We Want More! WWW.HUISMAN-ITREC.COM - Technische ...
We Want More! WWW.HUISMAN-ITREC.COM - Technische ...
We Want More! WWW.HUISMAN-ITREC.COM - Technische ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
MATR IX<br />
KWARTAALBLAD VAN DE TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN<br />
Betrouwbaar<br />
testmodel voor<br />
scheepsmotoren<br />
RENDEMENTSVERHOGING VAN OPLEIDINGEN NOODZAKELIJK<br />
VIJF VROUWELIJKE ONDERZOEKERS MET HOOG AMBITIENIVEAU<br />
ONDERZOEKSPROGRAMMA MET MÁXIMA MEDISCH CENTRUM<br />
JAARGANG 13<br />
WINTER / 2006
<strong>Technische</strong> Universiteit<br />
Eindhoven<br />
Communicatie Service<br />
Centrum<br />
Postbus 513<br />
5600 MB Eindhoven<br />
homepage: http://www.tue.nl<br />
e-mail: matrix@tue.nl<br />
Hoofdredactie<br />
Drs. Han Konings<br />
Telefoon (040) 247 33 30/<br />
247 29 61<br />
Telefax (040) 245 60 33<br />
Informatie over adverteren<br />
H&J Uitgevers<br />
Telefoon (010) 451 55 10<br />
Telefax (010) 451 53 80<br />
Medewerkers aan dit nummer<br />
Cora van den Berg<br />
Elke van Cassel<br />
Chris van de Graaf<br />
Joep Huiskamp<br />
Ivo Jongsma<br />
Paula van de Riet<br />
Maria van Rooijen<br />
Gerard Verhoogt<br />
Eindredactie en coördinatie<br />
Communicatiebureau<br />
Corine Legdeur<br />
Foto’s en illustraties<br />
Jeanette Bos<br />
Vincent van den Hoogen<br />
OGC<br />
Bart van Overbeeke<br />
Basisvormgeving<br />
Proforma,<br />
grafisch ontwerp & advies, bno<br />
Vormgeving<br />
Onnink Grafische Comm. bv,<br />
Oudenbosch<br />
Druk<br />
E.M. de Jong, Baarle-Nassau<br />
Redactieadviesgroep<br />
Mr.drs. B.C. Donders<br />
Drs. W.F. Gaasendam<br />
Prof.dr.ir. G.M.W. Kroesen<br />
Prof.dr. L.H.J. Verhoef<br />
Matrix wordt gemaakt door het<br />
Communicatie Service Centrum<br />
van de TU/e en verschijnt vier<br />
keer per jaar. Het blad wordt<br />
(na schriftelijk verzoek)<br />
kosteloos toegezonden aan<br />
TU/e-ingenieurs en aan een<br />
scala van andere, externe<br />
relaties.<br />
Gehele of gedeeltelijke<br />
overname van artikelen uit<br />
Matrix is alleen toegestaan<br />
na overleg met de redactie en<br />
met bronvermelding. Voor het<br />
gebruik van de foto’s of andere<br />
illustraties is toestemming van<br />
de maker nodig.<br />
Het eerstvolgende nummer van<br />
Matrix verschijnt<br />
in maart 2007.<br />
2<br />
Colofon<br />
ISSN 1380-247X<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
TU/e -CONGRESTIP<br />
‘Nieuwe perspectieven voor ontwerpmanagement’<br />
Lydia<br />
van <strong>We</strong>ll (21)<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Datum:<br />
Dinsdag 20 maart 2006, van 9.00 tot 17.00 uur.<br />
Plaats:<br />
TU/e-Auditorium.<br />
Inhoud:<br />
In dit 8e voorjaarssymposium ADMS is aandacht voor de<br />
behoefte aan een betere beheersing van het ontwerpproces en<br />
aan instrumenten die dynamische processen van wijzigingen<br />
beter faciliteren en die beter anticiperen op de toekomstige<br />
huisvestingsbehoeften. Deze problematiek speelt in een<br />
breed gebied van de utiliteitsbouw. De dagvoorzitter is prof.dr.<br />
Maarten van Rossem.<br />
Doelgroep:<br />
Iedereen die betrokken is bij ontwerpprocessen in de bouw,<br />
zowel uit academische wereld als uit de beroepspraktijk.<br />
Organisatie:<br />
De postdoctorale opleiding Architectural Design Management<br />
Systems (ADMS) van de TU/e.<br />
Meer informatie en aanmelden:<br />
http://w3.bwk.tue.nl/adms en mw. E. Abzach, tel. 040-2472715.<br />
ingenieur-in-spe<br />
Derdejaars studente <strong>Technische</strong> Informatica. Heeft op het<br />
Eldecollege in Schijndel gezeten. Is sinds 1 juli 2006 penningmeester<br />
van studievereniging GEWIS.<br />
Wat is je toekomstig beroep? Ik weet het nog niet precies,<br />
maar de bedrijfskundige kant van het vak vind ik het leukst.<br />
Dus meer projectleiding dan inhoudelijk.<br />
Wat is het leukste moment van het afgelopen jaar? De<br />
constitutieborrel met het oud en nieuw bestuur van de studievereniging.<br />
Ook de Introductieweek met de nieuwe studenten<br />
was erg leuk.<br />
Wie vind jij de beste TU/e-docent? Dr. Rob Nederpelt<br />
Lazarom, hij gaf Logica en Verzamelingenleer in het eerste jaar.<br />
Zijn uitleg was gestructureerd en systematisch.<br />
Wat wil je graag veranderen op de TU/e? De pas ingevoerde<br />
regeling dat je na drie tentamenpogingen een tijdsplanning<br />
voor de vierde poging moet aanleveren.<br />
Wat is je favoriete muziek?Ik heb geen voorkeur voor een bepaalde<br />
soort muziek. Het top-veertig-werk vind ik wel aardig.<br />
Belangrijkste in je omgeving? Mijn ouders en mijn vriend.
Op de cover:<br />
Dr.ir. Gerrit Oosterhuis<br />
ontwierp een verbeterde<br />
model-pod voor<br />
cruiseschepen.<br />
Lees verder op pagina 18.<br />
Foto: OGC<br />
4<br />
8<br />
16<br />
inhoud<br />
BELEID<br />
TU/e strijdt tegen de uitval in het eerste jaar<br />
IN GESPREK<br />
Bèta’s moeten de samenleving in<br />
20<br />
28<br />
Het is één van de meest weerbarstige problemen in het eerste jaar van de<br />
studie: uitval van studenten. Ongeveer drie van de tien schrijft zich bij aanvang<br />
van het tweede jaar niet meer in. Het is de vraag of dit aantal omlaag<br />
kan zonder offers te brengen aan het niveau van de opleidingen.<br />
Hij heeft het volste vertrouwen dat de liefde tussen Nederlanders en bèta<br />
en techniek weer zal opbloeien. Drs. Arie Kraaijeveld van het Platform Bèta<br />
Techniek, een club met een portemonnee die gevuld is met tientallen miljoenen<br />
euro’s, belooft zelfs dat er binnen enkele jaren vijftien procent meer<br />
technici worden afgeleverd.<br />
ONDERZOEK<br />
Betere helm door menselijk testhoofd<br />
Aluminium testhoofden vertonen een te geringe overeenkomst met een<br />
echt menselijk hoofd. Dr. ir. Eric van den Bosch ontwikkelde onder meer een<br />
nieuw kunsthoofd, dat meer op een echt hoofd lijkt en betere data oplevert.<br />
BELEID<br />
TU/e streeft naar meer vrouwelijke wetenschappers/ Met de<br />
benoeming van vijf jonge vrouwelijke onderzoekers op de zogeheten<br />
‘Women in Science tenure tracks’ en de lancering van een nieuw<br />
netwerk voor vrouwen hoopt het College van Bestuur de doorstroom van<br />
vrouwen binnen de TU/e te bevorderen.<br />
DE VONK<br />
Hoogleraar geboeid door menselijke perceptie/ Opgeleid en<br />
gepromoveerd in de fysica, maakte hij in 2003 de overstap van Philips<br />
Research naar de jonge faculteit Industrial Design. Een stelling bij<br />
zijn proefschrift uit 1992 wees al vooruit naar zijn leerstoel User<br />
Centered Engineering: ‘De huidige generatie consumentenelektronica<br />
ondersteunt onvoldoende de intenties van de gebruiker’.<br />
en verder in dit nummer<br />
• TU/e in de pers / 7 • Nieuws over bedrijfsleven / 11 • Honours programme<br />
/ 12 • Op stage / 14 • Nieuws over onderwijs / 15 • Titanenstrijd om standaard<br />
voor mobiel betalen / 24 • Nieuws over onderzoek/ 26 • Nieuws over<br />
alumni / 33 • Innovation Lab zoekt engelen / 34 • Nieuwe gebouwen op de<br />
TU/e-campus / 36 • Samenwerking TU/e en Máxima Medisch Centrum /38<br />
• GTD onsluit kennis voor ondernemers/40 • Planningssoftware vertelt wat<br />
nú moet gebeuren / 42 • Ingenieur in Argentinië / 44 • Eindhoven studentenstad?<br />
/ 46 • Ontwerper in opleiding / 49 • Nieuws ontwerpen / 51 • Magie in<br />
polymeren/ 52 • Agenda en service-rubriek /54<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 3
4<br />
XXXXXXXXXXX<br />
BELEID<br />
TU/e strijdt<br />
tegen de uitval<br />
in het eerste jaar<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
Het is één van de meest weerbarstige problemen in het eerste jaar<br />
van de studie: uitval van studenten. Ongeveer drie van de tien<br />
schrijft zich bij aanvang van het tweede jaar niet meer in. Het is de<br />
vraag of dit aantal omlaag kan zonder offers te brengen aan het<br />
niveau van de opleidingen. Opleidingsdirecteuren van de TU/e aan<br />
het woord over het verbeteren van deze zogenaamde rendementen.<br />
De Nederlandse economie schreeuwt<br />
om meer opgeleiden in bèta en techniek.<br />
<strong>Technische</strong> universiteiten dragen hun<br />
steentje bij. Dit kan in principe op twee<br />
manieren: enerzijds meer instroom,<br />
anderzijds minder vroegtijdige uitstroom<br />
en snellere doorstroming. Aan de instroom<br />
wordt op alle fronten gewerkt. De aanpak<br />
van vroegtijdige uitstroom en snellere<br />
doorstroming is lastiger. Het is onzeker<br />
welke winsten daar te behalen zijn, en jaarlijkse<br />
fluctuaties in uitval van studenten<br />
maken het moeilijk om maatregelen op<br />
effectiviteit te beoordelen.<br />
Toch zet de TU/e in op het verbeteren van<br />
de rendementen. Uit verantwoordelijkheid<br />
voor de samenleving én voor het verbeteren<br />
van de opleidingen.<br />
Er is een pakket van maatregelen vastgesteld<br />
om uiteindelijk te komen tot een<br />
verlaging van de uitval van vijf tot tien procent,<br />
toch ongeveer honderd studenten per<br />
jaar. Veel wordt verwacht van de gesprekken<br />
die na een halfjaar studeren gevoerd<br />
gaan worden met studenten. Hier wordt<br />
glashelder uiteengezet wat de slagingskansen<br />
van de student zijn. Dit zogenaamde<br />
dringend studieadvies moet aanzetten<br />
tot extra inspanningen en zo voorkomen<br />
dat iemand zo ver achterop raakt dat<br />
inlopen onmogelijk wordt. Anderzijds is<br />
het wenselijk dat een student tijdig de studie<br />
staakt, zodat inspanningen van de faculteiten<br />
ten goede komen aan de kansrijken.<br />
Mocht blijken dat het dringend studie-<br />
advies niet het gewenste effect heeft, dan<br />
kan worden overgegaan tot een bindend<br />
studieadvies: bij een ‘nee’ van de faculteit,<br />
is het een onontkoombaar exit voor de student.<br />
Met studenten die uitvallen worden<br />
gesprekken gevoerd om te achterhalen wat<br />
de problemen in de studie zijn geweest,<br />
om zo te leren van de ervaringen.<br />
Vermoedelijk zit een groot probleem bij de<br />
achterstand op het gebied van wiskunde<br />
die leerlingen van het vwo hebben. Veel<br />
faculteiten zijn al bezig met bijspijkercursussen,<br />
bijvoorbeeld in het eerste semester<br />
van de opleiding.<br />
Andere oplossingen die de TU/e treft om<br />
de studenten niet onnodig te laten uitvallen,<br />
zijn betere studievoorlichting, betere<br />
studiebegeleiding, betere faciliteiten en<br />
het aantrekkelijker maken van de campus,<br />
ingrepen in de opbouw van het curriculum,<br />
aanpassingen in het docententeam en<br />
aandacht voor differentiatie. Of en in welke<br />
mate maatregelen effect zullen sorteren,<br />
blijkt in de komende tijd waarin alle faculteiten<br />
aan de slag gaan met de plannen.<br />
Mentaliteit<br />
Aan het woord twee opleidingsdirecteuren<br />
die de missie moeten voltooien. Dr.ir. Lex<br />
Lemmens, opleidingsdirecteur van de faculteit<br />
Technologie Management en dr.ir.<br />
Bram de Kraker van <strong>We</strong>rktuigbouwkunde<br />
spreken over de uitdagingen en onmogelijkheden<br />
van de uitval van studenten.<br />
<strong>Want</strong> het is geen gemakkelijke klus, zegt<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 5
BELEID<br />
Lemmens. Het is volgens hem ook niet<br />
vanzelfsprekend dat de rendementen punt<br />
van discussie zijn. ‘Ze schommelen door<br />
de jaren heen rond zestig procent. Ik weet<br />
dat aan de Universiteit van Tilburg de<br />
rendementen bij sommige opleidingen<br />
zelfs vijftig procent zijn. Daar discussieert<br />
niemand over. Bij technische opleidingen<br />
gebeurt dat wel. Die discussie is ontstaan<br />
vanwege de maatschappelijke roep om<br />
meer ingenieurs.’<br />
Lemmens ziet de achterstand in wiskunde<br />
die studenten uit het voortgezet onderwijs<br />
hebben als belangrijk probleem. ‘Ze<br />
hebben een gebrek aan vaardigheden in<br />
bijvoorbeeld wiskunde of natuurkunde.<br />
Wanneer je in het curriculum meteen<br />
hard van start gaat, kan het gebeuren dat<br />
mensen de eerste boot missen en afhaken.<br />
Wanneer de achterstand vooraf wordt weggewerkt,<br />
kan dat voorkomen dat er mensen<br />
afvallen.’<br />
Hij zet daarom in op het repareren van ‘het<br />
gaatje’. ‘<strong>We</strong> hebben een aansluitingsvak<br />
waarbij studenten de wiskunde van de<br />
middelbare school nog eens overdoen met<br />
extra aandacht voor rekenvaardigheden.<br />
Dat is als voorbereiding op het vak ‘calculus’.<br />
Ik heb er hoge verwachtingen van,<br />
maar we zijn hier nog niet zo lang mee<br />
bezig. Het is te vroeg om iets te zeggen<br />
over de resultaten. Wat we wel zien is dat<br />
het slagingspercentage na de eerste keer<br />
calculus dertig procent was. Dat percentage<br />
is bij het aansluitingsvak bijna tachtig procent.<br />
De wiskundedocent verwacht dat die<br />
tachtig procent een goede kans heeft om<br />
ook calculus meteen te halen.’<br />
6 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Ook aan de mentaliteit van eerstejaars valt<br />
nog veel te verbeteren, meent Lemmens.<br />
‘De beste mensen van het vwo komen naar<br />
de TU’s. In het voortgezet onderwijs hebben<br />
ze weinig hoeven doen, en hebben<br />
alles probleemloos gehaald. Zij hebben dus<br />
een studiehouding aangeleerd die niet past<br />
bij die van deze universiteit. Daarbij gaan<br />
ze mogelijk ook nog verder met feesten of<br />
komen pas echt los. Om dat probleem aan<br />
te pakken zul je ze een andere studiehouding<br />
moeten aanleren.’<br />
Het veranderen van de studiehouding is<br />
een moeilijke opgave, maar opleidingen<br />
kunnen er zeker wat aan doen. Met andere<br />
onderwijsvormen bijvoorbeeld. Een positieve<br />
verandering is volgens Lemmens het<br />
OGO-onderwijs. De studiehouding blijkt<br />
daar beter dan bij collegevakken. Dat komt<br />
omdat ze in groepen werken en elkaar<br />
aanspreken op inspanningen. Je kunt je<br />
niet zomaar onttrekken aan het werk. Om<br />
die reden denken faculteiten na over het<br />
vormen van groepjes bij colleges.<br />
Financiële beloning<br />
De Kraker, opleidingsdirecteur van de faculteit<br />
<strong>We</strong>rktuigbouwkunde, wist niet<br />
meteen wat hij moest met de plannen om<br />
de studierendementen te verbeteren. ‘<strong>We</strong><br />
hebben het idee dat we ons best doen.<br />
Waar winst te halen is, hebben we die situatie<br />
al aangepakt.’<br />
Dat betekent overigens niet dat De Kraker<br />
niks doet. Integendeel: ‘<strong>We</strong> hebben<br />
drie projecten ingediend bij WO Sprint<br />
(Stimuleringsprogramma Innovatief<br />
Natuurwetenschappelijk en Technisch<br />
Onderwijs). <strong>We</strong> hebben voorgesteld om elk<br />
tentamen wat een student haalt te belonen<br />
met zestig euro. Dan kun je bijverdienen<br />
wat je mist door je baantje op te zeggen.<br />
Opleidingsdirecteuren<br />
dr.ir. Bram de Kraker<br />
(links) en dr.ir. Lex<br />
Lemmens spannen zich<br />
in om het rendement<br />
van hun opleiding te<br />
verhogen.<br />
Als alle 180 studenten dan zo hard gaan<br />
werken dat ze in één jaar hun propedeuse<br />
halen, honderd procent rendement, dan<br />
kost ons dat een ton. Het is te overwegen.<br />
Je hebt alleen maar gemotiveerde studenten<br />
en het scheelt veel werk voor de staf. Op<br />
dat plan kwam meteen veel kritiek.’<br />
Een tweede voorstel was om vwo-docenten<br />
aan onze faculteit de begeleide zelfstudie<br />
van studenten te betrekken. ‘Dat werkt twee<br />
kanten op. <strong>We</strong> hebben al gezien dat studenten<br />
trekken naar de vwo-docent omdat die<br />
het zo uitlegt dat het beter te begrijpen is<br />
voor studenten. Ook het vwo wil meer contacten<br />
met de universiteit. Dit plan is helaas<br />
afgeschoten omdat het niet te transformeren<br />
zou zijn naar andere faculteiten.’<br />
Aantrekkelijke omgeving<br />
Een derde project is goedgekeurd. Dat is<br />
het aantrekkelijk maken van de faculteit<br />
zodat studenten in eigen ruimtes kunnen<br />
werken waar een ouderejaars student rondloopt<br />
die de jongerejaars helpt met vraagstukken<br />
en het plannen van de studie. De<br />
faculteit is het idee nu aan het uitwerken.<br />
Het plan om studenten aan de faculteit te<br />
binden door een aantrekkelijke omgeving<br />
te bieden, komt voort uit onderzoek wat<br />
sinds drie jaar onder honderden studenten<br />
wordt uitgevoerd. Daaruit blijkt dat het<br />
op de universiteit snel gaat, dat wiskunde<br />
anders is en dat er veel uren studie worden<br />
gevraagd, terwijl de studenten de studie<br />
in veel minder tijd willen doen. Het komt<br />
erop neer dat de huidige student maximaal<br />
dertig uur wil investeren, terwijl de faculteit<br />
er veertig vraagt. Studeren is niet meer het<br />
hoogste goed, concludeert De Kraker. ‘Als<br />
we iets willen bereiken, dan moeten we de<br />
studenten meer binden aan de faculteit. Ze<br />
moeten het idee krijgen dat een werkdag
duurt van negen tot vijf en die ben je hier,<br />
ook als er niks in het rooster staat. <strong>We</strong><br />
moeten dus de onderwijsleeromgeving<br />
aantrekkelijker maken. Eigenlijk zou het<br />
zo moeten zijn dat als je hier veertig uur<br />
per week aanwezig bent, dat je dan in het<br />
weekend niet veel meer hoeft doen. Dan<br />
kan een student werken op zaterdag en<br />
sporten op zondag. Dat is bijna het idee<br />
van een huiswerkvrije universiteit. Elk uur<br />
dat we studenten aan ons kunnen binden,<br />
is een uur ten gunste van het rendement.’<br />
Natuurwet<br />
Volgens Lemmens hebben maatregelen<br />
soms een korte levensduur. ‘Studenten passen<br />
zich aan de nieuwe omstandigheden<br />
aan. Wij hebben altijd veel maatregelen<br />
genomen om rendementen te verbeteren.<br />
<strong>We</strong> zien dat iets even werkt, maar na een<br />
of twee jaar is het effect weg. Een mechanisme<br />
wat speelt, is bijvoorbeeld: wiskunde<br />
TU/e in de pers<br />
berichten uit landelijke en regionale bladen<br />
‘HET IS NIET ZOMAAR EEN<br />
PROEFOPSTELLING IN EEN LABO-<br />
RATORIUM, MAAR EEN ENORM<br />
INTERNATIONAAL PROJECT MET<br />
GROTE POLITIEKE ZICHTBAAR-<br />
HEID.’<br />
Prof.dr. NIEK LOPES<br />
CARDOZO, hoogleraar<br />
Plasmafysica, in het artikel<br />
‘Iter moet alle beloften inlossen’<br />
in het TECHNISCH<br />
WEEKBLAD van 21 oktober<br />
2006.<br />
‘IEDEREEN MAG EEN DRAAD-<br />
LOOS NETWERK NEERZETTEN<br />
EN ZELF BESLISSEN HET AL DAN<br />
NIET TOEGANKELIJK TE MAKEN<br />
VOOR ANDEREN.’<br />
Prof.mr.dr. JAN SMITS,<br />
hoogleraar Recht en ethiek,<br />
in het artikel ‘Meeliften<br />
op internet strafbaar’,<br />
in het NEDERLANDS<br />
blijkt moeilijk en studenten kunnen het<br />
halen als ze elke week hard oefenen. Je verplicht<br />
ze om elke week vijf sommen op te<br />
lossen. Dat doen ze, maar ze besteden dan<br />
minder tijd aan economie of statistiek. De<br />
student vat die extra sommen niet op als: ik<br />
moet meer studeren. Hij vat het op als een<br />
signaal dat hij de tijd die gereserveerd is<br />
voor de studie, anders moet verdelen. Als<br />
opleidingsdirecteur heb je daar niets over<br />
te zeggen, maar je kunt wel proberen het<br />
te beïnvloeden.’ De beste resultaten ziet<br />
Lemmens bij financiële prikkels. ‘Dat zijn<br />
prikkels als de studiebeurs die is beperkt<br />
tot vijf jaar. Volgend jaar komen de leerrechten,<br />
dat zal invloed hebben. Misschien<br />
wel meer invloed dan alle plannen die wij<br />
verzinnen.’<br />
Lemmens weet dat de hoogte van rendementen<br />
al jaren ongeveer hetzelfde is.<br />
Sommigen zien het percentage van de<br />
uitval bijna als een natuurwet die telkens<br />
DAGBLAD van 29 september<br />
2006.<br />
‘WIND IS ONVOORSPELBAAR.<br />
OMDAT ER MEER WINDPARKEN<br />
KOMEN KRIJG JE MEER FLUCTUA-<br />
TIES IN HET NET, EN DIE KUNNEN<br />
TOT STORINGEN LEIDEN.’<br />
Prof.dr.ir. JAN BLOM,<br />
hoogleraar Elektrische<br />
Energietechniek, in het artikel<br />
‘Stroomnet zonder storingen<br />
is illusie’, in het NRC<br />
HANDELSBLAD van 6<br />
november 2006.<br />
‘IK BEN BEROEPSMATIG WAN-<br />
TROUWEND. EN WIE DAT IS,<br />
KAN IN DIGID WEL WAT GATEN<br />
SCHIETEN.’<br />
Prof.dr. BART JACOBS,<br />
deeltijd-hoogleraar<br />
Computerbeveiliging, in<br />
het artikel ‘Hoe veilig is<br />
digitale identiteit?’ in het<br />
EINDHOVENS DAGBLAD<br />
van 24 oktober 2006.<br />
‘WE HEBBEN TIEN JAAR LANG<br />
HET MINISTERIE GEVRAAGD<br />
OM TOESTEMMING VOOR HET<br />
OPRICHTING VAN EEN EERSTE-<br />
GRAADS LERARENOPLEIDING<br />
INFORMATICA. DAT VONDEN ZE<br />
OVERBODIG.’<br />
Prof.dr.ir. JAN FRISO<br />
GROOTE, hoogleraar<br />
Informatica, in het artikel<br />
‘Nederland verwaarloost<br />
ict-onderwijs’, in<br />
<strong>COM</strong>PUTABLE van 13<br />
oktober 2006.<br />
‘LATEN WE HET HEBBEN OVER<br />
URGENTE MAATSCHAPPELIJKE<br />
KWESTIES WAAROVER DE<br />
PARTIJEN HET JUIST NIET MET<br />
weer op hetzelfde niveau zal uitkomen.<br />
De opleidingsdirecteur wil desondanks de<br />
strijd aan met de gebrekkige studiementaliteit<br />
en de onvolkomenheden in de opleidingen.<br />
Maar niet ten koste van alles. ‘<strong>We</strong><br />
moeten zeker tempo in de studie krijgen,<br />
maar studenten moeten meer doen dan<br />
studeren. Academische vorming is meer<br />
dan achter de boeken zitten. Ik vind het<br />
vervelend als studenten een aantal dagen<br />
per week werken, want dan besluiten ze<br />
in feite om in deeltijd te studeren. Dat kan<br />
niet in een voltijdstudie. Maar als ze bij<br />
Studium Generale actief zijn, een studiereis<br />
organiseren of zich inzetten voor een<br />
studievereniging, dan kan ik dat niet negatief<br />
vinden, ook al kost het tijd die ze ook<br />
voor de studie hadden kunnen gebruiken.<br />
Desondanks moeten we streven naar een<br />
reële studietijd; we kunnen het niet betalen<br />
om iedereen maar zelf te laten bepalen<br />
wanneer hij zijn diploma haalt.’<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
Emeritus-hoogleraar prof.ir. Kees Daey Ouwens<br />
ELKAAR EENS ZIJN. ZOALS KLI-<br />
MAATVERANDERING.’<br />
Prof.ir. KEES DAEY<br />
OUWENS, hoogleraar<br />
Duurzame Energie, in<br />
‘Duurzame energieplannen<br />
partijen getoetst’, in<br />
ONEWORLD.NL<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
7
XXXXXXXXXXX<br />
IN GESPREK<br />
Arie Kraaijeveld<br />
hekelt het beeld<br />
van bèta’s in de<br />
maatschappij.<br />
FOTO’S: BART VAN OVERBEEKE<br />
ARIE KRAAIJEVELD,<br />
VOORZITTER VAN HET<br />
PLATFORM BÈTA TECHNIEK<br />
‘Bèta’s moeten<br />
de samenleving in’<br />
Hij heeft het volste vertrouwen dat de liefde tussen Nederlanders en bèta en techniek<br />
weer zal opbloeien. Drs. Arie Kraaijeveld van het Platform Bèta Techniek, een club met een<br />
portemonnee die gevuld is met tientallen miljoenen euro’s, belooft zelfs dat er binnen<br />
enkele jaren vijftien procent meer technici worden afgeleverd. <strong>We</strong>lke cupido moet dat<br />
doen? Verwondering en bewondering en de schoonheid van natuur en techniek.<br />
Het tekort aan bèta’s en technici is geen specifiek<br />
Nederlands probleem, je ziet het in heel <strong>We</strong>st-Europa,<br />
zegt Kraaijeveld. De redenen daarvoor somt de voormalig<br />
voorzitter van de vereniging FME-CWM, de ondernemersorganisatie<br />
voor de technologisch industriële sector,<br />
probleemloos op. Nieuwe en lichtere studies bijvoorbeeld.<br />
‘Er zijn veel studies als vrijetijdswetenschappen, vrouwenstudies<br />
en theaterwetenschappen die makkelijker zijn<br />
en daarom relatief groeiden ten opzichte van bijvoorbeeld<br />
8 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
elektrotechniek. Techniek en natuurwetenschappen zijn<br />
nu eenmaal arbeidsintensievere studies.’<br />
Ook de beeldvorming van bètatechniek is niet goed: ‘Het<br />
is het beeld van de nerd die met moeilijke dingen bezig<br />
is. Aan het begin van de vorige eeuw kregen we de ene<br />
Nobelprijs na de andere. Daar was bewondering voor en<br />
het wekte verwondering. Honderd jaar later nemen we<br />
die kennis als vanzelfsprekend aan.’ De voormalig docent<br />
scheikunde illustreert: ‘Er ligt hier een opnameappa-
aatje op tafel. Dat neemt mijn stem op die later weer is<br />
af te spelen. Dat wekt mijn verwondering omdat ik een<br />
schei- en natuurkundige ben. Maar dat is niet meer gemeengoed.<br />
En als miljoenen kinderen zich niet meer verwonderen,<br />
dan gaat dat ten koste van het aantal kinderen<br />
dat techniek gaat studeren. Mijn generatie verwonderde<br />
zich nog om de televisie die voor het eerst de huiskamer<br />
werd binnengedragen. Kom daar nog eens om.’<br />
Ook ingenieurs hebben te weinig laten zien wat ze doen.<br />
Ze moeten hun vak beter communiceren. Maar van<br />
marketing hebben ze vaak niet veel kaas gegeten, meent<br />
Kraaijeveld.<br />
Geen fuik<br />
Een ander probleem is het misverstand dat een studie<br />
aan een technische universiteit leidt naar een fuik waar<br />
je niet meer uitkomt. Dat er na de studies niets anders<br />
wacht dan een afgebakend werkveld waar geen grote stappen<br />
te maken zijn. ‘Dat is niet waar, maar je ziet wel dat<br />
bijvoorbeeld in de politiek nauwelijks ingenieurs rondlopen.<br />
Terwijl ze talenten hebben die op andere maatschappelijke<br />
terreinen gebruikt kunnen worden. Ze kunnen<br />
nuchterheid brengen. Maar ze vinden het werk van een<br />
politicoloog vaak een palaver. Dat schrikt af.’<br />
De interesse in techniek is volgens de voorzitter in veel<br />
kinderen aanwezig, maar wordt in de eerste jaren van<br />
het onderwijs al verwaarloosd. Te weinig mannen in het<br />
basisonderwijs, meent Kraaijeveld. ‘Eind jaren veertig<br />
van de vorige eeuw hadden we in Nederland nog wetgeving<br />
die verbood dat getrouwde onderwijzeressen les<br />
gaven. Na het huwelijk moesten ze ontslag nemen. Er<br />
was daarom een hoog percentage mannelijke onderwijzers:<br />
tachtig procent. Nu is het precies andersom. <strong>We</strong><br />
Kraaijeveld: ‘Het goed<br />
verkopen van de studie werkt.’<br />
hebben in Nederland een cultuur waarin vrouwen niets<br />
aan techniek doen. Dat heeft tot gevolg gehad dat in de<br />
belevingswereld van de huidige onderwijzeressen geen<br />
verwondering voor techniek bestaat. Dat kunnen ze dus<br />
ook nooit doorgeven.’<br />
Maar het grootste probleem ligt toch bij de faculteiten,<br />
meent Kraaijeveld. ‘In 1996 ging Fokker failliet. Dat was<br />
het enige bedrijf in Nederland dat het voor elkaar had gekregen<br />
een hele onderwijskolom naast het bedrijf te laten<br />
ontstaan. Er was een faculteit vliegtuigbouw, er was een<br />
hts en mts vliegtuigbouw en er was een lts voor vaklieden.<br />
Bij het faillissement dachten hoogleraren in Delft dat zij<br />
ook wel konden inpakken. Ik heb daar namens de FME<br />
gesprekken gevoerd. Ik vroeg: waar gaan jullie studenten<br />
