt. <strong>in</strong> de<br />
maanden die volgen krijgt de ondernem<strong>in</strong>g de steun van<br />
de Fordsticht<strong>in</strong>g en de organisaties aid to artisans en<br />
Market Place of <strong>in</strong>dia voor het organiseren van opleid<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> ontwerp, market<strong>in</strong>g en beheer gericht op de<br />
handwerkers onder de vluchtel<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>in</strong>dia en nepal. 104<br />
Vanaf 1997 beg<strong>in</strong>t dZi-tibet Collection met het commercialiseren<br />
van een nieuwe generatie artisanale tibetaanse<br />
kunstwerken en creaties die voornamelijk <strong>in</strong> kathmandu<br />
<strong>in</strong> nepal worden vervaardigd. Handgeschept papier, versierde<br />
dozen, wierookkoffertjes, traditionele juwelen …<br />
de collecties zijn een groot succes op de <strong>handel</strong>sbeurzen<br />
van new York, los angeles en Boston.<br />
dZi-tibet Collection is momenteel <strong>in</strong> de eerste plaats<br />
een groot<strong>handel</strong> met een tiental personeelsleden die zijn<br />
producten verspreidt via kle<strong>in</strong><strong>handel</strong>s. 105<br />
dZi-Tibet Collection werkt als stichtend lid van de Fair <strong>Trade</strong> Federation rechtstreeks met de Tibetaanse, Indiase<br />
en Nepalese handwerkers aan het ontwerpen en commercialiseren van creaties die de schoonheid en cultuur van<br />
Tibet uitdragen. De nauwe band van het merk met zijn leveranciers past perfect <strong>in</strong> de pr<strong>in</strong>cipes van eerlijke <strong>handel</strong>.<br />
De verb<strong>in</strong>tenissen zijn zo concreet mogelijk:<br />
- langetermijnrelaties met de handwerkers aan wie Tibet Collection op regelmatige basis bestell<strong>in</strong>gen<br />
en <strong>in</strong>komsten garandeert;<br />
- eerlijke tarieven die een voldoende marge en een toereikend <strong>in</strong>komen bieden;<br />
- verbeter<strong>in</strong>g van de gezondheid en de veiligheid van de handwerkers door de f<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g van strengere<br />
arbeidsvoorwaarden;<br />
- technische ondersteun<strong>in</strong>g en hulp bij het ontwerpen (regelmatige opleid<strong>in</strong>g);<br />
- bevorder<strong>in</strong>g van het gebruik van duurzame en gerecycleerde materialen;<br />
- specifieke commerciële ondersteun<strong>in</strong>g voor producentengroepen <strong>in</strong> de meest geïsoleerde gebieden;<br />
- steun aan plaatselijke gemeenschappen en aan humanitaire organisaties;<br />
- bevorder<strong>in</strong>g van de Tibetaanse cultuur (Internationale Campagne voor Tibet, Tibet House <strong>in</strong> New York, enz.). 106<br />
Steun aan de Tibetaanse zaak<br />
naast de commerciële fairtradeactiviteiten neemt dZi-tibet Collection ook deel aan verscheidene projecten ten<br />
voordele van de tibetaanse bevolk<strong>in</strong>g:<br />
De GuChuSum-beweg<strong>in</strong>g: dit collectieve project wil de publieke op<strong>in</strong>ie bewust maken van de omstandigheden<br />
waar<strong>in</strong> de tibetaanse politieke gevangenen <strong>in</strong> Ch<strong>in</strong>a opgesloten zitten. Het stelt de veelvuldige schend<strong>in</strong>gen van<br />
de mensenrechten aan de kaak waarvan zij het slachtoffer zijn. de guChuSum-beweg<strong>in</strong>g geeft ook medische hulp,<br />
onderdak, studiebeurzen en banen aan voormalige tibetaanse politieke gevangenen.<br />
Tibetan Nuns Project: dit programma bekommert zich over de monniken en religieuzen die uit tibet naar <strong>in</strong>dia en<br />
nepal gevlucht zijn. <strong>in</strong> het kader van dit project krijgen ze kled<strong>in</strong>g, voedsel, onderdak en basiszorgen.<br />
www.dzi.com
Fotocredits: Chris johnson - wikimedia<br />
De koffie uit Oost-Timor<br />
(Café Timor) behoort<br />
tot de beste koffies<br />
ter wereld.<br />
72<br />
IN TIMOR<br />
oost-timor was oorspronkelijk een Portugese kolonie die <strong>in</strong> 1975 door<br />
<strong>in</strong>donesië werd <strong>in</strong>gelijfd. Het gebied beslaat het oostelijke deel van het<br />
eiland timor waar een overwegend christelijke bevolk<strong>in</strong>g woont.<br />
<strong>in</strong> november van hetzelfde jaar riep oost-timor eenzijdig zijn onafhankelijkheid<br />
uit. <strong>in</strong> de daaropvolgende dagen viel het <strong>in</strong>donesische leger het land b<strong>in</strong>nen<br />
en voerde een hard repressief beleid met de duidelijke bedoel<strong>in</strong>g de nieuwe<br />
prov<strong>in</strong>cie te assimileren.<br />
Er werd een politiek van terreur gevoerd waarbij het Indonesische leger<br />
napalm <strong>in</strong>zette op Timorese dorpen waarvan werd vermoed dat ze steun<br />
verleenden aan de onafhankelijkheidsstrijders. Tussen 1975 en het e<strong>in</strong>de<br />
van de jaren 1980 vielen daarbij meer dan 200 000 doden – overwegend<br />
burgers – op een bevolk<strong>in</strong>g van m<strong>in</strong>der dan een miljoen <strong>in</strong>woners.<br />
na jaren van repressie stemde het <strong>in</strong>donesische m<strong>in</strong>isterie van Buitenlandse<br />
Zaken <strong>in</strong> 1999 <strong>in</strong> met het pr<strong>in</strong>cipe van een volksraadpleg<strong>in</strong>g over zelfbeschikk<strong>in</strong>g.<br />
op 30 augustus 1999 organiseerde de Vn een referendum en kozen de<br />
timorezen voor onafhankelijkheid. onmiddellijk werd de prov<strong>in</strong>cie onder de<br />
voet gelopen door pro-<strong>in</strong>donesische milities die de hoofdstad dili <strong>in</strong>namen.<br />
er barstten hevige gevechten los met de onafhankelijkheidsstrijders.<br />
na verscheidene dagen van moorden, deportaties en plunder<strong>in</strong>g besloot de<br />
Vn e<strong>in</strong>delijk om een mult<strong>in</strong>ationale vredesmacht te sturen onder australisch<br />
bevel. die dwong vrede af en voerde een voorlopig bestuur <strong>in</strong>. op 20 mei<br />
2002 werd oost-timor onafhankelijk. op dat ogenblik was het grootste<br />
gedeelte van de <strong>in</strong>frastructuur van het land evenwel verwoest en lag de<br />
economie plat. 107<br />
CAFÉ TIMOR<br />
Het geweld van de pro-Indonesische milities na het referendum over<br />
zelfbeschikk<strong>in</strong>g trof ook de koffiesector <strong>in</strong> Oost-Timor. Boeren en hun<br />
gez<strong>in</strong>nen werden gedood of gedeporteerd. de oogsten, de opslagplaatsen<br />
en de <strong>in</strong>frastructuur van de koffiesector werden vernield. De koffiesector is<br />
