van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
juridiaans. Normen voor geschreven rechtstaal 54<br />
risico op onjuistheden toeneemt? 188 Dezelfde overwegingen zullen ten grondslag liggen<br />
aan de hardnekkige gewoonte om lange passages uit het dossier naar de hoofdtekst in de<br />
uitspraak te copy-pasten – vaak nog met de hand – met ernstige gevolgen voor de<br />
leesbaarheid. Verplicht tot letterlijk citeren is een gerecht zelden. 189 Het is deze vrijheid<br />
die bijvoorbeeld het B&S-model <strong>van</strong> het Promis-project mogelijk maakt. 190<br />
Een volgend terugkerend euvel is misbruik <strong>van</strong> de lijdende vorm om de<br />
handelende persoon te verhullen, vaak het gerecht zelf. Frasen als ‘er moet worden<br />
vastgesteld’, ‘moet worden aangenomen’ of ‘wordt geschorst’ komen duizenden malen<br />
voor in de d<strong>at</strong>abank <strong>van</strong> Rechtspraak.nl.<br />
De rechtspraak houdt niet alleen <strong>van</strong> moeilijke woorden maar ook <strong>van</strong> moeilijke<br />
syntaxis. Grote gelaagde bouwwerken, waarin ook de schrijvers zelf regelm<strong>at</strong>ig<br />
verdwalen. Deels is dit trouwens het gevolg <strong>van</strong> het, uit taalkundig oogpunt, inefficiënte<br />
productieproces: meestal ga<strong>at</strong> een tekst door meer<strong>der</strong>e handen en wordt dan met knip-<br />
en plakwerk bijgesteld. Typerend voor rechterlijke uitspraken zijn repeterende<br />
inbeddingsp<strong>at</strong>ronen als ‘overwegende d<strong>at</strong> x’ en ‘in aanmerking genomen d<strong>at</strong> y’. De<br />
eerste, zon<strong>der</strong> enige inform<strong>at</strong>ieve waarde, was tot 1978 de standaardvorm voor de<br />
arresten <strong>van</strong> de Hoge Raad. 191 Gelukkig is het gebruik sindsdien flink afgenomen. ‘In<br />
aanmerking genomen’ is bedoeld om een stap in de argument<strong>at</strong>ie te markeren, maar<br />
verliest door herhaling zijn toch al geringe specificiteit. 192 In het Promis-project is een<br />
<strong>van</strong> de verbeteringen de zogenoemde verhaalvorm. Daar bedoelen de bedenkers on<strong>der</strong><br />
meer mee d<strong>at</strong> een zin in de bewijsmotivering niet telkens met een inbedding begint, of<br />
in tradionelere termen, met een indirecte rede. Zelfs wanneer de oorspronkelijke spreker<br />
vermelding verdient, schroeft een extra inbedding de moeilijkheidsgraad op zon<strong>der</strong> d<strong>at</strong><br />
er voor de lezer iets tegenover sta<strong>at</strong>.<br />
N<strong>at</strong>uurlijk zou het helpen als de toeleveranciers <strong>van</strong> teksten voor het zaakdossier<br />
hun taal zouden verbeteren. Partijen, advoc<strong>at</strong>en, OM, politie, bestuur, getuigen en<br />
deskundigen leveren vaak tenenkrommend proza in. Toch ligt het probleem vooral bij<br />
de rechtspraak zelf. Letterlijk citeren is immers zelden vereist. Een zin als de volgende<br />
188<br />
Zo ook Hofhuis 1988.<br />
189<br />
Zie de artikelen die de inhoud <strong>van</strong> uitspraken regelen: art. 121 Gw, 5 RO, 30 en 229 Rv, 8:67 en 8:77<br />
Awb, 359 Sv.<br />
190<br />
HR 15 mei 2007, NJ 2007, 387, r.o. 5.5.2 en noot Y. Buruma, nr. 2, bij dit arrest.<br />
191<br />
Uit deze gewoonte komt het begrip ‘rechterlijke overweging’voort.<br />
192 Van den Hoven & Plug 2008.