Negatief polaire uitdrukkingen I* - Keur der Wetenschap ...
Negatief polaire uitdrukkingen I* - Keur der Wetenschap ...
Negatief polaire uitdrukkingen I* - Keur der Wetenschap ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
[p. 36]<br />
Hoewel deze en soortgelijke voorbeeldzinnen als zodanig aan<br />
duidelijkheid weinig te wensen overlaten, rijzen er niettemin in<br />
ruimer verband onmiddellijk twee vragen, die tot op grote hoogte<br />
bepalend blijken te zijn geweest voor het on<strong>der</strong>zoek naar het<br />
verschijnsel van negatieve polariteit.<br />
De eerste vraag heeft betrekking op de preciese<br />
begrenzing van de klasse van omgevingen waarin negatief<br />
<strong>polaire</strong> <strong>uitdrukkingen</strong> hun opwachting kunnen maken. In het<br />
verleden heeft men meermalen pogingen in het werk gesteld om<br />
deze omgevingen met behulp van syntactische dan wel<br />
semantische middelen na<strong>der</strong> te omschrijven. Sommigen,<br />
waaron<strong>der</strong> Klima (1964: 295-315) en Jackendoff (1972:<br />
321-369), brengen het verschijnen van negatief <strong>polaire</strong><br />
<strong>uitdrukkingen</strong> vooral in verband met de aanwezigheid van<br />
bepaalde elementen in de zin, maar slagen er vervolgens niet in<br />
de klasse van al <strong>der</strong>gelijke elementen - in het vervolg regerende<br />
elementen geheten - nauwkeurig te begrenzen. An<strong>der</strong>en<br />
daarentegen voeren het optreden van negatief <strong>polaire</strong><br />
<strong>uitdrukkingen</strong> veeleer terug op semantische eigenschappen van<br />
de zin. Zo stelt Baker (1970: 179) - daarin overigens gevolgd<br />
door Seuren (1976: 161) - dat negatief <strong>polaire</strong> <strong>uitdrukkingen</strong><br />
alleen dan tot aanvaardbare uitkomsten leiden, als zij zich op het<br />
niveau van de semantische representatie van de zin binnen het<br />
bereik van een negatie bevinden. Onbeantwoord blijft evenwel<br />
de vraag in welke gevallen we werkelijk met recht van een<br />
negatieve zin mogen spreken. De aard van de moeilijkheden die<br />
beide bena<strong>der</strong>ingen on<strong>der</strong>vinden, laat zich wellicht het best<br />
duidelijk maken aan de hand van het klassieke paar hoogstens en<br />
minstens.<br />
(5)<br />
a. De kin<strong>der</strong>en zullen hoogstens één opstel hoeven te<br />
schrijven.<br />
b. *Die kin<strong>der</strong>en zullen minstens één opstel hoeven te<br />
schrijven.<br />
Uit de ongelijke uitkomsten in (5) valt af te leiden dat<br />
negatief <strong>polaire</strong> <strong>uitdrukkingen</strong> wèl in de omgeving van<br />
hoogstens, maar zeker niet in de omgeving van minstens kunnen<br />
verschijnen. Deze tegenstelling, klaarblijkelijk voor het eerst<br />
waargenomen door Ladusaw (1980: 117), plaatst een bena<strong>der</strong>ing<br />
als die van Baker voor onvoorziene hin<strong>der</strong>nissen, omdat in het<br />
geheel niet duidelijk is op welke gronden we gerechtigd zijn de<br />
(a)-zin wèl, maar de (b)-zin niet als een negatieve zin aan te<br />
merken. Evenzo is het in de door Klima en Jackendoff<br />
voorgestane bena<strong>der</strong>ing een raadselachtige zaak dat hoogstens,<br />
in tegenstelling tot minstens, als regerend element kan optreden.<br />
Met name valt niet onmiddellijk in te zien wat een uitdrukking<br />
als hoogstens met duidelijk negatieve woorden als niet, niets,<br />
nooit en niemand gemeen heeft. Weliswaar doet Klima (1964:<br />
313-315) het voorstel - later overgenomen door Jackendoff<br />
(1972: 336-337) - om alle regerende elementen on<strong>der</strong> de<br />
http://www.dbnl.nl/tekst/zwar007nega01/zwar007nega01_001.htm<br />
2 of 104 31-3-2005 8:22