economisch van cruciaal belang voor oost-timor. Het is de voornaamste<br />
bron van deviezen voor het land en tevens de belangrijkste <strong>in</strong>komstenbron<br />
voor ongeveer een kwart van de bevolk<strong>in</strong>g.<br />
In 1994 wordt de nationale coöperatieve structuur Timor Cooperativa<br />
Café gesticht. Ze groepeert ongeveer 20 000 kle<strong>in</strong>e producenten<br />
die reeds zijn georganiseerd <strong>in</strong> 16 coöperaties en 493 groeper<strong>in</strong>gen.<br />
De organisatie verleent steun aan de getroffen gez<strong>in</strong>nen en helpt hen<br />
bij de wederopbouw van hun plantages en de verkoop van hun eerste<br />
oogsten. de wederopbouw van de sector wordt bemoeilijkt door het nog<br />
steeds aanhoudende geweld en vandalisme, het gebrek aan gekwalificeerde<br />
ambtenaren en door het vertrek van een gedeelte van de elite.<br />
dankzij de steun van fairtradeorganisaties, ngo’s en verscheidene<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsorganisaties slaagt timor Cooperativa Café er<strong>in</strong> een vrij<br />
groot gedeelte van de productie te certificeren als fair trade en biologisch.<br />
de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen die geleverd zijn op het vlak van kwaliteit mogen er zijn:<br />
de koffie uit Oost-Timor (Café Timor) behoort tot de beste koffies ter wereld. 108
Fotocredits: PSYMCa - Busan YMCa Cafe timor<br />
73<br />
<strong>in</strong> september 2003 ondertekent de nationale timorese coöperatie een<br />
akkoord met het amerikaanse merk Starbucks voor de verkoop van<br />
haar fairtrade- en biokoffie. De fairtradepremies die dat oplevert, worden<br />
geïnvesteerd <strong>in</strong> de bouw van acht volledig operationele ziekenhuizen en<br />
24 mobiele gezondheidscentra die van timor Cooperativa Café de belangrijkste<br />
zorgverstrekker van het timorese platteland maken. 109 Maandelijks<br />
worden gemiddeld 18 000 patiënten be<strong>handel</strong>d. Bovendien kunnen de<br />
leden van de coöperatie en hun gez<strong>in</strong>nen er gratis terecht. 110<br />
“Ik weet dat met een deel van de <strong>in</strong>komsten uit eerlijke<br />
<strong>handel</strong> geneesmiddelen worden aangekocht en dat de<br />
hulpverlen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> de ziekenhuizen van Timor Cooperativa<br />
Café wordt gegarandeerd.<br />
Ik ben daar heel dankbaar voor. Het personeel <strong>in</strong> het<br />
ziekenhuis heeft het leven van mijn vrouw gered.” 112<br />
Alfonso Sarmento, koffieteler en lid van Timor Cooperativa Café.<br />
Meer lezen:<br />
www.transfairusa.org<br />
www.justuscoffee.com<br />
In het specifieke geval van Oost-Timor heeft de koffiesector, en <strong>in</strong> het<br />
bijzonder de fairtrade- en biokoffie, een belangrijke rol gespeeld <strong>in</strong> de<br />
wederopbouw van het land en zijn economie.<br />
de organisatie timor Cooperativa Café heeft daaraan op verschillende<br />
niveaus haar steentje bijgedragen. Heel concreet kunnen we denken aan<br />
productieverbeter<strong>in</strong>g, vernieuw<strong>in</strong>g van de plantages en aan de opleid<strong>in</strong>g<br />
van de telers. Meer <strong>in</strong> het algemeen heeft timor Cooperativa Café economische<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten gef<strong>in</strong>ancierd zoals de bouw van opleid<strong>in</strong>gscentra<br />
en scholen. Ze heeft daarnaast ook bijgedragen aan de <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van de<br />
nieuwe munt en ze verzekert de toegang tot de gezondheidszorg voor de<br />
plattelandsbevolk<strong>in</strong>g. 111<br />
Fotocredits: uSaid - nCBa
IN ZUID-AMERIKA<br />
De onafhankelijkheid van Latijns-Amerika tijdens de eerste helft van de 19de<br />
eeuw e<strong>in</strong>digt <strong>in</strong> een ontwricht<strong>in</strong>g van de structuren en evenwichten die een<br />
erfenis waren van de voormalige kolonisatoren.<br />
Justitie en de macht <strong>in</strong> het algemeen worden nu het monopolie van nieuwe<br />
eigenaren. Zij onderwerpen de armste bevolk<strong>in</strong>gsgroepen en ontnemen hen<br />
hun grond.<br />
Vage grenzen geven aanleid<strong>in</strong>g tot conflicten tussen naburige staten, terwijl<br />
op b<strong>in</strong>nenlands vlak vaak een strijd aan de gang is tussen federalisten en<br />
centralisten. Dat leidt tot een militariser<strong>in</strong>g van de Latijns-Amerikaanse<br />
samenlev<strong>in</strong>g. Het politieke leven wordt overheerst door de conservatieven en<br />
liberalen die geen enkel sociaal beleid voeren. De we<strong>in</strong>ige volksopstanden die<br />
plaatsv<strong>in</strong>den, worden vaak gebruikt en gestuurd of brutaal onderdrukt.<br />
De eerste helft van de 20ste eeuw wordt gekenmerkt door een dubbel<br />
fenomeen. Terwijl de Verenigde Staten een <strong>in</strong>terventionistische politiek<br />
voeren op het cont<strong>in</strong>ent ontstaan <strong>in</strong> verschillende landen van Latijns-Amerika<br />
revolutionaire en/of democratische beweg<strong>in</strong>gen. Die komen <strong>in</strong> bots<strong>in</strong>g met<br />
de belangen van de grote mogendheid uit het Noorden.<br />
De Koude Oorlog zal de spann<strong>in</strong>gen nog verscherpen.<br />
Uit vrees voor <strong>in</strong>filtratie van door de Sovjet-Unie betaalde communistische<br />
cellen <strong>in</strong> de progressieve reger<strong>in</strong>gen en volksbeweg<strong>in</strong>gen van Zuid-Amerika,<br />
kiezen de Verenigde Staten de kant van de rechtse partijen en de<br />
grootgrondbezitters, ook als dat steun betekent aan militaire dictaturen<br />
en gewelddadige, totalitaire regimes.<br />
Die tweespalt tussen enerzijds de Verenigde Staten die als reactionair<br />
en imperialistisch gezien worden en anderzijds de progressieve<br />
volksgroeper<strong>in</strong>gen en slachtoffers van het staatsgeweld leidt tot<br />
sympathie en solidariteit van de jonge generaties <strong>in</strong> West-Europa en<br />
de Verenigde Staten <strong>in</strong> de jaren 1960 en 1970.<br />
Deze historische realiteit waar de militanten van het eerste uur vaak nog<br />
met nostalgie naar verwijzen, is een van de redenen waarom Zuid-Amerika<br />
als een van de eerste cont<strong>in</strong>enten fairtradeprojecten heeft zien opduiken<br />
op <strong>in</strong>itiatief van progressieve en/of religieuze Europese of Amerikaanse<br />
organisaties.<br />
74
Colombia zit al s<strong>in</strong>ds de jaren 60 gevangen <strong>in</strong> een toestand van geweld. Betrokken partijen zijn het leger,<br />
