Geschiedenis van de groepspsychotherapie en groepsdynamica in ...
Geschiedenis van de groepspsychotherapie en groepsdynamica in ...
Geschiedenis van de groepspsychotherapie en groepsdynamica in ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
grondlegger. Zijn veldtheorie <strong>en</strong> actie-on<strong>de</strong>rzoek vorm<strong>de</strong>n <strong>de</strong> oorsprong <strong>van</strong> <strong>de</strong> ‘klassieke’ <strong>groepsdynamica</strong>. In<br />
ess<strong>en</strong>tie komt ze voort uit <strong>de</strong> National Tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g Laboratories (NLT) <strong>en</strong> haar T-groep<strong>en</strong> (‘tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gs-groep<strong>en</strong>’) <strong>en</strong><br />
Organisation-Labs. Al spoedig <strong>de</strong>ed <strong>de</strong> <strong>groepsdynamica</strong> ook <strong>in</strong> Europa <strong>en</strong> <strong>in</strong> Duitstalige gebie<strong>de</strong>n haar <strong>in</strong>tre<strong>de</strong>:<br />
<strong>de</strong> Europese teg<strong>en</strong>hanger <strong>van</strong> <strong>de</strong> Amerikaanse <strong>groepsdynamica</strong> was aan<strong>van</strong>kelijk (<strong>van</strong>af 1962) het ‘Europäische<br />
Forum für Human Relation Tra<strong>in</strong><strong>in</strong>gs’ <strong>en</strong> <strong>van</strong>af 1965 ontstond daaruit het ‘Europäische Institut für<br />
Transnationale Studi<strong>en</strong> von Grupp<strong>en</strong> und Organisations<strong>en</strong>twicklung’ (EIT). Het gebruik <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>groepsdynamica</strong><br />
lag <strong>en</strong> ligt primair op bedrijfsgebied.<br />
De pionier <strong>van</strong> het klassieke groepsdynamische werk <strong>in</strong> Oost<strong>en</strong>rijk – <strong>en</strong> ook <strong>in</strong> Europa – was Traugott L<strong>in</strong>dner<br />
(vergelijk Schwarz e.a., 1993). Gestimuleerd door Gordon Lippits organiseer<strong>de</strong> hij het eerste laboratorium voor<br />
<strong>groepsdynamica</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> Duitstalig land. Het was sowieso het eerste <strong>in</strong> Europa <strong>en</strong> het vond <strong>in</strong> 1954 plaats t<strong>en</strong> tij<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> Amerikaanse bezett<strong>in</strong>g <strong>in</strong> L<strong>in</strong>z met Leland P. Bradford <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Slot Hernste<strong>in</strong>, t<strong>en</strong> zui<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
W<strong>en</strong><strong>en</strong>, werd <strong>van</strong>af 1968 e<strong>en</strong> begrip voor <strong>de</strong> schol<strong>in</strong>g <strong>van</strong> leid<strong>in</strong>ggev<strong>en</strong><strong>de</strong>n. L<strong>in</strong>dner zette sam<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> het<br />
tijdschrift Grupp<strong>en</strong>dynamik op.<br />
In Europa verspreid<strong>de</strong> <strong>de</strong> s<strong>en</strong>sitivity-tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g zich <strong>van</strong>af 1955-1956 (Lapassa<strong>de</strong>, 1972, p. 63). Pas <strong>in</strong> 1963 vond,<br />
georganiseerd door het Frankfurter Instituut voor maatschappelijk on<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> het Frankfurter Sigmund-Freud-<br />
Instituut sam<strong>en</strong> met NTL, het Schliersee-Sem<strong>in</strong>ar plaats on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g <strong>van</strong> Tobias Brocher <strong>en</strong> Donald Nyl<strong>en</strong>. Het<br />
was het eerste sem<strong>in</strong>ar voor <strong>groepsdynamica</strong> voor leerkracht<strong>en</strong> <strong>in</strong> Duitsland (M<strong>in</strong>ss<strong>en</strong>, 1965). Ook Max<br />
Horkheimer behoor<strong>de</strong> tot <strong>de</strong> organisator<strong>en</strong>. Deze impuls<strong>en</strong> wer<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> door Tobias Brocher <strong>en</strong> Adolf<br />
