Het Europees ecologisch label: wat is zijn impact op de ... - Ecolabel
Het Europees ecologisch label: wat is zijn impact op de ... - Ecolabel
Het Europees ecologisch label: wat is zijn impact op de ... - Ecolabel
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Catherine Rousseau<br />
Research Director<br />
Stichting van <strong>op</strong>enbaar nut<br />
Rid<strong>de</strong>rsstraat 18 – 1050 Brussel<br />
<strong>Het</strong> <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong>:<br />
<strong>wat</strong> <strong>is</strong> <strong>zijn</strong> <strong>impact</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />
consumptiekeuzes?<br />
© REPRODUCTION AUTORISEE MOYENNANT ACCORD PREALABLE DE L’EDITEUR ET MENTION DE LA SOURCE.
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
2<br />
Duurzamere consumptiekeuzes<br />
Sinds het begin van <strong>de</strong> jaren 1990 en <strong>de</strong> Rio-conferentie wordt toegegeven dat <strong>de</strong> productie- en consumptiewijzen van <strong>de</strong> zogenaam<strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>de</strong> lan<strong>de</strong>n verantwoor<strong>de</strong>lijk <strong>zijn</strong> voor vervuilingen en voor uitputting van <strong>de</strong> natuurlijke hulpbronnen, die niet vol te hou<strong>de</strong>n <strong>zijn</strong><br />
<strong>op</strong> termijn. Als gevolg daarvan <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> milieubeleidsvoer<strong>de</strong>rs gelei<strong>de</strong>lijk aan overgeschakeld naar een aanpak die zich toespitst <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />
producten en <strong>de</strong> consumptie, met in <strong>de</strong> eerste plaats oog voor <strong>de</strong> gebruiksfase (bijv. terugschroeven van het elektriciteitsverbruik) of <strong>de</strong><br />
wegwerpfase (afvalstoffen sorteren). Maar er <strong>is</strong> gebleken dat <strong>de</strong> maatregelen ook moesten streven naar een wijziging van <strong>de</strong><br />
consumptiekeuzes omdat preventieve ingrepen te verkiezen <strong>zijn</strong> boven curatieve maatregelen. In dat ka<strong>de</strong>r speelt <strong>de</strong> voorlichting van <strong>de</strong><br />
consumenten een heel belangrijke rol. En <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s bie<strong>de</strong>n een soort informatie die <strong>de</strong> consumptiekeuzes zou kunnen<br />
beïnvloe<strong>de</strong>n.<br />
De hoeveelheid producten die in <strong>de</strong> han<strong>de</strong>l wor<strong>de</strong>n gebracht, neemt immers constant toe, net zoals <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n en <strong>de</strong><br />
uitnodigingen/druk om te consumeren. De markt waarin <strong>de</strong> consumenten hun dagelijkse besl<strong>is</strong>singen moeten nemen, wordt alsmaar<br />
complexer. De milieu<strong>label</strong>s kunnen <strong>de</strong> consumenten helpen om <strong>de</strong> milieuvrien<strong>de</strong>lijkere producten te herkennen.<br />
<strong>Het</strong> inter<strong>de</strong>partementaal comité van Rio omschrijft <strong>de</strong> <strong>label</strong>s als "marktinstrumenten die in staat <strong>zijn</strong> om <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong>politiek van <strong>de</strong><br />
consumenten in een gegeven richting te sturen". (3)<br />
<strong>Het</strong> principe van <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>ling bestaat erin <strong>de</strong> consumenten een nieuw waar<strong>de</strong>rings- en vergelijkingsinstrument voor<br />
producten aan te bie<strong>de</strong>n, <strong>op</strong> bas<strong>is</strong> van kwalitatieve eigenschappen die ze niet zelf zou<strong>de</strong>n kunnen evalueren: <strong>de</strong> eerbied voor het<br />
leefmilieu geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> hele bestaanscyclus.<br />
Sinds een tiental jaren wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> hele wereld zulke <strong>label</strong>lingschema's ontwikkeld 1 .<br />
<strong>Het</strong> <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> of eco<strong>label</strong>, dat in 1992 in het leven werd geroepen, heeft tot doel <strong>de</strong> producenten aan te moedigen om<br />
milieuvrien<strong>de</strong>lijkere producten <strong>op</strong> <strong>de</strong> markt te brengen en om <strong>de</strong> consumenten ertoe in staat te stellen ze gemakkelijk te herkennen.<br />
Vandaag <strong>de</strong>kt het eco<strong>label</strong> 21 productcategorieën en ongeveer 400 licenties.<br />
Al bij al heeft <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>ling tot <strong>op</strong> he<strong>de</strong>n niettemin maar een matig succes geoogst. Eén van <strong>de</strong> re<strong>de</strong>nen die <strong>de</strong> zwakke<br />
belangstelling kan verklaren, <strong>is</strong> <strong>de</strong> enorme massa <strong>label</strong>s, die voor enige verwarring bij <strong>de</strong> consumenten zorgt. (3)<br />
Sinds <strong>de</strong>cember 2001 past <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese Comm<strong>is</strong>sie een werkprogramma toe dat bestemd <strong>is</strong> om <strong>de</strong> promotie en <strong>de</strong> marktpenetratie van<br />
het eco<strong>label</strong> te versterken en om het aantal in dit systeem <strong>op</strong>genomen productcategorieën uit te brei<strong>de</strong>n.<br />
Hoe <strong>is</strong> <strong>de</strong> situatie <strong>op</strong> vandaag? Kennen <strong>de</strong> consumenten het eco<strong>label</strong> en gebruiken ze het? Welke invloed heeft het criterium<br />
"milieuvrien<strong>de</strong>lijkheid" <strong>op</strong> <strong>de</strong> keuzes? Zien <strong>de</strong> consumenten hun consumptiekeuzes als een efficiënte milieustrategie?<br />
MEER ECOLOGISCHE AANKOPEN, MAAR TOCH NOG BEPERKT<br />
De peiling die het Observatoire Thalys in 2001 in 7 Eur<strong>op</strong>ese lan<strong>de</strong>n (Duitsland, België, Spanje, Groot-Brittannië, Italië, Ne<strong>de</strong>rland en<br />
Frankrijk) uitvoer<strong>de</strong>, wijst uit dat een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese consumenten regelmatig <strong>de</strong> voorkeur geeft aan <strong>de</strong> producten die een<br />
<strong>op</strong>schrift of een <strong>label</strong> dragen dat "milieuvrien<strong>de</strong>lijk" betekent. Een an<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r<strong>de</strong> doet dit af en toe. De Duitsers (45%), <strong>de</strong> Italianen<br />
(42%) en <strong>de</strong> Fransen (35%) kiezen meer voor <strong>de</strong> milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten. An<strong>de</strong>rzijds hechten bijna een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Britten<br />
1 Zie on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re <strong>de</strong> website van het Global Eco<strong>label</strong>ling Network: www.gen.gr.jp
(30%), <strong>de</strong> Belgen (26%) en <strong>de</strong> Spanjaar<strong>de</strong>n (24%) er helemaal geen belang aan. De vrouwen geven gemakkelijker en vaker <strong>de</strong> voorkeur<br />
aan ge<strong>label</strong><strong>de</strong> producten: zo maken 70,5% van <strong>de</strong> vrouwen regelmatig of af en toe die keuze tegenover 63% van <strong>de</strong> mannen. Op<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> manier zeggen 70% van <strong>de</strong> 35- à 49-jarigen en van <strong>de</strong> 50- à 64-jarigen dat ze regelmatig of af en toe <strong>de</strong>ze producten k<strong>op</strong>en,<br />
terwijl <strong>de</strong> jongere leeftijdsgroep (van 18- tot 24 jaar), die een kleinere ko<strong>op</strong>kracht heeft, maar 49,5% milieubewuste k<strong>op</strong>ers telt. (1)<br />
De Eurobarometer 2002 toont aan dat het aank<strong>op</strong>en van milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten niet <strong>de</strong> meest voorkomen<strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e han<strong>de</strong>ling<br />
<strong>is</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>eanen, die hun inspanningen meer toespitsen <strong>op</strong> het besparen van energie en <strong>wat</strong>er en <strong>op</strong> het sorteren van <strong>de</strong><br />
afvalstoffen.<br />
On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>eanen on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n <strong>de</strong> Belgen zich <strong>op</strong> het gebied van het afval sorteren.<br />
De vrouwen besparen energie, sorteren het afval, k<strong>op</strong>en producten die min<strong>de</strong>r vervuilen en gebruiken het <strong>op</strong>enbaar vervoer, terwijl <strong>de</strong><br />
mannen <strong>de</strong> gasuitstoot van <strong>de</strong> voertuigen controleren en <strong>de</strong> rijsnelheid verlagen.<br />
De mate waarin het hu<strong>is</strong>hou<strong>de</strong>lijk afval wordt gesorteerd, het <strong>op</strong>enbaar vervoer wordt gebruikt en <strong>de</strong> gasuitstoot van voertuigen wordt<br />
gecontroleerd, neemt toe naarmate mensen meer ste<strong>de</strong>lijk wonen. Omgekeerd nemen <strong>de</strong> compostering van het eigen plantaardig of<br />
hu<strong>is</strong>hou<strong>de</strong>lijk afval en <strong>de</strong> verlaging van <strong>de</strong> autorijsnelheid af naarmate men ste<strong>de</strong>lijker woont.<br />
In België geeft <strong>de</strong> enquête over het consumptiegedrag, die het OIVO uitvoer<strong>de</strong>, aan dat <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che criteria (eerbied voor <strong>de</strong><br />
arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n, het dierenwel<strong>zijn</strong>, het leefmilieu en <strong>de</strong> eerlijke han<strong>de</strong>l) een sterke vooruitgang maken in 2004. De interesse<br />
voor <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che productievoorwaar<strong>de</strong>n gaat sinds 2002 in constant stijgen<strong>de</strong> lijn.<br />
3<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
4<br />
Ethiek : evolutie 2002-2004<br />
19<br />
% respon<strong>de</strong>nten die eth<strong>is</strong>che criteria belangrijk noemen<br />
43%<br />
35%<br />
30%<br />
32% 32%<br />
29%<br />
26%<br />
54%<br />
67% 67%<br />
58%<br />
58%<br />
2002 2003 2004<br />
Arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n<br />
Eerlijke han<strong>de</strong>l<br />
Eerbied voor het dierenwel<strong>zijn</strong><br />
Eerbied voor het milieu<br />
• <strong>Het</strong> belang dat gehecht wordt aan <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che<br />
productieomstandighe<strong>de</strong>n, neemt constant toe sinds<br />
2002.<br />
• De eth<strong>is</strong>che voedingsproducten beginnen dui<strong>de</strong>lijk<br />
belangstelling te genieten vanwege <strong>de</strong> consument.<br />
De eth<strong>is</strong>che criteria wor<strong>de</strong>n immers door meer dan 50% van <strong>de</strong> consumenten genoemd als criteria die meespelen in <strong>de</strong> keuzes die ze<br />
maken als het om een non-foodproduct gaat (en datzelf<strong>de</strong> geldt ook voor <strong>de</strong> voedselproducten).<br />
Een non-foodproduct kiezen<br />
34<br />
Belang<br />
Additieven 59 %<br />
Kwaliteit 92 %<br />
Stevigheid 87 %<br />
Veiligheid 84 %<br />
Ruime keuze 81 %<br />
Prijs 80 %<br />
Beschikbaarheid 75 %<br />
Handige verpakking 73 %<br />
Info verpakking 73 %<br />
Dierenwel<strong>zijn</strong> 65 %<br />
Milieu 63 %<br />
Advies van <strong>de</strong> verk<strong>op</strong>er 62 %<br />
Eerlijke han<strong>de</strong>l 58 %<br />
Arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n 58 %<br />
Merkvertrouwen 55 %<br />
Label 52 %<br />
T<strong>op</strong> of mind Spontaan<br />
Met hulp<br />
Wat <strong>zijn</strong> uw keuzecriteria bij het kiezen van een<br />
non-foodproduct ?<br />
• Kwaliteit, stevigheid, veiligheid, ruime keuze en prijs <strong>zijn</strong> <strong>de</strong><br />
belangrijkste criteria (> 80 %).<br />
• Beschikbaarheid en handige verpakking (inclusief <strong>de</strong> informatie)<br />
wor<strong>de</strong>n in 3 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 4 gevallen genoemd; bezorgdheid om het<br />
dierenwel<strong>zijn</strong> en om het milieu wor<strong>de</strong>n door 2 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3<br />
geïnterview<strong>de</strong>n genoemd.<br />
• De eth<strong>is</strong>che criteria overschrij<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong> eerste keer <strong>de</strong> drempel<br />
van <strong>de</strong> 50 %.<br />
Bas<strong>is</strong> : geïnterview<strong>de</strong>n<br />
De Vlamingen letten bijzon<strong>de</strong>r <strong>op</strong> <strong>de</strong> kwaliteit van <strong>de</strong> informatie <strong>op</strong> <strong>de</strong> verpakking (81%), <strong>op</strong> hoe handig <strong>de</strong> verpakking <strong>is</strong> (91%) en <strong>op</strong><br />
<strong>de</strong> stevigheid van het product (91%) alsook <strong>op</strong> <strong>de</strong> informatie die ze van <strong>de</strong> verk<strong>op</strong>er krijgen (69%).