de marxistische guerrilla van het FARC en extreemrechtse paramilitaire groepen die opereren voor<br />
reken<strong>in</strong>g van de grootgrondbezitters. Colombia is daarom niet alleen bekend voor de hoge kwaliteit van zijn<br />
koffie, maar helaas ook voor de aanhoudende gewapende conflicten en de drugskartels die tot de machtigste<br />
misdaadorganisaties ter wereld worden gerekend.<br />
IN COLOMBIA<br />
de oorlog, de cocaïne-<strong>in</strong>dustrie en de economische<br />
ongelijkheid maken van Colombia het schouwtoneel<br />
voor de “ergste humanitaire crisis” van het westelijke<br />
halfrond, aldus de Verenigde naties. 113<br />
COSURCA “MAKE COFFEE, NOT WAR”<br />
<strong>in</strong> het zuiden van Colombia ligt Cauca, een van de armste<br />
prov<strong>in</strong>cies van het land. de economische ellende heeft<br />
veel boeren doen overschakelen van voed<strong>in</strong>gsgewassen<br />
op cocateelt. die brengt immers meer op door de<br />
verkoop aan smokkelaars of rebellen. de cocateelt is<br />
desastreus voor het milieu en de kwaliteit van de grond.<br />
Ze vervuilt de rivieren en zet aan tot ontboss<strong>in</strong>g: volgens<br />
het Colombiaanse m<strong>in</strong>isterie van Milieu wordt voor elke<br />
hectare coca vier hectare bos vernietigd.<br />
<strong>in</strong> dit deel van Colombia doen zich de meeste confrontaties<br />
voor tussen reger<strong>in</strong>gstroepen, paramilitaire organisaties<br />
en de terroristen van het FarC, die hun <strong>in</strong>komsten<br />
halen uit de drugstrafiek.<br />
de Colombiaanse reger<strong>in</strong>g wil de illegale cocateelten<br />
uitroeien, vooral omdat ze de rebellen en drugssmokkelaars<br />
<strong>in</strong>komsten oplevert en dus mee het conflict<br />
<strong>in</strong> stand houdt dat de regio verzwakt en afremt <strong>in</strong> haar<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
De VN en de Verenigde Staten zijn zich bewust van<br />
de situatie en steunden <strong>in</strong> 1993 de opricht<strong>in</strong>g van<br />
de coöperatie COSURCA (Empresa Cooperativa del<br />
Sur del Cauca). Dit is een groeper<strong>in</strong>g van producenten<br />
en hun gez<strong>in</strong>nen, plaatselijke verenig<strong>in</strong>gen en<br />
gemeenschappen die biologische en fairtradekoffie<br />
van hoge kwaliteit wil produceren en verkopen.<br />
Boeren die willen toetreden, zweren de cocateelt af<br />
en krijgen <strong>in</strong> ruil een eerste microkrediet van ongeveer<br />
300 euro waarmee ze een nieuwe teelt (koffie of thee)<br />
kunnen opstarten. 114<br />
de coöperatie CoSurCa verleent haar leden ook technische<br />
bijstand en toegang tot zaadbanken, opleid<strong>in</strong>g,<br />
microf<strong>in</strong>ancier<strong>in</strong>g en ondersteun<strong>in</strong>g als ze een certificatie<br />
nastreven van het onafhankelijke Zwitserse imo Control.<br />
75<br />
S<strong>in</strong>ds 2000 is COSURCA fair trade gecertificeerd. De<br />
<strong>in</strong>komsten van de boeren zijn hierdoor met ongeveer<br />
40% gestegen.<br />
de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen van CoSurCa beg<strong>in</strong>nen te lonen.<br />
S<strong>in</strong>ds 1993 hebben bijna 2000 gez<strong>in</strong>nen zich bij de cooperatie<br />
aangesloten. Het aantal leden stijgt elk jaar met<br />
ongeveer 9%. er wordt geschat dat de campagne van<br />
de coöperatie bij de boeren heeft geleid tot het rooien<br />
van honderden hectaren cocaplantages.<br />
De positieve gevolgen van het <strong>in</strong>itiatief beperken zich<br />
echter niet tot de omschakel<strong>in</strong>g naar legale teelten.<br />
na een periode van armoede en onderdrukk<strong>in</strong>g door de<br />
guerrilla herstellen de <strong>handel</strong>srelaties zich. de producenten<br />
verwerven opnieuw zelfvertrouwen en ze staan<br />
op tegen de guerrilla. Ze volgen opleid<strong>in</strong>gen, denken na,<br />
beslissen, nemen hun leven <strong>in</strong> handen en nemen weer<br />
een politieke en een burgerrol op.<br />
COSURCA is door de VN aangeduid als best practice<br />
die het Colombiaanse conflict overstijgt. 115<br />
“Met de <strong>in</strong>komsten die eerlijke <strong>handel</strong> ons oplevert,<br />
verbeteren we onze levensstandaard en worden<br />
we zelfstandiger. We zijn er nu zeker van dat we<br />
<strong>in</strong> tijden van oorlog voor ons eigen voedsel kunnen<br />
<strong>in</strong>staan. Zo voorkomen we dat ons volk zijn grond<br />
moet verlaten. Op deze manier houden we ons<br />
staande <strong>in</strong> een oorlog die nu al 40 jaar duurt.” 116<br />
René Ausecha Chaux, CoSurCa<br />
Meer lezen:<br />
www.cafedecolombia.com<br />
www.fairtradecolombia.com<br />
www. lwr.org/colombia<br />
www.imo.ch
76<br />
Fotocredits: transfair uSa
EERLIJKE<br />
HANDEL STEUNEN OM DE VREDE<br />
TE ONDERSTEUNEN<br />
77<br />
Van de hoogten van de Cordillera de los Andes tot de<br />
jungle van Zuidoost-Azië spannen moedige mannen en<br />
vrouwen zich <strong>in</strong> om <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> projecten voor<br />
eerlijke <strong>handel</strong> te bedenken en uit te werken.<br />
Vaak lopen ze daarbij gevaar of botsen ze onderweg op obstakels met <strong>in</strong>begrip van<br />
de strenge regels van de certificatiesystemen zelf. Als we echter de verschillende<br />
<strong>in</strong>itiatieven op een rijtje zetten, stellen we vast dat ze voor de bevolk<strong>in</strong>g daadwerkelijk<br />
resultaten opleveren.<br />
De voordelen zijn zowel economisch als sociaal. Met de w<strong>in</strong>st kunnen gemeenschappen<br />
<strong>in</strong> hun behoeften voorzien en productieve activiteiten ontwikkelen<br />
die hen <strong>in</strong> staat stellen om de wederopbouw van hun huizen en dorpen te<br />
f<strong>in</strong>ancieren.<br />
Maar er is meer. <strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong> zijn niet alleen bedoeld om<br />
rijkdom te produceren. Door democratische organisatievormen aan te moedigen,<br />
door sociale en educatieve projecten te ondersteunen en door de opricht<strong>in</strong>g te<br />
stimuleren van coöperaties die de gemeenschappen overstijgen, dragen eerlijke<br />
en duurzame <strong>handel</strong> bij tot het herstel van het vertrouwen en het zelfrespect die<br />
vaak ver zoek zijn bij bevolk<strong>in</strong>gsgroepen die het slachtoffer zijn van conflicten.<br />
<strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong> zijn dus uite<strong>in</strong>delijk machtige <strong>in</strong>strumenten <strong>in</strong> dienst<br />
van de vrede.