Mart<strong>in</strong> Däuml<strong>in</strong>g doorgegev<strong>en</strong> <strong>in</strong> sem<strong>in</strong>ars met zeer uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> beroepsgroep<strong>en</strong>.<br />
Tot an<strong>de</strong>re pioniers <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>groepsdynamica</strong> <strong>in</strong> Duitstalig gebied behoort <strong>de</strong> <strong>in</strong> Innsbruck werkzame pastorale<br />
sociaalpsycholoog Pio Sbandi (1973) die zich on<strong>de</strong>r meer heeft <strong>in</strong>gezet voor het <strong>in</strong>voer<strong>en</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>groepsdynamica</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> opleid<strong>in</strong>g voor pastorale zorg.<br />
Bijna ge<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re psychologische strom<strong>in</strong>g bereikte zo’n groot publiek als ‘<strong>de</strong> <strong>groepsdynamica</strong>’. Besliss<strong>en</strong>d<br />
voor het feit dat <strong>de</strong> groepsbeweg<strong>in</strong>g niet beperkt bleef tot vakkundig<strong>en</strong>, groepstherapeut<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse <strong>van</strong><br />
organisaties, was echter <strong>de</strong> ‘<strong>en</strong>counter-beweg<strong>in</strong>g’ die e<strong>en</strong> grote groep m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividuele <strong>en</strong> psychologische<br />
hulp beloof<strong>de</strong> (zie ver<strong>de</strong>r). De ‘klassieke s<strong>en</strong>sitivity-tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g had als eerste doel <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers tot betere<br />
leid<strong>in</strong>ggev<strong>en</strong><strong>de</strong>n te vorm<strong>en</strong>, dus het prestatievermog<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>, <strong>en</strong> was daardoor, ook al was het afwijk<strong>en</strong>d<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> conv<strong>en</strong>tionele schol<strong>in</strong>gsprogramma’s, toch e<strong>en</strong> ‘typisch product <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>dustriële prestatiemaatschappij’.<br />
T-groeptra<strong>in</strong>ers kwam<strong>en</strong> vaak uit <strong>de</strong> psychoanalytische hoek <strong>en</strong> gedroeg<strong>en</strong> zich dus gedistantieerd <strong>en</strong> neutraal,<br />
<strong>in</strong>terpreteer<strong>de</strong>n <strong>en</strong> fungeer<strong>de</strong>n als projectie- <strong>en</strong> overdrachtsfiguur.<br />
In het algeme<strong>en</strong> geldt voor <strong>de</strong> klassieke <strong>groepsdynamica</strong> dat haar <strong>in</strong>teresse vooral beg<strong>in</strong>t op <strong>de</strong> gr<strong>en</strong>s <strong>van</strong> groep<br />
<strong>en</strong> organisatie, terwijl <strong>de</strong> <strong>en</strong>counter-beweg<strong>in</strong>g zich op <strong>de</strong> gr<strong>en</strong>s <strong>van</strong> groep <strong>en</strong> <strong>in</strong>dividu plaatst. In <strong>de</strong> T-groep<strong>en</strong><br />
staat <strong>de</strong> structuur <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>term<strong>en</strong>selijke relatie <strong>en</strong> het experim<strong>en</strong>tele on<strong>de</strong>rzoek <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e groep<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal, <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>en</strong>countergroep<strong>en</strong> <strong>de</strong> persoonlijke ontwikkel<strong>in</strong>g [‘growth’] <strong>in</strong> <strong>en</strong> door <strong>in</strong>term<strong>en</strong>selijke relaties (vergelijk Petzhold<br />
& Frühma, 1986).<br />
De psychoanalyticus Sch<strong>in</strong>dler begon <strong>in</strong> 1949 <strong>in</strong> het to<strong>en</strong>malige ziek<strong>en</strong>huis voor psychiatrie <strong>en</strong> neurologie <strong>in</strong><br />