De Brusselaars hechten meer belang aan <strong>de</strong> ruime keuze (92%), het merkvertrouwen (81%), <strong>de</strong> sterkte (95%), <strong>de</strong> aanwezigheid van<br />
een <strong>label</strong> (82%), <strong>de</strong> kwaliteit (97%), <strong>de</strong> veiligheid (96%), <strong>de</strong> afwezigheid van gevaarlijke additieven (90%), <strong>de</strong> arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n<br />
(84%), <strong>de</strong> eerlijke han<strong>de</strong>l (78%), het leefmilieu (82%) en het dierenwel<strong>zijn</strong> (86%).<br />
De Walen hebben vertrouwen in het merk (66%) en letten speciaal <strong>op</strong> <strong>de</strong> aanwezigheid van een <strong>label</strong> (65%), <strong>de</strong> arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n<br />
(71%), <strong>de</strong> eerlijke han<strong>de</strong>l (70%), het leefmilieu (75%) en het dierenwel<strong>zijn</strong> (79%).<br />
De eth<strong>is</strong>che productieomstandighe<strong>de</strong>n vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> consumenten van elke leeftijd heel belangrijk.<br />
De belangstelling voor <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che productieomstandighe<strong>de</strong>n hangt samen met <strong>de</strong> sociale groep waartoe iemand behoort. Wanneer <strong>de</strong><br />
consument tot een hoge sociale groep behoort, besteedt hij of zij aandacht aan een eth<strong>is</strong>che consumptie.<br />
Sociale groep en ethiek<br />
26<br />
% respon<strong>de</strong>nten die <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che criteria belangrijk noemen<br />
59% 59%<br />
54%<br />
63%<br />
65%<br />
61%<br />
71%<br />
64% 65%<br />
Lage SG Gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> SG Hoge SG<br />
Arbeidsomstandighe<strong>de</strong>n<br />
Eerlijke han<strong>de</strong>l<br />
Eerbied voor het milieu<br />
De belangstelling voor <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che productieomstandighe<strong>de</strong>n speelt eveneens mee bij het kiezen van een non-foodwinkel.<br />
Sinds 1999 observeert het OIVO het ecoconsumptiegedrag in het Waalse Gewest.<br />
• <strong>Het</strong> belang dat gehecht wordt aan <strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che<br />
productieomstandighe<strong>de</strong>n, hangt samen met <strong>de</strong><br />
sociale groep.<br />
• Wanneer <strong>de</strong> consument tot een hoge sociale groep<br />
behoort, heeft hij meer aandacht voor een eth<strong>is</strong>che<br />
consumptie.<br />
• Die veran<strong>de</strong>ring van houding die vastgesteld wordt<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> hoge sociale groepen, <strong>is</strong> in verband te<br />
brengen met <strong>de</strong> (grote) toename van het belang van<br />
<strong>de</strong> eth<strong>is</strong>che criteria bij het kiezen van een product.<br />
In 5 jaar tijd <strong>is</strong> het percentage personen die hun gedrag hebben gewijzigd en milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten k<strong>op</strong>en, bijna verdubbeld<br />
(93%). Maar ondanks die grote toename blijft het aank<strong>op</strong>en van milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten <strong>op</strong> een laag peil. (8)<br />
5<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
6<br />
Milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten<br />
aank<strong>op</strong>en<br />
57% 43% 44%<br />
28%<br />
38% 37%<br />
24%<br />
50%<br />
15%<br />
56%<br />
15% 19% 19% 26% 28%<br />
1999 2000 2001 2002 2003<br />
1999 2000 2001 2002 2003<br />
1999-2000 : geëxtrapoleer<strong>de</strong> gegevens<br />
Dat doe ik niet<br />
Dat doe ik<br />
soms<br />
Dat doe ik<br />
regelmatig<br />
In 2003 verklaren 28% van <strong>de</strong> consumenten dat ze regelmatig milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten k<strong>op</strong>en, tegenover 56% die dat soms en<br />
15% die dat nooit doen.<br />
<strong>Het</strong> <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> vrouwen; <strong>de</strong> inwoners van <strong>de</strong> voorste<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> oudste consumenten die vaker verklaren dat ze milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten<br />
k<strong>op</strong>en.<br />
Daar staat tegenover dat dit gedrag min<strong>de</strong>r wijdverspreid <strong>is</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> min 25-jarigen, <strong>de</strong> niet-verantwoor<strong>de</strong>lijken voor <strong>de</strong> aank<strong>op</strong>en en <strong>de</strong><br />
inwoners van <strong>de</strong> centrale ste<strong>de</strong>n. (7)<br />
VARIABELEN DIE INVLOED HEBBEN OP HET KIEZEN VOOR MILIEUVRIENDELIJKE PRODUCTEN<br />
Er spelen tal van variabelen een rol in iemands keuze om milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten te k<strong>op</strong>en. In dit <strong>de</strong>el bekijken we die variabelen<br />
vanuit het oogpunt van het individu dat voor consumptiekeuzes geplaatst wordt in een overvolle markt.<br />
Vandaag <strong>de</strong> dag wordt afgestapt van <strong>de</strong> klassieke bena<strong>de</strong>ring, die uitgaat van een consument die rationele besl<strong>is</strong>singen neemt in een<br />
stabiel systeem met welomschreven voorkeuren, om over te schakelen <strong>op</strong> meer dynam<strong>is</strong>che en complexe mo<strong>de</strong>llen die gestuurd wor<strong>de</strong>n<br />
door variabelen met betrekking tot sociolog<strong>is</strong>che elementen (leeftijd, gezinssituatie, beroep, levensstijl, socio-econom<strong>is</strong>che positie, ...),<br />
psycholog<strong>is</strong>che factoren (persoonlijkheid, motivatie, perceptie, scholing, houdingen, ...) en situatiegebon<strong>de</strong>n aspecten (omstandighe<strong>de</strong>n<br />
waarin <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong>besl<strong>is</strong>singen genomen moeten wor<strong>de</strong>n).<br />
Een kwalitatieve studie, die in 2002 en 2003 werd uitgevoerd in het ka<strong>de</strong>r van het Programma voor wetenschappelijke On<strong>de</strong>rsteuning<br />
van <strong>de</strong> Duurzame Ontwikkeling (PODO) van het Belg<strong>is</strong>ch Wetenschapsbeleid (22), kwam tot <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> conclusies:<br />
- De meeste consumenten hechten nauwelijks belang aan <strong>de</strong> milieukenmerken van <strong>de</strong> producten. Hun keuzes <strong>zijn</strong> het resultaat van<br />
interacties tussen hun persoonlijke motivaties, hun diepste behoeften en <strong>de</strong> bevredigingsmogelijkhe<strong>de</strong>n die <strong>de</strong> markt biedt,<br />
waarbij <strong>de</strong> milieucriteria geen (of nog geen) besl<strong>is</strong>sen<strong>de</strong> rol spelen.<br />
- De motivering voor het kiezen voor een <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> product heeft niet (of niet noodzakelijk) met eerbied voor het milieu te maken,<br />
maar veel meer met <strong>de</strong> behoefte om besparingen te real<strong>is</strong>eren, met prioriteit die gegeven wordt aan <strong>de</strong> gezondheid, met <strong>de</strong><br />
2
ehoefte om zich te on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n, met het prioritair streven naar gemak of met <strong>de</strong> behoefte om te voelen dat men tot een sociale<br />
groep behoort.<br />
- Zelfs wanneer er een milieuvrien<strong>de</strong>lijker product verkrijgbaar <strong>is</strong>, <strong>is</strong> het niet vanzelfsprekend dat <strong>de</strong> consumenten er wetens en<br />
willens zullen voor kiezen, want er kunnen an<strong>de</strong>re factoren meespelen die ertoe lei<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> keuze valt <strong>op</strong> producten die min<strong>de</strong>r<br />
goed <strong>zijn</strong> voor het milieu, maar die betere producten <strong>zijn</strong> vanuit an<strong>de</strong>re oogpunten. Bijvoorbeeld: er bestaan wasmachines die<br />
veelzijdig en duurzaam <strong>zijn</strong> en die <strong>op</strong> <strong>de</strong> hulpbronnen besparen. Hun hogere kostprijs bij <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong> wordt over <strong>de</strong> hele<br />
gebruiksduur genomen normaal gezien gecompenseerd door een daling van <strong>de</strong> gebruikskosten. Maar <strong>de</strong> gedachte om een machine<br />
langer te hou<strong>de</strong>n, spreekt niet alle consumenten aan. Er <strong>zijn</strong> er die liever min<strong>de</strong>r betalen bij <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong>, om vervolgens vaker van<br />
machine te veran<strong>de</strong>ren en <strong>op</strong> die manier vol<strong>op</strong> <strong>de</strong> technolog<strong>is</strong>che vooruitgang te benutten.<br />