Fotocredits: Max Havelaar<br />
Staten, <strong>in</strong>ternationale <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen, ontwikkel<strong>in</strong>gsorganisaties,<br />
ngo’s, sticht<strong>in</strong>gen, … tal van actoren dragen bij tot het vredesproces<br />
<strong>in</strong> verschillende door oorlog geteisterde regio’s <strong>in</strong> de wereld.<br />
Ze beschikken over een groot aantal – meestal efficiënte – middelen.<br />
DE ROL VAN DE INTERNATIONALE<br />
ORGANISATIES<br />
78<br />
Omwille van alle redenen die we hebben opgesomd, zou het wereldbeleid<br />
om spann<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> op te lossen en de bevolk<strong>in</strong>g<br />
rond gemeenschappelijke projecten te mobiliseren systematisch een<br />
component van steun aan <strong>in</strong>itiatieven voor eerlijke en duurzame <strong>handel</strong><br />
moeten bevatten.<br />
Maar wat kunnen de <strong>in</strong>ternationale actoren concreet doen om eerlijke<br />
<strong>handel</strong> <strong>in</strong> die kwetsbare regio’s te steunen?<br />
Beschermen tegen onrust op de markten<br />
op de eerste plaats mogen we niet vergeten dat de <strong>in</strong>itiatieven voor eerlijke<br />
of duurzame <strong>handel</strong> heel vaak bedoeld zijn om de ontwikkel<strong>in</strong>g te steunen<br />
van ketens die economisch kwetsbaar zijn, zelfs al bieden ze werk aan<br />
grote groepen van de bevolk<strong>in</strong>g.<br />
deze nieuwe strategische sectoren hebben tijd nodig om zich te structureren<br />
en te consolideren. tijdens de ontstaansfase moeten ze vaak worden<br />
beschermd tegen de <strong>in</strong>ternationale concurrentie, zeker uit de geïndustrialiseerde<br />
landen die met veel lagere kosten werken.<br />
kunnen we voor de kwetsbare landen systemen bedenken om de sectoren<br />
te beschermen die zich <strong>in</strong> het kader van eerlijke of duurzame <strong>handel</strong><br />
ontwikkelen?<br />
dat is al een eerste vraag waarover de bevoegde <strong>in</strong>ternationale organisaties<br />
zouden kunnen nadenken.<br />
Deuren openen voor verdienstelijke <strong>in</strong>itiatieven<br />
de grote <strong>in</strong>ternationale markten bev<strong>in</strong>den zich voornamelijk op het noordelijk<br />
halfrond en vooral <strong>in</strong> de Verenigde Staten en europa. Het zijn precies die<br />
landen die de toegang tot hun b<strong>in</strong>nenlandse markten vaak afschermen en<br />
barrières <strong>in</strong>stellen voor producenten uit andere delen van de wereld, zeker<br />
als het landbouwproducten betreft.
“We moeten de kle<strong>in</strong>e boeren<br />
helpen door hen rechtstreeks<br />
markttoegang te geven.<br />
Als de reger<strong>in</strong>gen van de<br />
geïndustrialiseerde landen<br />
echt iets willen doen voor<br />
de ontwikkel<strong>in</strong>gslanden,<br />
waarom verlagen ze dan<br />
niet de <strong>in</strong>voerrechten voor<br />
fairtradeproducten uit<br />
die landen?” 117<br />
Olivier De Schutter<br />
Speciaal VN-rapporteur voor het recht<br />
op voedsel<br />
“Alle overheden, met <strong>in</strong>begrip<br />
van scholen, zouden producten<br />
van eerlijke <strong>handel</strong> moeten<br />
kopen. De autoriteiten zouden<br />
het bovendien als hun opdracht<br />
moeten beschouwen om het<br />
publiek te <strong>in</strong><strong>for</strong>meren over<br />
eerlijke <strong>handel</strong>.” 119<br />
79<br />
daarnaast maken die grote landen aanzienlijke bedragen vrij voor ontwikkel<strong>in</strong>gshulp,<br />
ook <strong>in</strong> het kader van de wederopbouw van landen die door de<br />
oorlog met de grond gelijk werden gemaakt.<br />
deze hulp, hoe omvangrijk ook, heeft vaak niet de gewenste impact op<br />
de levensstandaard van de bevolk<strong>in</strong>g omwille van corruptie bij de betrokken<br />
<strong>in</strong>stanties, verzet bij de begunstigde bevolk<strong>in</strong>gsgroepen of omdat ze<br />
niet <strong>in</strong> verhoud<strong>in</strong>g staat tot de behoefte. Zo hebben bepaalde amerikaanse<br />
<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> het naoorlogse irak onlangs nog het bewijs geleverd van<br />
hun nutteloosheid.<br />
omdat eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> streeft naar een onafhankelijke certificatie<br />
lijkt het ons <strong>in</strong>teressant om een systeem te bedenken dat de<br />
gecertificeerde productie bevoordeelt door haar toegang tot de b<strong>in</strong>nenlandse<br />
markten van de rijkste landen te vergemakkelijken. Zouden de<br />
<strong>in</strong>ternationale <strong>handel</strong>sorganisaties dergelijke uitzonder<strong>in</strong>gen niet kunnen<br />
overwegen?<br />
Beschermen van de controleurs en andere betrokkenen<br />
onveiligheid is een van de grootste moeilijkheden waar <strong>in</strong>itiatiefnemers van<br />
projecten voor eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> mee af te<br />
rekenen krijgen. Soms kunnen de externe betrokkenen en meer bepaald<br />
de controleurs die met de certificatie belast zijn onmogelijk ter plaatste<br />
gaan. Zelfs als de distributiestructuur klaar is en de bevolk<strong>in</strong>g premies en<br />
een <strong>in</strong>komen zou kunnen bezorgen, kan de veiligheid het ultieme obstakel<br />
vormen voor de certificatie van een bepaalde keten.<br />
Veel <strong>in</strong>ternationale actoren zijn bevoegd op het vlak van veiligheid.<br />
een van de manieren om eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> te ondersteunen, zou<br />
er dus <strong>in</strong> kunnen bestaan om via specifieke maatregelen of zelfs het<br />
toekennen van een speciaal statuut de veiligheid van de betrokken<br />
personen te verbeteren.<br />
Het voorbeeld geven<br />
de <strong>in</strong>ternationale organisaties, die vaak een grote bekendheid genieten en<br />
soms erg veel mediabelangstell<strong>in</strong>g krijgen, dragen een verantwoordelijkheid<br />
op vlak van imago bij het grote publiek en <strong>in</strong> hun netwerken.<br />
Zouden ze om eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> te steunen niet eerst zelf<br />
producten van de coöperaties moeten gebruiken?<br />
Verscheidene organisaties leveren fairtradeproducten <strong>in</strong> België en vormen<br />
een tussenschakel met de producenten. 118<br />
geïnteresseerde organisaties v<strong>in</strong>den er alles wat ze nodig hebben. door de<br />
producten zelf te gebruiken, tonen ze hun medewerkers en partners hoe<br />
concreet hun engagement is om mee te werken aan de ontwikkel<strong>in</strong>g van die<br />
plaatselijke gemeenschappen <strong>in</strong> de meest kwetsbare delen van de wereld.<br />
Moeilijk is het niet. Efficiënt, positief en overtuigend is het des te meer.<br />
Geen enkele reden dus om het niet te doen.