W<strong>en</strong><strong>en</strong> met <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> bifocale gez<strong>in</strong>stherapie, waar<strong>in</strong> als proef groepstherapeutische <strong>en</strong><br />
groepsdynamische metho<strong>de</strong>n verbon<strong>de</strong>n wer<strong>de</strong>n aan e<strong>en</strong> therapiemo<strong>de</strong>l dat zijn waar<strong>de</strong> bewees <strong>in</strong> het kl<strong>in</strong>ische<br />
werk.<br />
Al <strong>in</strong> 1959 werd <strong>in</strong> Oost<strong>en</strong>rijk <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g ‘Österreichischer Arbeitskreis für Grupp<strong>en</strong>dynamik und<br />
Grupp<strong>en</strong>psychotherapie (ÖAGG)’ opgericht, on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> door Raoul Sch<strong>in</strong>dler <strong>en</strong> <strong>de</strong> psychoanalyticus Hans<br />
Strotzka. Pas <strong>in</strong> 1967 ontstond <strong>de</strong> ‘Deutsche Arbeitskreis für Grupp<strong>en</strong>dynamik und Grupp<strong>en</strong>psychotherapie<br />
(DAGG)’. Het tijdschrift Grupp<strong>en</strong>psychotherapie und Grupp<strong>en</strong>dynamik, meer analytisch afgestemd, is het<br />
orgaan <strong>van</strong> DAGG. Het an<strong>de</strong>re Duitstalige tijdschrift over dit on<strong>de</strong>rwerp is meer sociaal-wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
georiënteerd: Grupp<strong>en</strong>dynamik – Forschung und Praxis ontstond als e<strong>en</strong> uitgave voor <strong>de</strong> pers <strong>van</strong> het NTLorgaan<br />
Journal of Applied Behavioral Sci<strong>en</strong>ce <strong>in</strong> 1969. S<strong>in</strong>ds 1980 heet het Grupp<strong>en</strong>dynamik – Zeitschrift für<br />
angewandte Sozialwiss<strong>en</strong>schaft. In het jaar 1972 werd <strong>de</strong> ‘ÖGGG’ (spreek uit ‘Ö drei G’), teg<strong>en</strong>woordig<br />
‘Österreichische Gesellschaft für Grupp<strong>en</strong>- und Organisationberatung’ (ÖGGO) opgericht. In 1970 vond het<br />
eerste organisatielaboratorium <strong>in</strong> Duitsland plaats, <strong>in</strong> Bad Te<strong>in</strong>ach.<br />
In het ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong> <strong>de</strong> wettelijke regel<strong>in</strong>g voor psychotherapie <strong>in</strong> Oost<strong>en</strong>rijk (<strong>de</strong> psychotherapiewet <strong>van</strong> 1990, die<br />
<strong>de</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>in</strong>g <strong>van</strong> psychotherapie <strong>en</strong> dus ook <strong>van</strong> <strong>groepspsychotherapie</strong> regelt) noem<strong>de</strong>n <strong>de</strong> therapeutische<br />
verteg<strong>en</strong>woordigers <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>groepsdynamica</strong> hun richt<strong>in</strong>g ‘dynamische <strong>groepspsychotherapie</strong>’. In hun<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gsproces war<strong>en</strong> <strong>de</strong> dieptepsychologische (psychoanalyse) <strong>en</strong> sociaal-psychologische beg<strong>in</strong>sel<strong>en</strong><br />
(Lew<strong>in</strong>) ev<strong>en</strong>als het psychodrama (Mor<strong>en</strong>o) het belangrijkste. ‘Dynamische <strong>groepspsychotherapie</strong> wil met<br />
behulp <strong>van</strong> <strong>de</strong> groepsvorm on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g <strong>van</strong> <strong>de</strong> groepstherapeute, door het ontsluit<strong>en</strong> <strong>van</strong> eig<strong>en</strong> (aanwezige)<br />
gezon<strong>de</strong> kracht<strong>en</strong> lei<strong>de</strong>n naar <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> g<strong>en</strong>ez<strong>in</strong>g <strong>en</strong> maakt daarbij gebruik <strong>van</strong> verschei<strong>de</strong>ne techniek<strong>en</strong> om dit<br />
zichtbaar te mak<strong>en</strong>, net als bij feedback.’ Ze ‘is therapie <strong>van</strong> het <strong>in</strong>dividu door <strong>de</strong> groep ev<strong>en</strong>zeer als therapie <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> groep door <strong>de</strong> groep’ (Voracek, 1995, p. 109).<br />
7