- Volgens <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers aan <strong>de</strong> enquête blijven <strong>de</strong> milieukwesties met betrekking tot <strong>de</strong> producten on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid<br />
vallen van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re actoren <strong>op</strong> <strong>de</strong> markt en in het bijzon<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> producenten. <strong>Het</strong> <strong>is</strong> voor <strong>de</strong> consumenten moeilijk om<br />
producten te selecteren <strong>op</strong> bas<strong>is</strong> van hun milieukenmerken. <strong>Het</strong> begrip "<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> product" blijft ondui<strong>de</strong>lijk. Bovendien vin<strong>de</strong>n ze<br />
dat alle producten die in <strong>de</strong> han<strong>de</strong>l komen, milieuvrien<strong>de</strong>lijk moeten <strong>zijn</strong> en daarom aan normen moeten beantwoor<strong>de</strong>n die<br />
vastgelegd en gecontroleerd wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> overheid.<br />
- Afgezien van <strong>de</strong> categorie van <strong>de</strong> consumenten die zich willen on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren door een milieuvrien<strong>de</strong>lijker gedrag<br />
aan te nemen of die het beste prijsren<strong>de</strong>ment willen bekomen, bijvoorbeeld, hebben <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re categorieën er meer behoefte aan<br />
om zich in een groep geïntegreerd te voelen en om in overeenstemming met een norm te han<strong>de</strong>len. In termen van producten kan<br />
dit <strong>op</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> manier geïnterpreteerd wor<strong>de</strong>n: <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e producten zullen keuze<strong>op</strong>ties wor<strong>de</strong>n wanneer het aanbod aan<br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e producten overvloedig, dui<strong>de</strong>lijk zichtbaar en gevarieerd zal <strong>zijn</strong> (met meer<strong>de</strong>re <strong>op</strong>ties, meer<strong>de</strong>re merken), met een<br />
vergelijkbare kwaliteit en een aanvaardbare prijs.<br />
Voor slechts weinig producten geldt dat ze in <strong>de</strong> eerste plaats wor<strong>de</strong>n gekocht omdat ze het milieu respecteren. De milieucriteria blijven<br />
bijzaak bij hetgeen <strong>de</strong> consumenten door mid<strong>de</strong>l van hun aank<strong>op</strong>en willen bereiken en spreken (nog) niet sterk aan. Niettemin lijken <strong>de</strong><br />
consumenten zich hoe langer hoe talrijker bewust te wor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> milieueffecten van <strong>de</strong> productie, het gebruik en <strong>de</strong> eliminatie van <strong>de</strong><br />
producten die ze k<strong>op</strong>en. Er <strong>zijn</strong> er ook veel die verklaren dat ze bereid <strong>zijn</strong> om <strong>de</strong> milieu-<strong>impact</strong> van hun consumptie terug te schroeven.<br />
In <strong>de</strong> overwegingen die een consument met milieubekommern<strong>is</strong>sen maakt met betrekking tot <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong> van bepaal<strong>de</strong> goe<strong>de</strong>ren, kan er<br />
een stuk "kies het milieuvrien<strong>de</strong>lijkste alternatief uit <strong>de</strong> set overwegingen" (21) voorkomen.<br />
Verschillen<strong>de</strong> auteurs komen tot <strong>de</strong> conclusie dat het <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> gedrag nauwer samenhangt met <strong>de</strong> persoonlijkheidsvariabelen dan met<br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>mograf<strong>is</strong>che en socio-econom<strong>is</strong>che variabelen, zon<strong>de</strong>r dat er evenwel van een sterk verband sprake <strong>is</strong>. (17)<br />
Bovendien <strong>is</strong> het moeilijk om het bestaan van een algemeen <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> gedrag te bevestigen, zowel <strong>op</strong> het gebied van aanko<strong>op</strong>gedrag<br />
als van post-aanko<strong>op</strong>gedrag. Verschillen<strong>de</strong> studies tonen aan dat er maar een zwakke samenhang <strong>is</strong> tussen <strong>de</strong> diverse bestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />
milieugedragingen. Iemand kan <strong>zijn</strong> of haar hu<strong>is</strong>hou<strong>de</strong>lijk afval recycleren en in een auto met een groot benzineverbruik rij<strong>de</strong>n, of het<br />
kan net zo goed dat iemand plastic flessen wel en glazen flessen niet recycleert. (17)<br />
Wat motiveert <strong>de</strong> consumenten die tot han<strong>de</strong>len overgaan en naar milieuvrien<strong>de</strong>lijkere producten <strong>op</strong> zoek gaan?<br />
Proactieve houding ten overstaan van <strong>de</strong> milieubescherming<br />
Er bestaat een verband tussen <strong>de</strong> houding en het gedrag, zodanig zelfs dat <strong>de</strong> houding vaak gebruikt wordt om bepaal<strong>de</strong> gedragingen te<br />
voorspellen.<br />
De houding van een consument <strong>is</strong> <strong>zijn</strong> of haar aanleg om <strong>op</strong> een coherente manier gunstig of ongunstig te reageren <strong>op</strong> een<br />
gegeven voorwerp. Deze aanleg <strong>is</strong> het resultaat van een leerproces. (23)<br />
7<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
<strong>Het</strong> meten van <strong>de</strong> houdingen van <strong>de</strong> consumenten ten overstaan van een product of van <strong>de</strong> attributen van een product ligt aan <strong>de</strong> bas<strong>is</strong><br />
van tal van strategieën van marktsegmentatie. Maar het kan ook zeer nuttig blijken voor <strong>de</strong> <strong>op</strong>voeding van <strong>de</strong> consument. <strong>Het</strong> komt er<br />
dan <strong>op</strong> neer beter te begrijpen <strong>wat</strong> er achter <strong>de</strong> gedragingen zit, om hun veran<strong>de</strong>ring beter aan te moedigen.<br />
Er <strong>is</strong> nogal <strong>wat</strong> materiaal dat er<strong>op</strong> wijst dat proactieve houdingen inzake het milieu <strong>de</strong> geneigdheid van <strong>de</strong> consumenten om <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e<br />
producten te k<strong>op</strong>en vergroten. <strong>Het</strong> omgekeer<strong>de</strong> <strong>is</strong> ook waar: hoe meer iemand gelooft dat het moeilijk <strong>is</strong> om veel te doen voor <strong>de</strong><br />
bescherming van het milieu, hoe min<strong>de</strong>r hij bereid zal <strong>zijn</strong> om iets te doen in dat verband. (21)<br />
<strong>Het</strong> <strong>is</strong> ook aangetoond dat <strong>de</strong> houdingen beïnvloed wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>n van het individu en dat <strong>de</strong>ze waar<strong>de</strong>n een rol spelen in <strong>de</strong><br />
bepaling van houdingen, positief of negatief, ten overstaan van <strong>de</strong> milieubescherming. (17)<br />
8<br />
De waar<strong>de</strong>n hebben betrekking <strong>op</strong> <strong>de</strong> belangrijke doelstellingen die <strong>de</strong> meeste mensen nastreven. De waar<strong>de</strong> <strong>is</strong> een geloof met een<br />
duurzaam karakter; ze legt een hiërarchie vast tussen verschillen<strong>de</strong> doelstellingen; ze drukt ook voorkeuren uit vanuit een sociaal of<br />
individueel oogpunt voor dit of gene soort gedrag. (23)<br />
De Eurobarometer meet <strong>de</strong> houdingen van <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>eanen inzake het leefmilieu.<br />
"Kan mijn individuele actie een <strong>impact</strong> hebben <strong>op</strong> het milieu?" Over die vraag <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>eanen ver<strong>de</strong>eld: half <strong>op</strong>tim<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch, half<br />
pessim<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch. De "<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e burgerzin" heeft vele aanhangers, vooral in het noor<strong>de</strong>n van Eur<strong>op</strong>a, maar er staat nog geen meer<strong>de</strong>rheid<br />
van <strong>de</strong> burgers achter. De Belgen behoren tot <strong>de</strong> groep van burgers die vertrouwen <strong>op</strong> hun vermogen om <strong>de</strong> dingen te veran<strong>de</strong>ren. (11)<br />
Actief: ja! Maar niet helemaal alleen!<br />
Volgens 65% van <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>eanen ligt <strong>de</strong> <strong>op</strong>lossing in <strong>de</strong> <strong>op</strong>telsom van <strong>de</strong> individuele acties van ie<strong>de</strong>reen.