naartoe? Het antwoord was: naar Fokker. Dat bleek na<br />
een steekproef niet waar te zijn; de helft ging naar andere<br />
werkgevers. In marketingtermen had de opleiding goud<br />
in handen. Ze hoefden alleen maar aan aankomend studenten<br />
uit te leggen dat wereld met die opleiding open<br />
ligt. Dat is gedaan en de naam van de opleiding is veranderd<br />
in Lucht- en Ruimtevaart. De faculteit is nu twee<br />
keer zo groot als toen Fokker nog bestond en iedereen die<br />
er van af komt krijgt werk. Iedereen haalt er mensen vandaan,<br />
ook de banken en consultants. Het is dus geen fuik,<br />
dat moeten faculteiten weten en uitdragen. Bij werktuigbouw<br />
in Delft is hetzelfde gebeurd. Die groeien nu ook.<br />
Het goed verkopen van de studie werkt.’<br />
Oplossingen<br />
De oorzaken voor het tekort aan technici en bèta’s liggen<br />
verspreid in de kinder- en tienertijd, de jeugd en adolescentie.<br />
De oplossingen die het Platform Bèta Techniek<br />
aandraagt, beslaan ook de hele opeenvolging van scholen<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
9
IN GESPREK<br />
en onderwijsinstellingen die jongeren doorlopen. Het<br />
Platform Bèta Techniek werd in 2004 door de overheid in<br />
het leven geroepen om te zorgen voor voldoende en kwalitatief<br />
goed opgeleide bèta’s en technici. De doelstelling<br />
is om in 2010 vijftien procent meer uitstroom van studenten<br />
uit het bètatechnisch hoger onderwijs (ten opzichte<br />
van 2000) en een betere benutting van bestaand talent in<br />
bedrijven en onderzoeksinstellingen te bewerkstelligen.<br />
Het platform doet dit in programma’s, waarbij de nadruk<br />
ligt op reeds bestaande initiatieven die succesvol zijn. ‘<strong>We</strong><br />
zoeken programma’s waar het goed mee gaat en vragen<br />
die om het op te schalen of op andere plaatsen ook uit<br />
te voeren. De oplossingen liggen namelijk niet in Den<br />
Haag, niet bij het platform, maar bij de scholen, bedrijven<br />
en instellingen. Wij geven geld ter ondersteuning. Niet<br />
met formulieren en subsidieaanvragen, maar gewoon<br />
direct aan de slag.’ Een voorbeeld van een project is om<br />
in basisscholen bij 2,5 miljoen kinderen de verwondering<br />
aan te wakkeren. De kinderen zijn maar nog vijf jaar oud,<br />
de leeftijd waarop ze zich nog over alles verwonderen.<br />
Positionering<br />
Aantrekkelijkheid is een sleutelbegrip voor Kraaijeveld.<br />
‘Alfa’s zijn veel beter in staat om hun passie te verbaliseren.<br />
Hoe doet een wiskundige dat? Hoe maakt hij dat vak<br />
attractief? Ik worstelde daar als docent ook mee. Ik heb<br />
besloten om leerlingen elke les vijf minuten een krant<br />
leeg te laten knippen om te zoeken naar iets wat met chemie<br />
te maken heeft. De vragen die daar uit voortkwamen,<br />
gingen we beantwoorden. Zo kwamen leerlingen er achter<br />
dat chemie iets is wat in het dagelijks leven een grote<br />
rol speelt. De volgende stap was dat ik op vrijdagmiddagen<br />
met groepjes leerlingen naar chemische bedrijven<br />
ging. Die verbinding tussen docenten en buitenwereld is<br />
bij fulltime docenten beperkt. Je ziet vaak dat parttimers<br />
de praktijk beter de school of universiteit binnen kunnen<br />
1 0 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Kraaijeveld: ‘De oplossingen liggen niet bij<br />
het platform, maar bij de scholen, bedrijven en<br />
instellingen.’<br />
brengen.’ Dit probleem zag hij bij de Hogeschool van<br />
Amsterdam. ‘Daar zit een jonge docent die de opdracht<br />
kreeg om de faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde onder de loep<br />
te nemen, want die was op sterven na dood. Hij kwam<br />
tot de conclusie dat het met de docenten die er zaten niet<br />
ging lukken. Er zijn jonge docenten gezocht in het bedrijfsleven.<br />
Die geven er nu les. De naam is veranderd in<br />
Engineering, Design & Innovation. Ze zijn nu vier keer<br />
zo groot als vijf jaar geleden. De inhoud van de opleiding<br />
is niet eens drastisch gewijzigd. Het gaat voor een groot<br />
deel om positionering. Om die reden is er een ranglijst<br />
van hts’en om te classificeren hoe het ervoor staat. Dat<br />
prikkelt om beter te presteren.’<br />
Gideonsbende<br />
Het is voor het Platform Bèta Techniek dus zoeken naar<br />
zogenaamde best practices. De vele initiatieven die de<br />
voorzitter de laatste twee jaren tegenkwam, geven hem<br />
het vertrouwen in een succesvolle campagne. ‘Er zijn<br />
nu tachtig vwo-scholen die zich hebben verenigd onder<br />
de naam Technasium. Het Technasium is de Groningse<br />
formule voor beter bètaonderwijs. ‘Zij zeggen: de mammoetwet<br />
heeft veel slechts gebracht. Daarom bieden we<br />
een A en een B-pakket. Met dat B-pakket kun je alles nog<br />
doen. Het is toch misdadig om de jongeren een heel smal<br />
pakket te laten kiezen.’<br />
Een ander voorbeeld is theoretisch fysicus en<br />
Spinozaprijs-winnaar prof.dr. Robbert Dijkgraaf die op<br />
zondagen les geeft aan kinderen. ‘Die gaan met hem naar<br />
de sterren. Hij kan dat ook - die kinderen worden heel<br />
enthousiast. Helaas hebben we niet genoeg van dit soort<br />
mensen. <strong>We</strong> moeten een Gideonsbende vormen van<br />
mensen die over hun vak kunnen communiceren. Die<br />
maatschappelijke verantwoordelijkheid is nog te weinig<br />
aanwezig.’<br />
De alfakinderen moeten overigens ook mee, zegt<br />
Kraaijeveld. ‘Zij kunnen bewondering krijgen voor de<br />
technici. Er zijn projecten waarin ze bezig zijn met techniekonderwijs<br />
voor hele klassen. Er komen dan talenten<br />
naar boven bij jongetjes en meisjes die voorheen de gek<br />
in de klas waren. Zij krijgen nu bewondering, wat erg<br />
goed is voor hun zelfvertrouwen.’<br />
De missie om de liefde tussen Nederlanders en bètatechniek<br />
nieuw leven in te blazen werpt onmiskenbaar<br />
zijn vruchten af, concludeert de bevlogen Kraaijeveld.<br />
‘Er komt veel los.’ De doelen gaan zonder meer gehaald<br />
worden, weet hij. En daarbij voelt hij zich gesteund<br />
door de middelen die beschikbaar zijn gesteld door de<br />
Nederlandse overheid. ‘Er is veel geld te verdelen: volgend<br />
jaar is er zestig miljoen voor alle lagen: universiteit,<br />
hbo, mbo, vwo, vmbo en basisscholen. Ik kan dat bedrag<br />
bijna niet wegzetten.’
edrijfsleven<br />
nieuws<br />
NIEUWE ELEKTRONENMICROSCOOP<br />
De allernieuwste elektronenmicroscoop van de<br />
TU/e is in oktober in gebruik genomen. De ruim<br />
drie miljoen euro kostende ‘Soft Matter Cryo-<br />
TEM Research Unit’ kan de ordening van moleculaire<br />
structuren driedimensionaal in beeld<br />
brengen. Daardoor ontstaan geheel nieuwe mogelijkheden<br />
voor chemisch, fysisch en biologisch<br />
onderzoek. De nieuwe onderzoeksfaciliteit is het<br />
resultaat van een nauwe samenwerking tussen<br />
de TU/e, de Universiteit Maastricht (UM) en FEI<br />
Company. De microscoop, ontwikkeld door FEI<br />
Company, is de eerste in zijn soort en kan zelfs<br />
in complexe preparaten details kleiner dan een<br />
nanometer zichtbaar maken. Zo kan bijvoorbeeld<br />
het onderzoek naar zonnecellen een extra impuls<br />
krijgen. Daarvan is de ruimtelijke opbouw namelijk<br />
essentieel voor het functioneren. Daarnaast<br />
zal de elektronenmicroscoop worden ingezet<br />
voor het ontwikkelen van nieuwe medicijnafgiftesystemen<br />
en biomedische materialen. Daarbij<br />
komt goed van pas dat de nieuwe microscoop<br />
zeer geschikt is voor het bekijken van zachte<br />
materialen, zoals polymeren of biologische materialen.<br />
Met traditionele elektronenmicroscopen<br />
was dat niet mogelijk omdat de elektronenstraal<br />
die door het monster heengaat, het zachte materiaal<br />
kapot zou maken. Met deze microscoop<br />
is de TU/e de allereerste in de wereld en heeft<br />
daarmee een technische voorsprong op anderen.<br />
Meer informatie over de microscoop is te vinden<br />
op www.cryotem.nl.<br />
VOLAUTOMATISCHE<br />
DISTRIBUTIECENTRA<br />
Automatisering. Sinds deze term in de jaren<br />
zestig zijn intrede deed, is de inrichting van<br />
heel wat bedrijfshallen totaal veranderd.<br />
Maar bij ‘orderpicking’ in magazijnen -op het<br />
oog een vrij simpel proces- blijken mensen<br />
nog een groot deel van het werk te doen.<br />
Het Embedded Systems Institute (ESI, een<br />
samenwerkingsinstituut van de drie TU’s, TNO<br />
en enkele bedrijven) en het Veghelse bedrijf<br />
Vanderlande Industries gaan samen onderzoeken<br />
of dit werk ook kan zonder mensenhanden. Een<br />
consortium van bedrijven en instellingen, geleid<br />
door het ESI, is in oktober begonnen met het<br />
project Flexible Automated Logistics Concepts<br />
(Falcon). Het totaalbudget is acht miljoen euro,<br />
de looptijd is vier jaar en de mankracht twintig<br />
fte - ruim veertig man. Die gaan aan de slag bij<br />
de drie TU’s, bij Vanderlande, bij ESI en later<br />
ook bij enkele kleine en middelgrote bedrijven<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
voor de realisatie van specifieke onderdelen.<br />
De ambitie: het distributiecentrum als het ware<br />
opnieuw uitvinden, opnieuw bedenken. En dat<br />
kan leiden tot een heel ander magazijn. Aan het<br />
einde van de rit moeten er nieuwe methoden<br />
en tools klaarliggen om volautomatische<br />
distributiecentra te ontwerpen. Hoogniveau<br />
modellen bijvoorbeeld, die de hele logistieke<br />
flow simuleren, waaruit vervolgens automatisch<br />
een softwarecode gegenereerd kan worden<br />
voor de distributiesystemen. Maar ook zeer<br />
concrete zaken zoals eenvoudige, betrouwbare<br />
grijptechnieken met bijbehorende grijpers om<br />
artikelen op te tillen en te verplaatsen.<br />
TU/e HELPT BIJ POLITIEONDERZOEK<br />
De onderzoeksdiensten van de politie Brabant<br />
Zuid-Oost roepen de hulp in van de TU/e voor<br />
het verbeteren van hun opsporingsmethodes.<br />
Vooral voor het forensisch onderzoek beschikt<br />
Ondernemen en Technologie<br />
3D-VISUALISATIE EN DESIGN<br />
De ‘Soft Matter Cryo-TEM Research Unit’<br />
kan de ordening van moleculaire structuren<br />
driedimensionaal in beeld brengen.<br />
de universiteit over kennis die mogelijk vrijwel<br />
direct kan worden ingezet bij het oplossen van<br />
misdaden. Gedacht wordt aan technologieën<br />
als patroonherkenning, 3D-scans en zelflerende<br />
systemen. De zoektocht naar technieken<br />
en technologieën die de prestaties van de<br />
Nederlandse politie moeten verbeteren, begon<br />
toen de regering medio 2005 een plan aankondigde<br />
om de opsporing van misdaad te verbeteren.<br />
Volgens het kabinet loopt Nederland ver<br />
achter bij landen als Australië en de Verenigde<br />
Staten. Daarom wordt er extra geld uitgetrokken<br />
voor forensisch onderzoek en komt er een<br />
innovatieplatform voor deze tak van onderzoek.<br />
De gedachte is dat techniek en technologie<br />
de opsporingspercentages significant kunnen<br />
verbeteren. Met dat idee kwam Bert Corbijn<br />
van de Forensisch <strong>Technische</strong> Recherche bij<br />
het TU/e Innovation Lab. Op dit moment wordt<br />
gezocht naar projecten waarbij kennis van de<br />
TU/e wordt gebruikt bij het verbeteren van onderzoeksmethoden.<br />
Ir. Wim Bens, directeur van<br />
het Innovation Lab, vond binnen de faculteiten<br />
onderwerpen waarmee de TU/e en de politie<br />
aan de slag zouden kunnen. Bijvoorbeeld op<br />
het gebied van patroonherkenning, waarbij<br />
computers in staat zijn bandensporen of sporen<br />
op een kogel te herkennen. Bij de faculteit BMT<br />
wordt hieraan gewerkt. Een ander gebied is het<br />
analyseren van vocht dat op slachtoffers wordt<br />
aangetroffen. Daarin kunnen sporen van DNA<br />
aanwezig zijn. Ditzelfde geldt voor het herkennen<br />
en analyseren van geuren. Ook denkt Bens<br />
aan zelflerende systemen die de politie kunnen<br />
helpen hun kennis en informatie met computers<br />
te koppelen, vergroten en inzichtelijk te maken.<br />
Jaarlijks organiseert de TU/e de lezingenreeks ‘Ondernemen en Technologie’, bedoeld voor<br />
mensen uit het bedrijfsleven. De lezingen vinden plaats in de vergaderzaal van Kennispoort,<br />
aan de rand van de TU/e-campus en beginnen om 17.00 uur. Voor meer informatie: www.<br />
tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl. Daaronder vindt u een overzicht van de lezingen<br />
die dit collegejaar gegeven worden. Op donderdag 22 maart 2007 spreekt prof.dr.ir. Bauke<br />
de Vries, hoogleraar bij de groep Ontwerpsystemen van de faculteit Bouwkunde. Zijn lezing<br />
‘3D-Visualisatie en Design’ gaat over de meerwaarde van 3D-modellen voor de praktijk in het<br />
bedrijfsleven. De toegang tot de lezingen is gratis.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 1 1
XXXXXXXXXXX<br />
ONDERWIJS<br />
Het is een programma voor de student die meer wil en kan dan wordt aangeboden in het<br />
reguliere onderwijs. Daarom biedt het Honours Programme sinds september 2006 een selecte<br />
groep studenten de mogelijkheid om zich al in het tweede jaar van de studie te verdiepen in<br />
onderwijs en onderzoek over de grenzen van hun eigen vakgebied. De eerste ervaringen van<br />
docenten en studenten zijn overweldigend: ‘Echt iedereen is er heel hard mee bezig, ook de<br />
docenten. <strong>We</strong> zijn allemaal heel enthousiast.’<br />
Honours Programme:<br />
enthousiasme als drijfveer<br />
1 2 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Niet alleen de 24 studenten die zich inschreven<br />
voor het programma zijn de<br />
pioniers, ook voor de docenten en begeleiders<br />
is het een nieuwe, spannende onderneming.<br />
<strong>Want</strong> het Honours Programme<br />
krijgt haar vorm en inhoud in een samenspraak<br />
tussen iedereen die er mee bezig is.
Learning by doing, zogezegd. En dat is ook<br />
de opzet: studenten vertellen wat ze willen<br />
leren.<br />
De kaders voor het project staan overigens<br />
wel vast. Zo duurt het programma twee<br />
jaar en wordt het gegeven naast het reguliere<br />
programma van de bachelor. Het<br />
bestaat uit honoursclasses, onderzoeksopdrachten<br />
en andere academische en wetenschappelijke<br />
activiteiten zoals presenteren,<br />
debatteren, organiseren van symposia,<br />
workshops en excursies. Kernbegrippen<br />
zijn interdisciplinair, samenwerking,<br />
uitdaging, verbreding én verdieping en<br />
een hoog niveau van presteren. Het programma<br />
neemt ongeveer tien uur per<br />
week in beslag, maar de praktijk wijst nu al<br />
uit dat de enthousiaste deelnemers bereid<br />
zijn veel meer te investeren. En dat geldt<br />
ook voor de topdocenten en onderzoekers<br />
in het programma.<br />
Niet alle studenten kunnen meedoen aan<br />
het programma. Ze moeten een propedeusediploma<br />
hebben en aan het begin van<br />
het tweede jaar van de studie zijn. Maar<br />
de belangrijkste eis is motivatie. Heeft een<br />
student honger naar meer kennis en vaar-<br />
digheden? Gaat het studeren gemakkelijk?<br />
Wil de student graag samenwerken en over<br />
de grenzen van de eigen studie kijken? Er<br />
wordt dus niet gezocht naar de besten uit<br />
de klas, maar naar de meest enthousiaste.<br />
Pittige discussie<br />
Bouwkundestudente Maartje van Roosmalen<br />
neemt deel aan het Honours Programme.<br />
Ze hoorde ervan en wist meteen dat ze<br />
zich moest inschrijven. ‘Ik wilde verbreden<br />
en verdiepen, en meer doen dan<br />
Bouwkunde alleen.’ In het voortgezet<br />
onderwijs vond ze alles al leuk en interessant.<br />
‘Ik wist al snel dat ik bouwkunde<br />
wilde studeren - ik ben gefascineerd door<br />
mooie gebouwen. Maar ik vond wiskunde<br />
en natuurkunde ook heel interessant. Met<br />
het Honours Programme kan ik al die<br />
vakken erbij doen. Het maakt me bij de<br />
classes ook niet zoveel uit waar over gaat:<br />
economie, logistiek of wiskunde, alles is<br />
welkom.’<br />
Van Roosmalen is niet bang voor de tijd<br />
die het programma kost. ‘Vorig jaar had ik<br />
veel tijd over, nu is het wat drukker. Maar<br />
als je iets erbij wil doen dan kan dat. Er<br />
staat tien uur per week voor, maar je kunt<br />
ook een beetje zelf bepalen hoeveel tijd je<br />
erin wil steken.’ Het Honours Programme<br />
biedt wat ze ervan gehoopt had, en misschien<br />
nog wel meer. ‘Het is heel erg leuk<br />
om met mensen van verschillende faculteiten<br />
samen te werken. Iedereen heeft een<br />
andere kijk op vraagstukken en kiest een<br />
invalshoek die bij zijn of haar vakgebied<br />
hoort. Dat geeft veel discussie en daardoor<br />
begrijp je beter hoe anderen denken. Je<br />
leert ook jouw eigen perspectief relativeren.<br />
Zo hebben we al een pittige discussie<br />
gehad over de noodzaak van architectuur.<br />
Sommigen vonden dat vorm louter uit<br />
functionaliteit moet voortkomen. Ik geloof<br />
dat ik wel heb kunnen uitleggen dat een<br />
architect nuttig is.’<br />
Ook het vooroordeel over het programma<br />
als een masterclass voor de allerbesten<br />
blijkt niet te kloppen. ‘Het gaat vooral om<br />
motivatie en enthousiasme. Als je aan de<br />
TU/e studeert, heb je sowieso al verstand,<br />
de motivatie moet je zelf opbrengen.’<br />
Het programma is nog maar kort bezig,<br />
maar Van Roosmalen waagt zich al aan<br />
een eerste oordeel. ‘Ik heb het idee dat ik<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Rob van Haaren<br />
van <strong>Technische</strong><br />
Innovatiewetenschappen<br />
vindt de<br />
projecten en practica<br />
erg leerzaam.<br />
Foto rechts: Maartje<br />
van Roosmalen van<br />
Bouwkunde vindt<br />
dat het Honours<br />
Programme nog<br />
meer biedt dan ze<br />
gehoopt had.<br />
FOTO’S: BART VAN OVERBEEKE<br />
1 3
1 42<br />
ONDERWIJS<br />
me met het programma op allerlei terreinen<br />
kan ontwikkelen. <strong>We</strong> gaan onderzoek<br />
doen, daar heb ik heel veel zin in. Echt<br />
iedereen is er heel hard mee bezig, ook de<br />
docenten. <strong>We</strong> zijn allemaal heel enthousiast.’<br />
Een streepje voor<br />
Honours-student Rob van Haaren,<br />
tweedejaars <strong>Technische</strong> Innovatie<br />
<strong>We</strong>tenschappen, had in zijn eerste jaar<br />
aan de TU/e behoefte aan meer dan het<br />
reguliere programma. ‘Mijn studie ging<br />
heel aardig en ik heb er altijd iets naast willen<br />
doen. Terwijl ik me aan het verdiepen<br />
was in een minor in ondernemerschap<br />
ontdekte ik het bestaan van het Honours<br />
0p stage<br />
Programme. Het sprak me meteen heel erg<br />
aan.’ De eerste reden om zich in te schrijven<br />
is wat hij noemt de hbo-reden. ‘Daar<br />
bedoel ik mee dat we veel projecten en<br />
practica doen. Daarbij leren we samenwerken,<br />
discussiëren, debatteren en interviewen.’<br />
Een tweede is het samenwerken met<br />
toponderzoekers van de TU/e. ‘Er is geen<br />
andere manier om met zoveel verschillende<br />
wetenschappers te werken. Daarbij<br />
leren we bijvoorbeeld hoe je onderzoeksresultaten<br />
moet rapporteren. Dat geeft ons<br />
een streepje voor op andere studenten.’ De<br />
kleine groepen van enthousiaste studenten<br />
maakt het volgens Van Haaren mogelijk<br />
in hoog tempo iets te leren. ‘Je vormt een<br />
groep met mensen van verschillende facul-<br />
ervaringen van een TU/e-student in het buitenland<br />
Onderzoek naar<br />
gebiedsontwikkeling in Dubai<br />
Het is een paradijs voor projectontwikkelaars. De<br />
ambities van de onlangs overleden Sjeik Maktoum<br />
bin Rashid Al Maktoum en de financiële mogelijkheden<br />
van Dubai maken het tot een samenleving waar alles<br />
mogelijk lijkt.<br />
Tim van Helmond studeert af op<br />
de gebiedsontwikkeling. Om te<br />
beginnen schetst de afstudeerder<br />
van de faculteit Bouwkunde<br />
de omgeving waar hij is terechtgekomen.<br />
‘Het straatbeeld<br />
wordt in Dubai bepaald door<br />
hoogbouwtorens en villa’s, shopping<br />
malls en plaatselijke souks<br />
(Arabische markt), prestigieuze<br />
bouwprojecten en arbeiderswijken,<br />
luxueuze limousines en<br />
zwaar vrachtverkeer, sjeiks en<br />
arbeiders uit India en Pakistan.<br />
Kortom, heel veel tegenstellingen<br />
in een mondiaal knooppunt<br />
in wording dat op dit moment<br />
ruim 1,2 miljoen inwoners telt.’<br />
Tot eind maart 2007 is hij hier<br />
samen met zijn studievriend Bas<br />
van Montfort in de Verenigde<br />
Arabische Emiraten om binnen de<br />
studie Construction Management<br />
and Engineering af te studeren<br />
op ‘Gebiedsontwikkeling in<br />
Dubai’. ‘Ik ben vooral geïnteresseerd<br />
in de verschillende processen<br />
die zich in de zeer snel<br />
veranderende markt van Dubai<br />
afspelen. Hoe ziet de vastgoedmarkt<br />
er hier uit? Wat is de rol<br />
van geld? <strong>We</strong>lke rol is er weggelegd<br />
voor investeringsmaatschappijen?<br />
Aan onderzoek wordt hier nog<br />
nauwelijks aandacht besteed<br />
en dus ligt hier voor ons een<br />
interessante mogelijkheid de<br />
markt te verkennen. Toekomstige<br />
investeerders willen namelijk<br />
beschikken over betrouwbare<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Tim van<br />
Helmond in<br />
Dubai.<br />
marktinformatie waarop zij hun<br />
beslissingen kunnen baseren.’<br />
Ontdekkingsreis<br />
De twee voeren hun afstudeeronderzoek<br />
zelfstandig uit waarbij<br />
ze specifieke marktinformatie bij<br />
verschillende bedrijven en instellingen<br />
verzamelen. ‘Het vraagt<br />
veel energie en inzet om het<br />
zelfstandig afstuderen te organiseren.<br />
Maar het gezegde ‘loon na<br />
werken’ gaat hier gelukkig wel<br />
voor ons op.’ Vanuit Nederland<br />
worden ze ondersteund door de<br />
TU/e en AT Osborne en vanuit<br />
Dubai participeren CB Richard<br />
Ellis en een Britse universiteit.<br />
Het bijzondere van het project<br />
is volgens Van Helmond de ontdekkingsreis<br />
die afstuderen in<br />
teiten. Je kunt elkaar in het model van peerteaching<br />
veel leren. Bij de classes zit iedereen<br />
aan een ronde tafel, waardoor iedereen<br />
zich bemoeit met de lessen. In een collegezaal<br />
kun je je verschuilen. Dat gebeurt hier<br />
niet. Iedereen stelt meteen vragen wanneer<br />
iets niet duidelijk is. Zo blijf je altijd bij de<br />
les en pik je de stof sneller op.’<br />
De student is erg benieuwd naar wat het<br />
programma hem nog allemaal te bieden<br />
heeft. ‘Ik weet in elk geval dat we een heel<br />
hechte groep zijn geworden. Dit is mede<br />
te danken aan het weekend wat we samen<br />
hebben doorgebracht. Hierdoor weten we<br />
van elkaar wie we zijn en wat we kunnen.<br />
Het is mooi om te zien dat iedereen zich<br />
volledig inzet voor de opdrachten. ‘<br />
Dubai is. ‘Ik ben aan dit project<br />
begonnen zonder een duidelijk<br />
beginpunt en op dit moment<br />
weet ik ook niet waar het precies<br />
gaat eindigen. Ik leef hier in een<br />
voor mij nieuwe Arabische cultuur<br />
en iedere dag brengt tot nu<br />
toe verrassingen met zich mee.<br />
Afstuderen is wel het einddoel<br />
waar ik hier voor ben, maar zeker<br />
niet het enige doel. Ontspanning<br />
en culturele uitstapjes worden<br />
zeker niet overgeslagen.<br />
Afgelopen weekend zijn wij naar<br />
buurland Oman geweest. Een<br />
prachtige plek om tussen fjorden<br />
te varen, te duiken langs mooie<br />
koraalriffen en dolfijnen te zien<br />
zwemmen.’<br />
Wie meer wil weten kan kijken op<br />
www.TimenBasinDubai.com.
onderwijs<br />
nieuws<br />
SAMENWERKING MET<br />
UNIVERSITEIT HASSELT<br />
De Universiteit Hasselt (UH) en de TU/e hebben<br />
de al jaren bestaande samenwerking waarbij<br />
UH-studenten in Eindhoven hun master komen<br />
doen, nieuw leven ingeblazen. Hiertoe hebben<br />
de Eindhovense faculteiten Scheikundige<br />
Technologie (ST), <strong>Technische</strong> Natuurkunde<br />
(TN) en Wiskunde & Informatica (W&I) in<br />
november overeenkomsten getekend met hun<br />
zusterfaculteiten in Hasselt. De overeenkomsten<br />
regelen dat UH-bachelorstudenten wiskunde,<br />
fysica of chemie die klaar zijn met hun<br />
opleiding, naadloos kunnen beginnen aan een<br />
masteropleiding in Eindhoven. Het gaat aan<br />
de TU/e om de masters Industrial and Applied<br />
Mathematics, Applied Physics en Chemical<br />
Engineering. De Hasseltse universiteit heeft<br />
zelf geen masters in deze richting en wil op<br />
deze manier studenten toch een aantrekkelijk<br />
vervolgperspectief kunnen aanbieden. De<br />
Eindhovense opleidingen hopen op een<br />
verhoging van de instroom van Vlaamse<br />
studenten. Het gaat hierbij niet om spectaculaire<br />
aantallen: het gaat naar verwachting om grofweg<br />
tien Belgische studenten extra. Aanleiding voor<br />
de hernieuwde samenwerking is het feit dat<br />
UHasselt onlangs is overgestapt op de BaMastructuur.<br />
Voorheen duurden de UH-opleidingen<br />
wiskunde, fysica en chemie twee jaar; de<br />
studenten konden na die twee jaar instromen<br />
in het derde jaar van de bachelor in Eindhoven.<br />
Maar onlangs zijn de studies in Hasselt<br />
opgewaardeerd naar driejarige bachelors.<br />
LOF VOOR BMT-OPLEIDINGEN<br />
‘De TU/e zet de standaard voor biomedische<br />
technologie in Nederland’, aldus prof.dr.ir. Ton<br />
van der Steen, voorzitter van de accreditatiecommissie<br />
die de faculteit Biomedische Technologie<br />
in november in opdracht van de NVAO<br />
(Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie)<br />
bezocht. De commissie bekeek in de drie dagen<br />
Chess. Innoveren van chip tot internet.<br />
Chess zoekt voor de vestigingen Haarlem en Best:<br />
(Embedded) Software Architecten /<br />
(Java) Software Engineers / Projectleiders (m/v)<br />
Vakmensen met vertrouwen solliciteren: www.chess.nl<br />
de bacheloropleiding Biomedische Technologie<br />
en de masteropleidingen Biomedical Engineering<br />
en Medical Engineering. De bevindingen waren<br />
overwegend erg positief. Geroemd worden de<br />
staf en de studenten, evenals de studieprogramma’s.<br />
De commissie ziet het als groot voordeel<br />
dat de opleidingen bij een eigen faculteit horen,<br />
dit in tegenstelling tot de situatie bij veel andere<br />
universiteiten. De hoeveelheden labwerk en biologie<br />
in de bachelor zijn goed, maar de statistiek<br />
verdient nog wat extra aandacht. De faculteit<br />
had dit zelf ook al gesignaleerd en voert in het<br />
vernieuwde curriculum een extra statistiekvak<br />
in. Het beeld dat bij de commissie bestond dat<br />
de master Medical Engineering geen aparte<br />
master zou mogen zijn, is door het bezoek weggenomen.<br />
In het vakgebied Medical Engineering<br />
maakt de student veel meer de vertaalslag naar<br />
de praktijk van het ziekenhuis. Het definitieve<br />
verslag volgt half maart 2007. Accreditatie is<br />
nodig voor erkenning en daarmee financiering<br />
van de opleiding, evenals het recht diploma’s uit<br />
te geven en studenten financiering te verlenen.