DE ROL VAN DE CONSUMENT<br />
ALS BURGER<br />
Staten en <strong>in</strong>ternationale organisaties hebben de sleutels <strong>in</strong> handen<br />
voor een aanzienlijke ontwikkel<strong>in</strong>g van eerlijke of duurzame <strong>handel</strong><br />
<strong>in</strong> het algemeen en <strong>in</strong> <strong>conflictgebieden</strong> <strong>in</strong> het bijzonder, onder meer<br />
<strong>in</strong> het kader van programma’s voor de wederopbouw.<br />
Onze verantwoordelijkheid hangt samen met ons statuut van gewone<br />
“burger en consument”.<br />
Individueel kunnen wij het systeem niet veranderen, maar samen<br />
kunnen we wel veel doen. Ons economische model laat iedereen toe<br />
zelf te bepalen hoe en wat hij of zij consumeert. Markteconomie lijkt<br />
op democratie <strong>in</strong> die z<strong>in</strong> dat 360 miljoen Europeanen door de som van<br />
hun <strong>in</strong>dividuele keuzes en hun engagement het gezicht van de wereld<br />
kunnen veranderen.<br />
Maar hoe doen we dat?<br />
80<br />
“Dit T-shirt maakt deel uit van de sociale economie. (Vraag mij wat dit betekent)”<br />
Fotocredits: raysonho - wikimedia
Fotocredits: just Coffee Cooperative<br />
81<br />
“Waar gaat uw geld naartoe -<br />
Gemeten <strong>in</strong> dollars per pond”<br />
CONSUMEREN<br />
ONZE STEM LATEN HOREN<br />
Hoe groot onze goede wil ook is, een <strong>in</strong>dividuele <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g zal een conflict<br />
aan de andere kant van de wereld nooit kunnen oplossen. want wat weten<br />
wij uite<strong>in</strong>delijk over de grensgeschillen op de <strong>in</strong>donesische eilanden?<br />
of over de etnische gevoeligheden tussen nijl- of Bantoestammen <strong>in</strong><br />
oost-afrika?<br />
Meestal niet veel. en tenzij we hier alles laten vallen om daar humanitaire<br />
hulp te verlenen, hebben we ook het gevoel dat we er we<strong>in</strong>ig aan kunnen<br />
doen. Maar consumeren, dat kunnen we.<br />
wereldwijd bekeken zijn we daar<strong>in</strong> zelfs de experts.<br />
wanneer we <strong>in</strong> de rekken van de supermarkt voor een eerlijk product kiezen,<br />
doen we iets heel concreets om hulp te bieden aan die bevolk<strong>in</strong>gsgroepen<br />
die het het zwaarst te verduren hebben. we weten dat van de betaalde<br />
prijs een groter deel naar de kle<strong>in</strong>e producenten gaat dan wanneer we het<br />
gewone product kopen dat er net naast staat. Bovendien weten we dat een<br />
deel van wat we betalen <strong>in</strong> sociale of ontwikkel<strong>in</strong>gsprojecten geïnvesteerd<br />
zal worden.<br />
Door fruit of koffie uit eerlijke of duurzame <strong>handel</strong> te kiezen, f<strong>in</strong>ancieren<br />
we de bouw van een school, de <strong>in</strong>stallatie van sanitair, een alfabetiser<strong>in</strong>gsprogramma<br />
voor oorlogsweduwen.<br />
Daar ligt ónze verantwoordelijkheid. Die keuze ligt <strong>in</strong> onze handen!<br />
net als alle publieke of semipublieke organisaties zijn ook de <strong>in</strong>ternationale <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen gevoelig voor uit<strong>in</strong>gen van<br />
de publieke op<strong>in</strong>ie en voor geëngageerde media.<br />
onze macht schuilt niet alleen <strong>in</strong> onze aankoopbesliss<strong>in</strong>gen, maar ook <strong>in</strong> onze democratische uitdrukk<strong>in</strong>gskracht.<br />
Zij beg<strong>in</strong>t met onze stem waarvoor hele generaties hard hebben moeten vechten. door de kandidaten te ondersteunen<br />
die zich het gevoeligst tonen voor ontwikkel<strong>in</strong>gskwesties of die pleiten voor de aanpass<strong>in</strong>g van de <strong>in</strong>ternationale<br />
<strong>handel</strong>sregels <strong>in</strong> het voordeel van kle<strong>in</strong>e producenten uit de meest kwetsbare landen kunnen we bijdragen<br />
tot deze noodzakelijke evolutie.<br />
Maar het valt niet te ontkennen dat dergelijke kandidaten zeldzaam zijn of we<strong>in</strong>ig of geen aandacht krijgen.<br />
de meesten v<strong>in</strong>den dat deze problemen aan de bevoegdheid van nationale verkozenen ontsnappen.<br />
ook hier is alles een kwestie van stimulus en respons. als we voldoende druk uitoefenen op onze besluitvormers,<br />
zullen ze vroeg of laat reageren. eerst door zich bewust te worden van de problematiek, daarna door erover te<br />
debatteren en ten slotte door besliss<strong>in</strong>gen te nemen.<br />
Als actieve burgers kunnen we dus wel degelijk iets doen. We kunnen onze kandidaten en verkozenen<br />
aanspreken door hen te schrijven, door te manifesteren, door gebruik te maken van de nieuwe media.<br />
En door ons te engageren!