De houding van <strong>de</strong> gezamenlijke actie ("inspanningen OK, maar enkel als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>ren ook inspanningen leveren") komt vaker voor in<br />
Denemarken (74%), in Griekenland (74%), in België (72%) en in Frankrijk (72%).<br />
De personen met een hoog studieniveau nemen meer een houding aan van gezamenlijke actie dan <strong>de</strong> laaggeschool<strong>de</strong> personen. De<br />
jongste leeftijdsgroep (15-24 jaar) nemen vaker een weigerachtige houding aan dan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>ren.<br />
In het Waalse Gewest vin<strong>de</strong>n 4 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 5 consumenten dat ze inspanningen leveren om het milieu te beschermen. Dit percentage blijft<br />
relatief stabiel <strong>de</strong> laatste jaren. (8)<br />
Algemene perceptie van <strong>de</strong><br />
individuele actie<br />
2% 4% 1% 4% 3%<br />
20% 18%<br />
19%<br />
78% 78%<br />
95%<br />
78%<br />
1999 2000 2001 2002<br />
2000 2001 2002 2003<br />
Ik ben niet bereid om<br />
een inspanning te<br />
leveren<br />
Ik ben bereid om een<br />
inspanning te leveren<br />
Ik doe al een<br />
inspanning<br />
1<br />
9<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
Zoeken naar informatie over <strong>de</strong> milieukenmerken van <strong>de</strong> producten<br />
In haar rapport over <strong>de</strong> milieuetikettering bevestigt <strong>de</strong> OESO dat bewustwording van <strong>de</strong> milieukwesties een voorwaar<strong>de</strong> <strong>is</strong> voor <strong>de</strong> goe<strong>de</strong><br />
werking van een eco<strong>label</strong>lingsprogramma. (3)<br />
<strong>Het</strong> lijkt er<strong>op</strong> dat er wel <strong>de</strong>gelijk een verband bestaat tussen kenn<strong>is</strong> van het milieu en <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> gedrag, maar daaruit mag men niet<br />
conclu<strong>de</strong>ren dat een grotere milieukenn<strong>is</strong> systemat<strong>is</strong>ch leidt tot een veran<strong>de</strong>ring in het milieugedrag. (17)<br />
In het ka<strong>de</strong>r van een enquête die in Duitsland, Italië, Spanje en Noorwegen werd gehou<strong>de</strong>n, kregen 4.000 personen vragen voorgelegd<br />
over 3 producten en diensten: wasmachine, absorberend keukenrolpapier en toer<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che installaties. (20)<br />
De meeste respon<strong>de</strong>nten verklaren informatie te zoeken over <strong>de</strong> milieukenmerken van <strong>de</strong> producten als ze <strong>op</strong> het punt staan een<br />
aanko<strong>op</strong> te doen.<br />
Niettemin gebeurt dit zoeken niet met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> intensiteit voor alle betrokken productcategorieën.<br />
In het noor<strong>de</strong>n van Eur<strong>op</strong>a zoeken <strong>de</strong> mensen meer milieu-informatie over het absorberend papier en <strong>de</strong> wasmachines; in het zui<strong>de</strong>n <strong>zijn</strong><br />
ze meer geïnteresseerd in <strong>de</strong> toer<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che installaties. Dit weerspiegelt waarschijnlijk <strong>de</strong> inspanningen die gedaan <strong>zijn</strong> om het eco<strong>label</strong><br />
te promoten voor producten zoals papier en wasmachines in het noor<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> omvang van <strong>de</strong> milieuproblemen in <strong>de</strong> toer<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che<br />
industrie in het zui<strong>de</strong>n.<br />
De meest aangehaal<strong>de</strong> re<strong>de</strong>n om het niet zoeken naar informatie te verklaren <strong>is</strong> het gebrek aan belangstelling voor <strong>de</strong>ze soort<br />
informatie.<br />
De respon<strong>de</strong>nten die zich akkoord verklaren met <strong>de</strong> stelling "I do what <strong>is</strong> right for the environment, even when it costs more money or<br />
takes more time" (die wordt beschouwd als <strong>de</strong> uitdrukking van een proactieve houding ten overstaan van <strong>de</strong> milieubescherming), zoeken<br />
meer naar informatie dan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re.<br />
In Duitsland en Italië zoeken <strong>de</strong> k<strong>op</strong>ers meer dan <strong>de</strong> niet-k<strong>op</strong>ers.<br />
In Duitsland en Noorwegen zoekt <strong>de</strong> leeftijdsgroep van 30 tot 50 jaar meer dan <strong>de</strong> jongere groepen.<br />
In Italië en in Spanje zoeken <strong>de</strong> gepensioneer<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re activiteitsgroepen.<br />
Noorwegen <strong>is</strong> het enige land waar er een verband <strong>is</strong> tussen het geslacht, <strong>de</strong> <strong>op</strong>voeding en het zoeken naar milieu-informatie: <strong>de</strong> vrouwen<br />
en mensen met een hoog <strong>op</strong>leidingsniveau zoeken meer dan <strong>de</strong> mannen en mensen met een bas<strong>is</strong>schoolvorming.<br />
Verschei<strong>de</strong>nheid van <strong>de</strong> dragers<br />
De voorlichting over <strong>de</strong> milieukenmerken van <strong>de</strong> producten kan tot <strong>de</strong> consumenten gericht wor<strong>de</strong>n via diverse kanalen, zoals <strong>de</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s, producttests en <strong>de</strong> magazines van verbruikersorgan<strong>is</strong>aties, <strong>de</strong> informatie die <strong>de</strong> producenten <strong>op</strong> <strong>de</strong> verpakkingen<br />
vermel<strong>de</strong>n, het internet, het verko<strong>op</strong>personeel of <strong>de</strong> reclame...<br />
De <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s wor<strong>de</strong>n zelf <strong>op</strong>ge<strong>de</strong>eld in verschillen<strong>de</strong> categorieën: reglementaire <strong>label</strong>s, <strong>label</strong>s van het type ISO I (puur<br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s), van het type ISO II (eigen claims), van het type ISO III (<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> profielen) en an<strong>de</strong>re.<br />
10
In <strong>de</strong> hogergenoem<strong>de</strong> studie over Duitsland, Noorwegen, Italië en Spanje geven <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten die informatie zoeken, <strong>de</strong> voorkeur aan<br />
een grote verschei<strong>de</strong>nheid van informatiebronnen. <strong>Het</strong> meren<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten wenst over <strong>de</strong> informatie te beschikken in meer<br />
dan één vorm. De consumenten verkiezen een verschei<strong>de</strong>nheid aan informatiemid<strong>de</strong>len, maar vin<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s belangrijke<br />
instrumenten <strong>zijn</strong>. (20)<br />
In België (2004) wordt eveneens om informatie via meer<strong>de</strong>re dragers gevraagd, zowel voor <strong>de</strong> algemene info vóór <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong> als voor<br />
<strong>de</strong> informatie <strong>op</strong> het product of bij <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong>. (5)<br />
Gewenste manier van<br />
informeren<br />
Op welke manier wenst u<br />
geïnformeerd te wor<strong>de</strong>n?<br />
51%<br />
58%<br />
34%<br />
Verpakking<br />
Media<br />
Reclame supermarkt<br />
Expliciete logo's<br />
Internet<br />
Gids<br />
84%<br />
82%<br />
73%<br />
De vraag geldt slaat <strong>op</strong> vele dragers en<br />
slaat tegelijk <strong>op</strong> <strong>de</strong> algemene informatie<br />
vóór <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong> en <strong>op</strong> <strong>de</strong> informatie <strong>op</strong><br />
het product <strong>op</strong> het moment van <strong>de</strong><br />
aanko<strong>op</strong>.<br />
8 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 10 consumenten zoeken<br />
informatie <strong>op</strong> <strong>de</strong> verpakking of in <strong>de</strong><br />
media, 7 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 10 zoeken in <strong>de</strong><br />
reclames van <strong>de</strong> grootwarenhuizen, 6<br />
<strong>op</strong> <strong>de</strong> 10 vragen meer expliciete logo’s<br />
en 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 2 wil een gemakkelijk mee<br />
te nemen aank<strong>op</strong>engids of een website<br />
die ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> info verstrekt.<br />
Nauwelijks 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3 consumenten<br />
vraagt om een informatiebord in het<br />
verko<strong>op</strong>punt.<br />
84% wensen dat <strong>de</strong> informatie hen wordt verstrekt <strong>op</strong> <strong>de</strong> verpakking of in <strong>de</strong> media, 73% willen informatie via <strong>de</strong> reclames van <strong>de</strong><br />
grootwarenhuizen, 60% vragen om meer expliciete logo's, 50% zou<strong>de</strong>n een gemakkelijk mee te nemen gids <strong>op</strong> prijs stellen.<br />
Slechts 34% van <strong>de</strong> consumenten vragen dat er bor<strong>de</strong>n met informatie in <strong>de</strong> verko<strong>op</strong>punten zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n geplaatst.<br />
<strong>Het</strong> <strong>zijn</strong> vooral <strong>de</strong> Walen, <strong>de</strong> mensen die <strong>op</strong> het platteland wonen en <strong>de</strong> lage sociale groepen die om meer expliciete logo's vragen.<br />
Als ze boodschappen doen, lezen <strong>de</strong> consumenten geen etiketten vooraleer ze een product k<strong>op</strong>en, zeker niet als het om courante<br />
verbruiksgoe<strong>de</strong>ren gaat. Er moet dus voor gezorgd wor<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> aanduidingen die milieuvrien<strong>de</strong>lijkere producten herkenbaar moeten<br />
maken, onmid<strong>de</strong>llijk <strong>op</strong>vallen. (22)<br />
Vraag om, kenn<strong>is</strong> van en begrip van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s<br />
De milieu<strong>label</strong>s kunnen in het ka<strong>de</strong>r van milieubeleidsbesl<strong>is</strong>singen enkel nuttig <strong>zijn</strong> als <strong>de</strong> consumenten ernaar zoeken, ze herkennen,<br />
ze begrijpen, ze betrouwbaar vin<strong>de</strong>n en ze als hulpmid<strong>de</strong>l voor het nemen van besl<strong>is</strong>singen waar<strong>de</strong>ren.<br />
Een <strong>label</strong> kennen <strong>is</strong> een voorwaar<strong>de</strong> om het te gebruiken voor een aanko<strong>op</strong>besl<strong>is</strong>sing en het <strong>label</strong> begrijpen <strong>is</strong> een voorwaar<strong>de</strong> om het<br />
correct te gebruiken. Een <strong>label</strong> kennen betekent: weten dat het bestaat, het herkennen en weten waar het voor staat.<br />
Dat <strong>de</strong> consument een <strong>label</strong> herkent betekent immers nog niet meteen dat hij het ook begrijpt.<br />
11<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
In een sector waar informatie in overvloed wordt verstrekt, moet een consument bovendien geloven dat dit <strong>label</strong> hem of haar kan helpen<br />
om een doelstelling (van <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e strekking in dit geval) te verwezenlijken en moet hij <strong>op</strong> zoek <strong>zijn</strong> naar milieuvrien<strong>de</strong>lijkere<br />
producten (of an<strong>de</strong>re voor<strong>de</strong>len zien in milieuvrien<strong>de</strong>lijke producten) om aandacht aan het eco<strong>label</strong> te beste<strong>de</strong>n. <strong>Het</strong> <strong>is</strong> immers weinig<br />
waarschijnlijk dat een consument aandacht aan een eco<strong>label</strong> besteedt als hij niet <strong>de</strong>nkt dat <strong>de</strong> aanko<strong>op</strong> van producten die een eco<strong>label</strong><br />
dragen helpt het milieu te beschermen of als hij niet gelooft dat <strong>de</strong> informatie waar het <strong>label</strong> voor staat nuttig kan <strong>zijn</strong> in dat verband.<br />
Er kunnen nog an<strong>de</strong>re factoren invloed hebben <strong>op</strong> <strong>de</strong> aandacht die aan <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s besteed wordt, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re:<br />
- <strong>de</strong> beschikbaarheid van producten met een eco<strong>label</strong> in <strong>de</strong> winkels,<br />