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
1 6<br />
XXXXXXXXXXX<br />
ONDERZOEK<br />
Betere helm door<br />
menselijk testhoofd<br />
De kunsthoofden waarmee<br />
valproeven worden gedaan om de<br />
kwaliteit van een motorhelm te<br />
bepalen, deugen niet. Dat komt<br />
omdat de aluminium testhoofden<br />
een te geringe overeenkomst<br />
met een echt menselijk hoofd<br />
hebben. Dat concludeerde<br />
dr. ir. Eric van den Bosch,<br />
recent gepromoveerd met het<br />
proefschrift ‘Crash Helmet Testing<br />
and Design Specifications’. Hij<br />
ontwikkelde onder meer een<br />
nieuw kunsthoofd, dat meer op<br />
een echt hoofd lijkt en betere<br />
data oplevert.<br />
Jaarlijks sterven er in Europa zo’n 5000<br />
motorrijders door ongevallen, negen procent<br />
van alle verkeersdoden. Het dragen<br />
van een helm verlaagt de kans op een fatale<br />
afloop met ongeveer vijftig procent. ‘De<br />
laatste decennia zijn er standaarden ontwikkeld<br />
om de helmkwaliteit te garanderen.<br />
Daarvoor worden valproeven gebruikt,<br />
maar de daarmee ontwikkelde standaarden<br />
zijn meer het resultaat van praktische<br />
compromissen dan van wetenschappelijk<br />
onderzoek’, zegt Van den Bosch. Volgens<br />
hem hebben de meeste van die valproeven<br />
een aantal tekortkomingen. Zo zijn nieuwe<br />
en mogelijke betere letselcriteria, die voort<br />
zijn gekomen uit onderzoeken uit de letselbiomechanica,<br />
er nog niet in verwerkt.<br />
Ook kunnen de eigen- schappen van het<br />
menselijk hoofd niet goed in kaart worden<br />
gebracht, omdat bij valproeven een kunsthoofd<br />
van aluminium wordt gebruikt. Dat<br />
hoofd is tamelijk star, waardoor het effect<br />
van de flexibiliteit van de hersenen en de<br />
schedel niet goed verdisconteerd is, waardoor<br />
de interactie tussen het hoofd en de<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
helm niet goed<br />
gemodelleerd is.<br />
Een tweede tekortkoming<br />
van de valproeven<br />
is dat alleen translerende<br />
bewegingen worden gemeten.<br />
Maar vaak treedt er ook rotatie op,<br />
omdat het hoofd bij een klap meedraait.<br />
Bij de bestaande valproeven wordt deze<br />
beweging niet gemeten, terwijl deze beweging<br />
wel tot letsel kan leiden. Dit letsel<br />
wordt dus niet voorspeld in de huidige<br />
valproeven. Door rotatie verschuiven de<br />
hersenen ten opzichte van de schedel, wat<br />
resulteert in kapotte bloedvaten of zelfs<br />
hersenen die (deels) scheuren.<br />
Valtoren<br />
Van den Bosch bouwde zelf een valtoren,<br />
waarmee hij niet alleen translaties, maar<br />
ook rotaties van het hoofd bij een val of<br />
botsing wilde meten. Tevens ontwierp<br />
hij een nieuw kunsthoofd. Daarbij moest<br />
hij kiezen. Van den Bosch: ‘Als je het<br />
kunsthoofd even complex maakt als een<br />
echt hoofd, zou dat veel te duur worden.<br />
Dus moest ik een vereenvoudigde versie<br />
maken.’ Uiteindelijk besloot hij een hoofd<br />
te maken met een vervormbare schedel en<br />
met ‘hersenen’ van gel. Daarin zaten kogeltjes<br />
waarmee de vervorming gemeten kon<br />
worden. Tijdens de val maakte een röntgentoestel<br />
3D-opnamen met duizend beelden<br />
per seconde. Het apparaat ziet de vervor
In de vervormbare schedel bouwde dr.ir. Eric van den Bosch ‘kogeltjes’ om de vervormingen te kunnen meten.<br />
ming door te kijken naar de verplaatsing<br />
van de kogeltjes.<br />
Helaas leverden de metingen niet de gewenste<br />
resultaten op. Het röntgenapparaat<br />
kon namelijk niet alle kogeltjes tegelijk<br />
volgen, maar het leverde desondanks de<br />
nodige informatie op.<br />
G-krachten<br />
Een ander onderdeel van het onderzoek<br />
betreft het polystyreen in de helm, dat<br />
bij ongevallen de schokken absorbeert.<br />
De vraag daarbij is of je stug materiaal<br />
neemt met een hoge dichtheid of juist<br />
lichter materiaal. Licht materiaal vangt<br />
klappen goed op bij lage snelheden, maar<br />
bij hogere snelheden slaat het hoofd er als<br />
het ware doorheen, om vervolgens tegen<br />
de harde helmschaal te knallen. Voor<br />
hogere snelheden is een helm met stugger<br />
polystyreen dus beter.<br />
De Europese norm voor helmproeven<br />
schrijft voor dat valproeven worden gedaan<br />
bij een snelheid van 7,5 meter per seconde<br />
(27 kilometer per uur). Dat lijkt erg laag,<br />
gezien het feit dat motorrijders meestal<br />
wel een stuk harder rijden. Maar, legt Van<br />
den Bosch uit, een motorrijder valt meestal<br />
naar de zijkant. Dus de kracht van de klap<br />
waarmee het hoofd tegen de grond komt,<br />
wordt vooral bepaald door de val opzij en<br />
niet door de snelheid vooruit.<br />
De belangrijkste parameter hierin is de<br />
versnelling. Of eigenlijk: de ultrasnelle<br />
vertraging van 27 naar nul kilometer<br />
per uur. Die vertraging mag niet groter<br />
zijn dan 275 g, ofwel 275 maal de<br />
zwaartekrachtversnelling. Boven die<br />
grens bestaat een gerede kans op ernstig<br />
hersenletsel, wanneer deze langer<br />
dan enkele milliseconden aanhoudt.<br />
Dat lijkt belachelijk veel, 275 g, want<br />
een straaljagerpiloot overleeft 9 g<br />
ternauwernood. Maar bij piloten treedt<br />
die kracht veel langer op, namelijk enkele<br />
seconden.<br />
Een gangbare maat om letselschade te<br />
voorspellen is het Head Injury Criterion<br />
(HIC), waarin zowel versnelling als<br />
tijdsduur zijn verdisconteerd. De grens<br />
bij valproeven met helmen is vastgelegd<br />
op een HIC van 2400. Scoort een valhelm<br />
bij testen onder 2400, dan wordt de<br />
bescherming beschouwd als voldoende<br />
- de kans op ernstig letsel is gering. Een<br />
bepaalde score kan op twee manieren tot<br />
stand komen: door een hogere versnelling<br />
bij een korte tijdsduur of door een lagere<br />
versnelling gedurende langere tijd. Op<br />
een van die twee situaties kun je helmen<br />
ontwerpen, namelijk door te variëren met<br />
de dichtheid van het polystyreen.<br />
Volgens de onderzoeker kun je een<br />
HIC-score van 1400 bereiken door een<br />
lagere dichtheid van het polystyreen te<br />
gebruiken. Maar dat geldt dan wel alleen<br />
bij 27 kilometer per uur. Bij een hardere<br />
klap bestaat er een kans dat de HIC-score<br />
ruim boven de 2400 uitkomt, doordat<br />
het hoofd door het schuim heen slaat.<br />
‘En dan krijg je een onacceptabele kans<br />
op dodelijk letsel’, aldus Van den Bosch.<br />
‘Zo moet je bij een helmontwerp steeds<br />
kiezen en variëren met deze dichtheid.’<br />
Deze kennis resulteert in twee strategieën<br />
voor een helmontwerp. De eerste is<br />
zodanig dat een helm bij 27 kilometer per<br />
uur precies uitkomt op HIC 2400. Die<br />
helm geeft bij ongevallen bij die snelheid<br />
mogelijk wat zwaarder letsel. Daar<br />
staat tegenover dat de helm bij hogere<br />
belastingen nog steeds bescherming<br />
biedt. Bij de tweede strategie ligt het<br />
net omgekeerd: de HIC-score is zo laag<br />
mogelijk bij 27 kilometer per uur en<br />
geeft dus maximale bescherming bij die<br />
snelheid. Maar bij hogere snelheden is er<br />
dan weer onvoldoende bescherming.<br />
Optimale bescherming<br />
Wat het extra moeilijk maakt, is dat verschillende<br />
soorten belastingen vragen<br />
om verschillende dichtheden van het<br />
polystyreen. Voor roterende belastingen<br />
moet een lagere dichtheid gekozen worden,<br />
voor ‘recht op en neer’-belastingen<br />
een hogere. Van den Bosch: ‘De optimale<br />
helm zou moeten bestaan uit verschillende<br />
dichtheden polystyreenschuim, die<br />
verdeeld worden over het hele oppervlak<br />
van de helm. Daardoor kan optimale<br />
bescherming worden geboden onder wisselende<br />
omstandigheden.’<br />
Al bij al kwam Van den Bosch tot de volgende<br />
conclusies. Het is allereerst hard<br />
nodig dat er een beter, meer op het menselijk<br />
hoofd gelijkend kunsthoofd wordt<br />
ontwikkeld. Op de tweede plaats is het<br />
van groot belang dat ook rotaties in het<br />
vervolg worden gemeten bij valproeven.<br />
De valproeven zelf moeten ook worden<br />
uitgebreid. Er zou getest moeten worden<br />
bij 7,5 meter per seconde, waarbij de<br />
HIC-grens lager zou moeten liggen dan<br />
2400. En er zou getest moeten worden<br />
met een HIC-grens van 2400, maar bij<br />
hogere valsnelheden.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 1 7
XXXXXXXXXXX<br />
ONDERZOEK<br />
Het stereotype beeld van een boot met een enkele schroef, aangedreven<br />
door een dieselmotor, gaat zeker voor cruiseschepen al zo’n twintig jaar niet<br />
meer op. Dit soort varende plezieroorden zijn steeds vaker voorzien van twee<br />
buitenboordmotoren. Enorme elektromotoren, die draaibaar onder de boot<br />
hangen. Een echt betrouwbaar testmodel was er echter nog niet van deze<br />
zogeheten ‘pods’. TU/e-promovendus ir. Gerrit Oosterhuis ontwikkelde twee van<br />
zulke testmodellen bij scheepsbouw-onderzoeksinstituut MARIN.<br />
Promoveren op opgevoerde<br />
buitenboordmotoren<br />
Wie weet hoeveel energie er verloren gaat<br />
bij de omzetting van brandstof naar elektriciteit,<br />
zal op het eerste gezicht wellicht met<br />
de wenkbrauwen fronsen bij de gedachte<br />
om grote schepen aan te drijven met elektromotoren.<br />
En toch zijn ‘podded propellors’,<br />
kortweg pods, zo’n tien procent energiezuiniger<br />
dan de klassieke scheepsmotor,<br />
die diesel direct omzet in beweging. Dit<br />
komt doordat de klassieke scheepsschroef<br />
in het kielzog van het schip ligt, in een zeer<br />
verstoorde waterstroming. Pods daarentegen<br />
hangen onder het schip, in een mooi<br />
homogene stroming, waar de schroef zich<br />
als het ware veel beter op kan afzetten.<br />
Dr.ir. Gerrit Oosterhuis<br />
1 8 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Bovendien zijn schepen met pods veel<br />
wendbaarder, wat zeker handig is voor<br />
cruiseschepen, die elke dag haven-in en<br />
haven-uit gaan. Iets waarvoor ze anders<br />
in veel gevallen sleepboten nodig zouden<br />
hebben. Bovendien varen cruiseschepen<br />
vooral ’s nachts en dan is het wel zo prettig<br />
dat pods veel minder trillingen genereren.<br />
Tot rond de eeuwwisseling waren pods<br />
een succes maar vrij plots waren er legio<br />
verhalen over lagers die kapot gingen, pods<br />
die gingen lekken -wat natuurlijk funest<br />
is voor een elektromotor- en cruises die<br />
afgeblazen moesten worden. Ook de bouw<br />
van de 345 meter lange Queen Mary 2<br />
liep door dit soort problemen vertraging<br />
op. Zeer kostbare aangelegenheden. De<br />
oorzaak zat ‘m waarschijnlijk in het feit<br />
dat de podfabrikanten hun succesproduct<br />
in slechts tien jaar tijd doorontwikkelden<br />
van vermogens van ongeveer 1 MW naar<br />
25 MW. Ter vergelijking: dat is het vermogen<br />
van ruim vijfhonderd Golfjes bij<br />
elkaar, in een enkele elektromotor. Maar<br />
dit zonder voldoende diepgaande kennis<br />
te hebben van het gedrag van pods onder<br />
uiteenlopende omstandigheden. Zelfs het<br />
Wageningse onderzoeksinstituut MARIN,<br />
wereldleider op het gebied van pod-onderzoek<br />
met schaalmodellen, kon die kennis<br />
niet leveren, omdat hun schaalmodel geen<br />
natuurgetrouwe weergave was van de<br />
werkelijkheid. Bij de testpods van MARIN<br />
zaten de elektromotoren namelijk niet in<br />
de pods zelf, buiten het schip, maar in de<br />
buik van het schip. De krachten werden<br />
naar de scheepsschroeven overgebracht via<br />
haaks gekoppelde assen. En een dergelijk<br />
model levert heel andere belastingen op<br />
voor de constructie. Bovendien zorgen de<br />
haakse assen voor veel trillingen en bepalen<br />
ze de vorm van de testpod. En die vorm<br />
kan behoorlijk afwijkend zijn van de vorm<br />
van de echte pod. Genoeg redenen dus om<br />
een nieuw soort testpod te ontwikkelen.<br />
Een modelpod waarbij de motor wel in de<br />
pod zelf zit.<br />
Persen<br />
Met die taak hield promovendus ir. Gerrit<br />
Oosterhuis, van huis uit meteoroloog met<br />
als specialisatie meettechniek, zich de<br />
laatste drieëneenhalf jaar bezig. Eerst een<br />
jaar via het Stan Ackermans Instituut, in<br />
het kader van een ‘postgraduate designer<br />
course’, later nog tweeëneenhalf jaar als aio<br />
bij de faculteit <strong>Technische</strong> Natuurkunde.<br />
‘De grootste uitdaging was om voldoende<br />
vermogen uit een elektromotor te persen<br />
die wel nog in de pod past’, vertelt<br />
Oosterhuis. <strong>Want</strong> de beschikbare elektromotoren<br />
die in een schaalmodel pod<br />
pasten, hadden gewoonweg te weinig<br />
vermogen om vergelijkbaar te zijn met een<br />
echte pod. De oplossing die de promovendus<br />
uiteindelijk toepaste, is waterkoeling.<br />
De beperkende factor in het vermogen<br />
van elektromotoren is namelijk de warmtehuishouding.<br />
Bij te veel stroom brandt<br />
de motor door. Maar als de hitte beter af<br />
te voeren is, middels water bijvoorbeeld,<br />
dan kan er veel meer vermogen uit gehaald<br />
worden. Een heel logische oplossing voor<br />
een motor die toch al in het water ligt.<br />
Oosterhuis geeft toe: ‘Het klinkt ontzettend<br />
simpel, maar het duurt een poos voor je<br />
erachter bent.’ Bovendien zaten er tal van<br />
praktische haken en ogen aan, die de ontwikkeling<br />
dwarsboomden. Waterdichtheid<br />
bijvoorbeeld en het inbouwen van een
Onderzoek naar pods komt de aandrijving van<br />
cruiseschepen ten goede.<br />
sensor voor krachtmetingen die microvolts<br />
moet zien waar te nemen in een motor<br />
waar 380 volt op staat.<br />
Uiteindelijk bouwde hij een pod, bestaande<br />
uit een ‘gondel’ van aluminium, waar<br />
de elektromotor in vastgeklemd zit. Dat<br />
inklemmen, met een beetje warmtegeleidende<br />
pasta, is al voldoende om de warmte<br />
van de motor over te dragen naar buiten.<br />
Het feit dat de schroef een waterstroom in<br />
gang zet langs de pod helpt daar natuurlijk<br />
ook bij. Oosterhuis wist de elektromotoren<br />
zo op te voeren tot drie keer het door de<br />
fabrikant gespecificeerde vermogen. En dat<br />
is voldoende om negentig procent van alle<br />
bestaande pods na te bootsen in testen.<br />
Een ander probleem waar de in<br />
Wageningen woonachtige onderzoeker zich<br />
over boog, was dat van de krachtmeting.<br />
Wat voor krachten en momenten (de hefboomwerking<br />
van de kracht, red.) brengt<br />
de pod over op de boot? Die meting verloopt<br />
via een zogenaamde zescomponentenbalans,<br />
die tussen de testpod en de boot<br />
zit. De balans meet zowel de drie richtingen<br />
van de krachten als de drie coördinaten<br />
van het aangrijpingspunt van de krachten -<br />
vandaar de naam ‘zescomponentenbalans’.<br />
De bestaande balans bleek deze metingen<br />
te onnauwkeurig te doen, namelijk met een<br />
foutenmarge van twee tot vijf procent. En,<br />
misschien nog wel belangrijker, het apparaat<br />
kon alleen gebruikt worden voor zogenaamde<br />
‘steady state’-testen, testen waarbij<br />
de condities constant zijn. Wat er gebeurt<br />
als de boot accelereert, of bij een scherpe<br />
bocht, kon de oude balans niet meten.<br />
Oosterhuis ontwikkelde een veel nauwkeurigere<br />
balans. Een die bovendien gebruikt<br />
kan worden voor dynamische testen, testen<br />
onder wisselende omstandigheden en die<br />
het mogelijk maakt om trillingsspectra te<br />
visualiseren. Ook dit is heel belangrijk,<br />
want door de spectra te bekijken, kunnen<br />
trillingsbronnen geïdentificeerd worden,<br />
die misschien verantwoordelijk zijn voor de<br />
eerdergenoemde lekken en lagerproblemen<br />
bij pods. Al met al zorgde Oosterhuis voor<br />
een verbeterde model-pod, die veel minder<br />
storende trillingen veroorzaakt en die een<br />
beter beeld geeft van het werkelijke gedrag<br />
van pods. En hij verbeterde en verrijkte de<br />
meetmogelijkheden. Niet alles wat hij ontwikkelde<br />
is al direct bruikbaar voor commerciële<br />
toepassing bij MARIN; er moet<br />
nog het een en ander doorontwikkeld worden.<br />
Toch staat het onderzoeksinstituut op<br />
het punt een opdracht binnen te halen van<br />
zo’n honderdduizend euro, om dynamische<br />
belastingen van pods te onderzoeken. En<br />
er zullen wel meer van zulke opdrachten<br />
volgen, verwacht Oosterhuis, want MARIN<br />
is wereldwijd de enige die nu deze mogelijkheden<br />
heeft.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 1 9
BELEID<br />
De benoeming van vijf jonge vrouwelijke onderzoekers op de<br />
zogeheten ‘Women in Science tenure tracks’ was in september<br />
aanleiding voor een feestelijke bijeenkomst met als thema ‘Women<br />
in Science: TU/e in Balance’. Met deze bijeenkomst, de vijf ‘tenure<br />
tracks’ en de lancering van een nieuw netwerk voor vrouwen<br />
hoopt het College van Bestuur de doorstroom van vrouwen binnen<br />
de TU/e te bevorderen en zo een betere man-vrouw balans te<br />
bewerkstelligen.<br />
TU/e streeft naar<br />
meer vrouwelijke<br />
wetenschappers<br />
De constatering dat er aan de TU/e te<br />
weinig vrouwelijke wetenschappers waren<br />
op hogere functies, vormde de aanleiding<br />
voor het ‘Women in Science’-initiatief.<br />
Rector prof.dr.ir. Hans van Duijn: ‘Als je<br />
wordt geconfronteerd met dat soort berichten<br />
en er worden vanuit de overheid<br />
doelstellingen geformuleerd, dan kun je<br />
als universiteit niet achterblijven.’ Heeft<br />
de TU/e echt zo weinig vrouwen in wetenschappelijke<br />
functies? Uit cijfers blijkt dat<br />
15 procent van de studenten en 26 procent<br />
van de promovendi aan de TU/e vrouw is.<br />
Maar het aantal universitair hoofddocenten<br />
en hoogleraren blijft steken op drie<br />
procent. Hiermee blijft de TU/e achter bij<br />
de twee andere technische universiteiten<br />
in Nederland.<br />
De beperkte doorstroom naar hogere wetenschappelijke<br />
functies vormt zeker geen<br />
specifiek probleem van de TU/e alleen.<br />
Het Europese gemiddelde vrouwelijke<br />
2 0 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
hoogleraren ligt op 15,3 procent. Nederland<br />
zit hier met 9,4 procent zelfs nog ruimschoots<br />
onder. Dat blijkt uit het rapport<br />
‘She Figures’ van de Europese Unie, dat<br />
afgelopen mei verscheen.<br />
Slechts een klein deel van de vrouwelijke<br />
hoogleraren in Europa zit in de technische<br />
wetenschappen. En ook wat dit<br />
betreft scoort Nederland ‘verontrustend<br />
laag’ in vergelijking met andere landen,<br />
zoals minister van Sociale Zaken en<br />
<strong>We</strong>rkgelegenheid Aart-Jan de Geus aangaf<br />
in zijn toespraak tijdens de ‘Women in<br />
Science’ bijeenkomst in september.<br />
Gevraagd naar de redenen voor deze lage<br />
score wees minister De Geus erop dat<br />
de lage arbeidsparticipatie van vrouwen<br />
Nederland lang parten heeft gespeeld:<br />
‘Na de Tweede <strong>We</strong>reldoorlog hebben<br />
Nederlandse vrouwen massaal geprofiteerd<br />
van de vrij hoge kostwinnerslonen zodat<br />
het mogelijk was de zorg voor het huishou-<br />
den en de kinderen centraal te stellen. Wat<br />
eerst een voorrecht leek is later een achterstand<br />
geworden. Het heeft lang geduurd<br />
voordat Nederland wat de arbeidsparticipatie<br />
van vrouwen betreft weer terug was op<br />
een normaal niveau.’<br />
Prof.dr. Ruth Oldenziel, hoogleraar bij de<br />
faculteit Technologie Management, stelde<br />
het programma van de bijeenkomst in september<br />
samen. Naast het verwelkomen van<br />
de vijf ‘Women in Science’-onderzoeksters<br />
vormde het op gang brengen van discussie<br />
over man-vrouw verhoudingen aan de TU/e<br />
een belangrijk doel van de bijeenkomst.<br />
Oldenziel: ‘De TU/e is natuurlijk een mannenbolwerk.<br />
Dat wilden we op een speelse<br />
manier laten zien. Oldenziel stelde een
programma samen dat medewerkers van<br />
de TU/e - vrouwen en mannen - bewust<br />
zou moeten maken van hun eigen aannames<br />
over vrouwen en wetenschap; aannames<br />
die onbewust mee kunnen spelen bij<br />
selectieprocedures. De documentaire ‘The<br />
Mind has no Sex?’ van Marjan Tjaden, over<br />
sekse-ongelijkheid aan het Massachusetts<br />
Institute of Technology (MIT), vormde een<br />
onderdeel van het programma. Oldenziel:<br />
‘In het licht van deze film is het heel positief<br />
dat het initiatief voor deze dag van bovenaf<br />
komt, van het College van Bestuur.’<br />
In de documentaire wordt stilgestaan bij<br />
de experimenten van Harvard-hoogleraar<br />
Mahzarin Banaji, die een methode ontwikkelde<br />
om onbewuste aannames over vrou-<br />
wen en wetenschap te meten. Deze test<br />
toont aan dat bepaalde processen in het<br />
onderbewuste niet uit te schakelen zijn,<br />
ook al doen we nog zo hard ons best. Zelfs<br />
rector prof.dr.ir. Hans van Duijn kwam<br />
na het doen van de test tot de ontdekking<br />
dat hij wetenschap sterk associeerde met<br />
mannen.<br />
Vrouwennetwerk<br />
Om meer inzicht te krijgen in de knelpunten,<br />
de problemen waar vrouwen tegenaan<br />
lopen bij de doorstroom naar hogere<br />
wetenschappelijke functies en om oplossingen<br />
aan te dragen werd op dinsdag 12<br />
september ook het initiatief voor een netwerk<br />
voor vrouwelijke wetenschappers aan<br />
de TU/e gelanceerd: Women in Science<br />
Eindhoven (WISE). Dit is een initiatief van<br />
dr. Mila Davids en dr. Monique Jansen-<br />
Vullers, universitair docent en universitair<br />
hoofddocent bij de faculteit Technologie<br />
Management. Veel andere universiteiten<br />
hebben ook een dergelijk netwerk. In<br />
september hebben 290 vrouwelijke wetenschappers<br />
- van promovendi tot hooglera-<br />
ren - een enquête ontvangen waarin ze aan<br />
kunnen geven of ze interesse hebben in<br />
een dergelijk netwerk en welke functie het<br />
zou moeten vervullen. Ook kunnen ze aangeven<br />
op welke manier zij het netwerk het<br />
liefst zouden vormgeven.<br />
Dr. Jessica Kroeze (31) is sinds 1 juni<br />
in dienst van de faculteit Scheikundige<br />
Technologie. ‘Ik ben gepromoveerd in<br />
Delft; heb daarna een postdoc gedaan aan<br />
het Imperial College London en toen ik<br />
eind vorig jaar terugkwam in Nederland<br />
heb ik een Veni-subsidie aangevraagd en<br />
gekregen. Die subsidie zal ik hier aan de<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
‘Er is een<br />
algemeen<br />
gebrek aan<br />
carrièreperspectief<br />
in de<br />
wetenschap’<br />
2 1
2 2<br />
BELEID<br />
TU/e gaan inzetten.’ Kroeze’s onderzoek<br />
richt zich op het optimaliseren van de<br />
prestaties en efficiëntie van een nieuwe<br />
generatie zonnecellen: ‘Ik bestudeer<br />
deeleigenschappen van polymeren en andere<br />
organische materialen die hiervoor<br />
gebruikt kunnen worden.’ Kroeze solliciteerde<br />
op de ‘Women in Science tenure<br />
track’ omdat de geboden functie een<br />
mooi vervolg vormt op haar loopbaan tot<br />
nu toe, maar ze voelde zich niet speciaal<br />
aangesproken als vrouw. ‘Ik denk zelfs dat<br />
zo’n speciaal programma sommige vrouwen<br />
afschrikt, alle superlatieven die er<br />
over ons worden uitgestrooid - toptalent,<br />
high potential - en de verwachting dat we<br />
binnen zes jaar klaar zijn gestoomd voor<br />
een baan als universitair hoofddocent.’<br />
Dr. Francesca Nardi (35), sinds 1 september<br />
in dienst bij de faculteit Wiskunde<br />
en Informatica, ontwerpt wiskundige<br />
modellen om meer inzicht te krijgen in<br />
meta-stabiliteit, een fenomeen dat zich<br />
‘Er zijn meer<br />
hindernissen<br />
voor vrouwen’<br />
voordoet als een systeem een faseverandering<br />
nadert, bijvoorbeeld als water aan de<br />
kook komt. ‘Dit soort natuurlijke fenomenen<br />
zijn vaak al uitvoerig onderzocht door<br />
natuurkundigen en biologen, maar er zijn<br />
nog geen theoretische verklaringen voor.’<br />
Nardi vindt het ‘Women in Science’ programma<br />
een waardevolle aanvulling op<br />
het bestaande aanbod aan wetenschappelijke<br />
posities. ‘Ik was al van plan hier<br />
in Eindhoven te solliciteren. Ik kom uit<br />
Italië, maar mijn man is Nederlands en ik<br />
heb een postdoc gedaan bij EURANDOM,<br />
een onderzoeksinstituut op de TU/e<br />
campus. Er zouden ook andere posities<br />
beschikbaar komen op mijn vakgebied;<br />
dit was er gewoon één van.’ Toch vindt<br />
Nardi het belangrijk dat de TU/e dit programma<br />
in het leven heeft geroepen: ‘De<br />
specifieke situatie is natuurlijk in ieder<br />
land verschillend en ik weet niet precies<br />
hoe het hier in Nederland is, maar over<br />
het algemeen zijn er meer hindernissen<br />
voor vrouwen.’<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Dr. Denka Hristova (33) geeft aan dat deze<br />
‘Women in Science tenure track’ een<br />
mooie kans voor haar is. ‘Ik wist al dat ik<br />
wetenschapper wilde worden toen ik op de<br />
middelbare school voor het eerst astronomie<br />
kreeg. Maar het is niet makkelijk om<br />
een eerste aanstelling te krijgen.’ Hristova<br />
komt uit Bulgarije, maar werkte de afgelo-<br />
‘Ik wist al op<br />
de middelbare<br />
school dat ik<br />
wetenschapper<br />
wilde worden’<br />
pen jaren in Eindhoven. Eerst als postdoc<br />
bij de faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde en<br />
daarna als onderzoekster voor de Polymer<br />
Technology Group Eindhoven.<br />
Bij de faculteit Scheikundige Technologie<br />
zal Hristova zich de komende jaren bezig<br />
houden met de studie van synthetische<br />
en bio-polymeren. ‘Als het gaat om het<br />
verbeteren van de eigenschappen van synthetische<br />
materialen, kunnen we veel leren<br />
van de natuur.’ Het ‘Women in Science’programma<br />
spreekt Hristova erg aan: ‘In<br />
Bulgarije is het heel gebruikelijk dat vrouwen<br />
werkzaam zijn in de wetenschap. Toen<br />
ik aan het promoveren was, waren drie van<br />
de hoogleraren in mijn faculteit vrouw.’<br />
‘Er is zeker behoefte aan dit programma.<br />
Zonder de ‘Women in Science tenure track’<br />
had ik misschien wel een positie gevonden<br />
als universitair docent, maar had ik minder<br />
doorgroeimogelijkheden gehad.’<br />
Dr.ir. Emilia Barakova (41) studeerde<br />
Elektrotechniek en Automatisering<br />
in Bulgarije en promoveerde aan de<br />
Rijksuniversiteit Groningen. De afgelopen<br />
jaren deed Barakova onderzoek in Japan.<br />
Zij was verbonden aan het GMD-Japan<br />
Research Lab, een Duits-Japans instituut<br />
op het gebied van robotica, en aan het<br />
‘Een kans om<br />
een eigen lijn<br />
uit te zetten,<br />
met een eigen<br />
signatuur’<br />
RIKEN Brain Science Institute, waar zij<br />
onderzoek deed aan modellen van hersenfunctionaliteit,<br />
met name op het gebied van<br />
sociale interactie.<br />
Barakova is sinds 1 juni aangesteld bij de<br />
faculteit Industrial Design, waar zij haar<br />
onderzoek naar intelligente systemen zal<br />
voortzetten. ‘Door intelligente robots te<br />
bouwen die kunnen anticiperen op het<br />
gedrag van mensen, kunnen we dat gedrag<br />
wellicht aanpassen. Een mogelijk toepassingsgebied<br />
is interactief speelgoed voor<br />
kinderen met gedrags- of communicatiestoornissen.’<br />
De reden dat Barakova op een<br />
‘Women in Science tenure track’ solliciteerde,<br />
was niet omdat het een programma<br />
speciaal voor vrouwen was: ‘Voor iedere<br />
baan die ik tot nu toe heb gekregen, heb ik<br />
met anderen moeten wedijveren. Deze keer<br />
bestond de concurrentie toevallig alleen uit<br />
vrouwen. De vacature paste precies bij mijn<br />
profiel en kwam voorbij op het moment dat<br />
ik op zoek was naar een aanstelling.’<br />
Dr. Suzana Andova (38) keert in januari<br />
2007 terug naar de faculteit Wiskunde en<br />
Informatica, waar ze promoveerde. Maar<br />
eerst rondt ze een postdoc project af aan de<br />
Noorse Universiteit voor <strong>We</strong>tenschap en<br />
Technologie in Trondheim. Aan de TU/e<br />
zal Andova haar onderzoek naar complexe<br />
stochastische systemen en beveiliging<br />
‘Het is een<br />
oproep aan<br />
vrouwen om<br />
in zichzelf te<br />
geloven’<br />
voortzetten: ‘Ik hoop mijn kennis van deze<br />
systemen toe te passen om betere technieken<br />
te ontwikkelen voor het analyseren<br />
van de kwaliteit en betrouwbaarheid van<br />
‘embedded systems’. Ik werk al samen met<br />
de Computer Science Security groep aan de<br />
TU/e, die een instrument ontwikkelt voor<br />
het controleren van beveiligingsprotocollen<br />
die bijvoorbeeld worden gebruikt voor veilige<br />
communicatie via internet. Die samenwerking<br />
zullen we zeker continueren.’<br />
‘Ik kijk ernaar uit terug te keren naar<br />
Eindhoven’, zegt Andova. ‘Ik heb goede<br />
ervaringen met de TU/e; dat was voor mij<br />
de belangrijkste reden om te solliciteren op<br />
deze functie.’