83<br />
ALGEMEEN BESLUIT<br />
Geen twee conflicten zijn identiek. Ook de maatregelen om tot vrede en een oploss<strong>in</strong>g<br />
van het conflict te komen, hangen af van allerlei geostrategische, militaire,<br />
culturele, sociale, religieuze en andere parameters.<br />
de <strong>in</strong>ternationale organisaties en reger<strong>in</strong>gen die hier een verantwoordelijkheid<br />
dragen, beschikken over aanzienlijke en uiteenlopende middelen om tussenbeide<br />
te komen, vele levens te redden en hele bevolk<strong>in</strong>gsgroepen de kans te geven om<br />
mee te genieten van de reële weldaden van de mondialiser<strong>in</strong>g.<br />
om alle redenen die we hebben aangehaald, moet eerlijke en duurzame <strong>handel</strong><br />
deel uitmaken van de ontwikkel<strong>in</strong>gsprogramma’s en vredesprocessen <strong>in</strong> gebieden<br />
die door gewapende conflicten werden geteisterd. Deze manier van <strong>handel</strong> drijven<br />
is onmiskenbaar een efficiënt <strong>in</strong>strument dat de <strong>in</strong>ternationale gemeenschap moet<br />
leren gebruiken. Zo komen hulpprogramma’s voor oorlogslanden <strong>in</strong> de eerste plaats<br />
ten goede aan de getroffen burgerbevolk<strong>in</strong>g.<br />
Historisch gezien is België een belangrijke speler <strong>in</strong> de ontwikkel<strong>in</strong>gshulp aan de<br />
meest kwetsbare landen.<br />
Het <strong>in</strong> 2009 door BtC opgerichte trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong> stelt zijn kennis,<br />
middelen en netwerken ter beschikk<strong>in</strong>g van iedereen die wenst te <strong>in</strong>vesteren <strong>in</strong><br />
vrede en ontwikkel<strong>in</strong>g door eerlijke en duurzame <strong>handel</strong> te ondersteunen.<br />
We staan tot uw dienst.<br />
www.befair.be<br />
de portaalsite van het trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong> van BtC.<br />
Fotocredits: Fairtrade Foundation
BRONNEN EN REFERENTIES<br />
1 Smith d. (2003), The atlas of War and Peace (4e dr.), londen: earthscan.<br />
2 Voor meer <strong>in</strong><strong>for</strong>matie over deze fairtradegarantiesystemen, raadpleeg gratis de brochure “eerlijke en duurzame <strong>handel</strong>: Zoveel labels en<br />
garantiesystemen… wegwijzer voor de consument” .<br />
of bezoek respectievelijke websites: ecocert, http://www.ecocert.be , Fair <strong>for</strong> life/iMo http://www.fair<strong>for</strong>life.net.<br />
3 <strong>in</strong>terview met olivier de Schutter, Speciaal Vn-rapporteur voor het recht op voedsel, <strong>in</strong> “Switchez vers l’équitable – Sema<strong>in</strong>e du Commerce<br />
Equitable 29 september – 9 oktober 2010” – uitgegeven door Max Havelaar België. (alle vertal<strong>in</strong>gen van citaten zijn van onze hand.)<br />
4 Banfield J., Gündüz C., Killick, N. (eds) (2006), Local bus<strong>in</strong>ess, Local Peace: The peacebuild<strong>in</strong>g potential of the domestic private sector –<br />
Executive Summary, <strong>in</strong>ternational alert. .<br />
5 department <strong>for</strong> <strong>in</strong>ternational development (2010) Coffee from Congo and rais<strong>in</strong>s from Afghanistan. UK announces new Fairtrade products<br />
from conflict countries, persbericht, 23 februari 2010 .<br />
6 idem.<br />
7 weihe,t. (2005). Cooperative Fair <strong>Trade</strong> Coffee: The U.S. Experience. Presentation to COPAC Conference on Fair <strong>Trade</strong> Coffee January 21,<br />
2005 .<br />
8 Bouchedor, a. (2009). Mobilisation en marche pour la Palest<strong>in</strong>e. oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde<br />
.<br />
9 Banfield J., Gündüz C., Killick, N. (eds) (2006), Local bus<strong>in</strong>ess, Local Peace : The peacebuild<strong>in</strong>g potential of the domestic private sector –<br />
Executive Summary, <strong>in</strong>ternational alert. .<br />
10 Lewytzkyj, M. (2010) Israeli-Palest<strong>in</strong>ian conflict-import/export & human security: Part 2 on economic peace & justice. Exam<strong>in</strong>er<br />
.<br />
11 tran, M. (2009). Palest<strong>in</strong>ian olive oil bucks uk recession. The Guardian .<br />
12 the Palest<strong>in</strong>e Fair trade association .<br />
13 land of a thousand Hills Coffee .<br />
14 dr<strong>in</strong>k<strong>in</strong>g Coffee – do<strong>in</strong>g good [blog] . deze pag<strong>in</strong>a bestaat niet meer op het moment van<br />
publicatie, de blog maakt <strong>in</strong>tegraal deel uit van de site van land of a thousand Hills coffee, te raadplegen op: http://landofathousandhills.<br />
com/blog/.<br />
15 Sokal, d. (2008). Peace oil lubricates cooperation between Israelis and Palest<strong>in</strong>ians<br />
.<br />
16 BtC (2010). <strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong>: welke labels en garantiesystemen voor mijn bedrijf? [brochure]. trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong>.<br />
.<br />
17 dZi (s.d.). Fair <strong>Trade</strong> Info – dZi’s Fair <strong>Trade</strong> Commitment .<br />
18 eloy, d. (2007). un rameau d’olivier pour le Proche orient. Altermondes, nr 11. .<br />
19 tropical wholefoods (s.d.). Our Story < http://www.tropicalwholefoods.com/#/our-story/4565003421>.<br />
20 Irv<strong>in</strong>g, S. (2010). How fair trade can help tackle poverty and br<strong>in</strong>g peace to conflict zones.<br />
The Guardian .<br />
21 Lewytzkyj, M. (2010) Israeli-Palest<strong>in</strong>ian conflict-import/export & human security: Part 2 on economic peace & justice.<br />
Exam<strong>in</strong>er .<br />
22 eloy, d. (2007). un rameau d’olivier pour le Proche orient. Altermondes, nr 11. .<br />
23 BtC (2010). Fair and susta<strong>in</strong>able trade: so many labels and guarantee systems… What should I choose <strong>for</strong> my products? [brochure].<br />
trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong> .<br />
24 tropical wholefoods (2010). Afghan Rais<strong>in</strong>s .<br />