- persoonlijkheidsfactoren: vooral <strong>de</strong> "perceived consumer effectiveness", d.i. <strong>de</strong> perceptie die <strong>de</strong> consument heeft van <strong>zijn</strong> of haar<br />
vermogen om <strong>de</strong> nagestreef<strong>de</strong> resultaten (in dit geval het milieu beschermen) te beïnvloe<strong>de</strong>n. (21)<br />
Een kwantitatieve enquête (2000) die werd uitgevoerd in Groot-Brittannië, Ierland, West-Duitsland en Oost-Duitsland, toont aan dat een<br />
ruime meer<strong>de</strong>rheid van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten toch minstens af en toe aandacht beste<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s.<br />
Hoeveel aandacht aan <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s wordt besteed varieert in functie van het belang dat iemand persoonlijk hecht aan <strong>de</strong><br />
milieubescherming en van <strong>de</strong> "perceived consumer effectiveness" ten overstaan van <strong>de</strong> milieuproblemen. (21)<br />
<strong>Het</strong> kennen van <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s en <strong>de</strong> beschikbaarheid van producten met een eco<strong>label</strong> in <strong>de</strong> verko<strong>op</strong>punten <strong>zijn</strong> twee variabelen die sterk<br />
met mekaar verbon<strong>de</strong>n <strong>zijn</strong>. De bestaan<strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s <strong>zijn</strong> waarschijnlijk <strong>de</strong> belangrijkste bron van kenn<strong>is</strong> over <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s. Er wordt een<br />
betere kenn<strong>is</strong> van <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s <strong>op</strong>getekend in <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>n waar die <strong>label</strong>s een grotere ontwikkeling kennen.<br />
In <strong>de</strong> enquête (2002) die werd uitgevoerd in Duitsland, Noorwegen, Italië en Spanje, noemt slechts 1 à 2% van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten <strong>de</strong> EU<br />
Flower wanneer gevraagd wordt om eco<strong>label</strong>s <strong>op</strong> te sommen.<br />
In Duitsland en in Noorwegen kan 75% van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten ten minste één <strong>label</strong> noemen, in Spanje kan maar 25% dat en in Italië ligt<br />
het percentage nog lager: <strong>op</strong> 5%. De meest genoem<strong>de</strong> <strong>label</strong>s <strong>zijn</strong>: <strong>de</strong> Blaue Engel in Duitsland, <strong>de</strong> witte zwaan in Noorwegen, <strong>de</strong><br />
recyclagedriehoek in Italië en het groene punt in Spanje !<br />
Verschillen<strong>de</strong> auteurs suggereren dat <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s en <strong>de</strong> producten met een eco<strong>label</strong>, alsook <strong>de</strong> onmid<strong>de</strong>llijke omgeving ervan in <strong>de</strong><br />
winkels, <strong>de</strong> belangrijkste bronnen <strong>zijn</strong> voor een goe<strong>de</strong> lering in verband met <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s. <strong>Het</strong> kennen van <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s zou dus<br />
afhangen van <strong>de</strong> beschikbaarheid van producten met een eco<strong>label</strong> in <strong>de</strong> winkels. Als er veel producten met een eco<strong>label</strong> voorhan<strong>de</strong>n<br />
<strong>zijn</strong>, kan een consument ze gemakkelijker <strong>op</strong>merken en er meer over leren. (21)<br />
Volgens het Crédoc (2003) herkennen slechts 8% van <strong>de</strong> Fransen <strong>de</strong> NF-norm en 11% het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>label</strong>. <strong>Het</strong> hoeft dan ook niet te<br />
verbazen dat 73% van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten vin<strong>de</strong>n dat er onvoldoen<strong>de</strong> informatie <strong>is</strong> over <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e producten. (18)<br />
In België wijst <strong>de</strong> evaluatie van <strong>de</strong> perceptie van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s die het OIVO (in 2004) heeft gemaakt, uit dat gemid<strong>de</strong>ld 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3<br />
consumenten vindt dat <strong>de</strong> aanwezigheid van een <strong>label</strong> of een certificaat een belangrijk criterium <strong>is</strong> voor het selecteren van een product.<br />
Voor <strong>de</strong> non-foodproducten vindt 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 5 dat <strong>de</strong> aanwezigheid van een <strong>label</strong> een belangrijk keuzecriterium <strong>is</strong>.<br />
12
Label en keuze van een nonfoodproduct<br />
82%<br />
18%<br />
Belangrijk Niet belangrijk<br />
De vraag naar <strong>label</strong>s varieert in functie van <strong>de</strong> profielen.<br />
1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 5 consumenten vindt dat <strong>de</strong><br />
aanwezigheid van een <strong>label</strong> of een<br />
certificaat een belangrijk criterium <strong>is</strong><br />
bij <strong>de</strong> selectie van een nonfoodproduct.<br />
<strong>Het</strong> percentage <strong>is</strong> min<strong>de</strong>r hoog dan<br />
dat voor <strong>de</strong> foodproducten.<br />
Respon<strong>de</strong>nten: respon<strong>de</strong>nten die verklaard<br />
hebben dat <strong>de</strong> aanwezigheid van een <strong>label</strong> <strong>op</strong><br />
een non-foodproduct belangrijk <strong>is</strong>.<br />
De leeftijd, <strong>de</strong> regionale locatie, <strong>de</strong> grootte van <strong>de</strong> gezinskern en het behoren tot bepaal<strong>de</strong> sociale groepen kunnen een invloed hebben<br />
<strong>op</strong> <strong>de</strong> belangstelling voor een <strong>label</strong>.<br />
Een jongere consument besteedt min<strong>de</strong>r aandacht aan <strong>de</strong> <strong>label</strong>s. Naarmate <strong>de</strong> consument ou<strong>de</strong>r wordt, wordt <strong>de</strong> aanwezigheid van een<br />
<strong>label</strong> belangrijker in <strong>zijn</strong> productkeuze.<br />
Een consument die tot een lage sociale groep behoort, verklaart meer <strong>op</strong> <strong>de</strong> aanwezigheid van een <strong>label</strong> te letten, ook al ko<strong>op</strong>t hij -<br />
paradoxaal - <strong>de</strong> producten met een <strong>label</strong> niet. (5)<br />
13<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
14<br />
Leeftijd en <strong>label</strong><br />
% respon<strong>de</strong>nten die <strong>de</strong> aanwezigheid van<br />
een <strong>label</strong> als belangrijk criterium <strong>op</strong>geven<br />
26%<br />
25%<br />
24%<br />
20%<br />
8%<br />
18-29 jaar 30-39 jaar 40-49 jaar 50-64 jaar 65 jaar en<br />
+<br />
Gewest en <strong>label</strong><br />
% respon<strong>de</strong>nten die <strong>de</strong> aanwezigheid van<br />
een <strong>label</strong> als belangrijk criterium <strong>op</strong>geven<br />
16%<br />
20%<br />
22%<br />
Vlaan<strong>de</strong>ren Brussel Wallonië<br />
De interesse voor <strong>de</strong> aanwezigheid<br />
van een <strong>label</strong> of een certificaat <strong>op</strong><br />
een non-foodproduct varieert met<br />
<strong>de</strong> leeftijd van <strong>de</strong> consument.<br />
De interesse voor <strong>de</strong> aanwezigheid<br />
van een <strong>label</strong> of een certificaat in<br />
een voedingswinkel houdt nauw<br />
verband met <strong>de</strong> leeftijd van <strong>de</strong><br />
consument.<br />
Naarmate <strong>de</strong> consument ou<strong>de</strong>r<br />
wordt, neemt het belang van het<br />
<strong>label</strong> toe, uitgezon<strong>de</strong>rd tussen 30 en<br />
39 jaar.<br />
De interesse voor een <strong>label</strong> <strong>op</strong> een<br />
non-foodproduct ligt an<strong>de</strong>rs naargelang<br />
<strong>de</strong> geograf<strong>is</strong>che afkomst<br />
van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt.<br />
De interesse neemt toe naarmate<br />
men meer van het noor<strong>de</strong>n naar het<br />
zui<strong>de</strong>n van het land <strong>op</strong>schuift.
Sociale groep en <strong>label</strong><br />
% respon<strong>de</strong>nten die <strong>de</strong> aanwezigheid van<br />
een <strong>label</strong> als belangrijk criterium <strong>op</strong>geven<br />
27%<br />
24%<br />
22%<br />
Lage SG Mid<strong>de</strong>n SG Hoge SG<br />
De interesse voor een <strong>label</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />
non-foodproducten houdt verband<br />
met <strong>de</strong> sociale groep.<br />
Als <strong>de</strong> consument tot een lage<br />
sociale groep behoort, <strong>is</strong> hij meer<br />
vrager om een <strong>label</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />
producten te hebben.<br />
Daar staat tegenover dat die<br />
interesse afneemt naarmate hij<br />
hoger <strong>op</strong> <strong>de</strong> sociale lad<strong>de</strong>r komt te<br />
staan.<br />
In diezelf<strong>de</strong> enquête was een afzon<strong>de</strong>rlijk luik gewijd aan <strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese "margriet".<br />
Bijna één <strong>op</strong> <strong>de</strong> drie Belg<strong>is</strong>che consumenten kon het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> i<strong>de</strong>ntificeren.<br />
<strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
72%<br />
28%<br />
Bekend Niet bekend<br />
Bijna 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3 consumenten<br />
herkent het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong><br />
<strong>label</strong>. Ongetwijfeld doet <strong>de</strong><br />
symboliek van het logo <strong>de</strong>nken aan<br />
<strong>de</strong> Eur<strong>op</strong>ese dimensie en<br />
assimileert <strong>de</strong> consument die met<br />
het logo.<br />
Dit percentage lijkt ons overschat<br />
gelet <strong>op</strong> het beperkt aantal<br />
producten dat <strong>op</strong> <strong>de</strong> Belg<strong>is</strong>che<br />
markt aanwezig <strong>is</strong>.<br />
<strong>Het</strong> <strong>label</strong> <strong>is</strong> beter bekend on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
Brusselaars (56%) en <strong>de</strong> gezinnen<br />
die bestaan uit 3 personen (38%).<br />
<strong>Het</strong> <strong>label</strong> <strong>is</strong> min<strong>de</strong>r bekend bij <strong>de</strong><br />
k<strong>op</strong>pels zon<strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren (20%).<br />
15<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
De herkenning van het <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> hangt nauw samen met <strong>de</strong> leeftijd van <strong>de</strong> consument.<br />
Naarmate <strong>de</strong> consument ou<strong>de</strong>r wordt, herkent hij meer het <strong>label</strong>, uitgezon<strong>de</strong>rd wanneer hij of zij eenmaal <strong>de</strong> 65 voorbij <strong>is</strong>.<br />
16<br />
16%<br />
Leeftijd en <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong><br />
<strong>label</strong><br />
% respon<strong>de</strong>nten die het <strong>label</strong> herkennen<br />
27%<br />
31%<br />
36%<br />
28%<br />
18-29 jaar 30-39 jaar 40-49 jaar 50-64 jaar 65 jaar en<br />
+<br />
De herkenning van het <strong>label</strong> houdt<br />
nauw verband met <strong>de</strong> leeftijd van<br />
<strong>de</strong> consument.<br />
Naarmate <strong>de</strong> consument ou<strong>de</strong>r<br />
wordt, wordt het <strong>label</strong> meer<br />
herkend, uitgezon<strong>de</strong>rd boven <strong>de</strong> 65<br />
jaar.<br />
De herkenning van het <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> varieert in functie van <strong>de</strong> sociale groep.<br />
Hoe hoger het sociaal statuut van <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nt, hoe meer hij het <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> herkent.<br />
Sociale groepen en <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
% respon<strong>de</strong>nten die het <strong>label</strong> herkennen<br />
19%<br />
30%<br />
37%<br />
Lage SG Mid<strong>de</strong>n SG Hoge SG<br />
De herkenning van het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> houdt verband met<br />
<strong>de</strong> sociale groepen.<br />
Als <strong>de</strong> consument tot een lage<br />
sociale groep behoort, herkent hij<br />
min<strong>de</strong>r vaak het <strong>label</strong>.<br />
De herkenning neemt toe naarmate<br />
het sociaal statuut van <strong>de</strong><br />
respon<strong>de</strong>nt stijgt.