<strong>We</strong> <strong>Want</strong> <strong>More</strong>!<br />
De Fairpartner heeft in het<br />
voorjaar haar twee 800 tons<br />
Huisman mastkranen laten opwaarderen<br />
naar 900 ton elk.<br />
Het meest complexe pijpleg<br />
systeem ooit ontworpen en gebouwd<br />
door Huisman is aan<br />
boord gehesen om in Afrika te<br />
worden geïnstalleerd.<br />
Er staan in totaal zes pijplegsystemen<br />
in bestelling.<br />
<strong>We</strong>rk tot in 2010!<br />
Zo’n 60 vaste en 150 ingeleende lassers, ijzerwerkers<br />
en fitters zetten de ontwerpen van de<br />
engineers om in ‘bewegend staal’.<br />
Zo’n 140 engineers ontwerpen de hele constructie<br />
en de mechanische, elektrische, hydraulische<br />
en software-besturings systemen voor de complexe<br />
offshore installaties. Zij kunnen op alle afdelingen<br />
nog nieuwe collega’s gebruiken! Kijk op<br />
de website of jouw nieuwe baan daar ook tussen<br />
staat!<br />
De mastvoet van een 3000 tons (Gezien voorop<br />
èn in Technisch <strong>We</strong>ekblad van 14 oktober?) en<br />
een 800 tons mastkraan staan gebroederlijk<br />
naast elkaar om te worden bewerkt. <strong>We</strong> hebben<br />
momenteel 17 mastkranen in bestelling!<br />
<strong>We</strong>rk tot in 2010!<br />
De Express, door Huisman voorzien<br />
van een geavanceerd oprolpijplegsysteem<br />
wil in nog dieper<br />
water oliepijpleidingen leggen.<br />
De Happy Buccaneer krijgt een<br />
upgrade van haar beide kranen na<br />
23 jaar trouwe dienst. Kranen<br />
gaan van 550 ton naar 700 ton<br />
capaciteit elk.<br />
<strong>WWW</strong>.<strong>HUISMAN</strong>-<strong>ITREC</strong>.<strong>COM</strong><br />
<strong>We</strong> want more engineers. Zie onze website voor een volledig overzicht van de vacatures.<br />
Neem contact op met P&O voor jouw mogelijkheden bij ons snel groeiend bedrijf!<br />
Tel: 010 245 22 22 - Mail: jobs@huisman-itrec.com - Adres: Admiraal Trompstraat 2 - 3115 HH Schiedam
ONDERZOEK<br />
Titanenstrijd om<br />
standaard voor<br />
mobiel betalen<br />
Sommige aio’s promoveren op<br />
onderzoeksonderwerpen die maar enkele<br />
nanometers groot zijn. Promovendus<br />
Andriew Lim (1975) zocht het op een<br />
heel andere schaal. Hij bestudeerde een<br />
mondiale machtsstrijd waarin vrijwel<br />
alle grote telecomaanbieders, banken,<br />
creditcardmaatschappijen en gsmproducenten<br />
verwikkeld zijn. Die er<br />
tezamen met hun gekibbel voor zorgen dat<br />
er nog steeds niet met een mobieltje een<br />
treinkaartje kan worden gekocht. Terwijl<br />
het technisch allang mogelijk is.<br />
2 4 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Mobiel betalen met een gsm. Handig, want een telefoon<br />
heeft iedereen toch wel bij zich. En de creditcard en portemonnee<br />
kunnen dan thuisblijven. Maar dan wil de consument<br />
wel op zoveel mogelijk plaatsen kunnen betalen<br />
via één systeem.<br />
De betrokken bedrijven staan voor hetzelfde dilemma. Ze<br />
kunnen wel allemaal een eigen systeem bedenken, maar<br />
als er overal verschillende systemen zijn, zal geen consument<br />
er gebruik van gaan maken. Dus valt er niks aan<br />
te verdienen. Met andere woorden: zolang de banken, de<br />
creditcardbedrijven en de telecombedrijven het niet eens<br />
zijn over een standaard, blijft mobiel betalen een utopie.<br />
De Indonesische promovendus Andriew Lim bracht in<br />
kaart wat de invloed is van de machtsstrijd tussen deze<br />
partijen op de totstandkoming van een dergelijke standaard.<br />
Grofweg zijn er vijf machtsblokken van samenwerkende<br />
bedrijven. Drie van die blokken hebben een eigen<br />
oplossing. Zo is er het Mobile Payment Forum (MPF),<br />
waarin de creditcardbedrijven, waaronder Mastercard,
Visa en American Express, de leiding hebben. Het MPFsysteem<br />
is gebaseerd op de creditcard, die de gebruiker<br />
van het systeem in het vervolg thuis kan laten. Alleen een<br />
telefoon en de gegevens van de creditcard zijn nodig. Wil<br />
iemand bijvoorbeeld een kaartje kopen voor een theatervoorstelling,<br />
dan kan een sms’je naar dat theater met de<br />
kaartgegevens en de code van de voorstelling gestuurd<br />
worden. Het theater stuurt vervolgens een sms’je met een<br />
unieke code terug waarmee die persoon naar binnen kan<br />
als hij zich meldt bij de kassa van het theater. De creditcardmaatschappij<br />
zorgt voor de betaling.<br />
Simpay<br />
In het MPF zitten niet alleen de creditcardbedrijven,<br />
maar ook de nodige networkoperators - zonder hen kan<br />
het systeem immers niet bestaan. Maar ze hebben in het<br />
MPF weinig te vertellen - de creditcardbedrijven zijn er<br />
de baas. Daarom bedachten de Vodafones en T-Mobiles<br />
een eigen systeem: Simpay. Hiermee kan iemand bijvoorbeeld<br />
door het sturen van een sms’je naar Simpay, muziek<br />
bestellen. De gewenste muziek wordt toegestuurd op<br />
de mobiele telefoon. De kosten worden via de telefoonrekening<br />
verrekend. Bij deze oplossing zijn de banken niet<br />
nodig. De banken ontwikkelden daarom het zogenaamde<br />
wallet-systeem, dat van een mobiele telefoon een soort<br />
chipknip maakt. Hij is op te laden bij een oplaadpunt en<br />
betalen kan door draadloos contact te maken met een<br />
betaalautomaat waar men staat. Via Bluetooth maakt de<br />
mobiel bijvoorbeeld contact met de kaartjesautomaat van<br />
de NS of de kassa in de supermarkt. De bank zorgt vervolgens<br />
achter de schermen voor de betaling.<br />
Het klinkt misschien als toekomstmuziek, maar de techniek<br />
is er allang. En is zelfs klaar voor gebruik. Nokia-<br />
Het kostte Andriew Lim<br />
veel moeite de betrokken<br />
partijen aan het praten<br />
te krijgen.<br />
telefoons met Bluetooth of infrarood bijvoorbeeld hebben<br />
een ‘portefeuille’-functie in het menu, de elektronische<br />
chipknip die ligt te wachten tot de wereld het systeem van<br />
de banken omarmt.<br />
Strijdtoneel<br />
Ruim vijf jaar duurt de strijd al over de vraag wat de<br />
standaard wordt. En dat is niet alleen een strijd tussen<br />
de machtsblokken, maar ook bínnen die blokken. <strong>Want</strong><br />
zolang niet alle deelnemers van een blok het eens zijn,<br />
komt het systeem er niet.<br />
Het strijdtoneel bij uitstek is volgens onderzoeker Lim de<br />
onderhandeling. Daarin speelt elke partij, of sub-blok van<br />
partijen, zijn troeven uit. Zo hebben de creditcardbedrijven<br />
het voor het zeggen in het Mobile Payment Forum.<br />
Dat is zo vastgelegd. Maar American Express heeft geen<br />
verstand van telecom en is bovendien afhankelijk van de<br />
abonneebestanden van de telecommers. Informatiemacht<br />
is ook belangrijk. <strong>We</strong>ten wat de ander weet, heeft of wil.<br />
Of weten wat andere betrokken partijen willen of gaan<br />
ontwikkelen. Alle bedrijven proberen zo het maximale uit<br />
de onderhandelingen te slepen.<br />
Vijf jaar lang probeerde Lim greep te krijgen op dit proces.<br />
Dat bleek verre van gemakkelijk. <strong>Want</strong> de enigen<br />
die konden aangeven hoe dat in zijn werk gaat zijn de<br />
betrokkenen zelf. Uiteraard laten deze niet het achterste<br />
van hun tong zien. Bij elk gesprek moest Lim zich dus afvragen<br />
hoe hij het gesprek in zou gaan, om een maximale<br />
kans te hebben de gewenste informatie eruit te halen. De<br />
strategie van Lim was meestal de mensen aan het praten<br />
krijgen, tot een discussie verleiden. Wat alleen kan als<br />
hijzelf goed geïnformeerd is. Gaandeweg raakte hij steeds<br />
beter op de hoogte; zijn informatiemacht werd steeds<br />
groter. En effectiever. ‘Dat heb je niet van mij gehoord’,<br />
moesten zijn gesprekspartners nogal eens zeggen, als ze<br />
zich hadden laten verleiden teveel te vertellen.<br />
Andriew Lim deed zijn onderzoek voor het Eindhoven<br />
Centre for Innovation Studies (Ecis). Zijn studie moest<br />
gaan over de invloed van machtsstrijden op de totstandkoming<br />
van ict-standaards. Hij koos daarbij bewust voor<br />
een case study naar het mobiel betalen. Ten eerste omdat<br />
de strijd nog gaande is, waardoor die ‘live’ te volgen is.<br />
Verder veronderstelde Lim dat het een extra stevige ‘clash’<br />
zou zijn, aangezien het gaat om een standaard waar verschillende<br />
bedrijfstakken bij betrokken zijn met allemaal<br />
hun eigen belangen. En dat bleek te kloppen. Na jaren<br />
strijd is er nog steeds geen standaard en lijkt een implementatie<br />
nog ver weg. Een voorspelling wie gaat winnen,<br />
durft Lim niet te geven. Maar Simpay wordt het in ieder<br />
geval niet. De deelnemers zelf -de networkoperators- hebben<br />
er de stekker uit getrokken. De waarheid waarom is<br />
moeilijk te achterhalen. Lim heeft via zijn netwerk alleen<br />
geruchten gehoord dat het door interne strubbelingen<br />
zou komen. T-Mobile zou de invloed van Vodafone in<br />
het machtsblok te groot gevonden hebben. Blijven er nog<br />
twee blokken met een eigen systeem over. Waarbij het de<br />
vraag is of een van de twee ooit aan het langste eind gaat<br />
trekken. <strong>Want</strong> als de strijd te lang duurt, kan de slotsom<br />
van de consortia wel eens zijn dat het allemaal teveel geld<br />
heeft gekost, speculeert Lim. Dan komt er misschien<br />
geen standaard. En moeten wij onze portemonnee en creditcard<br />
toch bij ons blijven dragen.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 2 5
onderzoek<br />
nieuws<br />
MEDISCHE INNOVATIES<br />
Het Center for Translational Molecular<br />
Medicine (CTMM), een samenwerkingsverband<br />
tussen bedrijven, universitair medische centra<br />
en universiteiten, krijgt steeds meer vorm en<br />
omvang. Het CTMM kreeg onlangs te horen<br />
dat de overheid de komende vijf jaar tot<br />
tweehonderd miljoen euro bijdraagt aan zijn<br />
onderzoeksprojecten. Deze moeten leiden tot<br />
doorbraken in het signaleren en behandelen<br />
van vooral kanker en hart- en vaatziekten.<br />
De TU/e speelt een belangrijke rol in het<br />
Center. Eind september werd bekend dat de<br />
overheid 150 miljoen euro in het CTMM stopt.<br />
Dat geld is afkomstig uit het zogenoemde<br />
Fonds Economische Structuurversterking,<br />
dat wordt gevoed met de aardgasbaten. De<br />
eerste 75 miljoen euro in 2007 en als blijkt<br />
dat de projecten goed lopen in 2008 nog eens<br />
eenzelfde bedrag. Voor 2009 is nog eens<br />
vijftig miljoen euro extra toegezegd, bij goed<br />
Gesteld<br />
‘Nothing is impossible, the impossible just<br />
takes longer and costs more.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘High-Accuracy<br />
Switched-Capacitor Techniques Applied to Filter<br />
and ADC Design’ van Patrick Quinn)<br />
‘Het grootste compliment en de grootste belediging<br />
voor een buitenlander is de vraag of hij/zij<br />
een Nederlander is.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘Reversible<br />
Mechanochemistry of Coordination Polymers<br />
and Networks’ van Jos Paulusse)<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
Prof.dr.ir.<br />
Gerrit Kroesen<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
Prof.dr.ir. Frank<br />
Baaijens is een van de<br />
initiatiefnemers<br />
van CTMM.<br />
2 6 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
functioneren van het Center. Deze subsidies<br />
vormen de helft van het budget van het CTMM.<br />
De andere helft betalen de deelnemende<br />
industriële partners en kennisinstellingen zelf,<br />
ieder een gelijk deel. Op deze manier komt<br />
het totale budget op 400 miljoen euro. Dat is<br />
volgens het businessplan bedoeld voor vijf jaar<br />
onderzoek. Van 31 miljoen euro in het eerste<br />
jaar oplopend tot 101 miljoen euro in jaar<br />
vijf. Het hoofdkwartier van het CTMM wordt<br />
TU/e DINGT MEE NAAR SMART-MIXGELD<br />
‘Een elegante formule en een nette berekening<br />
zeggen meer dan duizend woorden.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘Constructive<br />
Formal Methods and Protocol Standardization’<br />
van Arjan Mooij)<br />
‘Een geheelonthouder is iemand die van een<br />
feestje alles in zijn geheel heeft onthouden.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘Numerical Analysis<br />
of a Waterjet Propulsion System’ van Norbert<br />
Bulten)<br />
gehuisvest op de High Tech Campus Eindhoven.<br />
Een belangrijk deel van de CTMM-onderzoekers<br />
zit bij de partners. De ambitie van het CTMM<br />
is te groeien tot vier- à vijfhonderd fte’s. In het<br />
CTMM zitten grote Nederlandse bedrijven als<br />
Philips, Organon, DSM en FEI, maar ook vrijwel<br />
alle Universitair Medische Centra (UMC’s)<br />
en naast de TU/e de Vrije Universiteit, de<br />
Universiteit Utrecht, de Universiteit Maastricht<br />
en het Nederlands Kanker Instituut. Daarnaast<br />
De rijksoverheid geeft dit jaar onder de noemer Smart Mix honderd miljoen aan subsidie aan projecten<br />
die door consortia van kennisinstellingen zijn opgesteld. Dit met als doel innovatie te stimuleren.<br />
In totaal kwam er voor zo’n twee miljard euro aan subsidieaanvragen binnen. Hiervan is<br />
na de eerste selectie nog 250 miljoen over. Een van de zes overgebleven TU/e-projecten is ‘Plasma<br />
Technology: Complexity Controlled’. Trekker hiervan is prof.dr.ir. Gerrit Kroesen van de faculteit<br />
<strong>Technische</strong> Natuurkunde. Voor dit project is in totaal ruim 22 miljoen aan subsidie gevraagd, 8,44<br />
miljoen ervan zou naar de TU/e komen. Daar staat wel een eigen bijdrage van 5,1 miljoen tegenover.<br />
De andere vijf projecten waarmee de TU/e nog in de race is, zijn Dependable Embedded<br />
Systems (4,5 miljoen subsidie in 3TU-verband), Breath Test (1,69 miljoen subsidie voor TU/e),<br />
Catalysis for Sustainable Chemicals from Biomass (11 miljoen subsidie voor een groep van acht<br />
universiteiten), Merging Electronics and Micro&Nano-Photonics in Integrated Systems (4,5 miljoen<br />
voor TU/e-onderzoeksschool COBRA) en Translational Regenerative Medicine.<br />
‘Gezien zijn impact op de gezondheid kan de<br />
computermuis beter computerrat genoemd<br />
worden.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘RF Impairments in<br />
Multiple Antenna OFDM’ van Tim Schenk)<br />
‘Dat anderen op je kunnen rekenen betekent<br />
niet dat je jezelf moet wegcijferen.’<br />
(Stelling bij het proefschrift ‘Spare Parts<br />
Inventory Control under System Availability<br />
Constraints’ van Bram Kranenburg)
hebben tientallen gespecialiseerde mkbbedrijven<br />
hun steun aan het initiatief<br />
toegezegd. Prof.dr.ir. Frank Baaijens, decaan<br />
van de faculteit Biomedische Technologie is<br />
een van de trekkers van het initiatief.<br />
ENGELSE ONDERSCHEIDING<br />
VOOR SCHEIKUNDIGE<br />
TECHNOLOGIE<br />
De onderzoeksgroep Chemische Reactortechnologie<br />
van de TU/e is onderscheiden met een<br />
‘award’ van het Britse Instituut voor Chemisch<br />
Ingenieurs (IChemE). De onderscheiding valt in<br />
de categorie ‘innovatie in toegepaste katalyse<br />
en colloïd-wetenschappen’.<br />
Prof.dr.ir. Jaap Schouten van de faculteit<br />
Scheikundige Technologie nam de onderscheiding<br />
in ontvangst voor het onderzoek aan<br />
microreactoren voor de productie van waterstof<br />
voor kleinschalige elektriciteitsopwekking in<br />
brandstofcellen.<br />
Het TU/e-onderzoek aan microreactoren<br />
werd uitgevoerd in samenwerking met het<br />
Institut für Mikrotechnik Mainz (IMM) en<br />
het Energieonderzoek Centrum Nederland<br />
(ECN). Het onderzoeksteam was succesvol in<br />
het ontwerpen en bouwen van een complexe<br />
chemische microreactor voor het zeer gecontroleerd<br />
verwijderen van kleine hoeveelheden<br />
koolmonoxide uit een waterstofgasstroom.<br />
Koolmonoxide vergiftigt de katalysator in de<br />
brandstofcel en wordt daarom eerst in de microreactor<br />
geoxideerd tot kooldioxide. Mogelijke<br />
toepassingen van het totale geïntegreerde<br />
reactorsysteem zijn onder meer te vinden in de<br />
elektriciteitsproductie (ordegrootte 100 Watt) in<br />
afgelegen locaties (bijvoorbeeld weerstations,<br />
meetapparatuur en verlichting) en batterijvervanging<br />
in draagbare elektronische apparatuur<br />
zoals laptops.<br />
BERLIJNS-EINDHOVENSE<br />
BIPROMOTIES<br />
De faculteit Wiskunde & Informatica is een<br />
samenwerking aangegaan met de Humboldt-<br />
Universität in Berlijn onder de noemer BEST,<br />
wat staat voor Berlin Eindhoven Service<br />
Technology. In totaal gaan onder deze vlag<br />
ongeveer 25 man werken aan de ontwikkeling<br />
van ‘service oriented architectures’ voor<br />
software. Service Technology is een nieuwe<br />
techniek om complexe software te maken.<br />
De nieuwe systemen die IBM en Microsoft<br />
momenteel ontwikkelen, zijn hierop<br />
gebaseerd. Recent waren deze mensen voor<br />
Tekst past zich aan aan leesgedrag<br />
TU/e-HOOGLERAAR PUBLICEERT EERSTE LERENDE PAPER<br />
Het hele internet staat vol met hypertekst.<br />
Al klikkend op hyperlinks kan men daar door<br />
de teksten heen lezen. Het lerend maken van<br />
een tekst is één stap verder. Dan past een<br />
tekst zich aan het leesgedrag van de lezer<br />
aan. Prof.dr. Paul De Bra van Wiskunde en<br />
Informatica publiceerde onlangs het allereerste<br />
lerende ‘research paper’ ter wereld. Een<br />
tekst die onthoudt welk hoofdstuk al gelezen<br />
is en de structuur en inhoud daarop aanpast.<br />
Een hoofdstuk waar bepaalde voorkennis voor<br />
vereist is kan gelezen worden en de tekst<br />
levert die voorkennis prompt. De tekst is lerend,<br />
of ‘adaptief’ in wetenschapsjargon. De<br />
onderzoeksgroep Databases en Hypermedia<br />
van prof.dr. Paul De Bra van TU/e-faculteit<br />
Wiskunde en Informatica doet al jaren onderzoek<br />
naar adaptieve systemen. Heel raar<br />
dus eigenlijk dat men juist in dit vakgebied<br />
nog steeds lineair opgebouwde artikelen<br />
publiceert; verhalen met een kop en een<br />
staart, aldus De Bra. Reden voor de hoogleraar<br />
om voor de ACM Hypertext Conferentie<br />
in Denemarken een volledig adaptief artikel<br />
te schrijven. Het is op aha.win.tue.nl/ahadesign/<br />
te lezen. Het collegedictaat voor het<br />
vak Hypermedia Structures and Systems is<br />
allang adaptief, maar bij wetenschappelijke<br />
artikelen was het een primeur. De Bra schreef<br />
het paper samen met promotieonderzoekers<br />
Natalia Stash en David Smits. Om te voorkomen<br />
dat de lezer de draad kwijtraakt, staat<br />
linksboven een menu. Dat geeft met groter<br />
wordende vinkjes aan hoeveel de lezer al<br />
weet van elk concept. Het systeem kan met<br />
kleuren of iconen aangeven of de lezer naar<br />
een hoofdstuk gaat waar hem de voorkennis<br />
het eerst bij elkaar in Eindhoven voor een<br />
workshop. Hier hebben de initiatiefnemers<br />
de BEST-onderzoeksagenda bepaald. Verder<br />
lieten de twaalf reeds betrokken promovendi<br />
-vier uit Eindhoven en acht uit Berlijn- elkaar<br />
hun werk zien. Het is de bedoeling dat er<br />
uiteindelijk tien Eindhovense en tien Berlijnse<br />
promovendi aan het BEST-programma werken.<br />
Er wordt geen nieuw personeel aangenomen<br />
voor de samenwerking.<br />
Bijzonder is dat het gaat om bipromoties. De<br />
BEST-promovendi doen hun werk deels hier en<br />
deels in Berlijn. Ook moeten ze hun dissertatie<br />
op beide universiteiten verdedigen en krijgen<br />
ze van beide universiteiten een diploma.<br />
FOTO: OGC<br />
Collegedictaten op internet worden lerend, zodat<br />
studenten het vak volgen wanneer ze willen.<br />
voor ontbreekt, en kan ook proberen hem de<br />
ontbrekende kennis beknopt bij te brengen.<br />
Het adaptieve collegedictaat voor het vak<br />
Hypermedia Structures and Systems staat al<br />
een jaar of tien op internet. Ook dit document<br />
is lerend, dus de student kan er naar hartelust<br />
doorheen lopen. Het heeft echter geen menustructuur.<br />
Maar dat heeft De Bra expres gedaan.<br />
Over het algemeen zijn de studenten positief<br />
over het vak, waarvoor geen hoorcolleges worden<br />
gegeven. Vooral het feit dat ze het kunnen<br />
volgen wanneer ze willen, is belangrijk. Die vrijheid<br />
is dan meteen ook een nadeel, want een<br />
deel van de studenten geeft aan de stok achter<br />
de deur te missen. Het dictaat is te bekijken op<br />
wwwis.win.tue.nl/2L69o.<br />
Bipromoties zijn nog vrij zeldzaam aan de<br />
TU/e, er zijn hier hooguit enkele bipromoties<br />
per jaar.<br />
Initiatiefnemers voor de samenwerking zijn<br />
aan de Eindhovense kant prof.dr.ir. Wil van der<br />
Aalst van de capaciteitsgroep Architectuur van<br />
Informatiesystemen en W&I-decaan prof.dr.<br />
Kees van Hee. In Berlijn gaat het om prof.dr.<br />
Karsten Wolf en prof.dr. Wolfgang Reisig. Om<br />
het BEST-programma van de grond te krijgen,<br />
bekleedt Reisig dit jaar de Beta-leerstoel<br />
van TU/e-onderzoeksschool Beta. Deze<br />
leerstoel is een soort eretitel voor een externe<br />
tophoogleraar, waarbij het wel de bedoeling is<br />
dat deze enkele maanden in Eindhoven werkt.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 2 7
FOTO’S: VINCENT VAN DEN HOOGEN<br />
DE VONK<br />
PROF.DR.IR. BERRY EGGEN (46),<br />
HOOGLERAAR USER CENTERED ENGINEERING<br />
Maar liefst achtduizend bezoekers<br />
bekeken in de Dutch Design <strong>We</strong>ek in<br />
Eindhoven de door hem<br />
gecoördineerde tentoonstelling Design<br />
United met werk van studenten van de<br />
drie TU’s. Hoogleraar Berry Eggen is<br />
tevreden over de groeiende aandacht<br />
voor het vakgebied industrial design.<br />
Opgeleid en gepromoveerd in de fysica,<br />
maakte hij in 2003 de definitieve<br />
overstap van Philips Research naar de<br />
jonge faculteit Industrial Design. Een<br />
stelling bij zijn proefschrift uit 1992<br />
wees al vooruit naar zijn leerstoel User<br />
Centered Engineering: ‘De huidige<br />
generatie consumentenelektronica<br />
ondersteunt onvoldoende de intenties<br />
van de gebruiker’.<br />
Hoogleraar geboeid door<br />
menselijke perceptie<br />
‘Ik ben in 1960 in Vlaardingen geboren. Mijn vader<br />
werkte als hoofd van de loonadministratie bij V&D en<br />
toen hij een baan kreeg in het filiaal Eindhoven zijn we<br />
verhuisd. Mijn atheneumdiploma heb ik gehaald aan<br />
het Eckartcollege, waar veel ruimte was voor cabaret en<br />
muziek. Muziek loopt nog steeds als een rode draad door<br />
mijn leven; het is een andere manier om je te uiten en<br />
emotioneel heel belangrijk. Mijn vader was een fanatiek<br />
amateurmusicus: hij speelde piano en was dirigent.<br />
<strong>We</strong> hadden veel instrumenten thuis. Ik heb er piano en<br />
orgel leren spelen en tot mijn vijftiende was het vooral<br />
klassieke muziek. Wat rock en pop betreft was ik een laatbloeier.<br />
Uiteindelijk is de jazz mijn grote passie geworden.<br />
Miles Davis is een van mijn idolen.<br />
Ik heb nu een collectie van zo’n vierduizend cd’s, van<br />
klassiek, pop, rock, blues en wereldmuziek tot jazz.<br />
In de vijfde klas heb ik overwogen om naar het conservatorium<br />
te gaan, maar uiteindelijk won de natuurkunde<br />
2 8 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
en daar heb ik nooit spijt van gehad. Op een voorlichtingsdag<br />
aan de TU/e hoorde ik ‘als je natuurkunde gaat<br />
studeren omdat je handig bent in knutselen, ben je hier<br />
aan het verkeerde adres. Maar als je van wiskunde houdt,<br />
zit je helemaal goed.’ Die boodschap sloeg aan. In mijn<br />
eerstejaarsproject over zonnecellen raakte ik enthousiast.<br />
Docenten als Kopinga, Van Dongen en Hirschberg inspireerden<br />
me. Bij Mico Hirschberg heb ik mijn stage<br />
stromingsleer gedaan. Hij werkte graag ’s avonds in het<br />
gebouw Warmte en Stroming. Daar draaide hij op een<br />
oud pick-upje muziek van Stan Getz en Astrud Gilberto.<br />
Dat was echt wat je je voorstelt bij onderzoekssfeer. Ik<br />
vond het fantastisch!<br />
Kerkklokken<br />
Ik ben afgestudeerd bij psycho-akoesticus prof. Aad<br />
Houtsma van het IPO, het instituut voor perceptieonderzoek,<br />
in die tijd nog een gezamenlijk instituut van
Philips en de TU/e. Houtsma werkte samen met het beiaardmuseum<br />
in Asten en medewerkers van de faculteit<br />
<strong>We</strong>rktuigbouwkunde aan een grote terts carillon. Aan dat<br />
project zaten interessante fysische aspecten, zoals signaalbewerking.<br />
Maar ook de wiskundige modellen en de<br />
menselijke perceptie boeiden me. Het werd mijn afstudeerproject.<br />
Daarna deed het IPO me het aanbod om te<br />
promoveren op een fysisch onderwerp dat te maken had<br />
met een geavanceerde spraaksynthesizer. Bestaande stemsynthesizers<br />