25 Fairtrade Foundation (2010). Fairtrade rais<strong>in</strong>s from Afghanistan now available<br />
.<br />
irv<strong>in</strong>g, S. (s.d.). Fair <strong>Trade</strong> Zones. .<br />
26 Verwilghen, M. <strong>in</strong>terview. - Commerce equitable grands lacs (CoMeQui aSBl) – www.comequi.org.<br />
27 Van Criek<strong>in</strong>ge,j. (2006). Congo (DRC) and War Profteers: a tragedy <strong>for</strong>gotten by the global peace movement? war resisters’ <strong>in</strong>ternational<br />
.<br />
28 irv<strong>in</strong>g, S. (s.d.). Fair <strong>Trade</strong> Zones. .<br />
29 BtC (2010). <strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong> <strong>in</strong> Rwanda [brochure]. trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong><br />
.<br />
30 nelson, C. (2010). In Congo, sav<strong>in</strong>g trees and lives - The Mercy Corps Blog .<br />
31 BtC (2010). <strong>Eerlijke</strong> en duurzame <strong>handel</strong> <strong>in</strong> Rwanda [brochure]. trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong><br />
.<br />
32 Harorimana, d., Harebamungu, M. & Bizimana, j-P. (2007). Le café et les caféiculteurs au Rwanda: cas du district de Maraba, (Butare) dans<br />
la prov<strong>in</strong>ce du Sud. Parijs: editions Publibook.<br />
33 twizeyimana, a-B. (2006). La qualité reliance le café .<br />
34 Pearl heeft nog meer partners dan deze twee organismen. Het bundelt de université nationale du rwanda (unr), het <strong>in</strong>stitut des Sciences<br />
agronomiques du rwanda (iSar), de agricultural Cooperative development <strong>in</strong>ternational / Volunteers <strong>in</strong> overseas Cooperative assistance<br />
(ACDI/VOCA), het Office des Cultures <strong>in</strong>dustrielles du Rwanda (OCIR), het Kigali Institute of Sciences and Technology (KIST) en het IWACUcentrum.<br />
35 Harorimana, d., Harebamungu, M. & Bizimana, j-P, op. cit., p.15.<br />
36 Vochelet, B. (2006). rwanda: le café de la reconciliation. Nomadenews .<br />
<strong>in</strong> en: ruth ann Church (s.d.). what’s the buzz? the story beh<strong>in</strong>d rwandan Coffee .<br />
37 goff, S. (2006). International partnerships <strong>for</strong> the development of the speciality coffee sector <strong>in</strong> Rwanda [Presentatie]<br />
.<br />
38 ibidem.<br />
39 Vochelet, B. (2006). rwanda: le café de la reconciliation. Nomadenews .<br />
40 axelrod, d. (2005). Muslim, jewish, and Christian coffee farmers make mirembe kawomera – delicious peace. Yes! Magaz<strong>in</strong>e<br />
.<br />
41 <strong>in</strong>terview door het agentschap Piezo, 25 november 2009.<br />
42 Morrow, t. (2008). Connected by a str<strong>in</strong>g of beads through the Bead<strong>for</strong>life Program. The Seattle Times<br />
.<br />
84
43 Somalië. .<br />
44 Eloy, D. (2005). Somalie: La f<strong>in</strong> du chaos?, Altermondes, nr. 4 .<br />
45 idem.<br />
46 Mbanza, e. (2010) le cri des mères de Somalie. Youphil. .<br />
47 idem.<br />
48 McGivern, E. (ed) (2009). Unexpected Treasure. Certified Organic Frank<strong>in</strong>cense hides <strong>in</strong> amongst the thorns. Oily, w<strong>in</strong>ter edition<br />
.<br />
irv<strong>in</strong>g, S. (2009) Fairtrade <strong>in</strong>gredients – com<strong>in</strong>g to a beauty product near you. Manchester massages<br />
.<br />
S&d aroma (s.d.). Projects: Somalia – Kenya: Certified Organic Frank<strong>in</strong>cense .<br />
49 dean’s Beans (2009). Somali Refugees Succeed with Dean’s Beans! .<br />
50 idem.<br />
51 undP (2011). Sierra Leone. Country profile: Human <strong>Development</strong> Indicators .<br />
52 div<strong>in</strong>e Chocolate (2010). First Fairtrade cocoa from Sierra Leone<br />
.<br />
div<strong>in</strong>e Chocolate (s.d.) About Div<strong>in</strong>e: The Div<strong>in</strong>e Story. Kuapa Kokoo .<br />
53 Chicago Fair trade (2010). Why the First Fair <strong>Trade</strong> Cocoa from Sierra Leone is Div<strong>in</strong>e<br />
.<br />
54 idem.<br />
55 BBC (2011). Sudan Profile .<br />
BBC (2011). Profile: Sudan’s Omar al-Bashir .<br />
56 Het europese netwerk euclid is het eerste europese netwerk van verantwoordelijken van de tertiaire sector, dat overal ter wereld deze<br />
actoren ondersteunt en met elkaar <strong>in</strong> contact brengt. Het netwerk is opgericht <strong>in</strong> 2007, als een jo<strong>in</strong>t venture van het Britse aCeVo, het<br />
Franse CjdeS en ideell arena uit Zweden. Meer lezen: http://www.euclidnetwork.eu.<br />
57 addari, F. (2010). ngos jo<strong>in</strong> <strong>for</strong>ces with bankers <strong>for</strong> <strong>in</strong>novative fair trade project <strong>in</strong> Sudan, Capacity-4Dev<br />
.<br />
58 idem.<br />
59 idem.<br />
60 idem.<br />
61 le Monde.fr & aFP (2012). en tunisie, une grande us<strong>in</strong>e ferme en raison de “sit-<strong>in</strong> anarchiques, Le Monde<br />
.<br />
62 Fairtrade africa (2011). Fairtrade Africa, North Africa Region official Fairtrade Africa member<br />
.<br />
63 idem.<br />
64 idem.<br />
65 Claro Fair trade (2012). Beni Ghreb [<strong>in</strong><strong>for</strong>matiefiche] - .<br />
Sageco (2011). Beni Ghreb – Tunesie .<br />
66 Hermosa, r. (2011). Beni Ghreb Hazoua .<br />
67 tunisie équitable (s.d.). A propos du commerce équitable .<br />
68 johnson, P. (2011). Un appel de Fair <strong>Trade</strong> Egypt – A call from Fair <strong>Trade</strong> Egypt .<br />
69 west, j. <strong>in</strong>terview. 7 & 17 februari 2012. dit <strong>in</strong>terview is te bekijken op Youtube: .<br />
70 Zecch<strong>in</strong>i, l. (2010). en dépit des restrictions d’israël, l’économie de la Cisjordanie résiste. Le Monde<br />
.<br />
71 asmar, k. (2009). une bonne nouvelle pour le Hamas à gaza: “l’<strong>in</strong>dustrie de la mort” est rentable. MediArabe<br />
.<br />
72 good Planet (2010). Farm<strong>in</strong>g <strong>for</strong> hope <strong>in</strong> the West Bank<br />
.<br />
73 idem.<br />
74 idem.<br />
