van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
1. Het strijdtoneel rechtstaal<br />
juridiaans. Het strijdtoneel rechtstaal 5<br />
‘(…) they think it an unreasonable thing to oblige men to obey a body of laws th<strong>at</strong> are both of such<br />
a bulk, and so dark as not to be read and un<strong>der</strong>stood by every one of the subjects. (…)They have<br />
no lawyers among them, for they consi<strong>der</strong> them as a sort of people whose profession it is to<br />
disguise m<strong>at</strong>ters and to wrest the laws (…).’<br />
Thomas More, Utopia. 6<br />
Als specialisten zich over hun vak on<strong>der</strong>houden, doen zij d<strong>at</strong> in een taal die voor de<br />
buitenstaan<strong>der</strong> vaak moeilijk te volgen is: vaktaal. Er komen woorden in voor die buiten<br />
het vakgebied niet bestaan, of die in de dagelijkse taal een an<strong>der</strong>e betekenis hebben.<br />
Soms wijkt zelfs de syntaxis af. Juristen zijn vakmensen als alle an<strong>der</strong>e. Of zij zich nu<br />
met de Wet <strong>der</strong> twaalf tafelen bezighouden, met het Ne<strong>der</strong>landse recht anno 2012 of<br />
met intern<strong>at</strong>ionaal recht <strong>van</strong> de toekomst: waar juristen werken bloeit de rechtstaal.<br />
Zolang ie<strong>der</strong>een het idioom kent, is vaktaal vooral efficiënt. Vaktermen in hun<br />
on<strong>der</strong>ling verband voorkomen lange omschrijvingen. Doelm<strong>at</strong>igheid is een zinnige<br />
bestaansreden. Problemen onstaan er pas als vaktaal overvloeit in de communic<strong>at</strong>ie met<br />
buitenstaan<strong>der</strong>s. 7 Dan wordt zij <strong>van</strong> hulpmiddel tot hin<strong>der</strong>nis. Het is dan ook niet<br />
verwon<strong>der</strong>lijk d<strong>at</strong> specialisten en buitenstaan<strong>der</strong>s hierover regelm<strong>at</strong>ig botsen. Denk aan<br />
de arts die zijn medisch-technische diagnose niet kwijt kan aan de p<strong>at</strong>iënt, die enkel wil<br />
weten w<strong>at</strong> hem scheelt en hoe het nu ver<strong>der</strong> ga<strong>at</strong>. Of denk aan de breed gevoelde<br />
weerstand tegen het schimmige, verengelste idioom <strong>van</strong> de managers die tegenwoordig<br />
de meeste bedrijven en instellingen leiden. In het recht is deze kwestie verengd tot een<br />
concurrentiestrijd tussen twee motieven: aan de ene kant juridische nauwkeurigheid, aan<br />
de an<strong>der</strong>e kant recht op begrip. De gewenste uitkomst verschilt, maar d<strong>at</strong> het ene moet<br />
inleveren ten gunste <strong>van</strong> het an<strong>der</strong>, daarover zijn de meeste betrokkenen het eens. La<strong>at</strong><br />
ik drie voorbeelden noemen. Op een verloren hoekje <strong>van</strong> haar website beschrijft het<br />
<strong>Open</strong>baar Ministerie de inform<strong>at</strong>ie die zij biedt als ‘een compromis tussen begrijpelijk<br />
taalgebruik en (…) juridisch jargon’; voorkomende onjuistheden zijn mede daaruit te<br />
6 More (1516) 2010, p. 76.<br />
7 In de definitie <strong>van</strong> Möhn & Pelka 1984, p. 26, is vaktaal uitsluitend communic<strong>at</strong>ie tussen vakmensen<br />
on<strong>der</strong>ling. Wie taal als communic<strong>at</strong>ievorm on<strong>der</strong>zoekt pleegt definities te koppelen aan bepaalde zen<strong>der</strong>ont<strong>van</strong>gerrel<strong>at</strong>ies.<br />
Hier behandel ik vaktaal als kenmerk <strong>van</strong> de tekst, die voor zen<strong>der</strong> en ont<strong>van</strong>ger een<br />
verschillende betekenis heeft.