klonken heel synthetisch. Om de kwaliteit<br />
te kunnen veranderen, was er behoefte aan nauwkeurige<br />
modellen. Mijn werk bestond onder andere uit het maken<br />
van een model van de stembanden, dat ik vervolgens in<br />
een computer moest implementeren. Die output werd<br />
weer ingebracht in een spraaksynthesizer, waarmee de<br />
stemkwaliteit kon variëren. Naast mijn promotieonderzoek<br />
raakte ik ook betrokken bij andere Philips-projecten,<br />
zoals het gebruik van spraak bij de interactie met producten.<br />
Ik had een vierjarig contract en halverwege die<br />
periode vroeg Philips of ik in dienst van het Natlab wilde<br />
komen. Het werd een drukke tijd. Ik speelde daarnaast<br />
nog in Jetlag, een rockband en onze eerste zoon werd<br />
geboren. Ik kreeg van Philips een half jaar extra om mijn<br />
experimenten af te ronden. Omstreeks die tijd begon binnen<br />
Philips de bezuinigingsoperatie Centurion, die veel<br />
vervelende gevolgen had. Bij het IPO moesten mensen<br />
met vervroegd pensioen. Maar er zaten ook positieve kanten<br />
aan. Zo had president Jan Timmer zijn eigen centrale<br />
presidents-projects om vernieuwing te stimuleren. Met<br />
twee collega’s werkte ik onder leiding van prof. Herman<br />
Bouma aan communicatiemodellen voor de DCC, waarover<br />
we ook in tijdschriften publiceerden.<br />
Sabbatical<br />
Intussen was ik ook geïnteresseerd geraakt in gedecentraliseerde<br />
systemen, die zelfstandig een taak kunnen<br />
uitvoeren, maar ook kunnen communiceren met hun<br />
omgeving. Als muziekliefhebber kreeg ik het idee voor een<br />
grote muziekdatabase die zichzelf organiseert. Dat idee<br />
mocht ik uitwerken tijdens een sabbatical in Cambridge.<br />
<strong>We</strong> huurden daar in het centrum een huis voor het hele<br />
gezin. Wanneer we samen door de stad liepen, kon ik mijn<br />
zoons wijzen op het kamertje waar Newton had gewerkt of<br />
op de vertrekken waar Darwin had gestudeerd. De eerste<br />
helft van mijn sabbatical bracht ik door bij de artificial<br />
intelligence groep van Philips Research in Redhill. Uit<br />
consumentenonderzoek was gebleken dat mensen het te<br />
moeilijk vinden om in hun cd-speler een grote hoeveelheid<br />
muziek te programmeren. De uitdaging van dat<br />
project, dat ‘turn on the base’ heette, was om een systeem<br />
te ontwerpen dat zelf drieduizend nummers geordend<br />
kon programmeren op basis van stijlen en genres. Ik had<br />
mijn hele collectie jazzmuziek in die database opgenomen.<br />
Agenttechnologie zorgde er voor dat die database zichzelf<br />
organiseerde. Daarvoor was het nodig om onderzoek te<br />
doen naar muzieksmaken. Promovendus Steffen Pauw is<br />
dat onderzoek later met een aantal proefpersonen in het<br />
IPO gaan uitvoeren. De uitkomsten werden als gedistri-<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
2 9
3 0<br />
DE VONK<br />
bueerde kennis in het systeem opgenomen en het bleek<br />
te werken. Het programma biedt de gebruiker op basis<br />
van een aantal voorkeuren een automatische selectie van<br />
bij elkaar passende muziekstukken. In 2000 is er een patent<br />
erkend en in 2003 verscheen er een publicatie in het<br />
International Music Journal. Hopelijk komt de functionaliteit<br />
nog eens in een consumentenproduct terecht.<br />
Toen ik na een jaar terugkwam in Eindhoven, werd ik<br />
groepsleider van de Multi Modal Interaction groep bij het<br />
IPO. Kort daarop brak een minder leuke, maar voor mij<br />
persoonlijk ook wel leerzame tijd aan. Het IPO werd gereorganiseerd<br />
en kreeg een nieuwe directeur. Ik was in die<br />
tijd voorzitter van de ondernemingsraad.<br />
Een tijdje later ben ik verhuisd naar de High Tech<br />
Campus Eindhoven. Ik heb er gewerkt aan interface<br />
concepts en intelligent interfaces. Mijn laatste project<br />
voordat ik benoemd werd tot hoogleraar was het Philips<br />
Homelab. Mijn belangstelling voor industrial design is<br />
daar gegroeid en dat gold ook voor mijn overtuiging dat<br />
er een nieuw type ingenieur nodig is. De integratie van<br />
informatica, elektronica en vormgeving is belangrijk. Niet<br />
alleen de vorm moet ontworpen worden, maar ook het<br />
gedrag. Wat doet een slimme lamp? Ik geloof heilig in<br />
producten die gedrag vertonen, die kunnen reageren op<br />
basis van informatie die ze uit hun omgeving halen. Toen<br />
de nieuwe faculteit ID aan de TU/e werd opgericht, heb ik<br />
de uitdaging aangenomen en de overstap naar de universiteit<br />
gemaakt.<br />
Design Platform Eindhoven<br />
Het begrip cultuur wordt naar mijn overtuiging in de toekomst<br />
superbelangrijk. Sterke identiteiten, maar ook de<br />
verschillen zijn belangrijk. Philips, de Design Academy<br />
en de TU/e hebben hun eigen culturen. Iedere organisatie<br />
moet vooral doen waar hij sterk in is en verschil moet<br />
er blijven. Nieuwe initiatieven ontstaan juist waar sterke<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Eggen: ’Ik geloof heilig in producten<br />
die gedrag vertonen, die reageren op hun<br />
omgeving.’<br />
partijen vanuit hun eigen cultuur met elkaar samenwerken.<br />
Als voorzitter van het Design Platform Eindhoven ben<br />
ik nauw betrokken bij de organisatie van de Dutch Design<br />
<strong>We</strong>ek. Ik vind het leuke aan deze regio dat er veel mensen<br />
te vinden zijn die de drive hebben om dingen te doen buiten<br />
hun strikte vakgebied. De samenwerking in de triple<br />
helix, tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheid<br />
bestaat hier echt.<br />
Daad bij het woord<br />
De afgelopen jaren is er veel gepraat over de 3TU Federatie.<br />
De Dutch Design <strong>We</strong>ek was een mooie gelegenheid om de<br />
daad bij het woord te voegen. De decaan van de faculteit<br />
ID in Delft was in 2005 in Eindhoven de tentoonstelling<br />
van onze studenten komen bekijken. Hij gaf aan dat zijn<br />
faculteit dit jaar ook mee wilde doen. Zo is het idee ontstaan<br />
van een gezamenlijke studentenexpositie van de drie<br />
faculteiten uit Delft, Twente en Eindhoven. <strong>We</strong> trokken<br />
zo’n achtduizend bezoekers en kregen veel enthousiaste reacties.<br />
Onder andere van onze eigen rector magnificus. De<br />
tentoonstelling was geclusterd in thema’s, maar door die<br />
thema’s heen zag je de verschillende benaderingen van de<br />
faculteiten doorschemeren. Delft is de oudste en grootste<br />
opleiding en kon dus als enige masterprojecten laten zien.<br />
Die zijn heel divers, van een nieuwe fiets tot een fuel cell<br />
scooter. De drie faculteiten hebben ieder hun links met het<br />
bedrijfsleven, maar Twente is vooral trouw aan de slogan<br />
van de universiteit. De meeste projecten zijn gerealiseerd<br />
binnen kleine ondernemingen en er is veel aandacht voor<br />
de vormgeving. Het Eindhovense motto is ‘intelligente<br />
systemen, producten en gerelateerde services’ en het was<br />
leuk om te zien dat bijna al onze studenten in hun<br />
bachelorprojecten gebruik hebben gemaakt van sensoren<br />
en andere elektronica. De technologische uitdaging waar<br />
wij voor staan, is het ontwerpen van gedecentraliseerde<br />
systemen, die rekening houden met de integratie van onderdelen<br />
die door een ander zijn ontworpen. Dergelijke<br />
systemen kunnen informatie uit die omgeving halen of<br />
contact leggen met andere producten. Dankzij sensing kun<br />
je producten ontwerpen die zich actief gedragen.<br />
Sommige collega’s vinden dat onze studenten beter moeten<br />
leren schetsen. Ik vind dat meer wiskunde-in-context<br />
onderdeel zou moeten uitmaken van onze opleiding.<br />
Uiteindelijk zal iedereen wat water in de wijn moeten<br />
doen. Dat is het mooie van een multidisciplinaire opleiding:<br />
we overstijgen complementariteit, omdat we iets<br />
nieuws moeten zien te creëren. De eindgebruiker zou in<br />
de toekomst een rol moeten krijgen bij het ontwerpen van<br />
systemen. Hij kan sturen bij het formuleren van het probleem<br />
en dienen als ethisch referentiepunt. Ethiek hoort<br />
bij de vorming van een academicus. Dat kun je soft of nietbèta<br />
vinden, maar het is een realiteit. Het klinkt als een afgezaagde<br />
slogan, maar tenslotte draait het om technologie<br />
voor mensen.’
3 0<br />
DE VONK<br />
bueerde kennis in het systeem opgenomen en het bleek<br />
te werken. Het programma biedt de gebruiker op basis<br />
van een aantal voorkeuren een automatische selectie van<br />
bij elkaar passende muziekstukken. In 2000 is er een patent<br />
erkend en in 2003 verscheen er een publicatie in het<br />
International Music Journal. Hopelijk komt de functionaliteit<br />
nog eens in een consumentenproduct terecht.<br />
Toen ik na een jaar terugkwam in Eindhoven, werd ik<br />
groepsleider van de Multi Modal Interaction groep bij het<br />
IPO. Kort daarop brak een minder leuke, maar voor mij<br />
persoonlijk ook wel leerzame tijd aan. Het IPO werd gereorganiseerd<br />
en kreeg een nieuwe directeur. Ik was in die<br />
tijd voorzitter van de ondernemingsraad.<br />
Een tijdje later ben ik verhuisd naar de High Tech<br />
Campus Eindhoven. Ik heb er gewerkt aan interface<br />
concepts en intelligent interfaces. Mijn laatste project<br />
voordat ik benoemd werd tot hoogleraar was het Philips<br />
Homelab. Mijn belangstelling voor industrial design is<br />
daar gegroeid en dat gold ook voor mijn overtuiging dat<br />
er een nieuw type ingenieur nodig is. De integratie van<br />
informatica, elektronica en vormgeving is belangrijk. Niet<br />
alleen de vorm moet ontworpen worden, maar ook het<br />
gedrag. Wat doet een slimme lamp? Ik geloof heilig in<br />
producten die gedrag vertonen, die kunnen reageren op<br />
basis van informatie die ze uit hun omgeving halen. Toen<br />
de nieuwe faculteit ID aan de TU/e werd opgericht, heb ik<br />
de uitdaging aangenomen en de overstap naar de universiteit<br />
gemaakt.<br />
Design Platform Eindhoven<br />
Het begrip cultuur wordt naar mijn overtuiging in de toekomst<br />
superbelangrijk. Sterke identiteiten, maar ook de<br />
verschillen zijn belangrijk. Philips, de Design Academy<br />
en de TU/e hebben hun eigen culturen. Iedere organisatie<br />
moet vooral doen waar hij sterk in is en verschil moet<br />
er blijven. Nieuwe initiatieven ontstaan juist waar sterke<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Eggen: ’Ik geloof heilig in producten<br />
die gedrag vertonen, die reageren op hun<br />
omgeving.’<br />
partijen vanuit hun eigen cultuur met elkaar samenwerken.<br />
Als voorzitter van het Design Platform Eindhoven ben<br />
ik nauw betrokken bij de organisatie van de Dutch Design<br />
<strong>We</strong>ek. Ik vind het leuke aan deze regio dat er veel mensen<br />
te vinden zijn die de drive hebben om dingen te doen buiten<br />
hun strikte vakgebied. De samenwerking in de triple<br />
helix, tussen kennisinstellingen, bedrijven en overheid<br />
bestaat hier echt.<br />
Daad bij het woord<br />
De afgelopen jaren is er veel gepraat over de 3TU Federatie.<br />
De Dutch Design <strong>We</strong>ek was een mooie gelegenheid om de<br />
daad bij het woord te voegen. De decaan van de faculteit<br />
ID in Delft was in 2005 in Eindhoven de tentoonstelling<br />
van onze studenten komen bekijken. Hij gaf aan dat zijn<br />
faculteit dit jaar ook mee wilde doen. Zo is het idee ontstaan<br />
van een gezamenlijke studentenexpositie van de drie<br />
faculteiten uit Delft, Twente en Eindhoven. <strong>We</strong> trokken<br />
zo’n achtduizend bezoekers en kregen veel enthousiaste reacties.<br />
Onder andere van onze eigen rector magnificus. De<br />
tentoonstelling was geclusterd in thema’s, maar door die<br />
thema’s heen zag je de verschillende benaderingen van de<br />
faculteiten doorschemeren. Delft is de oudste en grootste<br />
opleiding en kon dus als enige masterprojecten laten zien.<br />
Die zijn heel divers, van een nieuwe fiets tot een fuel cell<br />
scooter. De drie faculteiten hebben ieder hun links met het<br />
bedrijfsleven, maar Twente is vooral trouw aan de slogan<br />
van de universiteit. De meeste projecten zijn gerealiseerd<br />
binnen kleine ondernemingen en er is veel aandacht voor<br />
de vormgeving. Het Eindhovense motto is ‘intelligente<br />
systemen, producten en gerelateerde services’ en het was<br />
leuk om te zien dat bijna al onze studenten in hun<br />
bachelorprojecten gebruik hebben gemaakt van sensoren<br />
en andere elektronica. De technologische uitdaging waar<br />
wij voor staan, is het ontwerpen van gedecentraliseerde<br />
systemen, die rekening houden met de integratie van onderdelen<br />
die door een ander zijn ontworpen. Dergelijke<br />
systemen kunnen informatie uit die omgeving halen of<br />
contact leggen met andere producten. Dankzij sensing kun<br />
je producten ontwerpen die zich actief gedragen.<br />
Sommige collega’s vinden dat onze studenten beter moeten<br />
leren schetsen. Ik vind dat meer wiskunde-in-context<br />
onderdeel zou moeten uitmaken van onze opleiding.<br />
Uiteindelijk zal iedereen wat water in de wijn moeten<br />
doen. Dat is het mooie van een multidisciplinaire opleiding:<br />
we overstijgen complementariteit, omdat we iets<br />
nieuws moeten zien te creëren. De eindgebruiker zou in<br />
de toekomst een rol moeten krijgen bij het ontwerpen van<br />
systemen. Hij kan sturen bij het formuleren van het probleem<br />
en dienen als ethisch referentiepunt. Ethiek hoort<br />
bij de vorming van een academicus. Dat kun je soft of nietbèta<br />
vinden, maar het is een realiteit. Het klinkt als een afgezaagde<br />
slogan, maar tenslotte draait het om technologie<br />
voor mensen.’
Ervaar de kick van TOPIC<br />
Uitdaging als<br />
arbeidsvoorwaarde<br />
Ruim 120 gedreven technische software specialisten, die behoren tot de besten in hun vakgebied,<br />
werken bij TOPIC Software Group in Best aan de meest uitdagende en uiteenlopende projecten<br />
in de consumentenelectronica, medische systemen en professionele systemen. TOPIC onderscheidt<br />
zich door de persoonlijke benadering van medewerkers en opdrachtgevers en door de kwaliteit en<br />
professionaliteit van onze medewerkers. Met succes.<br />
TOPIC blijft groeien, daarom hebben wij volop uitdagingen voor technische software<br />
engineers, software designers en software architecten.<br />
Heb jij minimaal 2 jaar werkervaring in een aantal van de volgende ontwikkel-omgevingen:<br />
C, C++, C#, JAVA, Windows, UNIX, VxWorks, pSOS, QNX, UML, RUP, O.O., Yourdon, Hatley &<br />
Pirbhai, real-time en embedded software? En wil jij je blijven ontwikkelen in projecten en via ons<br />
Personal Improvement Program? Mail dan snel je motivatie met CV naar recruitment@topic.nl of bel<br />
eerst met Frank de Roo, manager recruitment, (0499) 336979.<br />
Voor meer informatie: <strong>WWW</strong>.TOPIC.NL
alumni<br />
nieuws<br />
DVD’S ALUMNI LUSTRUMDAG<br />
Van de presentaties en van de forumdiscussie<br />
tijdens de alumni lustrumdag is een dvd gemaakt.<br />
Het eerste exemplaar werd overhandigd<br />
aan de voorzitter van het ochtendprogramma,<br />
prof.dr. Bert Meijer door de directeur van het<br />
Alumnibureau TU/e, dr.ir. Harmen Kragt (zie<br />
foto). Mocht u geïnteresseerd zijn in deze dvd’s,<br />
om uzelf of uw studiegenoten nog eens te bekijken<br />
of om de sfeer van deze dag te herbeleven,<br />
dan kunt u deze bestellen door vòòr 20 januari<br />
2007 (sluitingsdatum inschrijving) 25 euro over<br />
te maken op Gironummer: 1076326, t.n.v. TU<br />
Eindhoven met vermelding: ‘dvd’s alumni lustrumdag’<br />
én uw naam en adres. Twee weken na<br />
bovenstaande datum en na ontvangst van uw betaling<br />
krijgt u de dvd’s toegestuurd op het door u<br />
aangegeven adres.<br />
FOTO’S: BART VAN OVERBEEKE<br />
Prof.dr. Bert Meijer en dr.ir. Harmen Kragt.<br />
ELEKTRONISCHE NIEUWSBRIEF<br />
VOOR ALUMNI<br />
Recent is de eerste elektronische nieuwsbrief<br />
voor alumni verschenen. Deze nieuwsbrief komt<br />
voorlopig tweemaal per jaar uit, eenmaal in<br />
het voorjaar en eenmaal in het najaar. Hebt u<br />
‘Alumni online’ nog niet ontvangen en bent u geinteresseerd?<br />
Kijk dan op http://alumninet.tue.<br />
nl en controleer of er een e-mailadres bij de<br />
TU/e bekend is en of dat e-mailadres nog correct<br />
is. U kunt ‘Alumni online’ van begin november<br />
downloaden via http://w3.tue.nl/nl/diensten/<br />
daz/alumnus/archief/alumni_online/<br />
ONTWERPWEDSTRIJD DOOR<br />
ALUMNI GEWONNEN<br />
Bij de ontwerpwedstrijd ‘Update+ Muziekcentrum<br />
Frits Philips’ hebben de alumni Maud van<br />
Banning, Bram Hurkens en Paul van der Zanden<br />
een prijs gewonnen met een ontwerp voor een<br />
soort nieuwe gevel voor de bestaande gevel.<br />
Gezocht<br />
Van de onderstaande alumni zoeken wij een actueel adres. Kunt u ons hieraan helpen,<br />
dan kunt u de gegevens telefonisch (040-247 3490) of per e-mail (alumninet@<br />
tue.nl) aan ons doorgeven. Alvast hartelijk dank.<br />
Naam Studierichting Jaar van afstuderen<br />
Gabriella van Gelder Bouwkunde 2001<br />
C.P.M Daamen Scheikundige Technologie 1989<br />
J.M.H. Dirkx Scheikundige Technologie 1974<br />
Albert van Golde Scheikundige Technologie 1975<br />
Toine Machiels Scheikundige Technologie 1988<br />
Jan-Willem Braat <strong>Technische</strong> Bedrijfskunde 2001<br />
Jan van Leeuwen <strong>Technische</strong> Bedrijfskunde 1998<br />
Frank Mietes <strong>Technische</strong> Bedrijfskunde 1994<br />
Judith Schoenmaeckers <strong>Technische</strong> Bedrijfskunde 1992<br />
Jeroen Zwitserloot <strong>Technische</strong> Bedrijfskunde 1998<br />
H.P Joosten <strong>Technische</strong> Natuurkunde 1983<br />
Eddy Thans <strong>Technische</strong> Natuurkunde 1996<br />
Rasit Bal <strong>Technische</strong> Innovatiewetenschappen 1994<br />
F.M Fledderus <strong>Technische</strong> Innovatiewetenschappen 1996<br />
Nieuw overzicht<br />
FACULTAIRE<br />
ALUMNICONTACTPERSONEN<br />
De faculteiten hebben alumnicontactpersonen<br />
benoemd die de schakel vormen tussen de<br />
faculteitsbesturen, de alumni(verenigingen),<br />
studieverenigingen en het Alumnibureau.<br />
Hieronder per faculteit de contactgegevens.<br />
Faculteit Biomedische Technologie<br />
Drs. Koos Blankestijn, 040-247 3209,<br />
e-mail: j.blankestijn@tue.nl<br />
Faculteit Bouwkunde<br />
Drs. Marius Monen, 040 – 247 3987,<br />
e-mail: m.monen@bwk.tue.nl<br />
Faculteit Elektrotechniek<br />
Ir. Rinus van <strong>We</strong>ert, 040-247 4528,<br />
e-mail: m.j.m.v.weert@tue.nl<br />
Faculteit Industrial Design<br />
Dr. Lucas Asselbergs, 040 – 247 5355,<br />
e-mail: l.j.asselbergs@tue.nl<br />
Faculteit Scheikundige Technologie<br />
Prof.dr.ir. Piet Kerkhof, 040 – 247 2973,<br />
e-mail: p.j.a.m.kerkhof@tue.nl<br />
Faculteit Technologie Management<br />
Prof.dr.ir. Harry Lintsen, 040 – 247 2880,<br />
e-mail: h.w.lintsen@tue.nl<br />
Faculteit <strong>Technische</strong> Natuurkunde<br />
Prof.dr.ir. Gerrit Kroesen, 040 – 247 4357,<br />
e-mail: g.m.w.kroesen@tue.nl<br />
Faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde<br />
Prof.dr.ir. Bert Brouwers, 040 – 247 5397,<br />
e-mail: j.j.h.brouwers@tue.nl<br />
Faculteit Wiskunde en Informatica<br />
Voor de capaciteitsgroep Informatica<br />
Mw.dr.ir. Marloes van Lierop, 040 -247 3022,<br />
e-mail: m.v.lierop@tue.nl<br />
Voor de capaciteitsgroep Wiskunde<br />
Dr.ir. Cor Hurkens, 040 – 247 4771,<br />
e-mail: c.a.j.hurkens@tue.nl<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
3 3
3 4<br />
ALUMNI<br />
Innovation Lab<br />
zoekt engelen<br />
Gelooft u in engelen? Het TU/e Innovation Lab wel. Onlangs stelde<br />
directeur Wim Bens de titel ‘ University Angels’ in voor alumni<br />
en bedrijven die investeren in technostarters. De titel is officieel<br />
gedeponeerd. Dat deed hij aan het eind van de lustrumactiviteit<br />
‘Meet & Match, ondernemen vergt lef’ in oktober waar negen<br />
startende high-tech bedrijfjes zich presenteerden aan een zaal vol<br />
geïnteresseerde alumni.<br />
‘Investeerders die iets met de universiteit<br />
te maken hebben en starters aan de TU/e<br />
willen helpen, moeten voortaan de titel<br />
‘University Angel’ krijgen. Zij worden dan<br />
lid van een netwerk van mede ‘Angels’ die<br />
samen starters met raad en daad bijstaan.<br />
De hulp hoeft niet altijd in de vorm van<br />
geld te zijn, het kan ook coaching, medeondernemerschap<br />
of het voorstellen aan<br />
contacten zijn. Zo moet een actieve club<br />
van mensen op de achtergrond ontstaan<br />
die starters belangrijke impulsen kunnen<br />
geven,’ aldus Bens. Op de Meet&Match<br />
dag streden de starters om prijzen van<br />
sponsors Essent (juryprijs) en Shell (pu-<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
blieksprijs) en uiteraard om de gunsten<br />
van mogelijke investeerders. Dolphys<br />
Medical kreeg van de jury unaniem de<br />
Essent prijs van 2000 euro. Het bedrijf van<br />
Scheikundige Technologie starter Dirk van<br />
Asseldonk en anderen, ontwikkelt een systeem<br />
voor toediening van medicijnen op<br />
het moment dat de patiënt dat wil, via een<br />
apparaat dat een implantaat met ultrasone<br />
golven activeert. Op deze manier kan ernstige<br />
pijn, zoals doorbraakpijn bij kanker,<br />
effectiever bestreden worden dan nu het<br />
geval is. De Shell publieksprijs, eveneens<br />
2000 euro, ging naar afstudeerder<br />
Sebastiaan Boers van <strong>We</strong>rktuigbouwkunde<br />
voor zijn initiatief: Discrete 3D forming.<br />
Boers maakt met een speciale methode<br />
een reconfigureerbare mal voor kleinere<br />
series. Daardoor kunnen productiekosten<br />
omlaag en kunnen sommige producten<br />
gemaakt worden die anders niet rendabel<br />
zouden zijn. Hij ziet toepassingen in de<br />
medische sector, bijvoorbeeld door siliconenborsten<br />
beter op maat te maken. Maar<br />
ook in de metaalindustrie voor het vormen<br />
van metaalplaat.<br />
Nuttige contacten<br />
Op de bijeenkomst waren ongeveer tachtig<br />
alumni aanwezig, samen met de negen<br />
starters en belangstellenden. Alumnus ir.<br />
Frans Geerts zag zijn twee favorieten allebei<br />
een prijs krijgen. ‘Ik ga beide bedrijfjes<br />
proberen een handje te helpen via mijn<br />
netwerk in de maakindustrie. Dolphys<br />
Medical kan ik wellicht helpen met het<br />
vinden van iemand die het apparaat om<br />
het medicijnimplantaat te activeren, kan<br />
maken. In mijn netwerk heb ik verschillende<br />
partijen die consumentenartikelen<br />
maken waar medische goedkeuring voor<br />
nodig is’, vertelt hij. ‘Sebastiaan Boers
kan ik bijstaan als het gaat om ervaring en<br />
presentatie, en ik kan hem in contact brengen<br />
met maakbedrijven en designhuizen.’<br />
Geerts zit in de vervaardiging van elektronische<br />
apparatuur voor grotere partners, zo<br />
heeft hij met zijn bedrijf Alcatel een design<br />
laptop geproduceerd voor Tulip.<br />
Volgens Sandra Mastboom, participerend<br />
in meerdere startups en alumnus<br />
Technologie Management (1990), is het<br />
een dag vol met nieuwe, nuttige contacten:<br />
‘Naast inspirerende starters met state-ofthe<br />
art technologische snufjes ontmoet<br />
je ook ondernemende mede-alumni. De<br />
Meet&Match dag Ondernemen vergt lef! is<br />
daardoor een hele aardige netwerkbijeenkomst<br />
om enthousiaste jonge mensen te<br />
helpen. Die hulp geeft naast energie mogelijk<br />
een boeiende bijverdienste.’<br />
Ook Joop Brusselers, eveneens alumnus<br />
van Technologie Management en regiomanager<br />
Eindhoven van FOCUS Nederland<br />
BV, geeft aan dat hij op een inspirerende<br />
manier kennis heeft kunnen maken met<br />
het enorme potentieel dat op de TU/e aanwezig<br />
is. ‘Niet alleen op technisch gebied<br />
ben ik positief verrast, maar ook vanuit<br />
mijn vakgebied, waar het met name gaat<br />
om de competenties van een ondernemer.<br />
Alumni kunnen op deze wijze niet alleen<br />
op de eerste rij zitten als het gaat om<br />
technische ontwikkelingen maar ook een<br />
Tim Draper steunt starters TU/e<br />
Vier van de negen bedrijven op de<br />
Meet&Match dag hebben sindsdien de aandacht<br />
getrokken van de Amerikaanse miljardair<br />
Tim Draper (Skype, Hotmail) die investeert<br />
in high-tech starters.<br />
Xiaogang Mao met zijn SyncMovie systeem<br />
mocht als eerste zijn bedrijfsplan opsturen.<br />
Draper heeft ook interesse in onder andere<br />
Dolphys Medical. Wilt u als alumnus investeren<br />
in technostarters en ‘University Angel’<br />
worden? Wilt u een steentje bijdragen aan de<br />
startende ondernemers door uw netwerk, geld<br />