75 Meikle, j. (2009). First Fairtrade olive oil gives hope to Palest<strong>in</strong>ian farmers. The Guardian<br />
.<br />
76 Mathiason, N. (2008). Palest<strong>in</strong>ians to sell first fair trade product. The Observer<br />
.<br />
77 good Planet (2010). Farm<strong>in</strong>g <strong>for</strong> hope <strong>in</strong> the West Bank<br />
.<br />
78 Bouchedor, a. (2009). Mobilisation en marche pour la Palest<strong>in</strong>e. oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde<br />
< http://www.oxfammagas<strong>in</strong>sdumonde.be/2009/03/mobilisation-en-marche-pour-la-palest<strong>in</strong>e/ >.<br />
79 oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde (2009). S<strong>in</strong>dyanna, un engagement politique et économique<br />
.<br />
80 Bouchedor, a. (2009). Mobilisation en marche pour la Palest<strong>in</strong>e. oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde<br />
.<br />
81 oxfam-Magas<strong>in</strong>s du Monde (2009). S<strong>in</strong>dyanna, un engagement politique et économique<br />
.<br />
82 Peace oil (s.d.). Peace oil .<br />
83 guillot, F.(s.d.). Liban/Israël : une frontière et des relations complexes .<br />
84 eloy, d. (2007). un rameau d’olivier pour le Proche orient. Altermondes, nr 11. .<br />
85 Fair trade lebanon (s.d.). Qui sommes-nous? .<br />
86 idem.<br />
87 Fair trade lebanon (s.d.). Mission de Fair <strong>Trade</strong> Lebanon .<br />
88 andraos, r. (2010). Fair trade lebanon, ou l’it<strong>in</strong>éraire d’une success story à la saveur équitable. L’Orient Le Jour<br />
.<br />
89 idem.<br />
90 wikipedia (s.d.). Afghanistan. L’<strong>in</strong>tervention de l’OTAN .<br />
91 irv<strong>in</strong>g, S. (s.d.). Fair <strong>Trade</strong> Zones. .<br />
92 idem.<br />
93 irv<strong>in</strong>g, S. (2010). try<strong>in</strong>g to be fair. <strong>Development</strong>s, nr. 49 .<br />
94 irv<strong>in</strong>g, S. (s.d.). Fair <strong>Trade</strong> Zones .<br />
95 irv<strong>in</strong>g, S. (2010). try<strong>in</strong>g to be fair. <strong>Development</strong>s, nr. 49 .<br />
85
96 wikipedia (s.d.). Pakistan .<br />
97 aFP (2010). Pakistan - la crise liée aux <strong>in</strong>ondations pire que le tsunami de 2004, d’après l’onu, Le Po<strong>in</strong>t<br />
.<br />
98 Fairtrade Foundation (2007). Mounta<strong>in</strong> Fruits (Pvt.) Ltd .<br />
99 Fairtrade <strong>in</strong>ternational (2007). Sher Gazi, General Manager, Mounta<strong>in</strong> Fruits (Pvt) Ltd, Pakistan<br />
.<br />
100 Hunzatimes (2008). Mounta<strong>in</strong> Fruits and Role of Fairtrade<br />
. op het moment van publicatie bestaat deze blog niet meer.<br />
101 Fairtrade Foundation (2007). Mounta<strong>in</strong> Fruits (Pvt.) Ltd .<br />
102 dZi (s.d.). About Tibet .<br />
103 Bron: Farman, e. (2008). gouvernement ch<strong>in</strong>ois – tibet. Une pensée pour le Tibet .<br />
104 Voor meer <strong>in</strong><strong>for</strong>matie over deze 2 organisaties: en .<br />
105 dZi (s.d.). About us. Our history .<br />
106 dZi (s.d.). Fair trade <strong>in</strong>fo. dZi’s Fair <strong>Trade</strong> Commitment .<br />
107 wikipedia (s.d.). Histoire du Timor Oriental .<br />
108 weihe,t. (2005). Cooperative Fair <strong>Trade</strong> Coffee: The U.S. Experience. Presentation to COPAC Conference on Fair <strong>Trade</strong> Coffee January 21,<br />
2005 .<br />
109 idem.<br />
110 transfair uSa (2010). Transfair USA and Fair <strong>Trade</strong>: Empower<strong>in</strong>g People Around the World.<br />
.<br />
transfair uSa is e<strong>in</strong>d 2010 van naam veranderd en heet nu Fair trade uSa, te raadplegen op: http://www.fairtradeusa.org.<br />
111 weihe,t. (2005). Cooperative Fair <strong>Trade</strong> Coffee: The U.S. Experience. Presentation to COPAC Conference on Fair <strong>Trade</strong> Coffee January 21,<br />
2005 .<br />
transfair uSa (2010). Transfair USA and Fair <strong>Trade</strong>: Empower<strong>in</strong>g People Around the World.<br />
.<br />
transfair uSa is e<strong>in</strong>d 2010 van naam veranderd en heet nu Fair trade uSa, te raadplegen op: http://www.fairtradeusa.org.<br />
112 transfair uSa (2010). Transfair USA and Fair <strong>Trade</strong>: Empower<strong>in</strong>g People Around the World.<br />
.<br />
transfair uSa is e<strong>in</strong>d 2010 van naam veranderd en heet nu Fair trade uSa, te raadplegen op: http://www.fairtradeusa.org.<br />
113 Chicago Fair trade (s.d). Fair <strong>Trade</strong> <strong>in</strong> Colombia: Justice <strong>in</strong> a time of war<br />
.<br />
114 louis, B., & Mouton, g. (2009). Le café équitable et biologique aide à nettoyer le conflit colombien<br />
.<br />
115 louis, B., & Mouton, g. (2009). Le café équitable et biologique aide à nettoyer le conflit colombien<br />
. Projet EcoAmerica – februari 2009 – www.nature-propre.org.<br />
116 Chicago Fair trade (s.d). Fair <strong>Trade</strong> <strong>in</strong> Colombia: Justice <strong>in</strong> a time of war<br />
.<br />
117 <strong>in</strong>terview met olivier de Schutter, Speciaal Vn-rapporteur voor het recht op voedsel, <strong>in</strong> “Switchez vers l’équitable – Sema<strong>in</strong>e du Commerce<br />
Equitable 29 september – 9 oktober 2010” – uitgegeven door Max Havelaar België. (alle vertal<strong>in</strong>gen van citaten zijn van onze hand.)<br />
118 een volledige lijst is te v<strong>in</strong>den op de website van het trade <strong>for</strong> development <strong>Centre</strong> (www.befair.be).<br />
119 <strong>in</strong>terview met olivier de Schutter, Speciaal Vn-rapporteur voor het recht op voedsel, <strong>in</strong> “Switchez vers l’équitable – Sema<strong>in</strong>e du Commerce<br />
Equitable 29 september – 9 oktober 2010” – uitgegeven door Max Havelaar België. (alle vertal<strong>in</strong>gen van citaten zijn van onze hand.)<br />
86
BTC - BELGIsCH ONTwIKKELINGsAGENTsCHAp<br />
TRADE FOR DEVELOpMENT CENTRE<br />
HOOGsTRAAT 147<br />
1000 BRUssEL<br />
T +32 (0)2 505 19 35<br />
www.BTCCTB.ORG<br />
www.BEFAIR.BE<br />
88