een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
een politiek proces in de romeinse oudheid (catilina) - Tresoar
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
125<br />
reichlich ertönen nessen”. Juister: “was uns von ihm gesagt wor<strong>de</strong>n war, bei<br />
uns selbst reichlich ertönen liessen”). Schuberth voegt hier ter verklar<strong>in</strong>g aan<br />
toe: “In diesem ... Text ist <strong>de</strong>r Vergleich allegorisierend weitergeführt, <strong>in</strong><strong>de</strong>m<br />
<strong>de</strong>r korrekte Plural corda, <strong>de</strong>r <strong>in</strong> e<strong>in</strong>er abweichen<strong>de</strong>n Lesart auch belegt<br />
ist, zugunsten e<strong>in</strong>es Wortspiels mit chordas (Saiten/Töne) vermie<strong>de</strong>n wird. E<strong>in</strong><br />
solches Bild für e<strong>in</strong>en Beichtvater setzt die lebendige Anschauung von Organonspiel<br />
voraus.”<br />
Het is aannemelijker dat organarius hier <strong>de</strong> algemene betekenis ‘muzikant,<br />
‘bespeler van <strong>een</strong> <strong>in</strong>strument’ heeft. Deze opvatt<strong>in</strong>g wordt versterkt doordat<br />
<strong>de</strong> levensbeschrijver kennelijk <strong>een</strong> allusie maakt op <strong>een</strong> tekst van Caesarius<br />
van Aries zelf (hetg<strong>een</strong> Schuberth ontgaan is), waar<strong>in</strong> organarius zon<strong>de</strong>r enige<br />
twijfel ‘musicus’ betekent en organum ‘<strong>in</strong>strument’ <strong>in</strong> het algem<strong>een</strong> 23 : Si<br />
bonus magister organarius bene tangit organum, numquid organum ab se<br />
sonat? Et membra tua, organum est tuum. Hierbij <strong>de</strong>nkt men ook ogenblikkelijk<br />
aan <strong>een</strong> soortgelijk gebruik van <strong>de</strong>ze term<strong>in</strong>ologie door August<strong>in</strong>us<br />
(Sermo 301,6): Malus diabolus, malus ludas; qualis organarius, tale organum»<br />
Dat ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong> cordas (Vita Caesarii) <strong>een</strong> z<strong>in</strong>spel<strong>in</strong>g op corda schuilt is zeer wel<br />
mogelijk, maar aangezien organum ook <strong>een</strong> snaar<strong>in</strong>strument kan aandui<strong>de</strong>n -<br />
wij zagen boven reeds <strong>in</strong> <strong>een</strong> tekst van August<strong>in</strong>us: organum quod chordas<br />
habeat 24 — is het onnodig cordas hier <strong>de</strong> figuurlijke betekenis ‘tonen’ toe te<br />
kennen.<br />
Ongemotiveerd lijkt het tenslotte <strong>de</strong> verwijz<strong>in</strong>g van Hil<strong>de</strong>brandt (op. cit.,<br />
p. 459 48 ) dat <strong>in</strong> Epistula I 45 uit Cassiodorus’ Variae (<strong>een</strong> brief van kon<strong>in</strong>g<br />
Theo<strong>de</strong>rik aan Boëthius) sprake is van <strong>een</strong> pneumatisch orgel: Facit (sc.<br />
Archime<strong>de</strong>s) . . . organa extraneis vocibus sonore, et peregr<strong>in</strong>is flatibus calamos<br />
complet. Het gaat hier om <strong>een</strong> door Archime<strong>de</strong>s geconstrueerd <strong>in</strong>strument.<br />
Verschillen<strong>de</strong> schrijvers uit <strong>de</strong> Oudheid hebben <strong>de</strong> uitv<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g van het<br />
waterorgel op naam van <strong>de</strong>ze Syracusaanse geleer<strong>de</strong> gezet. Klaarblijkelijk mogen<br />
wij ook Cassiodorus, <strong>de</strong> opsteller van <strong>de</strong>ze brief, tot hen rekenen. De<br />
tekst geeft g<strong>een</strong> enkele aanleid<strong>in</strong>g tot <strong>de</strong> veron<strong>de</strong>rstell<strong>in</strong>g dat het hier om <strong>een</strong><br />
orgel met blaasbalgen zou gaan.<br />
G.J.M. Bartel<strong>in</strong>k<br />
Postweg 152<br />
Nijmegen<br />
Aanteken<strong>in</strong>gen<br />
1) Vergel. bijv. Vitruvius, De architectura 9,9; Athenaeus, Deipnosoph. 4,174. An<strong>de</strong>ren<br />
schreven <strong>de</strong> uitv<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g van het organum hydraulicum aan Archime<strong>de</strong>s toe:<br />
Pl<strong>in</strong>ius, Historia Naturalis 7,38; Tertullianus, De anima 14.<br />
2) Cf. C.E. Ruelle, s.v. Hydraulus <strong>in</strong> Daremberg-Saglio, Dict. 3, p. 312-318; Tittel, s.v.<br />
Hydraulis <strong>in</strong> Pauly-Wissowa 9,60-77; H. Leclercq, s.v. Instruments <strong>de</strong> musique <strong>in</strong><br />
Dict. d’Arch. chrét. et <strong>de</strong> Liturgie 7,1161-1199.<br />
3) Pneumatisch wordt hier, volgens <strong>een</strong> gangbare term<strong>in</strong>ologie, gebezigd voor <strong>een</strong> orgel,<br />
dat <strong>de</strong> lucht krijgt toegevoerd vanuit blaasbalgen.