Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Full text - Igitur - Universiteit Utrecht
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
1. Inleiding<br />
De achttiende eeuw wordt vaak, enigszins laatdunkend, de Pruikentijd genoemd. De<br />
eeuw wordt afgeschilderd als een periode van economische en culturele stagnatie, die<br />
heel mager afstak bij de glorieuze voorgaande Gouden Eeuw. Achttiende-eeuwse poëzie<br />
en proza werden door latere generaties allerminst gewaardeerd. De literatuur zou<br />
betogend, braaf en burgerlijk zijn geweest en dus bij uitstek ondichterlijk. Dat de<br />
achttiende eeuw als gezapig bekend staat, lijkt vooral een kwestie van overgeleverde<br />
beeldvorming (Hanou 2002: 23). De werkelijkheid was zeer waarschijnlijk anders. Er<br />
gebeurde veel in de achttiende-eeuwse literaire wereld: de verspreiding van literatuur<br />
raakte in een stroomversnelling en de bestaande genres kwamen beschikbaar voor een<br />
veel groter publiek. Er ontstonden ook nieuwe genres: tijdschriften en spectators. Betje<br />
Wolff en Aagje Deken schreven de eerste Nederlandse roman (Kloek en Mijnhardt 2001:<br />
458). De achttiende eeuw wordt ook wel eens ‘de eeuw van de vrouw’ genoemd. Voor de<br />
letterkunde klopt dit: vrouwelijke auteurs begaven zich volop in het literaire leven.<br />
In 1997 verscheen Met en zonder lauwerkrans 1 : een lijvig overzicht van schrijvende<br />
vrouwen uit de vroegmoderne tijd, die in het boek de periode van 1550 tot 1850 beslaat.<br />
Voor de zestiende en zeventiende eeuw is in dit overzicht gestreefd naar volledigheid,<br />
maar in de achttiende eeuw was het aantal vrouwelijke auteurs in de Noordelijke<br />
Nederlanden zo groot, dat het onmogelijk zou zijn een volledig overzicht te geven. In<br />
deze scriptie zal ik drie achttiende-eeuwse schrijfsters behandelen die niet zijn<br />
opgenomen in Met en zonder lauwerkrans: Lucretia Christina van Bochoven, Petronella<br />
van Irhoven en Maria van Irhoven. Deze schrijfsters woonden alle drie in <strong>Utrecht</strong> en<br />
schreven alle drie een gedicht naar aanleiding van het overlijden van stadhouder Willem<br />
IV. Deze gedichten zijn opgenomen in een convoluut dat zich bevindt op de afdeling<br />
bijzondere collecties van de <strong>Utrecht</strong>se <strong>Universiteit</strong>sbibliotheek.<br />
In dit convoluut 2 zijn 45 uitgaven opgenomen van rouwklachten, lijkdichten, treurzangen<br />
en grafschriften die geschreven zijn naar aanleiding van het overlijden van stadhouder<br />
Willem IV (op 22 oktober 1751) en de bijzetting van zijn kist in de Nieuwe kerk in Delft<br />
(op 4 februari 1752). De uitgaven hebben een pamflettistisch karakter: het gaat om<br />
uitgaven van zeer bescheiden omvang (vier tot dertig bladzijden) op goedkoop papier,<br />
die handelen over de actualiteit. Enkele werken hebben de presentatievorm van een open<br />
brief met daarin een adressant, een aanhef en een dagtekening. In alle gedichten wordt<br />
de aandacht gevestigd op veel gecursiveerde en in kapitalen gezette namen en<br />
zinsneden; typografische signalen die kenmerkend zijn voor een pamflet. Deze aspecten<br />
1 Schenkeveld-van der Dussen, M.A. e.a. (red.), Met en zonder lauwerkrans: schrijvende vrouwen uit de<br />
vroegmoderne tijd 1550-1850: van Anna Bijns tot Elise van Calcar. Amsterdam 1997.<br />
2 Een overzicht van de inhoud van het convoluut is opgenomen in bijlage 2.<br />
5