of kennis ter beschikking te stellen? Neem<br />
dan contact op met ir. Wim Bens of ir. Gerard<br />
Blom van het TU/e Innovation Lab, tel. 040<br />
– 247 4822. De kennis van de alumni en het<br />
lef van de technostarters vormen een perfecte<br />
match. Op dinsdag 9 oktober 2007 organiseert<br />
de TU/e wederom een Meet&Match tussen<br />
starters en alumni, waar ook u veel inspiratie<br />
op kunt doen.<br />
Kijk voor meer informatie en aanmelding op:<br />
www.tue.nl/ondernemenvergtlef<br />
bijdrage leveren aan het benutten van dit<br />
potentieel.’<br />
Bens: ‘Zo’n bedrijf als Dolphys heeft<br />
investeerders nodig voor de komende<br />
anderhalf jaar. In die tijd willen ze zover<br />
komen dat ze alles getest hebben en klaar<br />
zijn voor productie. De ontwikkelingsfase<br />
is een soort trechter waar je als toekomstig<br />
ondernemer doorheen moet. Tussen het<br />
oorspronkelijk idee en het product dat<br />
naar de markt kan, zit vaak wel een jaar of<br />
Alumni en starters discussiëren met elkaar over hun werk.<br />
zeven. Als je daar doorheen bent, is er geld<br />
genoeg te krijgen. Geld om zover te komen<br />
is moeilijker te regelen. Dat probleem<br />
komt bij starters veel voor. De universiteit<br />
wil in feite van haar kennis die een economische<br />
waarde heeft, afkomen. Wij zijn<br />
het verspreiden van onze kennis aan de<br />
maatschappij verplicht. Een manier om dat<br />
te doen is door nieuwe high-tech bedrijven<br />
naar de markt te brengen. Starters in deze<br />
sector kunnen het niet alleen, we moeten<br />
ze helpen’, betoogt hij. ‘Een goede scheikundige<br />
is nog geen goede ondernemer.<br />
Ondernemen is ook een vaardigheid die je<br />
moet leren. Daar kunnen onze alumni de<br />
huidige starters bij helpen. Alumni spreken<br />
de taal van de jonge techno-starters.’<br />
De starters die meededen aan de ‘Meet<br />
& Match’ met de alumni waren van zeer<br />
uiteenlopende pluimage. Zo was er bijvoorbeeld<br />
de jonge Chinese ondernemer<br />
dr.ir. Xiaogang Mao die banden heeft met<br />
de faculteit Wiskunde & Informatica. Hij<br />
heeft een elektronisch displaysysteem - de<br />
SyncMovie system - voor advertenties,<br />
entertainment of informatieoverdracht gemaakt.<br />
Het systeem werkt met schermen<br />
aan de muur waar een filmpje gelijke tred<br />
houdt met voorbijgangers in bijvoorbeeld<br />
de metro, op een roltrap of een bewegende<br />
band zoals op Schiphol. Die laatste is dan<br />
ook met Mao in zee gegaan. Het systeem<br />
wordt momenteel opgebouwd in de pieren<br />
G en M, waar elk jaar 3,5 miljoen reizigers<br />
passen. Schiphol deelt in de investering,<br />
evenals de TU/e. Bens: ‘Xiaogang is een<br />
echte tijger als het om zaken gaat.’ Bij<br />
de organisatie van deze lustrumactiviteit<br />
waren de decentrale alumniverenigingen,<br />
het TU/e Innovation Lab en het<br />
Alumnibureau TU/e betrokken.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 3 5<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
3 7
BELEID<br />
CAMPUS 2020 IN VIER STAPPEN<br />
Nieuwe gebouwen<br />
op de TU/e-campus<br />
Recent ging de Raad van Toezicht van de universiteit<br />
akkoord met Campus 2020, het nieuwe huisvestingsmasterplan.<br />
Met daarin de nodige nieuwbouw, onder<br />
meer voor de faculteiten Wiskunde & Informatica (W&I),<br />
Elektrotechniek (E) en <strong>Technische</strong> Natuurkunde (TN).<br />
Er wordt ook werk gemaakt van de wens om het aantal<br />
vierkante meters terug te brengen. Middels het afstoten<br />
van gebouwen, en middels sloop. Als eerste moet de Whal<br />
eraan geloven: direct na de zomervakantie van 2007<br />
gaat de oude hal plat.<br />
3 6 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Vanaf midden jaren negentig tot vlak na de eeuwwisseling<br />
was de zuidzijde van de TU/e-campus één grote<br />
bouwput. De universiteit werkte aan de realisatie van<br />
haar grote masterplan voor de huisvesting. Zo kwam<br />
er bijvoorbeeld een nieuw gebouw voor Scheikundige<br />
Technologie (Helix, 1996), TNO kreeg een nieuw onderkomen<br />
(2001) en het oude T-hoog werd middels een zeer<br />
grondige renovatie omgetoverd in Vertigo (2002). Maar in<br />
2002 stokten de werkzaamheden door geldgebrek.<br />
Na ruim vier jaar stilstand pakt de TU/e de draad nu weer<br />
op, met een bijgesteld masterplan, geheten Campus 2020.<br />
Het College van Bestuur gaf er in juni al het groene licht<br />
aan en recent kwam ook de accordering van de Raad van<br />
Toezicht. De kern van het oude masterplan staat nog
steeds overeind: er moet een ‘compacte campus’ komen,<br />
gelegen aan de zuidkant van de straat De Zaale. Alle<br />
faculteiten die nu nog aan de noordkant hiervan huizen,<br />
worden voor 2020 verplaatst.<br />
Maar er is ook iets veranderd ten opzichte van het vorige<br />
plan. Vooral de opvattingen over hoe een academische<br />
leefgemeenschap eruit ziet en hoe de universiteit die<br />
moet faciliteren, zijn niet meer hetzelfde. ‘Vroeger gingen<br />
we uit van een negen-tot-vijf bezetting’, vertelt ir. Herman<br />
Rikhof, projectleider van Campus 2020. ‘Maar een universiteit<br />
die internationaal voorop wil lopen, kan zich daarmee<br />
niet verkopen.’ De campus moet daarom een aangename<br />
plek zijn om te vertoeven. Niet alleen van negen tot<br />
vijf, maar van ’s ochtends vroeg tot desnoods diep in de<br />
nacht. Met ruimte voor prettige ontmoetingsplekken en<br />
voor culturele voorzieningen. En voor woningen.<br />
Een ander uitgangspunt voor Campus 2020: elke faculteit<br />
moet zijn eigen gezicht hebben, en dus een eigen ingang.<br />
Maar de beschikbare ruimte moet wel flexibel gebruikt<br />
worden. Dus zal een faculteit soms een ‘gast’ in haar primaire<br />
gebouw hebben. Verder is Campus 2020 opgedeeld<br />
in vier onafhankelijke projecten, die achter elkaar op de<br />
agenda staan. Niet tegelijkertijd of deels overlappend,<br />
want dat zou zeer hoge pieken in de uitgaven met zich<br />
meebrengen. ‘Een evenwichtiger financieel scenario’, zo<br />
betitelt Rikhof de keuze om geen projecten tegelijkertijd<br />
te doen.<br />
Project 1: W-hal (2007-2011)<br />
Op de plek waar nu de W-hal staat, verrijst een fors nieuw<br />
gebouw, qua oppervlak vergelijkbaar met Vertigo. De helft<br />
van dat oppervlak is voor de faculteit W&I, de andere<br />
helft voor de zogenoemde ‘centrale studievoorzieningen’.<br />
Het gebouw moet het kloppende hart van het onderwijs<br />
aan de TU/e worden. Met erin het frontoffice van<br />
het Studenten Service Centrum, het Notebook Service<br />
Centrum, de dictatenverkoop, een copyshop, een lunchcafé.<br />
En natuurlijk de centrale bibliotheek. Met veel minder<br />
boeken dan voorheen, maar veel meer gelegenheid<br />
om de collectie digitaal te raadplegen. Achthonderd man<br />
moeten er tegelijkertijd terecht kunnen.<br />
De kosten voor project 1 worden geraamd op 47 miljoen<br />
euro. Daarvan is ruim negen miljoen niet voor het<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
De W-hal wordt na de<br />
zomer 2007 afgebroken.<br />
nieuwe gebouw, maar voor de verbetering van de brandveiligheid<br />
in alle andere gebouwen. Nog iets dat alvast<br />
meegenomen wordt in project 1: de hoogstnoodzakelijke<br />
ingrepen in en rond W-hoog. De aanpak van het Wcomplex<br />
staat eigenlijk pas na 2017 ingeroosterd, ‘maar<br />
bepaalde urgente wensen van <strong>We</strong>rktuigbouwkunde en<br />
Biomedische Technologie kunnen we niet zo lang laten<br />
wachten’, aldus projectleider Rikhof.<br />
Project 2: N-laag (2011-2014)<br />
Na de voltooiing van project 1 verplaatsen de bouwvakkers<br />
zich naar N-laag. <strong>Want</strong> ook daar komt een volledig<br />
gebouw te staan, dat het onderkomen wordt voor de<br />
faculteiten Elektrotechniek en <strong>Technische</strong> Natuurkunde.<br />
Nieuwbouw, want het huidige gebouw voldoet gewoonweg<br />
niet meer. ‘Tijdelijke voorzieningen zijn nu al nodig<br />
om veiligheid en klimatisering op peil te brengen’, staat<br />
in de Campus-2020 presentatie te lezen. En dat geldt ook<br />
voor het E-complex. Bovendien heeft het samenbrengen<br />
van de twee faculteiten op die plek een belangrijk voordeel:<br />
ze komen naast onderzoeksgebouwen Spectrum en<br />
Cascade te zitten, die ze allebei gebruiken.<br />
Project 3: Hoofdgebouw (2014-2017)<br />
De 21.500 vierkante meters van het Hoofdgebouw worden<br />
ook onder handen genomen. Van de vier projecten is<br />
dit het grootste en ingrijpendste, met een begroting van<br />
zo’n 54 miljoen euro. Rikhof: ‘<strong>We</strong> gaan het gebouw in<br />
verregaande mate strippen. Maar niet zover als Vertigo.’<br />
Van dat gebouw bleef alleen het betonnen karkas overeind<br />
bij de renovatie. <strong>We</strong>l komt er naar alle waarschijnlijkheid<br />
een geheel nieuwe gevel tegen het Hoofdgebouw.<br />
Wanneer het project achter de rug is -tegen 2017- verhuizen<br />
de faculteit Technologie Management (TM) en de ondersteunende<br />
diensten naar het Hoofdgebouw. Industrial<br />
Design zit er dan al. Het is de bedoeling dat deze faculteit<br />
intern verhuist zodra enkele verdiepingen gerenoveerd<br />
zijn. De keuze voor deze nieuwe bewoners van het<br />
Hoofdgebouw is heel bewust gemaakt, legt projectleider<br />
Rikhof uit. Door de grote diepte van het gebouw, ruim<br />
twintig meter, en de beperkte lichtinval is het niet mogelijk<br />
om aan beide zijden kantoortjes te maken. Grote,<br />
hogere ruimtes zijn volgens de projectleider de beste<br />
optie voor dit gebouw. En daar kunnen de grote groepen<br />
studenten van TM een plaats in krijgen, net als de ateliers<br />
van Industrial Design en de werknemers van de diensten,<br />
in kantoortuinen.<br />
Project 4: W-complex (2017-2020)<br />
Het verste weg is de opknapbeurt voor W-hoog en W-laag<br />
- project 4. Zoals het er nu uitziet, komt het W-complex<br />
pas vanaf 2017 aan de beurt. Heel erg veel valt er nog niet<br />
over te vertellen. Behalve dat de ruim veertig miljoen kostende<br />
renovatie een wat lichtere zal zijn dan die van het<br />
Hoofdgebouw. En dat de TU/e dan ook de zogenoemde<br />
‘groene loper’ gaat inrichten, rond de as van de huidige<br />
weg De Wielen. Die straat, waar straks de gehele compacte<br />
universiteit aan ligt, moet ‘een fantastisch mooi,<br />
groen autovrij gebied’ worden, vertelt de verantwoordelijke<br />
projectleider. ‘Met de sfeer die je nu hebt rond de<br />
Dommel en het Limbopad.’<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 3 7
FOTO’S: BART VAN OVERBEEKE<br />
SAMENWERKING MET ZORGINSTELLING<br />
HIGH TECH ZORG VOOR MOEDER EN KIND<br />
Samenwerking TU/e<br />
en Máxima Medisch Centrum<br />
Een zieke zwangere vrouw thuis monitoren om te kijken of het<br />
goed gaat met haar kind. Een hartfilmpje maken van de foetus in<br />
de baarmoeder. Moeder- en baby-robots waarmee gynaecologen<br />
een risicobevalling kunnen trainen. Camera’s in de couveuse die<br />
een seintje geven als er iets mis gaat. Toekomstmuziek? Niet als<br />
het aan de onderzoekers van het Máxima Medisch Centrum in<br />
Veldhoven en de TU/e ligt. Die gaan samenwerken in een tienjarig<br />
onderzoeksprogramma. ‘Die doorbraak staat er echt aan te komen.’<br />
Het Máxima Medisch Centrum (MMC)<br />
Veldhoven/Eindhoven en diverse faculteiten<br />
van de TU/e werken al jaren samen op<br />
diverse terreinen. ‘Het MMC is één van de<br />
negentien topklinische ziekenhuizen in<br />
Nederland’, vertelt dr. Rob van ’t Hullenaar,<br />
voorzitter van de Raad van Bestuur van<br />
het ziekenhuis. ‘Die ziekenhuizen hebben<br />
onder meer een opleiding en wetenschappelijk<br />
onderzoek in huis. Zo is een aantal<br />
van onze artsen tevens deeltijdhoogleraar<br />
aan de TU/e.’<br />
Eén van hen is prof.dr. Guid Oei, gynaecoloog<br />
aan het MMC en hoogleraar<br />
Fundamentele Perinatologie aan de faculteit<br />
BMT (Biomedische Technologie) in<br />
Eindhoven. Perinatologie richt zich op het<br />
3 8 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
kind tijdens de ontwikkeling in de baarmoeder,<br />
de geboorte en de eerste levensfase.<br />
Jaarlijks overlijden er in Nederland<br />
zo’n duizend kinderen tijdens de geboorte.<br />
Er is dus nog genoeg onderzoek te doen.<br />
Dit najaar zijn het MMC en de TU/e een<br />
tienjarig onderzoeksprogramma op dit<br />
terrein gestart. ‘Met de samenwerking<br />
erkent de TU/e dat wij specialist zijn op dit<br />
gebied’, zegt Van ’t Hullenaar. Het MMC<br />
heeft een goed ontwikkelde intensive careafdeling<br />
voor pasgeboren kinderen die te<br />
vroeg of niet gezond geboren zijn, bijvoorbeeld<br />
omdat hun moeder ziek is. ‘Hun levensfuncties<br />
worden op alle mogelijke manieren<br />
bewaakt’, legt Oei uit. ‘Het is uniek<br />
in Nederland dat we alles zo nauwkeurig<br />
Guid Oei (links)<br />
en Rob van<br />
’t Hullenaar.<br />
analyseren. Dat vraagt om een enorme<br />
database aan gegevens. De ingenieurs in<br />
opleiding aan het MMC zorgen daarvoor.<br />
Er bestaat al jaren wekelijks contact tussen<br />
onze medisch specialisten en technici afkomstig<br />
van de TU/e.’<br />
Het MMC haalt kinderen van zieke zwangere<br />
vrouwen niet ná de geboorte naar de<br />
intensive care, maar ervóór. ‘Dat is een<br />
nieuw soort afdeling geworden’, zegt Oei.<br />
‘Ieder bed heeft speciale bewakingsmonitoren.<br />
Het blijkt dat het sterftecijfer van pasgeboren<br />
kinderen gedaald is van vijftien<br />
procent naar vijf procent. Zoiets bestond<br />
nog niet in Nederland.’<br />
Thuis<br />
Bij het onderzoek van de TU/e en het<br />
MMC is niet alleen BMT betrokken,<br />
maar ook <strong>Technische</strong> Natuurkunde,<br />
Elektrotechniek, Industrial Design en<br />
Technologie Management. Het tienjarenplan<br />
heeft drie onderdelen. Het eerste doel<br />
is continue bewaking van moeder en kind<br />
in geval van verhoogd risico. ‘Met meetinstrumenten<br />
op de buik van de moeder<br />
kunnen we bepaalde signalen aflezen.<br />
Liefst draadloos en op afstand, zodat de<br />
moeder thuis kan blijven. <strong>We</strong> verwachten<br />
aan het eind van deze tien jaar een systeem<br />
hiervoor te hebben.’<br />
De apparatuur die nu in gebruik is kan<br />
de hartslag van de foetus meten. ‘Meer<br />
niet. Pas tijdens de bevalling zelf kunnen<br />
we meer meten, bijvoorbeeld met een<br />
hartfilmpje. Zo’n ECG voegt veel toe aan<br />
de diagnose. Het zou mooi zijn als een<br />
ECG al beschikbaar is vóór de geboorte.<br />
Dat zou een doorbraak betekenen. En die<br />
doorbraak zit er aan te komen. <strong>We</strong> hebben<br />
al veel bereikt op dit vlak. Daarom weten<br />
we dat het kan.’<br />
Het tweede deel van het onderzoeksprogramma<br />
is het ontwikkelen van een bevallingssimulator<br />
om verloskundige teams te<br />
trainen. ‘Als er in een ziekenhuis iets mis<br />
gaat, komt dat vaak door slechte communicatie<br />
tussen de teamleden’, zegt Oei. ‘<strong>We</strong>
Het MMC haalt kinderen van zieke zwangere<br />
vrouwen al vóór de bevalling naar de IC.<br />
zijn daarom begonnen om het personeel<br />
van verloskamers te trainen met behulp<br />
Xxxxxx van simulators en neppatiënten afkomstig<br />
van de TU/e. Deze robots moeten allerlei<br />
functies van het menselijk lichaam nabootsen.<br />
Maar zover zijn we nog niet. Robots<br />
van zwangere vrouwen of baby’s die al dan<br />
niet huilen en ademhalen bestaan nog<br />
niet.’<br />
Onderzoekers op de faculteit BMT zijn<br />
daar nu mee bezig. ‘De modellen moeten<br />
vertaald worden in mathematische modellen.<br />
Uiteindelijk is de TU/e-faculteit<br />
Industrial Design nodig om de anatomische<br />
modellen, ofwel de poppen te<br />
maken. <strong>We</strong> hebben er al experimenten mee<br />
gedaan. Over twee jaar hebben we de eerste<br />
simulator wel klaar. Over tien jaar moet er<br />
een perfecte bevallingssimulator zijn.’<br />
‘Deze technieken zijn niet alleen voor ons<br />
eigen ziekenhuis bedoeld’, voegt Van ’t<br />
Hullenaar toe. ‘<strong>We</strong> willen een medisch<br />
simulatiecentrum bouwen, een professioneel<br />
trainingscentrum voor medische<br />
teams die te maken hebben met acute situaties.<br />
Teamtraining ontbreekt nog steeds<br />
in medische opleidingen. Terwijl het zo be-<br />
langrijk is. Het zou een voorwaarde moeten<br />
zijn om dit werk te mogen doen.’<br />
De derde tak van het onderzoeksprogramma<br />
gaat over de periode na de bevalling.<br />
‘Te vroeg geboren kinderen zijn nog<br />
heel kwetsbaar’, legt Oei uit. ‘Met ingenieurs<br />
zijn we bezig om een betere bewaking<br />
op te zetten. Om bijvoorbeeld de hersenfunctie<br />
continu in de gaten te houden met<br />
videosystemen. Denk aan een camera in de<br />
couveuse die een signaal afgeeft als er iets<br />
niet goed gaat. Dat is een technisch hoogstandje,<br />
een nieuwe vorm van bewaking.<br />
Als het hier lukt, is het ook elders in het<br />
ziekenhuis toe te passen. Of bij de patiënt<br />
thuis.’<br />
High Med Campus<br />
Al met al leidt het onderzoeksprogramma<br />
tot concrete toepasbare zaken. Voor de<br />
TU/e zal het ook veel wetenschappelijke<br />
output opleveren. Het gaat om 52 promovendi,<br />
waarvan veertig technisch en twaalf<br />
medisch. ‘Het is een bijzondere samenwerking<br />
die ik nergens ken’, zegt Oei. ‘Op<br />
internationale congressen staan ze te kijken<br />
hoeveel bijzondere data wij al hebben<br />
geproduceerd.’<br />
Het MMC zou nog verder willen gaan.<br />
Van ’t Hullenaar heeft het idee geopperd<br />
om meer onderzoek op het terrein van het<br />
ziekenhuis te laten plaatsvinden. ‘Zodat<br />
er meer interactie tussen de technici en<br />
de medische specialisten mogelijk is. Het<br />
moet een High Med Campus worden, in<br />
navolging van de High Tech Campus. Met<br />
meerdere partijen bij elkaar, zoals de TU/e,<br />
Philips, TNO, noem maar op. <strong>We</strong> hebben<br />
het idee hier en daar al besproken, ook met<br />
Brainport. De reacties zijn positief. Als dat<br />
zo blijft, gaan we het idee omzetten in concrete<br />
plannen.’<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 3 9
FOTO: OGC<br />
SAMENWERKING MET MKB<br />
De Gemeenschappelijke<br />
<strong>Technische</strong> Dienst (GTD)<br />
van de TU/e heeft een<br />
ietwat misleidende naam.<br />
Je kunt er namelijk niet<br />
terecht als de verwarming<br />
in je kantoor kapot is of<br />
als je een nieuwe stoel<br />
nodig hebt. De GTD<br />
ontwikkelt en bouwt<br />
experimentele prototypes<br />
voor wetenschappers én<br />
bedrijven.<br />
GTD ontsluit kennis<br />
voor ondernemers<br />
‘In feite vertalen we uitvindingen naar<br />
pragmatische toepassingen’, zegt ir. Wim<br />
Peters, hoofd van de GTD. ‘Kennis die anders<br />
als het ware in stoffige laatjes zou blijven<br />
liggen, maken wij tastbaar. Wij willen<br />
ons profileren met het unieke, de dingen<br />
doen die een ander niet kan of die nog niet<br />
bedacht zijn.’<br />
De ontwikkelafdeling van de TU/e is er<br />
dus niet alleen voor wetenschappers.<br />
Kleine en grote ondernemers die iets doorgerekend,<br />
ontwikkeld of getest willen hebben,<br />
kunnen aankloppen met hun vragen.<br />
En dat doen zij ook veelvuldig. Sommige<br />
klanten met eigen R&D-afdelingen, zoals<br />
Stork en Philips, komen regelmatig terug<br />
met problemen die ze liever laten oplossen<br />
door de GTD. Sommige projecten betreffen<br />
industriële ontwikkelingen die nog<br />
geheim zijn, in die gevallen zijn medewerkers<br />
gehouden aan een ‘non-disclosure’<br />
clausule.<br />
‘Iedere techneut vindt hier zijn Walhalla,<br />
4 0 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
we zijn hier voortdurend bezig met uitvinden.<br />
Technisch kun je hier je ei kwijt. Wij<br />
hebben allemaal droombanen’, vindt Jovita<br />
Moerel, groepsleider Elektrische Energie-<br />
en Besturingstechniek. ‘Dat is ook meteen<br />
een valkuil. Er moet een balans zijn tussen<br />
inventiviteit en zakelijkheid.’ Peters:<br />
‘Wij opereren intern en extern volgens afspraak.<br />
De betrouwbaarheid naar klanten<br />
toe staat hoog in ons vaandel.’<br />
Kerntaken<br />
Bij de GTD werken 45 mensen. Een groep<br />
van tien ingenieurs geeft ontwerpondersteuning<br />
en ontwikkelt elektronica en<br />
software. Instrumentmakers, elektrotechnici<br />
en glasblazers verzorgen prototypes,<br />
testopstellingen en specifieke bewerkingen<br />
zoals diamantdraaien, vacuüm solderen<br />
of productie van glasinstrumenten voor<br />
MKB’ers die deze maakfaciliteiten niet in<br />
huis hebben. ‘De combinatie van ontwikkeling<br />
en maakfaciliteiten stelt ons in staat<br />
om snel en efficiënt de haalbaarheid van<br />
een nieuw principe of ontwerp te toetsen’,<br />
legt Peters uit.<br />
Experimentele opstellingen<br />
Mede door de reorganisatieslag aan de<br />
TU/e van de afgelopen jaren is de GTD<br />
meer dan ooit gericht op zijn kerntaken.<br />
‘Wij hebben strategische keuzes gemaakt<br />
en ons geconcentreerd op de dingen waar<br />
we sterk in zijn: het ontwikkelen, ontwerpen<br />
en bouwen van experimentele opstellingen.<br />
Sommige zaken besteden we uit,<br />
als we het te druk hebben of als we weten<br />
dat ergens anders al expertise is’, vervolgt<br />
Peters. ‘<strong>We</strong> helpen graag promovendi<br />
en starters aan de TU/e om hun ideeën<br />
concreet te maken. De universiteit ondersteunt<br />
deze innovatieve wetenschappers<br />
en technostarters. MKB’ers kunnen bijvoorbeeld<br />
gebruik maken van de bekende<br />
Innovatievouchers. Onze prototypes en<br />
testapparatuur zorgen aanwijsbaar voor
een verhoging van waardevolle kennis<br />
en nieuwe inzichten.’ Ondernemers en<br />
starters die geïnteresseerd zijn in samenwerking<br />
met de GTD kunnen een afspraak<br />
maken om gezamenlijk te bekijken of de<br />
dienst iets voor ze kan betekenen. Zo ziet<br />
een bedrijf bijvoorbeeld een behoefte in de<br />
markt en wil een prototype van een product<br />
ontwikkeld hebben. Of men wil graag<br />
een eigen product doorontwikkelen of<br />
herontwerpen, gebaseerd op nieuwe technieken.<br />
Wanneer de GTD met een bedrijf<br />
in zee gaat, wordt een offerte opgemaakt<br />
en kan het project van start gaan. Samen<br />
met United Brains en Syntens kan de<br />
MKB’er dan nog bekijken of de opdracht<br />
in aanmerking komt voor subsidie of een<br />
innovatievoucher. Ook technostarters die<br />
deelnemen in het programma Incubator3+<br />
kunnen bij de GTD terecht. Wie meer wil<br />
weten over de GTD kan contact opnemen<br />
met ir. Wim Peters, tel. 040-247 3651,<br />
w.p.c.peters@tue.nl of www.tue.nl/gtd.<br />
Wanneer valt een boom om?<br />
Joost Verhagen van Cobra Boomadviseurs<br />
kwam terecht bij de GTD via United Brains.<br />
Het bedrijf wilde een systeem waarmee<br />
je kunt voorspellen wanneer een boom<br />
omvalt. Dat leidde tot de ontwikkeling van<br />
een ‘Windworp Simulator’ waarmee op een<br />
niet-destructieve manier wordt gemeten of<br />
bomen nog stevig genoeg geworteld zijn om<br />
bestand te zijn tegen storm.<br />
Een zeer nauwkeurige hoekopnemer of inclinometer<br />
wordt aan de boom bevestigd, met<br />
een lier aan een auto wordt aan de boom<br />
getrokken, waarbij de trekkracht met een<br />
krachtmeter gemeten wordt. Dan wordt de<br />
kabel ‘gelost’ en zwiept de boom heen en<br />
weer; het nabootsen van de beweging in de<br />
wind. Gegevens van de inclinometer worden<br />
draadloos naar een laptop gezonden en met<br />
software geanalyseerd. Daaraan kan Cobra<br />
dan lezen wat de stabiliteit van de boom is<br />
om te bepalen of de boom veilig is of niet.<br />
Bij de analyse spelen allerlei factoren mee,<br />
bijvoorbeeld de soort boom, de soort grond,<br />
de conditie van de grond en weersomstandigheden.<br />
Projectleider Jovita Moerel van de TU/e: ‘Bij<br />
dit soort opdrachten is het belangrijk dat wij<br />
doorvragen. De ondernemer moet wakker<br />
blijven en we moeten samen zorgen dat we<br />
elkaar verstaan.’ Dat is volgens Verhagen,<br />
ondanks de vele aspecten van de problematiek<br />
die bekeken moest worden, goed gelukt.<br />
Het bedrijf Mecurity klopte bij de GTD aan met<br />
een kennisvoucher op aanraden van iemand<br />
die al langer met de GTD samenwerkt. Mecurity<br />
maakt verschillende soorten ramkraakpalen<br />
en wilde kijken naar de robuustheid van<br />
bestaande producten en een nieuwe paal ontwikkelen<br />
die bestand is tegen een aanrijding<br />
met een vrachtwagen.<br />
Projectleider ir. Erwin Dekkers van de TU/e:<br />
