van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
van der hart.pdf - DSpace at Open Universiteit
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
juridiaans. De mogelijkheden en onmogelijkheden <strong>van</strong> de vaktaal <strong>van</strong> het recht 43<br />
uitdrukkingsvaardigheid. In de praktijk zijn register en stijl soms moeilijk te<br />
on<strong>der</strong>scheiden. Binnen een formeel register als de rechtstaal kunnen stijlen nog flink<br />
uiteenlopen, <strong>van</strong> eenvoudig tot ondoorgrondelijk, <strong>van</strong> neutraal tot plechtig.<br />
Verschillende omstandigheden vragen om verschillende stijlen. 138 Een plechtige stijl<br />
komt in het recht bovenm<strong>at</strong>ig veel voor. Een laag tempo, herhaling, archaïsmen en<br />
clichés scheppen een ceremoniële sfeer, die aan bepaalde, maar lang niet alle,<br />
omstandigheden beantwoordt. Inhoudelijk is plechtige taal vooral log, vaag en indirect.<br />
Vanwege deze combin<strong>at</strong>ie <strong>van</strong> eigenschappen zou een plechtige stijl beperkt moeten<br />
blijven tot het rituele deel <strong>van</strong> rechtsgebeurtenissen.<br />
Een goede stijl overtuigt, net als effectieve retoriek. Overtuigen helpt de burger<br />
wet en rechtspraak te aanvaarden, zij het d<strong>at</strong> beide daarvoor hoofdzakelijk <strong>van</strong> gezag<br />
afhankelijk zijn. Maar stijl en retoriek kunnen welkome on<strong>der</strong>steuning bieden, ook al<br />
omd<strong>at</strong> veel rechtsvragen zich niet door logica of empirische bewijsvoering l<strong>at</strong>en<br />
oplossen. 139 Regels en beslissingen zijn in zulke gevallen welbeschouwd willekeurig: ze<br />
hadden ook an<strong>der</strong>s uit kunnen vallen, hoe zorgvuldig ze ook tot stand kwamen. Ik wil<br />
daar nog aan toevoegen d<strong>at</strong> regels en beslissingen talig zijn en daarom hoogstens een<br />
beschrijving, een suggestie <strong>van</strong> logica en empirie bieden. Stijl en retoriek moeten die<br />
suggestie schragen.<br />
Zou er iemand willen bestrijden d<strong>at</strong> een fraai geformuleerde wet beter beklijft? 140<br />
Of d<strong>at</strong> een tekstueel overtuigend arrest meer gezag verwerft dan dor magistr<strong>at</strong>enproza?<br />
Volgens de strafrechtsgeleerde Theo de Roos zou het vooral uitmaken bij arresten met<br />
grote ma<strong>at</strong>schappelijke implic<strong>at</strong>ies. Hij betreurt dan ook d<strong>at</strong> de Ne<strong>der</strong>landse rechtspraak<br />
op dit punt achterblijft. 141 In de Angelsaksische rechtscultuur is de waar<strong>der</strong>ing voor<br />
stilistische brille groter. D<strong>at</strong> in deze cultuur wetten een min<strong>der</strong> prominente rol spelen<br />
kan daarmee te maken hebben, maar het verklaart niet waarom de rechters, voor wie de<br />
verantwoordelijkheid des te groter is, toch kans zien om regelm<strong>at</strong>ig fraai te formuleren.<br />
De meest invloedrijken on<strong>der</strong> hen, zoals de Amerikaan Oliver Wendell Holmes en de<br />
Brit Lord Denning, waren or<strong>at</strong>oren en stilisten. Denning stond bekend om zijn literaire<br />
138 Keulen 1988.<br />
139 Posner 1988, p. 286-287.<br />
140 In elk geval niet Kisch 1955, geciteerd in Van Dunné 1988. Van Dunné zelf klaagt over de bepalingen<br />
<strong>van</strong> het nieuw BW, die ‘als zand tussen je vingers wegglijden’.<br />
141 De Roos 2005.