een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
115<br />
waarom hij dan niet met<strong>een</strong> <strong>de</strong> wijk naar Etrurië genomen heeft. Of is hij<br />
toch op <strong>een</strong> of an<strong>de</strong>re wijze ondanks zijn onschendbaarheid <strong>in</strong> verzeker<strong>de</strong><br />
bewar<strong>in</strong>g gesteld? En hoe is hij gedwongen? Wij weten over dit alles niets,<br />
maar Cicero’s me<strong>de</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>g, dat hij Lentulus als staatsvijand beschouw<strong>de</strong>, zodat<br />
<strong>de</strong>ze <strong>in</strong> zijn ogen g<strong>een</strong> burger meer was (qui autem rei publicae sit hostis, eum<br />
mem esse nullo modo posse, Cat. IV,10), doet bijv. betwijfelen of men bij <strong>de</strong><br />
behan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van Lentulus wel <strong>de</strong> Lex Porcia, die verbood Rome<strong>in</strong>se burgers te<br />
geselen (Pro Rabirio 12: Porcia lex virgas ab omnium civium Romanorum<br />
corpore amovit) <strong>in</strong> acht genomen heeft.<br />
III. Maar het ergste is wel, dat bij <strong>de</strong>ze rechtszitt<strong>in</strong>g <strong>de</strong> beklaag<strong>de</strong>n zelf niet<br />
aanwezig waren, noch door raadslie<strong>de</strong>n of ver<strong>de</strong>digers wer<strong>de</strong>n bijgestaan. Het<br />
was Cicero er om te doen <strong>de</strong> stem van <strong>de</strong> tegenstan<strong>de</strong>r het liefst helemaal niet<br />
te horen. Dergelijke ten<strong>de</strong>nsen zijn ook <strong>in</strong> latere <strong>politiek</strong>e <strong>proces</strong>sen voorgekomen.<br />
Een wereldgeweten kon, all<strong>een</strong> al door het ontbreken van voldoen<strong>de</strong><br />
communicatiemid<strong>de</strong>len, <strong>in</strong> die tijd nog niet bestaan.<br />
In verband met dit alles moet <strong>de</strong> aanklacht op zijn on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len nog <strong>een</strong>s goed<br />
bekeken wor<strong>de</strong>n. Het volgen<strong>de</strong> werd ten laste gelegd:<br />
I. Het <strong>in</strong>brand steken van <strong>de</strong> stad (urbis <strong>in</strong>cendium, Cat. IV ,4),<br />
II. Het vermoor<strong>de</strong>n van alle senatoren (cae<strong>de</strong>s vestrum omnium, Cat. IV ,4),<br />
III. Het <strong>in</strong> opstand brengen van slaven (concitatio servorum, Cat. IV, 4),<br />
IV. Het opruien van <strong>de</strong> Allobroges (sollicitatio Allobrogum, Cat. IV,4),<br />
V. Het willen ontvangen van Catil<strong>in</strong>a <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad (Catil<strong>in</strong>am accipiendum, Cat.<br />
IV,4).<br />
Dan roept Cicero uit: ‘Dit alles hebben <strong>de</strong> verklikkers aangebracht, <strong>de</strong><br />
aangeklaag<strong>de</strong>n hebben het bekend’ (Haec omnia <strong>in</strong>dices <strong>de</strong>tulerunt, rei<br />
confessi sunt). En dat laatste moeten wij zo maar aannemen. Wij hebben g<strong>een</strong><br />
aangeklaag<strong>de</strong>n gehoord.<br />
I. Het eerste punt van aanklacht, urbis <strong>in</strong>cendium, is formeel juist. All<strong>een</strong> zal<br />
het wel <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> samenzweer<strong>de</strong>rs geweest zijn <strong>de</strong> reger<strong>in</strong>gsgebouwen<br />
en enkele tempels, die voor reger<strong>in</strong>gsdoele<strong>in</strong><strong>de</strong>n gebruikt wer<strong>de</strong>n.<br />
bijv. die van Concordia en luppiter Stator (vgl. ook Cat. IV,2: templa et<br />
<strong>de</strong>lubra), symbolen van het gehate bew<strong>in</strong>d, <strong>in</strong> brand te steken en ver<strong>de</strong>r<br />
hoogstens <strong>de</strong> won<strong>in</strong>gen van <strong>de</strong> ergste tegenstan<strong>de</strong>rs, zoals later ook Cicero’s<br />
huis verwoest is. Vgl. ver<strong>de</strong>r sub II en sub IV.<br />
II. Cae<strong>de</strong>s vestrum omnium is <strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r geval overdreven. Verschillen<strong>de</strong> le<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> senaat waren aanhangers van <strong>de</strong> volkspartij. We noemen hier all<strong>een</strong><br />
maar Caesar en Crassus. Dezen zou<strong>de</strong>n zeker niet vermoord zijn.<br />
Dit punt wordt retorisch uitgebuit. Cicero spuwt zijn gal uit over <strong>de</strong> aangeklaag<strong>de</strong>n,<br />
qui coniuges, qui liberos nostros trucidare voluerunt (die onze<br />
vrouwen en k<strong>in</strong><strong>de</strong>ren hebben willen vermoor<strong>de</strong>n), qui s<strong>in</strong>gulas uniuscuiusque<br />
nostrum domos et hoc universum domicilium rei publicae <strong>de</strong>lere conati sunt<br />
(die geprobeerd hebben <strong>de</strong> huizen van ie<strong>de</strong>r van u afzon<strong>de</strong>rlijk en <strong>de</strong>ze<br />
gem<strong>een</strong>schappelijke zetel van <strong>de</strong> staat --d.w.z. Rome-- te vernietigen, Cat.<br />
IV,12). Het eerste ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> laatste passage klopt met hetg<strong>een</strong> sub I is