Nauwelijks 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 4 consumenten <strong>is</strong> in staat om precies te omschrijven <strong>wat</strong> <strong>de</strong> rol van het <strong>label</strong> <strong>is</strong>.<br />
De lage sociale groepen verg<strong>is</strong>sen zich het vaakst.<br />
<strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
28%<br />
Perceptie<br />
23%<br />
33%<br />
Correct Ge<strong>de</strong>eltelijk<br />
Fout Geen antwoord<br />
16%<br />
Nauwelijks 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 4 consumenten<br />
<strong>is</strong> in staat om correct te beschrijven<br />
<strong>wat</strong> <strong>de</strong> rol van het <strong>label</strong> <strong>is</strong>.<br />
1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 5 geeft enkele elementen<br />
van het antwoord.<br />
1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3 verg<strong>is</strong>t zich.<br />
1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 3 verklaart niet <strong>op</strong> <strong>de</strong> vraag<br />
te kunnen antwoor<strong>de</strong>n.<br />
<strong>Het</strong> <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> lage sociale groepen die<br />
zich het vaakst verg<strong>is</strong>sen.<br />
Bas<strong>is</strong>: kennen het <strong>label</strong><br />
<strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
Dit <strong>label</strong> garan<strong>de</strong>ert …<br />
Milieubescherming<br />
Afwezigheid van<br />
gezondheidsscha<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
additieven<br />
Afwezigheid van<br />
GGO’s<br />
Leefbaar min. loon<br />
voor producenten in<br />
3<strong>de</strong> wereld<br />
Werksituatie<br />
personeel in<br />
productiebedrijf<br />
1%<br />
32%<br />
11%<br />
69%<br />
22%<br />
<strong>Het</strong> <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
wordt manifest beschouwd als een<br />
<strong>label</strong> dat <strong>de</strong> bescherming van het<br />
milieu garan<strong>de</strong>ert.<br />
Tal van respon<strong>de</strong>nten overdrijven<br />
evenwel <strong>de</strong> draagwijdte van het<br />
<strong>label</strong>.<br />
Er blijkt r<strong>is</strong>ico voor verwarring te<br />
<strong>zijn</strong> tussen <strong>de</strong> gebruikte Eur<strong>op</strong>ese<br />
symboliek en <strong>de</strong> draagwijdte van<br />
het <strong>label</strong>.<br />
Bas<strong>is</strong>: kennen het <strong>label</strong><br />
17<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
<strong>Het</strong> sleutelwoord <strong>is</strong> "vertrouwen" !<br />
Om <strong>de</strong> consumenten ertoe te brengen om aandacht te beste<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s en ze te gebruiken in hun consumptiekeuzes, moet<br />
ervoor gezorgd wor<strong>de</strong>n dat ze vertrouwen hebben in <strong>de</strong>ze soort informatie. De eco<strong>label</strong>s moeten dus zodanig beheerd wor<strong>de</strong>n dat ze <strong>de</strong><br />
consumenten vertrouwen inboezemen en <strong>de</strong> communicatie moet zodanig gevoerd wor<strong>de</strong>n dat dit vertrouwen <strong>op</strong>gebouwd wordt.<br />
<strong>Het</strong> vertrouwen dat <strong>de</strong> consumenten in een <strong>label</strong> stellen, <strong>is</strong> een essentiële factor voor het succes van dat <strong>label</strong> want <strong>de</strong> "gewone"<br />
consumenten <strong>zijn</strong> niet in staat om <strong>de</strong> wetenschappelijke gegevens te verifiëren die aan <strong>de</strong> bas<strong>is</strong> liggen van <strong>de</strong> criteria noch om in te<br />
schatten of een product werkelijk beter <strong>is</strong> voor het milieu.<br />
De consument zal een <strong>label</strong> enkel gebruiken als hij vertrouwen heeft in <strong>de</strong> boodschap die het <strong>label</strong> uitdraagt. Maar tal van consumenten<br />
staan scept<strong>is</strong>ch tegenover <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e claims die <strong>de</strong> etikettering en <strong>de</strong> reclame hen willen laten slikken. Heel <strong>wat</strong> studies komen tot<br />
een zelf<strong>de</strong> besluit: gelet <strong>op</strong> het aantal <strong>label</strong>s, claims en an<strong>de</strong>re pictogrammen <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> consumenten niet in staat om <strong>de</strong> betrouwbare<br />
informatie te on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> uit <strong>de</strong> lucht gegrepen informatie en dat doet hun vertrouwen in alle <strong>label</strong>s afnemen.<br />
Tussenkomsten van <strong>de</strong> overheid en van organ<strong>is</strong>men zoals het ISO lijken een invloed te hebben <strong>op</strong> <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e claims en het<br />
consumentenvertrouwen in <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s neemt <strong>de</strong> laatste jaren toe. (21)<br />
<strong>Het</strong> vertrouwen varieert in functie van <strong>de</strong> houding van <strong>de</strong> consument.<br />
De studie (2000) die werd uitgevoerd in Groot-Brittannië, Ierland, West-Duitsland en Oost-Duitsland, toont aan dat er een verband <strong>is</strong><br />
tussen het vertrouwen in <strong>de</strong> <strong>label</strong>s en <strong>de</strong> proactieve houding in verband met het milieu: <strong>de</strong> invloed van <strong>de</strong> proactieve houding ten<br />
overstaan van <strong>de</strong> aandacht die aan <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s wordt besteed, <strong>is</strong> groter bij diegene die vertrouwen hebben in <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s.<br />
Een factor die zeer belangrijk <strong>is</strong> voor dit vertrouwen, <strong>is</strong> <strong>de</strong> manier waar<strong>op</strong> het <strong>label</strong> wordt beheerd en gecontroleerd.<br />
Uit tal van studies blijkt dat <strong>de</strong> consumenten meer vertrouwen hebben in <strong>de</strong> onafhankelijke organ<strong>is</strong>men, in <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties,<br />
in <strong>de</strong> milieuorgan<strong>is</strong>aties of in <strong>de</strong> overheidsinstanties dan in <strong>de</strong> producenten en <strong>de</strong> d<strong>is</strong>tributeurs.<br />
De Noren, <strong>de</strong> Duitsers, <strong>de</strong> Italianen en <strong>de</strong> Spanjaar<strong>de</strong>n stellen hun vertrouwen in <strong>de</strong> wetenschappers en in <strong>de</strong> verbruikers- en <strong>de</strong><br />
milieuorgan<strong>is</strong>aties, terwijl <strong>de</strong> productie- en d<strong>is</strong>tributiebedrijven het minste vertrouwen genieten.<br />
De Duitsers vin<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> milieu- en <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties <strong>de</strong> <strong>label</strong>s moeten beheren en ze vertrouwen die instanties.<br />
In Italië, Spanje en Noorwegen <strong>zijn</strong> <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten van mening dat <strong>de</strong> overheid <strong>de</strong> lea<strong>de</strong>r moet <strong>zijn</strong> <strong>op</strong> het milieuvlak, maar<br />
tegelijkertijd hebben ze maar weinig vertrouwen in <strong>de</strong> informatie die <strong>de</strong> regeringen verstrekken.<br />
De Eur<strong>op</strong>eanen vertrouwen <strong>de</strong> nationale of Eur<strong>op</strong>ese overheid meer dan <strong>de</strong> industrieën, maar min<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> NGO's. (20)<br />
In België heeft bijna 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 2 consumenten vertrouwen in het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong>, waarbij het vertrouwen het grootst <strong>is</strong> bij <strong>de</strong><br />
Brusselaars (84%), <strong>de</strong> leeftijdsgroep van 50 tot 65 jaar (52%) en <strong>de</strong> hoge en gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> sociale groepen (resp. 37% en 38%).<br />
18
<strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
Dit <strong>label</strong> boezemt vertrouwen in<br />
54%<br />
Ja Nee<br />
46%<br />
Bijna 1 <strong>op</strong> <strong>de</strong> 2 consumenten stelt<br />
vertrouwen in het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong>.<br />
Meer on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Brusselaars (84%),<br />
<strong>de</strong> 50- à 65-jarigen (52%), <strong>de</strong> lage<br />
sociale groepen (71%).<br />
Min<strong>de</strong>r in Vlaan<strong>de</strong>ren (31%), on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> 18- à 39-jarigen (18%) en bij <strong>de</strong><br />
hoge en <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>n sociale groepen<br />
(resp. 37 en 38%).<br />
Bijgevolg kan men het efficiëntiepercentage van het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> berekenen, aangezien men het percentage bekendheid,<br />
perceptie en vertrouwen kent.<br />
Efficiëntie van het <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong><br />
Bekendheid Perceptie<br />
72%<br />
28%<br />
21% 4%<br />
7%<br />
Vertrouwen<br />
<strong>Het</strong> efficiëntiepercentage van het EU Flower-<strong>label</strong> bedraagt 4%.<br />
Er bestaan drie efficiëntiefilters:<br />
bekendheid: zon<strong>de</strong>r bekendheid kan<br />
het <strong>label</strong> niet herkend en gebruikt<br />
wor<strong>de</strong>n.<br />
perceptie: als <strong>de</strong> consument <strong>de</strong><br />
functies verkeerd inschat, kan hij het<br />
<strong>label</strong> niet welbewust gebruiken.<br />
vertrouwen: een consument die het<br />
<strong>label</strong> niet vertrouwt, zal het niet<br />
gebruiken.<br />
Na filtering komen we aan een<br />
efficiëntiepercentage van 4%.<br />
Respon<strong>de</strong>nten: kennen het <strong>label</strong> en <strong>zijn</strong> rol, en<br />
stellen er vertrouwen in<br />
Efficiëntie: % consumenten die het<br />
<strong>label</strong> en <strong>zijn</strong> rol kunnen herkennen<br />
<strong>Het</strong> consumentenvertrouwen in <strong>de</strong> informatie die een <strong>label</strong> verstrekt, steunt ook <strong>op</strong> het niveau van <strong>de</strong> criteria: het <strong>label</strong> moet een<br />
garantie van bijkomen<strong>de</strong> kwaliteit bie<strong>de</strong>n.<br />
19<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
In <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> enquêtes waarnaar in <strong>de</strong>ze synthese verwezen wordt, getuigen <strong>de</strong> respon<strong>de</strong>nten van een groot vertrouwen in <strong>de</strong><br />
wetenschap. <strong>Het</strong> lijkt bijgevolg vanzelfsprekend dat <strong>de</strong> criteria van <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s wetenschappelijk on<strong>de</strong>rbouwd moeten wor<strong>de</strong>n.<br />
Bovendien moeten <strong>de</strong> criteria van een hoog niveau <strong>zijn</strong>, zodanig dat het product dat eraan beantwoordt ook echt milieuvrien<strong>de</strong>lijker <strong>is</strong>.<br />
<strong>Het</strong> BEUC heeft een vergelijking gemaakt van <strong>de</strong> criteria die vastgelegd <strong>zijn</strong> voor <strong>de</strong> diverse productcategorieën waar<strong>op</strong> het eco<strong>label</strong><br />
betrekking heeft, met <strong>de</strong> normen die door <strong>de</strong> reglementeringen <strong>zijn</strong> vastgelegd. Algemeen kan men stellen dat het eco<strong>label</strong> veel hogere<br />