‘<strong>We</strong> hebben sterkteberekeningen gedaan aan<br />
de ramkraakpalen die Mecurity al biedt en<br />
een conceptontwerp gemaakt voor een nieuw<br />
type, zwaardere paal. In dit geval hebben we<br />
geen prototype gemaakt. Mecurity gaat een en<br />
ander zelf verder uitwerken. Het ging ze echt<br />
om de berekeningen.’<br />
‘De paal is sterker gemaakt door middel van<br />
plastische vervorming, hetzelfde principe als<br />
een kreukelzone in een auto’, legt Dekkers uit.<br />
‘Zo’n paal moet blijven staan als er een vrachtwagen<br />
van 7000 kilo met 80 kilometer per<br />
uur tegen aanrijdt. De paal moet heel blijven,<br />
goedkoop zijn en een constante plastische<br />
‘Wij hebben de TU/e benaderd omdat we op<br />
zoek waren naar een partner om ons systeem<br />
te helpen ontwikkelen’, legt hij uit. ‘Uiteindelijk<br />
zijn ook TNO en de Universiteit van Wageningen<br />
erbij betrokken. De KNMI heeft voor ons de<br />
‘windpieken’ van de afgelopen dertig jaar in<br />
kaart gebracht voor verschillende plekken in<br />
het land, dus we analyseren aan de hand van<br />
windbelasting die maar eens in de dertig jaar<br />
voorkomt; ook dan moet een boom overeind<br />
blijven staan. <strong>We</strong> werken in openbaar gebied<br />
voor overheden, dus we moeten goed kijken<br />
naar veiligheid.’<br />
‘<strong>We</strong> zijn nu een jaar verder en het systeem is<br />
nu al heel betrouwbaar. <strong>We</strong> hopen eind dit<br />
jaar alles klaar te hebben en ons systeem als<br />
totaalpakket te kunnen gaan verkopen. Gezien<br />
de investering van zeventigduizend euro leek<br />
het ons een goed idee om dit systeem internationaal<br />
aan te bieden. In Nederland zijn we de<br />
enige die deze dienst verlenen, wij zijn primair<br />
een adviesbureau, verkoop is niet onze vak,<br />
dus ook daarbij moeten we hulp inroepen.’<br />
Anti-ramkraakpalen toepasbaar in oorlogsgebieden<br />
FOTO: COBRA BOOMADVISEURS FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
vervorming vertonen. Hij moet ook in en uit de<br />
grond geschoven kunnen worden. Deze zware<br />
palen zijn te groot voor banken. De markt<br />
hiervoor ligt meer bij de defensie-industrie.<br />
Het is denkbaar dat het Nederlandse leger ze<br />
in Afghanistan zou kunnen gebruiken.’ De GTD<br />
blijft bij het project betrokken als begeleider<br />
van een afstudeerder van de faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde<br />
die het ontwerp verder uit<br />
gaat werken.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 4 1
4 2<br />
STARTERS<br />
VALIDEREN VAN THEORIEËN<br />
Planningssoftware<br />
vertelt wat nú moet gebeuren<br />
Er worden miljarden besteed aan planningssoftware, maar geen van de pakketten werkt perfect.<br />
De programma’s geven onuitvoerbare opdrachten met als gevolg onrust in de organisatie.<br />
Dit geldt niet voor het programma van het bedrijf met de werknaam Interactive Supply Chain<br />
Planning (ISCP), een samenwerking tussen TU/e en consultancybedrijf CQM. Het maakt software<br />
waar elk bedrijf beter van wordt.<br />
Eén van de activiteiten van CQM, een<br />
wiskundig adviesbureau gevestigd in<br />
Eindhoven, is het maken van planningssoftware,<br />
toegesneden op de wensen van<br />
een klant. Van 1999 tot 2002 ontwikkelde<br />
het samen met de TU/e-hoogleraar Ton de<br />
Kok software voor het toenmalige Philips<br />
Semiconductors (nu NXP). Het programma<br />
is gebaseerd op wetenschappelijk<br />
onderzoek van De Kok aan supply chains,<br />
een onderwerp wat eind jaren negentig<br />
erg populair werd. De bedoeling was om<br />
betere beslissingsondersteunende software<br />
te maken die het aansturen van de<br />
materiaalstromen in de keten van Philips<br />
Semiconductors en haar klanten sterk zou<br />
kunnen verbeteren.<br />
Banenmachine<br />
De basis van alle planningssoftware is<br />
Material Requirements Planning (MRP),<br />
een in essentie eenvoudig rekensommetje<br />
wat bijna elk bedrijf gebruikt voor een koppeling<br />
tussen productie en de inkoop van<br />
materialen. Het sommetje is op de achterkant<br />
van een sigarendoos te maken, maar<br />
omdat het voor alle producten moet worden<br />
gedaan, kost het toch heel veel tijd.<br />
‘Door onderzoek werd ook duidelijk dat<br />
het sommetje te simpel is’, zegt De Kok die<br />
verbonden is aan de faculteit Technologie<br />
Management. Desondanks wordt het nog<br />
steeds overal gebruikt.<br />
Het houdt ook onnodig veel mensen aan<br />
het werk; het is een banenmachine, weet<br />
de hoogleraar. ‘Men maakt een plan voor<br />
een product. Terugrekenend weet je wat je<br />
in welke volgorde moet inkopen en moet<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
doen. Uit dat sommetje komt een agenda<br />
die zegt wat vandaag en de komende week<br />
gemaakt moet worden. Het rekent daarbij<br />
terug in de tijd, en rekent zelfs in het verleden,<br />
omdat het kan zeggen dat je vorige<br />
week onderdelen had moeten hebben, die<br />
er nu nog niet zijn. Dat kan dus niet. Je<br />
geeft daarmee doorlopend aan planners en<br />
naar de werkvloer signalen over wat al gedaan<br />
had moeten zijn. Maar het geeft geen<br />
advies over wat er nú nog kan en moet ge-<br />
beuren. Daarbij kan een planner de<br />
achterstand nooit helemaal wegwerken.’<br />
Concreet gaat iemand met een bon het<br />
magazijn in en ziet daar dat niet alles aanwezig<br />
is. Op dat moment wordt er gebeld<br />
en worden mensen in stelling gebracht om<br />
actie te ondernemen. Expediting heet dat<br />
Ton de Kok (links) en Jan van Doremalen<br />
met op de laptops hun software.
in de logistieke wereld en dat is de banenmachine<br />
waar De Kok het over heeft.<br />
Het maken van goede planningssoftware is<br />
dus al jaren een weerbarstig probleem. ‘Er<br />
worden miljarden besteed aan planningssoftware,<br />
maar ze werken geen van alle<br />
perfect’, zegt De Kok. ‘Er zijn wel geavanceerdere<br />
pakketten, maar die draaien toch<br />
vaak op simpele regeltjes, die business<br />
rules worden genoemd, zoals eerst de belangrijke<br />
klanten helpen en dan de minder<br />
belangrijke. Dat soort principes blijkt heel<br />
onverstandig voor de bedrijfsvoering.’<br />
Levenscyclus<br />
Wat de TU/e en CQM nu hebben gemaakt,<br />
Interactive Supply Chain Planning, is in<br />
rekencapaciteit van dezelfde orde, maar<br />
het sommetje geeft een uitkomst die bij-<br />
voorbeeld zegt dat honderd stuks van een<br />
bepaald product produceren niet lukt op<br />
basis van de voorraden en productiecapaciteit.<br />
Het voorstel is vervolgens te beginnen<br />
met tachtig en te zorgen dat de ontbrekende<br />
spullen worden ingekocht.<br />
De nieuwe software van ISCP wordt al<br />
jaren getest in de keten van semiconductors<br />
tot de productie van dvd-spelers.<br />
‘Die hebben een korte levenscyclus en de<br />
productie gaat eerst heel hard omhoog en<br />
valt dan weer naar beneden. Het is niet te<br />
voorspellen hoe een cyclus gaat lopen. Een<br />
uitstekende test dus. De resultaten zijn<br />
meer dan bevredigend’, zegt dr.ir. Jan van<br />
Doremalen, gepromoveerd aan de TU/e en<br />
nu werkzaam bij CQM. ‘Je krijgt heel snel<br />
inzicht hoe het ervoor staat. Operationele<br />
plannen kunnen we in een paar seconden<br />
genereren. Het achterliggende wiskundige<br />
model is heel goed doordacht, maar<br />
het resulterende rekenwerk is heel simpel.<br />
Het is bij ons binnen een kwartier<br />
gedaan en dan is het laden van de data<br />
nog het meeste werk.’<br />
De data voor het systeem komen uit<br />
planningssoftware die nu al wordt<br />
gebruikt in de betrokken bedrijven.<br />
Daarmee wordt de ISCP een regisseur<br />
die op alle systemen ligt. Het voordeel<br />
is dat bedrijven niet ineens hun dure<br />
software weg hoeven te gooien. Daarbij<br />
is het een eenvoudig systeem waar zelfs<br />
studenten meteen mee kunnen werken,<br />
zegt De Kok lachend. Er wordt gewerkt<br />
aan een nog betere interface die voor iedereen<br />
in bedrijven toegankelijk is.<br />
Workshops<br />
De applicatie draait sinds 2002 en wordt<br />
wekelijks besproken in meetings van<br />
mensen van over de hele wereld. Zij<br />
werken bij verschillende bedrijven in de<br />
keten van de semiconductors.<br />
Het verbeteren van het product gaat zo<br />
goed dat onlangs werd besloten de succesvolle<br />
activiteit onder te brengen in een<br />
spin-off bedrijf van de TU/e en CQM gezamenlijk.<br />
In de komende tijd treedt het<br />
bedrijf naar buiten. Van Doremalen: ‘Het<br />
is nu tijd voor het benaderen van potentiele<br />
klanten. <strong>We</strong> zijn van plan mensen uit<br />
de supply chain en uit de ICT-wereld uit<br />
te nodigen voor workshops en masterclasses.<br />
Met die twee groepen omvatten<br />
we zowel potentiële gebruikers als de<br />
leveranciers van bestaande software. <strong>We</strong><br />
hopen dat zij tot de conclusie komen dat<br />
er een andere waarheid is dan die waar<br />
zij nu mee werken.’<br />
Voor De Kok is het toetsen van theorieën<br />
het belangrijkste motief voor zijn bijdrage<br />
aan het bedrijf. ‘Ik ben een halve<br />
fysicus en geloof dus in het belang van<br />
de wisselwerking tussen theorie en experiment.<br />
Ik wil dus begrijpen hoe het er in<br />
de werkelijkheid aan toegaat. Wij willen<br />
snappen waarom soms een product niet<br />
in de supermarkt aanwezig is of waarom<br />
een bedrijf niet zoals beloofd binnen een<br />
week levert. Mijn vakgebied was in de<br />
jaren vijftig nog sterk vervlochten met<br />
de realiteit. Het zoeken naar complexere<br />
modellen heeft geleid tot enorme hoeveelheden<br />
wiskunde die voor een deel<br />
geen enkele relevantie met de realiteit<br />
meer hebben. Met ons onderzoek slaan<br />
we weer een brug tussen theorie en praktijk.<br />
Ik wil mijn modellen valideren. Dat<br />
drijft me.’<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 4 3
LOOPBAAN<br />
Na zijn promotieonderzoek<br />
aan<br />
de TU/e besloot<br />
Javier Blanco weer<br />
terug te keren<br />
naar Argentinië.<br />
FOTO: OGC<br />
Ingenieur in<br />
Argentinië<br />
Na de afronding van zijn promotieonderzoek aan de TU/e in 1996 keerde alumnus<br />
Javier Blanco terug naar zijn geboorteland Argentinië om aan de Nationale Universiteit<br />
van Córdoba de afdeling Informatica uit te bouwen. Het handjevol studenten van toen<br />
is inmiddels uitgegroeid tot zeshonderd. ‘Ik wilde absoluut terug naar Latijns-Amerika.<br />
Hier hebben ze me nodig.’<br />
Hoewel hij in geen tien jaar Nederlands heeft gesproken,<br />
wil Javier Blanco (37) het interview in het Nederlands<br />
doen. Dat gaat hem goed af. In de kantine van de<br />
Nationale Universiteit van Córdoba, een stad van 1,3 miljoen<br />
inwoners in het hart van Argentinië, vertelt hij hoe<br />
zijn werk is veranderd sinds hij weer terug is. Voordat<br />
Blanco naar Nederland kwam, studeerde hij informatica<br />
aan de ESLAI, een speciale universiteit voor getalenteerde<br />
studenten die de informaticatechnologie in Latijns-<br />
Amerika moest stimuleren. Inmiddels is deze instelling<br />
gesloten. Aan de ESLAI doceerden veel buitenlanders,<br />
waaronder de Nijmeegse hoogleraar Henk Barendregt.<br />
Die nodigde Blanco uit bij hem af te studeren. Later deed<br />
hij zijn promotieonderzoek aan de TU/e, waar hij na afloop<br />
nog een jaar als postdoc werkte. Totdat hij hoorde dat<br />
de Universidad Nacional de Córdoba iemand zocht die de<br />
afdeling Informatica kon opbouwen.<br />
4 4 M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
Blanco: ‘Een geweldige kans. Tegen het eind van mijn<br />
promotieonderzoek wilde ik absoluut weer in Latijns-<br />
Amerika werken. Daar zijn mensen die de informatietechnologie<br />
verder kunnen ontwikkelen en het land op<br />
een rechtvaardige manier willen helpen opbouwen, hard<br />
nodig. Toen ik hier kwam was de afdeling Informatica<br />
net gestart als onderdeel van de faculteit Wis-, Natuur-<br />
en Sterrenkunde. Gepromoveerde informaticadocenten<br />
waren er niet. Een handjevol informaticastudenten kreeg<br />
les van docenten van andere afdelingen. Om studenten<br />
te werven bezocht ik alle middelbare scholen in Córdoba,<br />
soms wel twintig per jaar. Dat kostte veel tijd, maar inmiddels<br />
hebben we zeshonderd studenten.’<br />
De staf groeide echter niet zo hard, die bestaat uit zes<br />
mensen, naast vijf promovendi. Van de stafleden zijn<br />
er drie gepromoveerd aan Nederlandse universiteiten.<br />
Geen van hen bekleedt de positie van hoogleraar. Deels
heeft dat een financiële reden. Van het krappe budget<br />
kan zo meer personeel aangesteld worden. Voor Blanco<br />
is het echter ook een politieke kwestie: ‘<strong>We</strong> kennen geen<br />
hiërarchie. <strong>We</strong> zijn allemaal de baas, of niemand. Voor de<br />
afhandeling van formele zaken, bijvoorbeeld contracten<br />
tekenen met externen, is elk jaar iemand anders eindverantwoordelijk.’<br />
Hij vreest overigens wel dat deze, ook voor<br />
Argentijnse universiteiten bijzondere situatie niet lang<br />
meer is te handhaven. Niet iedereen is, zoals hij, tevreden<br />
met een netto maandsalaris van vijfhonderd euro.<br />
Politiek<br />
Onder andere vanwege het krappe budget zijn de werkomstandigheden<br />
in Córdoba onvergelijkbaar met die op<br />
de TU/e. ‘In Nederland promoveerde ik aan de onderzoekschool<br />
IPA. De voorzieningen waren optimaal’, zegt<br />
Blanco. ‘Bibliotheken hebben alle boeken, je kunt congressen<br />
bezoeken, met collega’s praten over je onderzoek, je<br />
promotor heeft veel tijd voor je. Dat kan hier niet. Ik geef<br />
al twintig uur per week college. Dan blijft er weinig tijd<br />
over voor begeleiding van mijn twee promovendi. En ook<br />
zij hebben weinig tijd, zij moeten ook veel lesgeven.’<br />
Een ander groot verschil met de TU/e is dat het op zijn<br />
universiteit zindert van politiek bewustzijn. Er worden<br />
voortdurend demonstraties gehouden of voorbereid. Vorig<br />
jaar bijvoorbeeld demonstreerden veertigduizend medewerkers<br />
en studenten van de universiteit (op een totaal van<br />
honderdduizend studenten en achtduizend medewerkers)<br />
voor meer overheidssubsidie en hogere salarissen. In 1999<br />
droegen hun drie weken durende stakingen, demonstraties<br />
en wegblokkades bij aan de val van de regering. Er<br />
vinden volop politieke discussies plaats, waaraan Blanco<br />
fanatiek meedoet.<br />
‘Op de universiteit proberen allerlei groeperingen invloed<br />
uit te oefenen op het bestuur. Zelf ben ik lid van La<br />
Bisagra, de Scharnier. Deze organisatie van medewerkers<br />
en studenten wil de universiteit zodanig veranderen dat<br />
ze meer ten dienste staat van een rechtvaardigere maatschappij.<br />
Zo willen we de universiteit toegankelijker<br />
maken voor arme mensen, onder andere door te pleiten<br />
voor studiefinanciering. Argentinië kent geen studie-<br />
Blanco: ‘Wij kennen geen<br />
hiërarchie. Wij zijn allemaal<br />
de baas, of niemand.’<br />
financiering. <strong>We</strong> willen ook de dialoog aangaan met het<br />
bedrijfsleven. Zo trekt Intel, het grootste IT-bedrijf hier,<br />
alle goede studenten naar zich toe omdat ze hoge salarissen<br />
kan betalen. Voor kleinere IT-bedrijven en overheidsorganisaties<br />
zijn onvoldoende informatici. Wij willen dat<br />
Intel zich daarvoor verantwoordelijk voelt en bijvoorbeeld<br />
de salarissen aanpast. La Bisagra organiseert ook colleges<br />
over sociale bewegingen, zoals mensenrechtenorganisaties<br />
en boerenbonden, in relatie tot de universiteit. Die worden<br />
druk bezocht. Het gaat dan ook ergens over. In Argentinië<br />
maken twintig grote ondernemingen, met name oliemaatschappijen<br />
en sojabedrijven, miljoenenwinsten, terwijl<br />
de helft van de bevolking armoede lijdt. Kleine boeren<br />
kunnen zonder dat ze geld voor hun land krijgen worden<br />
onteigend, omdat ze niet over eigendomspapieren beschikken.<br />
Wij proberen die boeren te helpen. Ik heb meegedaan<br />
aan een programma om arme mensen gratis computerles<br />
te geven. Daarvoor bezocht ik gevangenissen. Je hoopt dat<br />
gevangenen, veelal oudere mensen die kleine vergrijpen<br />
hebben gepleegd, na hun detentie iets meer kans maken<br />
op werk.’<br />
Filosofie<br />
Blanco is zich ook meer gaan verdiepen in de filosofie<br />
van informatica. ‘Ik heb colleges letterkunde en filosofie<br />
gevolgd. Ik geef les aan de journalistenopleiding over de filosofie<br />
van de informatietechnologie. Centraal daarin staan<br />
de gevolgen die informatietechnologie kan hebben voor<br />
samenlevingen.’<br />
Momenteel is hij het meest bezorgd over de hoge uitvalcijfers<br />
van zijn informaticastudenten en daarin verschilt<br />
de situatie weer weinig met die in Nederland. De helft<br />
verdwijnt in het eerste jaar. Blanco vermoedt dat dat deels<br />
veroorzaakt wordt door de slechte aansluiting met het<br />
voortgezet onderwijs en de verkeerde verwachtingen van<br />
studenten over de het vak. Precies weet hij het niet. ‘Bij informatica<br />
is dat nooit onderzocht, wel bij wiskunde. Mijn<br />
collega is gepromoveerd in de pedagogiek van de wiskunde<br />
en geeft daar colleges over. Die volg ik momenteel. Ik hoop<br />
te achterhalen welke problemen eerstejaars precies ondervinden,<br />
zodat ik daaraan meer aandacht kan schenken.’<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
4 5
4 6<br />
XXXXXXXXXXX<br />
STUDENTENLEVEN<br />
Eindhoven<br />
studentenstad?<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 4<br />
Hoe scoort Eindhoven<br />
vergeleken met een drietal<br />
andere studentensteden: Delft,<br />
Groningen en Nijmegen? Om<br />
deze vraag te beantwoorden<br />
heeft de redactie van Cursor, het<br />
studenten- en medewerkersblad<br />
van de TU/e, verschillende<br />
gegevens over studenten van<br />
Eindhoven vergeleken met<br />
gegevens van de drie genoemde<br />
steden. De conclusie: Eindhoven<br />
kan inderdaad niet echt<br />
meespelen in de eredivisie van<br />
Nederlandse studentensteden.<br />
Maar wel qua sport en qua<br />
studentenevenementen.<br />
Wat is dat eigenlijk, een ‘studentenstad’? Is<br />
dat een stad waar je veel studenten hebt? Of<br />
is het een stad met een gezellige historische<br />
stadskern waar tegen elk oud herenhuis<br />
een paar aftandse fietsen staan? Afgaand<br />
op het eerste lijkt de Lichtstad het heel aardig<br />
te doen als studentenstad. Er studeren<br />
hier ruim 24.000 mensen, verdeeld over<br />
Fontys Hogescholen, de TU/e en de Design<br />
Academy. Dat is minder dan in Groningen,<br />
waar bijna 43.000 mensen hun hbo- of woopleiding<br />
volgen, maar wel veel meer dan in<br />
Delft, waar de teller blijft steken op ongeveer<br />
14.500 studenten. Nog een positief gegeven:<br />
er wonen in Eindhoven net zo veel studenten<br />
als in Delft. Een beetje meer zelfs: in<br />
Eindhoven krijgen ongeveer negenduizend<br />
mensen een uitwonendenbeurs, in Delft zijn
dat er 8.500. Gegeven het feit dat er nogal<br />
wat studenten door hun studiefinancieringsjaren<br />
heen zijn, kan met redelijke zekerheid<br />
gezegd worden dat het echte aantal<br />
kamerbewoners in beide steden boven de<br />
tienduizend ligt. In Groningen, Delft en<br />
Nijmegen is om en nabij zestig procent van<br />
de studenten uitwonend. De resterende<br />
veertig procent gaat elke dag na de colleges<br />
weer terug naar het ouderlijk huis. Zo<br />
niet in Eindhoven. Daar is de verhouding<br />
precies omgekeerd. Minstens elfduizend<br />
studenten -waaronder zeker tweeduizend<br />
TU/e’ers- verlaten aan het einde van de<br />
collegedag met trein, bus of fiets de stad.<br />
Bijgevolg beslaat de studentenpopulatie die<br />
uitwonend is zo’n vier procent van het totale<br />
inwonertal van Eindhoven. Ter vergelijking:<br />
in Nijmegen en Delft is dat ongeveer<br />
tien procent, in Groningen zelfs veertien.<br />
Dwergen<br />
Maar deze aantallen zijn niet de enige<br />
graadmeter voor de bepaling van de ‘studentenstadsheid’<br />
van een stad. Belangrijker<br />
nog dan de hoeveelheid studenten is het<br />
antwoord op de vraag: is er een rijk studentenleven?<br />
Is er een eigen leefmilieu, gecreeerd<br />
door en voor studenten?<br />
Op het eerste oog lijkt Eindhoven hier flink<br />
achter te blijven. <strong>Want</strong> de Eindhovense<br />
studentenverenigingen -ESC (300 leden),<br />
SSRE (300 leden) en Demos (250 leden)zijn<br />
dwergen in vergelijking met hun<br />
Delftse of Groningse tegenhangers. De<br />
twee grootste clubs in Delft -het Delftsch<br />
Studenten Corps en Virgiel- hebben allebei<br />
1400 leden. Bovendien zijn er naast<br />
die twee verenigingen nog eens zo’n acht<br />
alternatieven in Delft. Hetzelfde geldt voor<br />
Groningen. Alleen zijn de traditionele verenigingen<br />
daar nog groter: de ledenlijst van<br />
het corps telt er maar liefst 2300 namen<br />
en het rooms-katholieke Albertus Magnus<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
Studenten<br />
organiseerden<br />
een maaltijd voor<br />
het Eindhovense<br />
publiek op de Markt.<br />
ILLUSTRATIE: JEANETTE BOS<br />
Verschillende vergelijkingen tussen vier studentensteden.<br />
is 1900 man groot. De enige van de drie<br />
vergelijkingssteden die het wat dit betreft<br />
relatief slechter doet dan Eindhoven, is<br />
Nijmegen. De vijf verenigingen in de<br />
Waalstad brengen in totaal elfhonderd<br />
man op de been. Dat is iets meer dan zes<br />
procent van de Nijmeegse populatie uitwonende<br />
studenten. In Eindhoven ligt dat<br />
percentage op ruim negen procent.<br />
Wat betreft de politieke activiteit is het<br />
beeld ongeveer hetzelfde. In zowel Delft<br />
als Groningen bestaat al sinds begin jaren<br />
negentig een studentenpartij die in de<br />
gemeenteraad zit. De partij Studenten<br />
Techniek in Politiek (STIP) levert in Delft<br />
zelfs één van de vijf wethouders. Daar kunnen<br />
de studenten in Eindhoven voorlopig<br />
alleen maar van dromen. Pas dit jaar kwam<br />
hier een serieuze studentenpartij van de<br />
grond; de Eindhovense Lijst Studenten<br />
(ELS). Deze partij haalde bij de verkiezingen<br />
in maart dit jaar net geen zetel in<br />
de gemeenteraad. Maar de Eindhovense<br />
student kan in ieder geval kiezen voor een<br />
partij die helemaal voor het belang van de<br />
studenten opkomt. In Nijmegen kan dat<br />
niet: daar bestaat geen studentenpartij.<br />
En dat is niet het enige punt waarop<br />
Eindhoven Nijmegen aftroeft. Als het gaat<br />
om sport, blijft Nijmegen zelfs ver achter<br />
bij Eindhoven. De 37 sportclubs rond het<br />
Studentensport Centrum aan de Onze<br />
Lieve Vrouwe-straat zijn samen ongeveer<br />
drieduizend man groot. Dat is 33 procent<br />
van de populatie uitwonende studenten.<br />
Nijmegen komt met zijn 2500 sporters<br />
in verenigingsverband niet verder dan<br />
15 procent. Zelfs Groningen heeft qua<br />
sport niet dezelfde organisatiegraad als<br />
Eindhoven. In de noordelijkste universiteitsstad<br />
van Nederland is een kleine dertig<br />
procent van de uitwonende studenten lid<br />
van een studentensportvereniging. Qua<br />
sport doet Eindhoven dus wel mee met<br />
de grote jongens. In de categorie ‘grote<br />
studentenevenementen’ scoort Eindhoven<br />
ook goed. In Eindhoven behoort het<br />
cultureel festival Virus met zijn vijftien<br />
jaren al bijna net zo zeer tot de jaarlijkse<br />
regelmaat als Koninginnedag. Het festival<br />
is, met gemiddeld achtduizend bezoekers,<br />
waarschijnlijk het grootste door studenten<br />
georganiseerde evenement van Nederland.<br />
De enige concurrent qua toppositie is de<br />
Batavierenrace in Nijmegen, die elk jaar<br />
7.500 deelnemers trekt. Maar dat is dan<br />
ook het enige echt grote studentenevenement<br />
in Nijmegen.<br />
Evenementen in de binnenstad<br />
Ook Groningen heeft één topevenement,<br />
dat elk jaar zorgt voor een uitverkochte<br />
stadsschouwburg voor drie dagen: het<br />
Groninger Studenten Cabaret Festival. In<br />
Delft trekt het Bouwkundefeest BK-beats<br />
om de twee jaar ongeveer 2400 bezoekers<br />
en het IO-festival van de faculteit<br />
Industrieel Ontwerpen is goed voor 1600<br />
gasten. Aardig, maar het haalt niet bij het<br />
buitentoernooi van de Eindhovense volleybalvereniging<br />
Hajraa, dat 4500 volleyballers<br />
naar Eindhoven trekt. En dan hebben<br />
we het Tunafestival nog niet genoemd. Het<br />
aantal deelnemende ‘guitarristas’ bedraagt<br />
weliswaar slechts drie- tot vierhonderd,<br />
