een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
135<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> kloof zou wor<strong>de</strong>n geworpen. Toen besteeg <strong>een</strong> zekere Curtius, <strong>een</strong> dapper man,<br />
gewapend zijn paard en met zijn rug naar <strong>de</strong> tempel van Concordia gekeerd stortte hij<br />
zich <strong>in</strong> <strong>de</strong> afgrond. Door <strong>de</strong>ze daad is <strong>de</strong> open<strong>in</strong>g gedicht en aldus is <strong>een</strong> door <strong>de</strong><br />
go<strong>de</strong>n beschikte begrafenis aan hem geschonken en aan zijn gens <strong>een</strong> blijvend ge<strong>de</strong>nkteken<br />
gegeven.’<br />
Livius 7,6 (en an<strong>de</strong>ren 16 ) vertellen hetzelf<strong>de</strong> relaas, all<strong>een</strong> hiér wordt het<br />
praenomen toegevoegd: M. Curtius.<br />
Zo kunnen we nu <strong>de</strong> bron vergelijken met wat er na eeuwen <strong>in</strong> Gregorius’<br />
toch wat onhel<strong>de</strong>re stagnum is terechtgekomen. De kern is hetzelf<strong>de</strong>: <strong>een</strong><br />
spleet <strong>in</strong> <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>, die niet ge<strong>de</strong>mpt kon wor<strong>de</strong>n; <strong>een</strong> orakel; het heil van <strong>de</strong><br />
urbs; het vrijwillige offer van Curtius; <strong>de</strong> sprong <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwereld op <strong>een</strong><br />
paard; <strong>de</strong> roem van Curtius5 nageslacht. Dan zijn er aetiologische aanvull<strong>in</strong>gen:<br />
het paard was al <strong>in</strong> <strong>de</strong> oergeschie<strong>de</strong>nis aanwezig, maar <strong>de</strong> dwerg en <strong>de</strong><br />
vogel moesten op <strong>de</strong> <strong>een</strong> of an<strong>de</strong>re manier uit <strong>de</strong> hoge hoed <strong>in</strong> <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis.<br />
gegoocheld wor<strong>de</strong>n. Men kan constateren hoe dat is gedaan. De vogel is het<br />
product van <strong>een</strong> generatio spontanea. De dwerg evenwel blijkt <strong>een</strong> kle<strong>in</strong>e<br />
smeerlap te zijn, ‘die met <strong>de</strong> vrouw (van <strong>de</strong> held) sliep’. Hoe komt hij op<br />
het i<strong>de</strong>e? Hier komt Constantijn weer <strong>in</strong> zicht. Van diens vrouw namelijk<br />
wordt verteld dat ze hem bedroog met <strong>een</strong> mismaakte man, die voor straf<br />
door Constantijns paard vertrapt werd. 17<br />
Er zijn evenwel fundamentele verschillen, die niét aan <strong>een</strong> aetiologische<br />
noodzaak kunnen wor<strong>de</strong>n toegeschreven. Waarom is Q. Curtius bij Gregorius<br />
<strong>een</strong> rex of althans <strong>een</strong> lei<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> staat, waarom <strong>de</strong> pest erbij gehaald,<br />
waarom <strong>de</strong> omweg via <strong>de</strong> egoïstische, weigerachtige cives Romanus? Het zijn<br />
dui<strong>de</strong>lijk verfraai<strong>in</strong>gen, soms dienend om <strong>de</strong> zaak emotioneel meer reliëf te<br />
geven, dan weer om <strong>de</strong> motiver<strong>in</strong>g tot bepaal<strong>de</strong> han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gen te versterken.<br />
Klaarblijkelijk kunnen we bij Gregorius bij <strong>de</strong> verklar<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze monumenten<br />
drie elementen verwachten,<br />
1. <strong>een</strong> kern, ontl<strong>een</strong>d aan historische traditie;<br />
2. <strong>een</strong> toevoeg<strong>in</strong>g van aetiologische elementen, die zich <strong>in</strong> dit geval concentreren<br />
op paard, vogel en ‘dwerg’. Hierbij moeten we ermee reken<strong>in</strong>g hou<strong>de</strong>n<br />
dat die traditionele legen<strong>de</strong> het meest <strong>in</strong> aanmerk<strong>in</strong>g komt om met het<br />
ruiterstandbeeld gelieerd te wor<strong>de</strong>n, die zelf ab orig<strong>in</strong>e <strong>een</strong> (zo groot<br />
mogelijk) aantal van <strong>de</strong>ze componenten herberg<strong>de</strong> (zoals <strong>in</strong> het Curtiusverhaal<br />
het paard),<br />
3. <strong>een</strong> aantal schil<strong>de</strong>rachtige, romantische <strong>de</strong>tails, pure produkten van latere<br />
<strong>in</strong>ventie.<br />
Met <strong>de</strong>ze conclusie als uitgangspunt, gaan we nu <strong>de</strong> eerste verklar<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
ruiter-beeldgroep te lijf, met het oogmerk het eventuele antieke bouwmateriaal<br />
te ont<strong>de</strong>kken.<br />
Zoals gezegd geven ook <strong>de</strong> Mirabilia en <strong>de</strong> Graphia <strong>een</strong> versie van <strong>de</strong>ze<br />
verklar<strong>in</strong>g, die op sommige punten afwijkt van die van Gregorius. Zij stellen<br />
<strong>de</strong> gebeurtenis ‘<strong>in</strong> <strong>de</strong> tijd van consuls en senatoren’ (tempore consulum et