e<strong>is</strong>en invoert dan die welke <strong>de</strong> reglementeringen <strong>op</strong>leggen. Ofwel stelt het striktere beperkingen voor<strong>op</strong> dan <strong>de</strong> richtlijnen, ofwel legt het<br />
limieten vast voor producten die niet tot het toepassingsgebied van die richtlijnen behoren, ofwel verricht het absoluut pionierswerk<br />
door criteria te bepalen waar wetgeving nog onbestaan<strong>de</strong> <strong>is</strong>. <strong>Het</strong> besluit van het BEUC luidt als volgt: het eco<strong>label</strong> brengt een dui<strong>de</strong>lijk<br />
voor<strong>de</strong>el met zich mee, dat gemakkelijk begrepen kan wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> consument, die zeker <strong>is</strong> van <strong>de</strong> bescherming van <strong>zijn</strong> of haar<br />
gezondheid (en van het leefmilieu) als hij/zij voor een product met een eco<strong>label</strong> kiest. <strong>Het</strong> eco<strong>label</strong> beperkt <strong>de</strong> blootstelling van <strong>de</strong><br />
consumenten aan gevaarlijke scheikundige producten, het waarborgt dat een product min<strong>de</strong>r gevaarlijk <strong>is</strong> voor <strong>de</strong> eindverbruiker, terwijl<br />
<strong>de</strong> wetgeving vaak alleen maar dient om <strong>de</strong> consument te informeren over het gevaar dat een bepaal<strong>de</strong> stof <strong>op</strong>levert.<br />
CONCLUSIES<br />
Uit <strong>de</strong> diverse studies die in het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>ze synthese wer<strong>de</strong>n geraadpleegd, blijkt dat <strong>de</strong> consumenten zich hoe langer hoe meer<br />
bewust <strong>zijn</strong> van <strong>de</strong> milieu-<strong>impact</strong> van <strong>de</strong> productie, het gebruik en <strong>de</strong> eliminatie van <strong>de</strong> goe<strong>de</strong>ren die ze k<strong>op</strong>en. Bijgevolg verklaren ze<br />
zich bereid om in hun consumptiekeuzes <strong>de</strong> milieucriteria alsook an<strong>de</strong>re eth<strong>is</strong>che criteria in acht te nemen. In dat verband <strong>zijn</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s instrumenten die <strong>de</strong> consument kunnen helpen om besl<strong>is</strong>singen te nemen.<br />
Informatie van goe<strong>de</strong> kwaliteit over goe<strong>de</strong>ren en diensten speelt een belangrijke rol in <strong>de</strong> ontwikkeling van duurzamere<br />
consumptiegedragingen. Een goe<strong>de</strong> voorlichting moedigt <strong>de</strong> consumenten aan om beter presteren<strong>de</strong> producten te vragen en samen met<br />
an<strong>de</strong>re maatregelen kan ze helpen om <strong>de</strong> markt te doen evolueren naar sociale en milieunormen van een hoger niveau.<br />
Er moet niettemin aan bepaal<strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n voldaan <strong>op</strong>dat <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s <strong>de</strong> keuzepatronen zou<strong>de</strong>n beïnvloe<strong>de</strong>n.<br />
De consument moet ervan overtuigd wor<strong>de</strong>n dat hij echt kan bijdragen aan <strong>de</strong> milieubescherming door <strong>zijn</strong> keuzes te veran<strong>de</strong>ren.<br />
Daarna moet hij leren om <strong>de</strong> betrouwbare <strong>label</strong>s te herkennen en te kennen. Daar kunnen verschillen<strong>de</strong> maatregelen een steentje toe<br />
bijdragen:<br />
- Aangezien <strong>de</strong> nabijheid van vele producten met een eco<strong>label</strong> <strong>de</strong> beste bron <strong>is</strong> voor kenn<strong>is</strong> en lering over <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s,<br />
mag men verwachten dat <strong>de</strong> uitbreiding van het aanbod aan ec<strong>op</strong>roducten een sneeuwbaleffect zal hebben. De overheid heeft<br />
daarin een rol te vervullen, die erin bestaat <strong>de</strong> producenten aan te moedigen om meer producten met een eco<strong>label</strong> in <strong>de</strong> han<strong>de</strong>l te<br />
brengen.<br />
- De massa <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e informatie allerhan<strong>de</strong> lijkt <strong>de</strong> geloofwaardigheid van <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e <strong>label</strong>s in gevaar te brengen: <strong>de</strong><br />
consumenten vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e info niet meer, herkennen hun oorsprong niet meer, kunnen ze niet meer on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n van<br />
<strong>de</strong> meer uit <strong>de</strong> lucht gegrepen informatie. Ook hier moet <strong>de</strong> overheid or<strong>de</strong> <strong>op</strong> zaken stellen, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re door regels <strong>op</strong> te leggen<br />
in verband met eigen claims en door <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n vast te leggen waaraan elk <strong>label</strong> moet voldoen.<br />
- De procedures voor het vastleggen van criteria en voor het toekennen en controleren van het <strong>label</strong> moeten zodanig uitgewerkt<br />
wor<strong>de</strong>n dat ze vertrouwen inboezemen bij <strong>de</strong> consumenten, hetgeen een onontbeerlijke voorafgaan<strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong> <strong>is</strong> voor het<br />
succes van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s. Deze procedures moeten on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re transparant <strong>zijn</strong>: vooral <strong>de</strong> lastenkohieren moeten gemakkelijk<br />
toegankelijk <strong>zijn</strong> voor ie<strong>de</strong>reen; ze moeten een onafhankelijke <strong>de</strong>r<strong>de</strong> als toezichthou<strong>de</strong>r aanstellen; ze moeten effectief<br />
gecontroleerd wor<strong>de</strong>n; en ze moeten alle stakehol<strong>de</strong>rs hun inbreng laten doen. <strong>Het</strong> <strong>Eur<strong>op</strong>ees</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong> <strong>label</strong> voldoet aan die<br />
voorwaar<strong>de</strong>n.<br />
20
- De verbruikersorgan<strong>is</strong>aties die lid <strong>zijn</strong> van het On<strong>de</strong>rzoeks- en Informatiecentrum van <strong>de</strong> Verbruikersorgan<strong>is</strong>aties - OIVO, hebben<br />
een platform uitgewerkt van e<strong>is</strong>en aangaan<strong>de</strong> <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n waaraan elk <strong>label</strong> zou moeten beantwoor<strong>de</strong>n. Deze stellingneming<br />
<strong>is</strong> bij <strong>de</strong>ze studie gevoegd (zie bijlage 1).<br />
- De verschillen<strong>de</strong> peilingen tonen aan dat het consumentenvertrouwen meer uitgaat naar <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties,<br />
milieuorgan<strong>is</strong>aties en onafhankelijke organ<strong>is</strong>men dan naar <strong>de</strong> productie of <strong>de</strong> d<strong>is</strong>tributie, met <strong>de</strong> overheid ergens daartussenin. De<br />
overheid heeft er dus alle belang bij om <strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n te bewerkstelligen die een soli<strong>de</strong> samenwerking met <strong>de</strong> NGO's mogelijk<br />
maken.<br />
- De communicatie over het <strong>label</strong> moet bijdragen aan <strong>de</strong> <strong>op</strong>bouw van dit vertrouwen.<br />
Maar <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s, hoe interessant ze ook mogen <strong>zijn</strong>, moeten beschouwd wor<strong>de</strong>n als aanvullen<strong>de</strong> instrumenten en niet als<br />
vervangmid<strong>de</strong>l voor <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re maatregelen <strong>op</strong> het gebied van <strong>de</strong> reglementering, <strong>de</strong> sensibil<strong>is</strong>atie, <strong>de</strong> informatie en <strong>de</strong> educatie. Ze<br />
moeten ontwikkeld wor<strong>de</strong>n in het ka<strong>de</strong>r van een echt geïntegreerd productbeleid.<br />
En we hebben het gezien: inzake voorlichting e<strong>is</strong>en <strong>de</strong> consumenten een informatie via vele dragers en <strong>de</strong> <strong>de</strong>si<strong>de</strong>rata ter zake <strong>zijn</strong><br />
verschillend naar gelang van <strong>de</strong> profielen.<br />
Informatieve instrumenten zoals <strong>de</strong> eco<strong>label</strong>s kunnen hun rol enkel efficiënt vervullen in het ka<strong>de</strong>r van een ruimer beleid inzake<br />
consumentenvoorlichting:<br />
- De gelijktijdige uitwerking van an<strong>de</strong>re etiketteringsvoorstellen, zoals <strong>de</strong> ec<strong>op</strong>rofielen (bijv.: <strong>de</strong> energieverbruiksetiketten) of<br />
<strong>de</strong> verplichte etiketteringen, zou het mogelijk maken om an<strong>de</strong>re categorieën van consumenten te bereiken voor wie <strong>de</strong> nood<br />
aan besparingen en toezicht prioritair <strong>is</strong>. Wil men merkbare wijzigingen in <strong>de</strong> keuzes bekomen, dan moet er gezorgd wor<strong>de</strong>n<br />
voor een uitbreiding en diversificatie van het aanbod aan ec<strong>op</strong>roducten en moet <strong>de</strong> manier van communiceren over <strong>de</strong><br />
producten gediversifieerd wor<strong>de</strong>n tenein<strong>de</strong> een maximum aan consumenten te bereiken door ze rechtstreeks <strong>op</strong> hun<br />
prioritaire bezorgdhe<strong>de</strong>n aan te spreken, waarbij verwarring evenwel te allen prijze verme<strong>de</strong>n moet wor<strong>de</strong>n.<br />
- Als <strong>de</strong> consument <strong>de</strong> milieuvrien<strong>de</strong>lijkste producten wil kunnen herkennen, verklaart hij ook dat hij geïnformeerd wil wor<strong>de</strong>n<br />
over <strong>de</strong> te vermij<strong>de</strong>n producten. Negatieve waarschuwingen, in <strong>de</strong> stijl van "dit product consumeren schaadt het milieu",<br />
zou<strong>de</strong>n kunnen wor<strong>de</strong>n vermeld <strong>op</strong> het etiket van <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>r milieuscha<strong>de</strong>lijke productcategorieën (<strong>op</strong>losmid<strong>de</strong>len,<br />
pestici<strong>de</strong>n, ...).<br />
- De etikettering van <strong>de</strong> producten volstaat echter niet om het publiek correct over <strong>de</strong> milieuvrien<strong>de</strong>lijke consumptiekeuzes te<br />
informeren. De consument moet ook kunnen beschikken over betrouwbare informatie betreffen<strong>de</strong> <strong>de</strong> mogelijke<br />
vervangmid<strong>de</strong>len en <strong>de</strong> gepaste gedragspatronen. Hoewel <strong>de</strong> informatie over <strong>de</strong> producten van essentieel belang <strong>is</strong> om te<br />
begrijpen welke <strong>de</strong> verwachte gedragingen <strong>zijn</strong>, om <strong>de</strong> dwingen<strong>de</strong> maatregelen te aanvaar<strong>de</strong>n of om mee te werken aan het<br />
invoeren van productgerichte beleids<strong>op</strong>ties, lijkt ze geen kwantitatief beteken<strong>is</strong>volle veran<strong>de</strong>ringen te kunnen <strong>op</strong> gang<br />
brengen. Er moeten an<strong>de</strong>re stimuli, in het bijzon<strong>de</strong>r ingrepen <strong>op</strong> <strong>de</strong> prijzen, aangewend wor<strong>de</strong>n.<br />