maar er komen wel duizenden bezoekers<br />
naar kijken en luisteren in de Eindhovense<br />
binnenstad. Secretaris van de universiteit<br />
ir. Harry Roumen zou graag willen dat<br />
de universiteit en de studenten veel meer<br />
hun gezicht laten zien in de binnenstad.<br />
De grote hoeveelheid activiteiten die de<br />
universiteit dit jaar in het centrum organiseert,<br />
rond het vijftigjarig bestaan van<br />
de TU/e, zijn wat hem betreft een goed<br />
begin. En dat moet doorgezet worden in<br />
de komende jaren, vindt de universiteitssecretaris.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 4 7
Ad Lavrijsen (28)<br />
ontwerper in opleiding<br />
Gedurende zijn opleiding Plantenteeltwetenschappen aan de<br />
Universiteit Wageningen kwam Ad Lavrijsen in aanraking met<br />
logistiek en supply chain management, door zijn keuze voor de<br />
afstudeerrichting tuinbouwproductieketens. Omdat hij de logistiek<br />
erg interessant vond, kwam hij uiteindelijk in Eindhoven terecht bij<br />
de postdoctorale opleiding Logistics Management Systems (LMS).<br />
Vanaf september 2006 is hij voor zijn ontwerpopdracht werkzaam<br />
bij de NS. Bij de NS wordt elk jaar een materieelontwikkelingsplan<br />
gemaakt. Zijn opdracht is, om in navolging van eerdere opdrachten<br />
aan LMS’ers, dit planningsproces te optimaliseren. Hij tracht dit te<br />
realiseren door de ontwikkeling van een beslissingsondersteunend<br />
model voor de directie en de stuurgroep Materieel, zodat zij tot<br />
betere beslissingen ten aanzien van het materieel kunnen komen.<br />
Lavrijsen organiseert simulatiebijeenkomsten om het model te testen<br />
en bij de gebruikers de intuïtie ten aanzien van dit strategische<br />
investeringsvraagstuk te vergroten. Lavrijsen moet een werkzaam<br />
model en een beschrijving van het ideale conceptuele model<br />
opleveren in februari 2007. Hij wil na zijn opleiding waarschijnlijk<br />
als consultant aan het werk, omdat de afwisseling van het werk in<br />
projecten hem zeer aanspreekt.<br />
ONTWERPEN<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 4 9<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE
ontwerpen<br />
nieuws<br />
INTERNATIONALE DESIGNLABS<br />
Een plek waar studenten, onderzoekers en innovatieve<br />
industrie uit de hele wereld kunnen<br />
samenkomen om te spelen met aansprekende<br />
ideeën. Dat is de ambitie die TU/e-faculteit<br />
Industrial Design heeft voor haar pas geopende<br />
/d.search-labs. De design (re)search labs zijn<br />
in oktober geopend in het bijzijn van universitaire<br />
partners uit de VS, Australië en Singapore<br />
live en via videoconferencing. De verschillende<br />
proefruimten omvatten een soort huis van de<br />
toekomst met een huiskamer, een slaapkamer<br />
en een kinderslaapkamer. Dit noemt men<br />
de ‘context ruimten’. Verder heeft Industrial<br />
Design geïnvesteerd in een machine die hoogwaardige<br />
3D-prototypes ‘print’ in een materiaal<br />
van polymeren, op grond van CAD-tekeningen.<br />
Met zo’n ‘printer’ maakt een bedrijf bijvoorbeeld<br />
oordopjes op maat. In deze ruimte is er<br />
ook een ‘laser cutting and engraving’ machine<br />
waarmee platte prototypes uit stukjes hout en<br />
kunststof gemaakt worden. Deze voorzieningen<br />
maken het mogelijk voor studenten -in eerste<br />
instantie masterstudenten- om hun ideeën<br />
op verschillende manieren uit te proberen. In<br />
de context ruimten kunnen producten die zijn<br />
ontworpen lange tijd blijven staan en getest<br />
worden. ‘Zo kunnen studenten kijken of dingen<br />
na een tijdje misschien saai worden en kunnen<br />
ze proberen daar iets aan te doen. Ze kunnen<br />
kijken wat voor praktische problemen hun ontwerpen<br />
opleveren. En ze hebben een plek waar<br />
ze iets kunnen laten zien’, legt projectleider<br />
dr.ir. Stephan <strong>We</strong>nsveen uit. ‘Internationale<br />
samenwerking is daarbij belangrijk vanwege de<br />
verschillende invalshoeken die verschillende<br />
culturen kunnen opleveren.’<br />
DRIE TU’S BOUWEN<br />
HUMANOIDS<br />
De drie technische universiteiten verenigen<br />
hun krachten om een team van humanoids<br />
te bouwen, robots die lijken op een mens.<br />
Al bij de ‘humanoid league’ in 2008, een<br />
voetbalwedstrijd tussen humanoids, wil het<br />
gezelschap acte de présence geven. De plannen<br />
voor het samenwerkingsverband tussen<br />
de drie TU’s spelen momenteel bij de drie<br />
faculteiten <strong>We</strong>rktuigbouwkunde. Het is de<br />
bedoeling dat in de loop der tijd ook andere<br />
faculteiten en mogelijk partijen uit het bedrijfsleven<br />
zich aansluiten bij het initiatief.<br />
‘Voor de voetbalwedstrijd in 2008 zal er nog<br />
wel veel aan moeten worden verbeterd’,<br />
denkt prof.dr. Henk Nijmeijer van de faculteit<br />
De slaapkamer in<br />
het /d.search-lab.<br />
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
<strong>We</strong>rktuigbouwkunde. ‘Het jaar daarop gaan we<br />
echt voor de prijzen.’ Het werkelijke doel van<br />
het samenwerkingsverband is echter niet het<br />
winnen van de league. ‘De technologie van autonome<br />
systemen is ontzettend belangrijk aan het<br />
worden’, legt Nijmeijer uit. ‘Denk aan robots die<br />
worden ingezet tijdens ruimtereizen of robots<br />
die brandende gebouwen ingaan om daar iets<br />
uit te halen. Denk aan robot-chirurgie. Aan dat<br />
soort ontwikkelingen moeten wij meedoen. Het<br />
voetbalgebeuren is een uitstekende kapstok. En<br />
een humanoid is zo complex dat je die beter met<br />
meerdere TU’s kunt ontwerpen.’ Twente en Delft<br />
hebben reeds activiteiten op het gebied van<br />
humanoids en zijn met name gespecialiseerd<br />
op het gebied van loopbewegingen. De TU/e zal<br />
zich wellicht gaan bezighouden met de integratie<br />
van software, elektronica en mechanica.<br />
ORIGINELE ONTWERPEN<br />
VAN 3TU’S<br />
Gedurende de Designweek in oktober liepen<br />
studenten van de TU’s van Delft, Twente en<br />
Eindhoven rond om uitleg te geven bij de<br />
tentoonstelling Design United op de TU/e. Hier<br />
zijn de beste of meest originele ontwerpen te<br />
zien van studenten Industrial Design van de drie<br />
TU’s.<br />
De objecten die te zien waren, bestreken een<br />
heel scala qua vormgeving, maar ook qua<br />
Zitobject ‘Relax & Meet’<br />
2.500 EURO VOOR STUDENT<br />
toepassing. Op de ene plek een uitklapbare<br />
bank voor op straat, op een andere een<br />
opslagmedium voor berichten van terminale<br />
patiënten aan hun nabestaanden. Deze<br />
afwisseling komt ook tot uiting in de vier<br />
domeinen ‘Home’, ‘Care’, ‘Entertainment’ en<br />
‘Public Space’. Binnen elke categorie waren<br />
zes ontwerpen te zien; twee van elke TU.<br />
Lara van der Veen van de TU Delft ontwierp<br />
de ‘Cabin for two’, een stapelbare tijdelijke<br />
‘slaapunit’. Dat het ding er zeer uitnodigend<br />
uitzag, vond ook een zwerver, die er inkroop<br />
om even een uiltje te knappen.<br />
Bouwkundestudent Alexander Suma, de ontwerper van het zitobject ‘Relax & Meet’, dat bij<br />
De Zwarte Doos staat, heeft van de provincie Limburg een ‘waarderingsbijdrage’ gekregen<br />
van 2.500 euro voor zijn ontwerp van het zitmeubel. De student, die in het Limburgse Eijsden<br />
woont, mag het geld vrijelijk besteden. Gedeputeerde Odile Wolfs, die het besluit tot<br />
toekenning nam, vindt het belangrijk dat het talent van Suma wordt herkend en erkend. De<br />
provincie overweegt om zelf ook een Relax & Meetstoel aan te schaffen. Het zitobject zou<br />
een plaats moeten krijgen bij het provinciehuis in Maastricht.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 5 1
CULTUUR<br />
Prof.dr.ir.<br />
Han Meijer<br />
bij de tentoonstelling.<br />
5 2<br />
Magie in polymeren<br />
Onderzoekers die hun wetenschappelijke<br />
passie verbeelden in een tentoonstelling.<br />
Hoe moet dat er uitzien? Verrassend<br />
kunstzinnig, zo blijkt. ‘KUNSTstof:<br />
Schoonheid en emotie in polymeren’<br />
intrigeert.<br />
Op vijftig bedrukte kunststof platen, wapperend of<br />
traag bewegend aan helixvormige paalconstructies bij<br />
het Limbopad dat naar de TU/e-campus leidt, geven de<br />
polymerenonderzoeksgroepen van de TU/e een soort<br />
portret van hun onderzoek. Soms abstract, soms concreet.<br />
Op elke plaat een korte, opzettelijk moeilijk leesbare,<br />
nieuwsgierig makende uitleg. Enkele platen zijn gewijd<br />
aan de onderzoekers en hun omgeving. ’s Avonds is alles<br />
verlicht. De tentoonstelling legt letterlijk en figuurlijk een<br />
link tussen de TU/e, Kennispoort en de binnenstad van<br />
Eindhoven. Daarmee willen de onderzoekers laten zien<br />
dat ze naar buiten kijken en niet bezig zijn met navelstaren.<br />
‘SuperTU/esday Polymeren wil getuigen van de schoonheid<br />
en emotie die haar beoefenaars ervaren bij hun<br />
dagelijks werk aan het onderzoek aan polymeren, niet<br />
alleen de bouwstof van de natuur ook de bouwstof van de<br />
toekomst’, zo schrijven de makers in hun flyer. Alle afbeeldingen<br />
zijn ook in het klein gebundeld in een boekje<br />
dat op te vragen is bij www.epl.nu.<br />
Ter gelegenheid van SuperTU/esday bedacht prof.dr.ir.<br />
Han Meijer, hoogleraar Polymeertechnologie aan de faculteit<br />
<strong>We</strong>rktuigbouwkunde, na overleg met drs. Maarten<br />
Pieterson, hoofd van Studium Generale, dat er een buitententoonstelling<br />
moest komen in de trant van de jaar-<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
lijkse World Press Photo tentoonstelling aan de TU/e. Het<br />
SuperTU/esday budget van 25.000 euro moest niet aan de<br />
zoveelste conferentie worden besteed, maar aan iets creatiefs,<br />
gekoppeld aan een leuk feest. Uiteindelijk liepen<br />
de kosten vanwege het openlucht karakter en constructie<br />
van de tentoonstelling wel op. Maar een aantal bedrijven<br />
bleek bereid bij te dragen aan de financiering.<br />
Primitieve polymeren<br />
Meijer ergert zich aan mensen die het maar over plastic<br />
blijven hebben als ze polymeren bedoelen. Polymeren<br />
komen op een natuurlijke manier overal voor, vertelt hij.<br />
Het langste bekende polymeer is DNA, waarin onze genetische<br />
informatie vastligt. De lange moleculen die bomen<br />
en planten hun structuur geven zijn ook polymeren. De<br />
synthetische door de mens gemaakte polymeren zijn in<br />
vergelijking nog vrij primitief. ‘Het woord plastic duidt<br />
juist op dat primitieve, dat goedkope. Het benadrukt<br />
plastisch worden, bijvoorbeeld bij verwarmen. Vele zeer<br />
bruikbare polymeren hebben die eigenschap niet en wie<br />
hout kan opsmelten en vormgeven is knapper dan ik en<br />
wordt rijk’, grijnst Meijer.<br />
De afbeeldingen in de tentoonstelling laten polymeren<br />
zien in allerlei magisch uitziende gedaantes. Eén plaat<br />
toont een vreemde bol die op microscopisch niveau ontstaat<br />
als een oplossing van kippenveren in water afkoelt<br />
(onder hoge druk en temperatuur vormen kippenveren<br />
eerst in water een keratine oplossing). Het onderzoek<br />
naar de kristallisatie van de keratine eiwitten begint pas,<br />
maar zal waarschijnlijk leiden tot revolutionaire nieuwe<br />
toepassingen van bestaande materialen. Een andere plaat<br />
laat een biologisch afbreekbaar polymeer zien waarmee<br />
onderzoekers lichaamseigen cellen kunnen laten uitgroeien<br />
tot een nieuwe hartklep. Verderop tonen fantastische<br />
deformatiepatronen de visco-elasticiteit van polymeersmelten<br />
zoals die stromen in een vierkante pijp. Op<br />
een andere plaat staat een formule waaraan twintig jaar<br />
gewerkt is en waarmee korte en lange duur mechanische<br />
eigenschappen van glasachtige polmeren nu kwantitatief<br />
voorspeld kunnen worden.<br />
Helix<br />
Meijer is directeur van EPL (Eindhoven Polymer<br />
Laboratories) waarin alle polymerenonderzoeksgroepen<br />
van de faculteiten Scheikundige Technologie, <strong>Technische</strong><br />
Natuurkunde, <strong>We</strong>rktuigbouwkunde en Biomedische<br />
Technologie deelnemen. Een jaar lang werkten de betrokkenen<br />
om ‘KUNSTstof’ van de grond te krijgen. Meijer<br />
benaderde de firma die platen kon bedrukken en de<br />
eigenaar zei hem meteen dat drukken het probleem niet<br />
was, maar wel hoe je de platen zou moeten ophangen<br />
‘Ik bedacht dat ze aan helix-vormige palen met twee of<br />
drie armen gehangen zouden kunnen worden. Een soort<br />
boomconstructie tussen de natuurlijke bomen langs
het pad. <strong>We</strong> maakten een model uit ijzerdraad en Erwin<br />
Dekkers van de GTD ging ermee verder. Uiteindelijk vonden<br />
ze een voldoende stijve, stabiele vorm met voldoende<br />
flexibiliteit voor de constructie om mee te kunnen bewegen<br />
met weer en wind.’<br />
Marleen Rieken van de faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde<br />
nam de coördinatie van de logistiek en planning op zich.<br />
‘Vlak voor de opening was er een grote storm. Toen hield<br />
ik mijn hart wel even vast. Er was een geluid alsof boten<br />
tegen elkaar botsten. Maar alles bleef gewoon staan. Een<br />
hele geruststelling.’<br />
De bedrijven die zijn benaderd voor de uitvoering zagen<br />
het hele project als een grote uitdaging. ‘Die waren net zo<br />
trots als wij toen het allemaal gelukt was. Zij hebben een<br />
onvoorstelbaar enthousiasme aan de dag gelegd en werkten<br />
buiten kantooruren door om dingen af te krijgen. Het<br />
was voor hen echt een prestigeproject, gezien de schaal<br />
van wat er gebouwd moest worden en natuurlijk de<br />
locatie op de universiteit’, vertelt Rieken. Ook polymeerdeskundige<br />
prof.dr. Paul Smith dacht mee om de ideeën<br />
uitvoerbaar te krijgen. Voor het ontwerp en de presentatie<br />
van het beeldmateriaal tekende Alice van Litsenburg, die<br />
nauw samenwerkte met de onderzoekers die het materiaal<br />
aandroegen.<br />
De palen zijn heel apart én robuust geworden. Van verschillende<br />
kanten is al geboden op de afzonderlijke palen,<br />
maar Meijer wil ze alleen allemaal tegelijk verkopen. Hij<br />
stelt zich voor dat ze bijvoorbeeld ergens in de duinen<br />
kunnen komen te staan met steeds andere borden, eventueel<br />
met reclame of kunstuitingen.<br />
Feest<br />
Het openingsfeest van de tentoonstelling op Super-<br />
TU/esday 7 november werd door driehonderd mensen<br />
bezocht. Het werd allemaal nóg gezelliger door een optreden<br />
van A.A. and the doctors, de band van Appie Alberts.<br />
Deze destijds in twee jaar gepromoveerde chemicus heeft<br />
zijn leven lang moeite gehad om te kiezen tussen muziek<br />
en wetenschap. Alberts was postdoc bij drie latere<br />
Nobelprijswinnaars en speelde in de band van Herman<br />
Brood.<br />
De tentoonstelling loopt van 7 november tot 7 januari.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6 5 3
FOTO: BART VAN OVERBEEKE<br />
5 4<br />
service<br />
nieuws<br />
DE KLEINE TU/e ENCYCLOPEDIE<br />
1956-2006<br />
In de najaarseditie van Matrix is aandacht geschonken<br />
aan het verschijnen van ‘De kleine<br />
TUe encyclopedie 1956-2006. Er zijn al ongeveer<br />
zeshonderd exemplaren door oud-medewerkers<br />
van de universiteit besteld. Hebt u nog interesse<br />
in het boekje? Ga dan naar www.histech.nl en<br />
vul het bestelformulier in. Het boekje kost 20<br />
euro inclusief verzendkosten. Voor telefonische<br />
informatie kunt u terecht op 040-247 2708. De<br />
oplage is gelimiteerd. Op is op!<br />
TU/e SCOORT GOED IN<br />
RANGLIJSTEN<br />
De TU/e doet het goed in verschillende ranglijsten<br />
die recent verschenen zijn. In de top-100<br />
van beste universiteiten ter wereld van het<br />
Britse dagblad The Times is de TU/e de beste<br />
Simon Stevin luidt lustrum in<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
FOTO: TU/e ARCHIEF<br />
Prof. Posthumus<br />
begeleidt prinses<br />
Beatrix bij<br />
een informeel<br />
werkbezoek (1965).<br />
Met een enorme monstertruck luidde studievereniging Simon Stevin<br />
van <strong>We</strong>rktuigbouwkunde eind oktober luidruchtig ronkend, knallend<br />
en grommend het tiende lustrum in. Het publiek stond in dikke rijen te<br />
kijken achter de dranghekken rondom het parkeerterrein tussen het<br />
Hoofdgebouw en de W-hal, terwijl het monster op wielen zijn toeschouwers<br />
met veel bravoure trachtte te imponeren. Onder luid gejuich en<br />
hoog steigerend vermorzelde het zes autowrakken onder zijn bijna twee<br />
meter hoge wielen. Na een kort intermezzo, waarin de verenigingsleden<br />
champagne uitdeelden aan het publiek, zorgde een groene quad met<br />
een straalmotor van een helikopter voor een letterlijk knallende toegift.<br />
Zichtbaar voldaan hieven de werktuigbouwers na afloop hun ‘Simonlied’<br />
aan. Het komend collegejaar organiseert de vereniging nog verschillende<br />
lustrumevenementen.<br />
Nederlandse universiteit (plaats 67). Uit de<br />
jaarlijkse ranglijst van opinieblad Elsevier blijkt<br />
bovendien dat hoogleraren en hoofddocenten<br />
de TU/e de beste technische universiteit van<br />
Nederland vinden. De helft van de ondervraagden<br />
zet opleidingen van deze instelling op nummer<br />
1. De TU/e is dit jaar de hoogst genoteerde<br />
De quad met<br />
een straalmotor<br />
geeft een<br />
knallende toegift.<br />
Nederlandse instelling: zij klom drie plaatsen<br />
naar nummer 67. De TU Delft -verleden jaar<br />
nog de beste Nederlandse instelling op plaats<br />
53- kelderde naar de 86ste plek. Samen met<br />
Australië heeft Nederland na Groot-Brittannië<br />
en de Verenigde Staten de meeste universiteiten<br />
in de top-100. De lijst is het resultaat van een<br />
wereldwijde enquête onder 3.703 onderzoekers.<br />
Zij moesten voor hun vakgebied de beste dertig<br />
universiteiten noemen. Verder keek The Times<br />
naar werkgeversoordelen over afgestudeerden,<br />
staf-studentratio’s aan de faculteiten, de hoeveelheid<br />
buitenlandse studenten en het aantal<br />
befaamde onderzoekers. Helemaal bovenaan<br />
staat, zoals gebruikelijk, de Amerikaanse<br />
Harvard University. Op nummer twee en drie zijn<br />
Cambridge en Oxford terechtgekomen. Uit de<br />
Elsevier-lijst bleek dat de Universiteit Utrecht<br />
volgens de ondervraagde hoogleraren en<br />
hoofddocenten de beste brede universiteit van<br />
Nederland is. Twee topopleidingen zijn volgens<br />
hen te vinden bij de TU/e, te weten elektrotechniek<br />
en werktuigbouwkunde.<br />
HALL OBJECT<br />
Hij weegt 170 kilo, heeft een puntgave witte<br />
huid, staat op zes poten en wandelt onbeholpen<br />
waggelend met een snelheid van 0,15 kilometer<br />
per uur. En hij luistert gezellig naar gesprekken<br />
van voorbijgangers. Kunstwerk annex wandelrobot<br />
‘Hall Object’, voor het grootste deel<br />
gemaakt door TU/e-studenten, gaat na vijf jaar<br />
voorbereiding eindelijk naar de habitat waarvoor<br />
hij ontworpen is: de hal van het NPS/VARAgebouw<br />
in Hilversum. In oktober is Hall Object<br />
daar officieel onthuld. Al in 2001 kreeg kunstenaar<br />
Job Smeets de opdracht van de VARA en<br />
de NPS om een kunstwerk te maken dat de hal<br />
van hun nieuwe gebouw zou opfleuren. Smeets<br />
bedacht dat de kale, levenloze hal een bewoner
FOTO: RAMON SOLBERG<br />
nodig had, die zou zorgen voor leven in de brouwerij.<br />
Een bewoner die reageert op mensen, zelfstandig<br />
rondscharrelt en bij voorkeur ook nog<br />
wisselende gemoedstoestanden heeft, zodat<br />
hij niet altijd hetzelfde gedrag vertoont. Met die<br />
vraag klopte de kunstenaar in 2002 aan bij de<br />
faculteit <strong>We</strong>rktuigbouwkunde (W) van de TU/e.<br />
Smeets vond in W-hoog een welwillend oor. Zijn<br />
probleem werd een ontwerpopdracht waar in<br />
totaal zo’n vijftig derdejaars W-studenten zich<br />
Het Hall Object, dat in opdracht van VARA en NPS<br />
is ontworpen.<br />
op mochten uitleven, in het kader van Ontwerp<br />
Gericht Onderwijs. Na anderhalf jaar, aan het<br />
begin collegejaar 2003/2004, waren de ideeën<br />
van de studenten genoeg gerijpt om de ‘gezellige<br />
robot’ ook echt te gaan bouwen. Vier man<br />
werkten er sindsdien aan als student-assistent<br />
en een aantal andere studenten wijdden hun<br />
stage aan de wandelende sculptuur.<br />
NIEUWSBRIEF EINDHOVEN<br />
De eerste digitale nieuwsbrief van het<br />
Universiteitsfonds Eindhoven is beschikbaar.<br />
In deze nieuwsbrief kunt u onder andere lezen<br />
welke projecten en activiteiten het UFe financieel<br />
ondersteund heeft en wie de prijswinnaars<br />
zijn van de UFe/Océ ontwerpprijs 2006.<br />
Wilt u de nieuwsbrief lezen, kijk dan op<br />
www.ufeindhoven.nl. Voor meer informatie:<br />
info@ufeindhoven.nl, tel.: 06 40 89 04 53.<br />
agenda<br />
11 januari, 07.45 uur, faculteit <strong>Technische</strong><br />
Natuurkunde, N-laag: Ontbijtsessie met gastheer<br />
prof.dr.ir. Richard van de Sanden.<br />
Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl.<br />
Zaterdag 13 januari, 9.00-16.00 uur,<br />
Auditorium: Oriëntatiedag voor vwo’ers. Leerlingen<br />
in het begin van het studiekeuzetraject kunnen<br />
korte lezingen over de opleidingen en allerlei andere<br />
aspecten van het studentenleven volgen.<br />
Voor meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl, ga naar studievoorlichting.<br />
25 januari, 07.45 uur, faculteit<br />
<strong>We</strong>rktuigbouwkunde, W-hoog: Ontbijtsessie met<br />
gastheren prof.dr.ir. Han Meijer en prof.dr.ir. Marc<br />
Geers. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl.<br />
8 februari, 07.45 uur, faculteit Bouwkunde,<br />
Vertigo: Ontbijtsessie met gastheer prof.ir. Jouke<br />
Post. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl.<br />
15 februari, 15.30 – 19.30 uur, vergaderzaal<br />
Kennispoort: Themabijeenkomst Samen<br />
Innoveren, georganiseerd door United Brains,<br />
TU/e, TNO Industrie en Techniek, Fontys<br />
Hogescholen en ROC Eindhoven. De entree is<br />
gratis. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl of www.kennispoort.nl.<br />
16 februari, 16.00 uur, Auditorium:<br />
Afscheidscollege van prof.dr. Piet Cijsouw.<br />
Voorafgaand aan het college vindt een miniconcert<br />
plaats in de Senaatszaal. Meer informatie:<br />
www.tue.nl, ga naar agenda.<br />
‘ZELFDENKENDE PILLEN<br />
En andere technologie die ons leven zal veranderen’.<br />
Dat is de titel van het recent geschreven<br />
boek door prof.dr. Rutger van Santen, prof.<br />
ir. Djan Khoe en Bram Vermeer, wetenschapsjournalist.<br />
Dertig prominente wetenschappers<br />
vertellen in het boek hoe zij zouden willen dat<br />
de wereld er over twintig jaar uitziet. Voor welke<br />
problemen komt de mensheid in de komende<br />
twee decennia te staan? Hoe lossen we die op?<br />
Het boek behandelt de problematiek in drie thema’s:<br />
communicatie, duurzaamheid en de mens.<br />
Dit laatste thema is weer onderverdeeld in lifesciences<br />
en medische kansen. Het boek is te<br />
koop voor 15,90 euro.<br />
FOTO: OGC<br />
23 februari, 16.00 uur, Auditorium:<br />
Intreerede van prof.dr. Rint Sijbesma.<br />
Meer informatie: www.tue.nl, ga naar agenda.<br />
8 maart, 07.45 uur, faculteit Elektrotechniek,<br />
Potentiaal: Ontbijtsessie met gastheer prof.dr.ir. Ton<br />
Backx. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl.<br />
9 maart, 16.00 uur, Auditorium: Intreerede<br />
van prof.dr. Wim Jochems. Meer informatie:<br />
www.tue.nl, ga naar agenda.<br />
16 maart, 16.00 uur, Auditorium: Intreerede<br />
van prof.dr.ir. Menno Prins. Meer informatie:<br />
www.tue.nl, ga naar agenda.<br />
22 maart, 17.00 uur, vergaderzaal<br />
Kennispoort: Lezing in de reeks Technologie en<br />
Ondernemen. Met prof.dr.ir. Bauke de Vries. Zijn<br />
lezing heet 3d-Visualisatie en Design. De entree is<br />
gratis. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl/ondernemen of www.kennispoort.nl.<br />
27 maart, 9.00-17.00 uur,Auditorium:<br />
Voorlichtingsdag voor vwo’ers. Leerlingen bezoeken<br />
een of twee opleidingen en gaan naar de faculteit<br />
om een indruk te krijgen van het onderwijs, te<br />
praten met studenten en docenten en de sfeer te<br />
proeven. Meer informatie en aanmelden:<br />
www.tue.nl ga naar studievoorlichting.<br />
Prof.dr. Rutger van Santen (l.) en prof.ir. Djan Khoe<br />
met het recent verschenen boek.<br />
M A T R I X / 4 / 2 0 0 6<br />
5 5
<strong>Technische</strong> Universiteit Eindhoven<br />
Den Dolech 2<br />
Postbus 513<br />
5600 MB Eindhoven<br />
Telefoon (040) 247 91 11<br />
e-mail: voorlichting@tue.nl<br />
Internet: http://www.tue.nl<br />
Arie Kraaijeveld<br />
Het goed<br />
verkopen van<br />
de studie werkt