21<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
Bijlage 1<br />
22<br />
Stellingneming van <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties die lid <strong>zijn</strong> van het OIVO aangaan<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>label</strong>s<br />
DEFINITIE :<br />
« Wordt beschouwd als een <strong>label</strong>: elk herkenningsteken (zoals bijvoorbeeld een term of een pictogram) waarmee een producent of<br />
dienstverstrekker <strong>de</strong> consument inlicht over <strong>de</strong> specifieke kwaliteiten die <strong>zijn</strong> producten of diensten kenmerken tenein<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
verko<strong>op</strong> ervan rechtstreeks of onrechtstreeks te bevor<strong>de</strong>ren. »<br />
Een <strong>label</strong> zou enkel toegelaten mogen wor<strong>de</strong>n als het beantwoordt aan <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> voorwaar<strong>de</strong>n:<br />
1. <strong>Het</strong> garan<strong>de</strong>ert een toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> in verhouding tot <strong>de</strong> wettelijke beschikkingen.<br />
2. <strong>Het</strong> wordt toegekend door een organ<strong>is</strong>me dat onafhankelijk <strong>is</strong> ten <strong>op</strong>zichte van <strong>de</strong> producent of dienstverstrekker en dat<br />
regelmatig een controle vooraf en achteraf uitvoert <strong>op</strong> <strong>de</strong> producten of diensten waaraan het <strong>label</strong> <strong>is</strong> toegekend.<br />
3. <strong>Het</strong> <strong>is</strong> conform met een transparant en officieel door <strong>de</strong> overheid erkend lastenkohier én het wordt on<strong>de</strong>rworpen aan het<br />
toezicht van een daartoe door <strong>de</strong> overheid geaccrediteerd organ<strong>is</strong>me.<br />
4. <strong>Het</strong> <strong>is</strong> gemakkelijk herkenbaar en gemakkelijk te begrijpen door <strong>de</strong> consument.<br />
5. <strong>Het</strong> informeert dui<strong>de</strong>lijk, ondubbelzinnig en precies over <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>.<br />
WAT DE VO VRAGEN<br />
De vertegenwoordigers van <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties van het OIVO pleiten voor een integrale bena<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong><br />
<strong>label</strong>reglementering. Ze steunen het streven naar een algemene reglementering van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s, die ver<strong>de</strong>r moet gaan dan het<br />
introduceren van reclameregels en een certificatiesysteem.<br />
Daarom stellen zij een precieze reglementering voor, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re in het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> Wet <strong>op</strong> <strong>de</strong> han<strong>de</strong>lspraktijken.<br />
1. Ze vragen dat <strong>label</strong>s zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n toegelaten in een dui<strong>de</strong>lijk ka<strong>de</strong>r, <strong>wat</strong> een <strong>de</strong>finitie van <strong>de</strong> term "<strong>label</strong>" vere<strong>is</strong>t: er moet<br />
een dui<strong>de</strong>lijk on<strong>de</strong>rscheid wor<strong>de</strong>n gemaakt tussen pictogrammen, een collectief merk of an<strong>de</strong>re markeringen die wor<strong>de</strong>n<br />
gebruikt <strong>op</strong> een etiket, in reclames of voor <strong>de</strong> bevor<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong> verko<strong>op</strong> van een product. Tenein<strong>de</strong> <strong>de</strong> consumenten in<br />
staat te stellen om <strong>de</strong> <strong>label</strong>s te herkennen, vragen <strong>de</strong>ze vertegenwoordigers dat er voor al <strong>de</strong>ze <strong>label</strong>s een gemeenschappelijk<br />
symbool wordt ingevoerd en dat er een lijst van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s wordt <strong>op</strong>gemaakt die regelmatig wordt geactual<strong>is</strong>eerd.<br />
2. (Kwaliteits)Labels moeten voorbehou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n voor producten of diensten die een echt voor<strong>de</strong>el bie<strong>de</strong>n voor <strong>de</strong><br />
consument. In elk an<strong>de</strong>r geval moet <strong>de</strong> toelating om <strong>label</strong>s te gebruiken wor<strong>de</strong>n ingetrokken.<br />
3. Ze vragen dat <strong>de</strong> reglementering betreffen<strong>de</strong> het gebruik van <strong>label</strong>s toegepast wordt zowel <strong>op</strong> <strong>de</strong> etikettering als <strong>op</strong> <strong>de</strong><br />
reclame of elke an<strong>de</strong>re promotieactie.<br />
4. Om een overvloed aan <strong>label</strong>s te vermij<strong>de</strong>n, pleiten ze voor een geïntegreer<strong>de</strong> aanpak voor <strong>de</strong> ontwikkeling van <strong>de</strong> <strong>label</strong>s die<br />
steunen <strong>op</strong> algemene kenmerken welke voor alle producten en/of diensten gel<strong>de</strong>n: zo zou van unidimensionale <strong>label</strong>s, die
enkel gebaseerd <strong>zijn</strong> <strong>op</strong> <strong>de</strong> oorsprong, <strong>op</strong> <strong>de</strong> commerciële kwaliteiten, <strong>op</strong> één aspect van <strong>de</strong> dienst of het product<br />
(bijvoorbeeld <strong>de</strong> verpakking of <strong>de</strong> presentatie), <strong>op</strong> <strong>ecolog<strong>is</strong>ch</strong>e of sociale of an<strong>de</strong>re kenmerken, een overgang gemaakt<br />
moeten wor<strong>de</strong>n naar multidimensionale <strong>label</strong>s.<br />
De vertegenwoordigers van <strong>de</strong> verbruikersorgan<strong>is</strong>aties blijven niettemin voorstan<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong> vrijheid van <strong>de</strong> producent of van <strong>de</strong><br />
d<strong>is</strong>tributeur in <strong>zijn</strong> besl<strong>is</strong>sing om een <strong>label</strong> te gebruiken of niet, alsook in <strong>de</strong> keuze van <strong>de</strong> aard van dat <strong>label</strong> (oorsprong of afkomst,<br />
commerciële kwaliteiten, kwalitatieve kenmerken, unidimensionaal of multidimensionaal <strong>label</strong>, enzovoort).<br />
Terwijl ze wachten <strong>op</strong> <strong>de</strong> dringen<strong>de</strong> invoering van een specifieke wetgeving betreffen<strong>de</strong> het <strong>label</strong>, pleiten <strong>de</strong> vertegenwoordigers van <strong>de</strong><br />
verbruikersorgan<strong>is</strong>aties voor een strikte toepassing van <strong>de</strong> reglementering die momenteel bestaat (controles en sancties) met<br />
betrekking tot <strong>de</strong> (oneerlijke) reclame en <strong>de</strong> etikettering.<br />
Bronnen<br />
1. Je su<strong>is</strong> écolo, tu es écolo, il/elle est écolo… Sondage Observatoire Thalys, février 2001.<br />
2. Clarke, A., Harvey, M., Kane, D. Attitu<strong>de</strong>s and behavior: are consumers influenced by eco<strong>label</strong>s ?,<br />
http://www.ssi.nrcs.usda.gov/SSIEnvPsy/nrcs/ec<strong>op</strong>aper.pdf<br />
3. Comité interdépartemental <strong>de</strong> Rio (Ci-Rio) (2000), "Reconna<strong>is</strong>sance et promotion <strong>de</strong>s <strong>label</strong>s", Rapport sur la m<strong>is</strong>e en œuvre <strong>de</strong> la<br />
stratégie du Conseil fédéral sur le dével<strong>op</strong>pement durable.<br />
4. CRIOC, Le <strong>label</strong> écologique eur<strong>op</strong>éen, Observatoire <strong>de</strong> la consommation alimentaire, 25 avril 2004.<br />
5. CRIOC, Labels, Observatoire <strong>de</strong> la consommation alimentaire, 27 avril 2004.<br />
6. CRIOC, L'éco-consommation en Wallonie, Enquête ecowa 2003, mai 2004.<br />
7. CRIOC, L'éco-consommation en Wallonie, Enquête ecowa 2002, juin 2003.<br />
8. CRIOC, 5 ans <strong>de</strong> perception <strong>de</strong> l'éco-consommation en Wallonie, 1999-2004, juin 2004.<br />
9. OIVO, Consumer Behavior Monitor, 2004.<br />
10. Eurobarometer 1999: http://eur<strong>op</strong>a.eu.int/comm/environment/barometer/barometer_en.pdf.<br />
11. Eurobarometer 2002: L’environnement ? Ce qu’en pensent les Eur<strong>op</strong>éens. Comm<strong>is</strong>sion eur<strong>op</strong>éenne, 2002,<br />
http://eur<strong>op</strong>a.eu.int/comm/environment/pubs/brochure_en.pdf<br />
12. Imkamp, H. The Interest of Consumers in Ecological Product Informatioin Is Growing – Evi<strong>de</strong>nce From Two German Surveys, Journal<br />
of Consumer Policy 23 (2): 193–202, 2000.<br />
13. Gordy, L. Differential Importance of Eco<strong>label</strong> Criteria to Consumers. Institute for Agriculture and Tra<strong>de</strong> Policy, Minneapol<strong>is</strong>, 2003.<br />
14. Liebi, T. Monitoring Eco<strong>label</strong>s: You Can Have Too Much of a Good Thing, University of Bern, July 2002.<br />
23<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC<br />
15. Liebi, T. Trusting Labels: A Matter of Numbers ?, University of Bern, February 2002.<br />
16. Locret M-P, <strong>de</strong> Roo Charlotte, L'éco<strong>label</strong> eur<strong>op</strong>éen - Moins <strong>de</strong> substances chimiques dangereuses dans les produits <strong>de</strong><br />
consommation courante, BEUC/084/2004, Février 2004.<br />
17. Marguerat, D.; Cestre, G. Eco<strong>label</strong>s et consommation: variables intervenant dans le processus d'achat, Ecole <strong>de</strong>s Hautes Etu<strong>de</strong>s<br />
Commerciales, Université <strong>de</strong> Lausanne, décembre 2003.<br />
18. Nougaret Marie-Hélène - Deniel Patrick, Les écolog<strong>is</strong>tes. Citoyens ma<strong>is</strong> consommateurs, LSA, 5 février 2004, N°. 1846, Pages 50-<br />
54.<br />
19. Sto, E., Strandbakken, P., Throne-Holst, H., Vitterso, G. Potentials and limitation of environmental information to individual<br />
consumers. National Institute for Consumer Research, Norway, presented at the 9 th Eur<strong>op</strong>ean Roundtable on Sustainable<br />
Consumption and Production, Bilbao, 2004.<br />
20. Sto, E.; Strandbakken, P.; Advantages and limitations of eco<strong>label</strong>s as consumer and environmental political instruments, report<br />
from the Eur<strong>op</strong>ean DEEP Project, National Institute for Consumer Research, 2002.<br />
21. Thorgersen, J. Psychological Determinants of Paying Attention to Eco<strong>label</strong>s in Purchase Dec<strong>is</strong>ions: Mo<strong>de</strong>l Devel<strong>op</strong>ment and<br />
Multinational Validation; Journal of Consumer Policy, 23 (3): 285-313, 2000.<br />
22. Wallenborn, G., Rousseau, C., Delbaer, P. Critères et impulsion <strong>de</strong> changements vers une consommation durable: approche<br />
sectorielle, Rapport final, PADD II <strong>de</strong> la politique scientifique belge, 2004.<br />
23. Pellemans, P. Le marketing qualitatif, perspective psychosc<strong>op</strong>ique, De Boeck Université, 1998.<br />
24
Verantwoor<strong>de</strong>lijke uitgever:<br />
Marc Van<strong>de</strong>rcammen<br />
OIVO<br />
Rid<strong>de</strong>rsstraat 18<br />
1050 Brussel<br />
Tel. 02 547 06 11 – Fax 02 547 06 01<br />
www.oivo.be<br />
Editie 2004<br />
Catalogusreferentie: 746-04R<br />
D-2004 –2492-70<br />
Prijs: 15€<br />
© OIVO Overnames toegelaten mits voorafgaand akkoord van <strong>de</strong> uitgever en mits bronvermelding.<br />
25<br />
© CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC © CRIOC